AnasayfaÝletiţim
  
English

Kafkasya'da Cevaheti (Gürcistan) ile Krasnodar (Rusya) Ermenilerinin Jeopolitiði ve Özerklik Arayýþlarý (Ýngilizceden Türkçe Özet)

Hasan KANBOLAT*
ERMENÝ ARAŢTIRMALARI, Sayý 2, Haziran-Temmuz-Ađustos 2001

 
Gürcistan’Ă˝n Samtshe-Cevaheti vilayetinde ve Rusya Federasyonunun Krasnodar eyaletinde yaĂžayan Ermenilerin nüfuslarĂ˝ hĂ˝zla artmaktadĂ˝r ve son on yĂ˝lda kültürel ve siyasi alanda özerklik arayýÞlarĂ˝na baĂžlamýÞlardĂ˝r. Türkiye’nin kuzeydoĂ°u sĂ˝nĂ˝rlarĂ˝nda meydana gelen bu geliĂžmeler Türkiye için stratejik açĂ˝dan önemlidir. Samtshe-Cavaheti vilayeti Türkiye’nin Ardahan iline komĂžudur. Yine Cavaheti Türkiye’nin Türkgözü (Posof) sĂ˝nĂ˝r kapĂ˝sĂ˝ ve açĂ˝lmasĂ˝ planlanan AktaĂž (ÇĂ˝ldĂ˝r) sĂ˝nĂ˝r kapĂ˝sĂ˝ üzerindedir. Bakü-Ceyhan petrol boru hattĂ˝ ve Kars-Tiflis demiryolu projeleri Samtshe-Cavaheti eyaletinden geçmektedir. AyrĂ˝ca Cavaheti zorunlu göçe tabi tutulan AhĂ˝ska Türklerinin yaĂžadýðý bir yerdi. AhĂ˝ska Türklerinin eyalete geri dönme ihtimali vardĂ˝r. Rusya Federasyonu’nun Krasnodar eyaleti ise, Rusya’nĂ˝n Karadeniz kĂ˝yĂ˝ Ăžeridi boyunca uzanmasĂ˝, TarĂ˝m, sanayi ve ticaret bakĂ˝mlarĂ˝ndan geliĂžmiĂž olmasĂ˝, Novorosisk ve Sochi gibi iki önemli Karadeniz limanĂ˝nĂ˝ barĂ˝ndĂ˝rmasĂ˝, Rusya’da PKK’nĂ˝n faaliyette olduĂ°u bu vilayette Kürtlerin de özerklik taleplerinin olmasĂ˝, Türkiye ile yakĂ˝n iliĂžkileri bulunan Adigey Federe Cumhuriyeti’nin bu vilayet içinde bir adacĂ˝k halinde olmasĂ˝, Mavi-AkĂ˝m doĂ°al gaz boru hattĂ˝nĂ˝n üzerinde yer almasĂ˝ ve hem Samtshe-Cevahiri hem de Krasnodar Ermenileri’nin Anadolu (genelde Erzurum ve HemĂžin) kökenli olmalarĂ˝ nedenleriyle Türkiye açĂ˝sĂ˝ndan stratejik önemi vardĂ˝r.

Gürcistan Ermenileri

Günümüzde Gürcülerden sonra Gürcistan’daki en büyük etnik grubu oluĂžturan Ermeniler aĂ°Ă˝rlĂ˝klĂ˝ olarak ülkenin GüneybatĂ˝sĂ˝nda ve Tiflis’te yaĂžamaktadĂ˝rlar. ÇeĂžitli tarihlerde meydana gelen göçler ile Gürcistan’daki Ermeni nüfusu artmýÞtĂ˝r. 1989 nüfus sayĂ˝mĂ˝na göre Ermeniler Gürcistan nüfusunun % 8.1’ini oluĂžturmaktadĂ˝r. Gürcistan’daki en büyük Ermeni nüfus Cavaheti ve Mesheti’de bulunmaktadĂ˝r. Ýki vilayeti birlikte ele aldýðýmĂ˝zda Ermeni nüfusu iki vilayetin toplam nüfusunun % 40’Ă˝nĂ˝ oluĂžturmaktadĂ˝r. Bu illerde Ermenilerin nüfus içerisinde oranlarĂ˝nĂ˝ arttĂ˝ran nedenlerden biri AhĂ˝ska Türklerinin Cavahati ve Mesheti’den göçüdür. Avrupa Konseyi tarafĂ˝ndan Gürcistan hükümetine AhĂ˝ska Türklerinin 12 yĂ˝l içinde aĂžamalĂ˝ olarak Gürcistan’a geri dönmeleri planĂ˝ sunulmuĂžtur. Ancak Gürcistan hükümeti tarafĂ˝ndan onaylanmayĂ˝ bekleyen bu planĂ˝n uygulanĂ˝p uygulanmayacaĂ°Ă˝ konusunda Ăžüpheler vardĂ˝r. Türkiye’de 1992 yĂ˝lĂ˝nda çĂ˝karĂ˝lan ‘AhĂ˝ska Türklerinin Türkiye’ye Kabulü ve ÝskanĂ˝na Dair Kanun’ AhĂ˝ska Türklerinin Türkiye’ye göçlerini hĂ˝zlandĂ˝rmýÞtĂ˝r.

