áááAnasayfaŢleti■im
áá
English

Kitap Tahlili: Ermenilerin Devletle├żme S├Żnav├Ż, Ba├░├Żms├Żzl├Żktan Bug├╝ne Ermeni Siyasi D├╝├ż├╝n├╝├ż├╝

Doš. Dr. Kamer KASIM*
ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, Sayř 2, Haziran-Temmuz-A­ustos 2001

 
THE CHALLENGE OF STATEHOOD, ARMENIAN POLITICAL THINKING SINCE INDEPENDENCE. Gerard J. LIBARIDIAN.
├Łstanbul: ├Łleti├żim Yay├Żnlar├Ż, ├Łstanbul, 2001, Blue Crane Books, Inc, 1999.
   
Yrd. Doç. Dr. Kamer Kas├Żm
Ermeni Ara├żt├Żrmalar├Ż Enstitüsü / The Institute For Armenian Studies, Ankara, ve Abant ├Łzzet Baysal Üniversitesi, Bolu, Turkey


Libaridian bu kitab├Żnda Ermenistan'├Żn ba├░├Żms├Żzl├Ż├░├Żndan itibaren meydana gelen iç ve d├Ż├ż politik geli├żmeleri ve Ermenistan ile Diaspora ili├żkisini de├░erlendirmektedir. Kitap alt├Ż bölümden olu├żuyor. Yazar birinci bölümde Ermenistan'├Żn ba├░├Żms├Żzl├Ż├░├Żna giden süreci anlatmakta ve Ermenistan'├Żn ya├żad├Ż├░├Ż de├░i├żimi kans├Żz fakat tamamlanmam├Ż├ż bir devrim olarak nitelendirmektedir. Ermeni Ulusal Hareketinin iktidar├Ż Komünistlerden devralmas├Ż, 1991 y├Żl├Żnda Ermenistan'├Żn ba├░├Żms├Żzl├Żk ilan├Ż ve ba├░├Żms├Żz Ermenistan'├Żn siyasi yap├Żs├Żn├Żn ├żekillenmesi bu bölümde incelenmi├żtir.

├Łkinci Bölümde Ermenistan'├Żn ilk Devlet Ba├żkan├Ż Ter Petrosyan'├Żn istifas├Ż ve bunu haz├Żrlayan geli├żmeler inceleniyor. Bu bölümde yazar Ter-Petrosyan'├Żn istifas├Ż ile ilgili yayg├Żn görü├żleri ele├żtirerek, istifan├Żn as├Żl nedeninin baz├Żlar├Żn├Żn iddia etti├░i gibi Da├░l├Żk Karaba├░ sorunun çözümünde Petrosyan'├Żn Minsk grubunun önerisini s├Żcak kar├ż├Żlamas├Ż de├░il birlikte çal├Ż├żt├Ż├░├Ż ki├żilerin tak├Żnd├Ż├░├Ż tutumun neden oldu├░unu iddia ediyor. Bununla birlikte yazar Petrosyan ile muhalifleri aras├Żnda Karaba├░ sorunu konusundaki farkl├Żl├Żklara da i├żaret etmektedir. Ter-Petrosyan Karaba├░ sorununda zaman├Żn Ermenistan'├Żn lehine i├żlemedi├░i ve ambargo yüzünden ekonomik sorunlar ya├żand├Ż├░├Ż için, Ermeniler aç├Żs├Żndan bir tehlike olu├żturmadan verilebilecek ödünler oldu├░unu görü├żündedir. Buna kar├ż├Żn Koçaryan'a göre Ermenistan'├Żn ekonomik durumunun temel sebebi Karaba├░ de├░il yönetim bozuklu├░u, Petrosyan'├Żn muhalefeti yan├Żna alamamas├Ż ve diaspora ile ili├żkilerin yak├Żn olmamas├Żd├Żr.

Yazar üçüncü bölümde Karaba├░ sorununu daha çok Ermenistan politikas├Żnda yer alan aktörlerin Ermenistan'├Żn d├Ż├ż politikas├Żn├Żn nas├Żl olmas├Ż gerekti├░i konusundaki görü├żleri aç├Żs├Żndan ele al├Żyor. Ter-Petrosyan ve Ermeni Ulusal Hareketini pragmatisler olarak adland├Żran yazar, Petrosyan muhaliflerini ise ideolojik bak├Ż├ż aç├Żs├Żna sahibi olanlar olarak tan├Żml├Żyor. Pragmatisler Ermenistan'a ve Ermeni halk├Żna normalli├░i getirmek isterken, di├░erleri Ermeni halk├Żna onlar├Ż a├żan önceden saptanm├Ż├ż bir rol atfettiler. Yazar Ermenistan'daki bütün tart├Ż├żmalar├Żn temelinde bu iki bak├Ż├ż aç├Żs├Ż aras├Żndaki mücadele oldu├░unu söylüyor. ├Łdeolojik bak├Ż├ż aç├Żs├Żna sahip olanlar aras├Żnda, Ermenilerin tarihte ya├żad├Ż├░├Ż bütün topraklar├Ż birle├żtiren bir Ermenistan kurma dü├żüncesi ile Ermeni Devrimci Federasyonu (Ta├żnak)'├Ż en ihtirasl├Ż ve misyonu en fazla bilinen grup oldu├░u belirtilirken, bu grup için Ter-Petrosyan'├Żn normalle├żme stratejisinin Ermeni ulusunun en büyük dü├żman├Ż oldu├░u ifade ediliyor. Karaba├░'├Ż da Karaba├░ partisi diye tan├Żmlayan yazar, tek soruna odaklanm├Ż├ż olan bu partinin Ermenistan'da faaliyet gösterdi├░i, Ermenistan'├Żn iç ve d├Ż├ż politikas├Żnda rol oynarken, herhangi bir sorumluluk ta├ż├Żmad├Ż├░├Ż ele├żtirisinde bulunmaktad├Żr. Çünkü bir devlet olarak Ermenistan'├Żn i├żsizlik, enflasyon, bütçe aç├Żklar├Ż gibi sorunlar├Ż vard├Żr ve Azerbaycan ile olan silahlanma yar├Ż├ż├Ż bu sorunlar├Ż a├żmay├Ż güçle├żtirmektedir.

Dördüncü Bölümde Ermeni siyasetinde çok kullan├Żlan bir tabir olarak 'Birlik' Ermenistan içinde siyasi birlik, Ermenistan ile Karaba├░ aras├Żnda eylem ve diplomasi birli