Gürcistan Ermenilerinin Örgütleri: ‘Cavah Hareketi’, ‘Parvents, ‘Virk’

DaĂ°lĂ˝k KarabaĂ° çatýÞmasĂ˝ Cavaheti’de Ermeni milliyetçiliĂ°ini harekete geçirmiĂž ve Mart 1988’den itibaren Ahalkelek’den bir çok gönüllü KarabaĂ° Ermenilerine yardĂ˝ma gitmiĂžtir. Böylece söylemi Ermeni kültürel mirasĂ˝nĂ˝ korumak ve Cavaheti’deki okullarda Ermeni tarihi ve biliminin okutulmasĂ˝nĂ˝ saĂ°lamak, milli kurumlarĂ˝ korumak ve bölgenin kalkĂ˝nmasĂ˝nĂ˝ saĂ°lamak olan Cavaheti hareketi hĂ˝zlĂ˝ bir Ăžekilde geliĂžmiĂžtir. Hareket Cavaheti’de sĂ˝nĂ˝rlĂ˝ bir özerklik istemektedir. Ermenistan iki cephede birden savaĂžmak istemediĂ°i için Cavaheti Ermenileri arasĂ˝ndaki ayrĂ˝lĂ˝kçĂ˝ istekleri kontrol altĂ˝na almak istemiĂžtir. 1994 yĂ˝lĂ˝nda Mesheti ve Cavaheti eyaletleri birleĂžtirilerek Samtshe-Cavaheti eyaleti oluĂžturulmuĂžtur. Bu birleĂžtirmedeki neden Cavaheti’deki Ermeni nüfus yoĂ°unluĂ°unu azaltmaktĂ˝r. Ancak BirleĂžme Cavaheti ile sĂ˝nĂ˝rlĂ˝ olan Ermenilerin otonomi isteklerinin sĂ˝nĂ˝rĂ˝nĂ˝ geniĂžletmiĂžtir. Cavaheti hareketi kültürel otonomi gibi talepler ile ortaya çĂ˝karken, paramiliter bir grup olan Parventlerin Cavahetinin geleceĂ°i konusunda baĂžka planlarĂ˝ vardĂ˝r. Günümüzde Cavaheti Ermenileri kültürel otonomiye sahiplerdir. Hatta eyalette yaĂžayan Gürcüler Ermenice konuĂžabilirken, Ermeniler Gürcüce bilmezler. Ermenistan Cavaheti konusunda sessiz kalĂ˝rken TaĂžnak yanlĂ˝sĂ˝ Virk örgütü öncülüĂ°nde Ermenilerin özerklik talepleri sürmektedir.        

Ahalkelek Rus Üssü'nün Cavaheti Ermenileri için Önemi

Ahalkelek üssü Cavaheti'deki en önemli istihdam alanĂ˝dĂ˝r. Üssün personelinin yarĂ˝dan fazlasĂ˝ Cavaheti Ermenisi kökenlidir. AyrĂ˝ca, vilayet nüfusun önemli bir kĂ˝smĂ˝ Rus ordusuyla ticaret yaparak geçinmektedir. Cavaheti Ermenileri için söz konusu üssün ekonomik önemi yanĂ˝nda güvenlik açĂ˝sĂ˝ndan da önemi büyüktür. Üs Türkiye ve Gürcistan'a karÞý bir kalkan olarak görülmektedir ve gerektiĂ°inde KarabaĂ° savaÞýnda olduĂ°u gibi Ermenileri silahlandĂ˝rĂ˝lmasĂ˝, muhtemel iç ve dýÞ saldĂ˝rĂ˝lara karÞý korunmasĂ˝nda kullanĂ˝labilirr. Gürcistan ordusu ise bu vilayette konuĂžlanmýÞ durumda bile deĂ°ildir. Cavaheti Ermenilerinin Rus askeri varlýðýndan memnun olmasĂ˝na raĂ°men, Gürcistan baĂ°Ă˝msĂ˝zlýðýna karÞý bir tehdit olarak algĂ˝ladýðý Rus askeri varlýðýndan hoĂžnut deĂ°ildir. Gürcistan, Rus askeri varlýðýnĂ˝n topraklarĂ˝ndan çekilmesini talep etmiĂžtir. Samtshe-Cavaheti Ekonomisi

Samtshe-Cavaheti eyaleti Gürcistan'daki eyaletler arasĂ˝nda ekonomisi, altyapĂ˝sĂ˝, iletiĂžim hatlarĂ˝ ve karayollarĂ˝ en kötü, yaĂžam standardĂ˝ en düĂžük, iĂžsizliĂ°in en yüksek olduĂ°u eyalettir ve özelleĂžtirmenin henüz baĂžlamamýÞtĂ˝r. Kolhoz adĂ˝ verilen kolektif çiftlikler iflas etmiĂž ve tarĂ˝msal üretim durmuĂžtur. Az olan sanayi tesisleri de istikrarlĂ˝ olarak çalýÞmamaktadĂ˝r. Bu nedenlerden dolayĂ˝, Samtshe-Cavaheti'nin ekonomisi son on yĂ˝lda Rusya ve Türkiye'ye baĂ°lĂ˝ duruma gelmiĂžtir. Günümüzde vilayet nüfusunun büyük bir bölümünü Türkiye ile bavul ticareti yapan küçük çiftçilerden oluĂžturmaktadĂ˝r.

Krasnodar (AmĂžen) Ermenileri

Rusya Federasyonu'nun Karadeniz kĂ˝yĂ˝ Ăžeridinin tamamĂ˝nĂ˝ oluĂžturan ve Novorosisk, Soçi gibi iki önemli Karadeniz limanĂ˝nĂ˝ barĂ˝ndĂ˝ran Krasnodar eyaleti, tarĂ˝m-sanayi-ticaret açĂ˝larĂ˝ndan, ‘Rusya'nĂ˝n MarmarasĂ˝’ durumundadĂ˝r. Rusya'nĂ˝n ve Abhazya'nĂ˝n Karadeniz kĂ˝yĂ˝larĂ˝na yerleĂžmiĂž olan Ermeniler, genelde Türkiye'nin DoĂ°u Karadeniz'inde bulunan HemĂžin bölgesi kökenli olduklarĂ˝ için Kuzey Kafkasya'da ‘AmĂžen Ermenileri’ adĂ˝yla tanĂ˝nmaktadĂ˝r. SSCB devrinden itibaren, gerek Ermenistan'dan ve gerekse GüneybatĂ˝ Gürcistan'dan bu eyalete yoĂ°un bir Ermeni iĂžçi göçü de gerçekleĂžmiĂžtir. AmĂžen (HemĂžin) Ermenileri, Krasnodar'da yoĂ°un bulunduklarĂ˝ kent ve köylerde örgütlenmiĂž, Ermeni DiasporasĂ˝ ile iliĂžkilerini geliĂžtirmiĂžtir. Krasnodar'daki en önemli Ermeni kuruluĂžu ‘Ermeni Bilim ve Kültür Merkezi’ olan ‘Amshen’dir. Bu merkez, AmĂžen Ermenilerini Ermenistan, DaĂ°lĂ˝k-KarabaĂ° ve Ermeni diaspora faaliyetleri konusunda bilgilendirmek ve aynĂ˝ zamanda AmĂžen Ermenileri üzerine çĂ˝kan haberleri Rus, Ermeni ve Ermeni diasporasĂ˝ basĂ˝nĂ˝na iletmek amacĂ˝yla kurulmuĂžtur. Krasnodar'Ă˝n da içinde bulunduĂ°u Kuban bölgesini tarihi Ermeni topraĂ°Ă˝ olarak gören ve eyalet içinde örgütlenmelerini tamamlayan AmĂžen (HemĂžin) Ermenileri, 1995 sonrasĂ˝ Krasnodar'da siyasi-kültürel özerklik arayýÞýna baĂžlamýÞlardĂ˝r. Bu amaçla, Soçi'nin güneyinden Abhazya'nĂ˝n Gagra kentinin kuzeyine kadarki bölgede nüfusun çoĂ°unluĂ°unu oluĂžturan AmĂžen Ermenileri, Rusya'nĂ˝n Karadeniz sahilinde yer alan Adler'de özerklik arayýÞýna girmiĂžler ve bu amaçlarĂ˝na yasal bir dayanak saĂ°lamak için Adler'de ‘Ermeni Ulusal Bölgesi’ oluĂžturmak amacĂ˝yla referandum yapmak için 2000 yaz aylarĂ˝nda giriĂžimlere baĂžlamýÞlardĂ˝r. Ermenilerin Krasnodar'da özerklik arayýÞlarĂ˝nĂ˝n yanĂ˝nda, 1990'lĂ˝ yĂ˝llarda Kürtlerin de Krasnodar'da ‘Kürt Özerk Bölgesi’ oluĂžturmak için talepte bulunmasĂ˝ ve PKK'nĂ˝n Moskova, Saratov ve Krasnodar'da Kürtlerin kültürel haklarĂ˝nĂ˝n verilmesini Nisan 2000'de Putin'den istemesi, bu eyaletin Moskova ve Ankara açĂ˝larĂ˝ndan hassas bir döneme girdiĂ°ini göstermektedir. Rusya ile Türkiye arasĂ˝nda gerçekleĂžtirilen Mavi AkĂ˝m DoĂ°algaz Boru HattĂ˝'nĂ˝n da Krasnodar'dan geçmesi Ankara açĂ˝sĂ˝ndan bu eyaletin önemini arttĂ˝rmaktadĂ˝r. Haziran 2000'de yapĂ˝lan ‘Krasnodar eyaletinin uluslararasĂ˝ iliĂžkileri ve göçmen olmanĂ˝n koĂžullarĂ˝’ konulu toplantĂ˝daki konuĂžmasĂ˝nda Krasnodar Vali YardĂ˝mcĂ˝sĂ˝ Nikolay Karçenko, aĂ°Ă˝rlĂ˝klĂ˝ olarak Krasnodar Ermenileri üzerinde durarak, Soçi'de Ermeni nüfusunun son yĂ˝llarda iki katĂ˝na çĂ˝ktýðýnĂ˝, Þoçi'de kurulan Ermeni sivil toplum kuruluĂžlarĂ˝nĂ˝n yöneticileri arasĂ˝nda Ermeni terör örgütleri ile iliĂžki içine bulunan kiĂžilerinde yer aldýðýnĂ˝, söz konusu bu kuruluĂžlarĂ˝n amacĂ˝nĂ˝n Adler'de ‘Ermeni Ulusal Bölgesi’nin oluĂžturulmasĂ˝ olduĂ°unu ve bunlardan dolayĂ˝ Soçi'de ‘Ermeni Sorunu’nun oluĂžtuĂ°unu’ söylemiĂžtir. AmĂžen Ermenilerinin Adler'de ‘Ermeni Ulusal Bölgesi’ oluĂžturmak için referanduma yönelmelerine tepki de karÞý bir referandum isteĂ°i ile gecikmeden gelmiĂžtir. 22 Temmuz'da Krasnodar'da yapĂ˝lan ve Taman temsilcileri, Kuban KazaklarĂ˝ birlikleri ve Krasnodar Valisi N. Kondratenko tarafĂ˝ndan kontrol edilen Oteçestvo hareketi üyelerinin katĂ˝ldýðý toplantĂ˝da, Krimsk KazaklarĂ˝nĂ˝n yaptýðý ‘Krimsk ve Abinsk bölgeleri sakinlerinin AhĂ˝ska Türkleri, KĂ˝rĂ˝m TatarlarĂ˝ ve [Ermeniler de dahil olmak üzere] KafkasyalĂ˝-AsyalĂ˝ diĂ°er halklar üzerine düĂžüncelerinin öĂ°renilmesi için referanduma gidilmesi’ teklifi kabul edilmiĂž ve referanduma gidilmesi amacĂ˝yla imza toplanmasĂ˝ için BatĂ˝ Kuban RuslarĂ˝ BirliĂ°i Koordinasyon Konseyi kurulmuĂžtur.

Türkiye'nin yakĂ˝ndaki uzak topraklar olarak algĂ˝ladýðý Samtshe-Cavaheti ve Krasnodar, son on yĂ˝ldĂ˝r giderek belirginleĂžen çok boyutlu Ermeni sorunu nedeniyle yeni olaylara gebedir.

BaĂ°Ă˝msĂ˝zlĂ˝k sonrasĂ˝ Gürcistan, doĂ°udan batĂ˝ya doĂ°ru uzanan gerek enerji ve gerekse ulaÞým yollarĂ˝nĂ˝n potansiyel koridoru durumuna gelmiĂžtir. DaĂ°lĂ˝k KarabaĂ° SavaÞý Gürcistan'Ă˝n bu önemini daha da arttĂ˝rmýÞ, Ermenistan'Ă˝n Rusya ile BatĂ˝'ya ve Türkiye'nin Azerbaycan'a açĂ˝lĂ˝mĂ˝, Türkiye ve Azerbaycan'Ă˝n Ermenistan ile kayĂ˝t dýÞý ticari ve turistik iliĂžkileri Gürcistan üzerinden gerçekleĂžmeye baĂžlamýÞtĂ˝r. Gürcistan, kuzey ve kuzeybatĂ˝sĂ˝ndaki (Abhazya ve Güney Osetya) çatýÞmalarĂ˝ndan sonra güneybatĂ˝sĂ˝nda (Samtshe-Cavaheti) meydana gelebilecek yeni bir etnik kökenli çatýÞmanĂ˝n ülkeyi kesin bir parçalanmaya sürükleyebileceĂ°inin farkĂ˝ndadĂ˝r.

Þevardnadze, bir tarafta Türkiye, Azerbaycan, Ukrayna, BatĂ˝ devletleri ve diĂ°er tarafta Rusya, Ermenistan ve diĂ°erleri olmak üzere iki devlet grubu arasĂ˝nda denge kurarak dýÞ politikasĂ˝nĂ˝ yürütmeye çalýÞmaktadĂ˝r. AB ve Fransa hükümetinin Gürcistan ve Ermenistan ile yaptýðý anlaĂžma ile Gürcistan-Ermenistan arasĂ˝ndaki Poti-HaĂžuri-Borjomi-Ahaltsihe-Ahalkelek-Gümrü-Erivan-Megri karayolunun yeniden yapĂ˝mĂ˝ konusunda mutabakata varĂ˝lmýÞtĂ˝r. 1996'da Gürcistan, Azerbaycan, Ukrayna arasĂ˝nda Özbekistan ile de yakĂ˝n bir iĂžbirliĂ°i içerisinde TaĂžkent-Bakü-Kiev arasĂ˝nda -daha sonralarĂ˝ Avrasya ulaÞým koridoru olarak adlandĂ˝rĂ˝lacak olan- bir ulaÞým koridorunun projelendirilmesi ve yapĂ˝mĂ˝ konusunda anlaĂžma imzalanmýÞtĂ˝r. Avrasya ulaÞým koridorunun yapĂ˝mĂ˝, Türkiye tarafĂ˝ndan gündemde tutulan Bakü-Ceyhan Petrol Boru HattĂ˝ ve Kars-Tiflis Demiryolu Projeleri Rusya'nĂ˝n Güney Kafkasya üzerindeki nüfuzunu azaltabilecek giriĂžimlerdir. Bu nedenle Rusya'nĂ˝n, bu enerji ve ulaÞým koridorlarĂ˝ projelerinin geçiĂž güzergahĂ˝ üzerindeki Samtshe-Cavaheti vilayetinde projeleri belirsiz bir tarihe kadar rafa kaldĂ˝rĂ˝lacak bir çatýÞmayĂ˝ çĂ˝karmasĂ˝ ve/veya desteklemesi olasĂ˝ bir geliĂžme olacaktĂ˝r. Bölgedeki bir çatýÞma Gürcistan'Ă˝n kaldĂ˝rmak istediĂ°i Ahalkelek Rus üssünün de bölgede gerekliliĂ°ini ortaya çĂ˝kararak mevcut konumunu saĂ°lamlaĂžtĂ˝racaktĂ˝r.

Azerbaycan ve Türkiye ile diplomatik iliĂžkisi bulunmayan Erivan, Ýran'dan baĂžka diplomatik iliĂžki içinde olduĂ°u ikinci komĂžusu ve Rusya'ya, BatĂ˝'ya ve Karadeniz'e çĂ˝kýÞ kapĂ˝sĂ˝ olan Gürcistan ile iliĂžkilerini bozmamak için ayrĂ˝lĂ˝kçĂ˝ eĂ°ilimlere destek vermemektedir. Uzun dönemli düĂžünen Erivan, Gürcistan SSC dönemindeki Cavaheti vilayeti yerine baĂ°Ă˝msĂ˝zlĂ˝k döneminde Mesheti ile Cavaheti vilayetlerinin birleĂžtirilmesiyle oluĂžturulan Samtshe-Cavaheti vilayetinden daha memnundur. Çünkü bu yeni vilayet, Erivan ve Moskova ile iyi iliĂžkilere sahip olan -Karadeniz kĂ˝yĂ˝sĂ˝ndaki- Acaristan ile komĂžudur. Böylece, Ermenistan'Ă˝n Karadeniz'e ulaĂžma ideali bir adĂ˝m daha gerçekleĂžmiĂžtir. AyrĂ˝ca, Türkiye ile (özellikle DoĂ°u Karadeniz bölgesiyle) ticaretinde Acaristan'a açĂ˝lan Sarp (Artvin-Hopa) SĂ˝nĂ˝r KapĂ˝sĂ˝'nĂ˝ ve Samtshe-Cavaheti vilayetine açĂ˝lan Türkgözü (Ardahan-Posof) SĂ˝nĂ˝r KapĂ˝sĂ˝'nĂ˝ kullanan Ermenistan ile Cavaheti Ermenileri, Gürcistan'Ă˝n sözkonusu vilayetine doĂ°ru açĂ˝lmasĂ˝ düĂžünülen ve Ermenistan'a daha da yakĂ˝n olan AktaĂž (Ardahan-ÇĂ˝ldĂ˝r) SĂ˝nĂ˝r KapĂ˝sĂ˝'nĂ˝n faaliyete geçmesiyle daha da rahatlayacaktĂ˝r. Böylece, Gürcistan ile iliĂžkilerini geliĂžtirmeye çalýÞan Türkiye dolaylĂ˝ olarak Cavaheti Ermenilerine ve Ermenistan'a yardĂ˝m etmiĂž olacaktĂ˝r.

Anadolu TürklüĂ°ünün doĂ°al bir parçasĂ˝ olan AhĂ˝ska Türklerinin Samtshe-Cavaheti'ye dönebileceĂ°i gerçeĂ°i ise bu vilayetin geleceĂ°ini etkileyecektir. Gürcistan'daki Rus üslerinin kapanmasĂ˝ için giriĂžimlerde bulunan Þevardnadze yönetimi AhĂ˝ska Türkü kartĂ˝nĂ˝ Ermenileri dengelemek için kullandýðý takdirde, GüneybatĂ˝ Gürcistan'da yeni olaylarĂ˝n çĂ˝kmasĂ˝ olasĂ˝dĂ˝r. AhĂ˝ska Türklerinin Türkiye tarafĂ˝ndan Anadolu'ya iskan edilmesine devam edilmesi ise Samtshe-Cavaheti Ermenilerini ve Krasnodar'Ă˝n yerel yöneticilerini rahatlatacaktĂ˝r. Nitekim, Krasnodar'Ă˝n yerel yöneticileri 'sessiz ve aĂžamalĂ˝ bir planla, Rusya için stratejik önemde olan bu eyaletlerde yaĂžayan AhĂ˝ska Türklerinin rahatsĂ˝z edilerek Türkiye'ye yerleĂžmesinin saĂ°lanmasĂ˝nĂ˝' bir politika olarak benimsemiĂžlerdir.

Samtshe-Cavaheti Ermenilerinin koruyucusu durumuna gelen Moskova'nĂ˝n, SSCB'nin daĂ°Ă˝lmasĂ˝ sonrasĂ˝ Rusya Federasyonu'nun tek çĂ˝kýÞ kapĂ˝sĂ˝ olarak kalan Krasnodar'da AmĂžen Ermenilerinin -ve diĂ°er etnik gruplarĂ˝n- özerklik arayýÞlarĂ˝nĂ˝ desteklemesi ise beklenmemelidir. Bu nedenle, Moskova'nĂ˝n iki bölgede farklĂ˝ politikalara yönelmesi kaçĂ˝nĂ˝lmazdĂ˝r.
 ----------------------
* ASAM Kafkasya Uzmaný -
- ERMENÝ ARAŢTIRMALARI, Sayý 2, Haziran-Temmuz-Ađustos 2001
            Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar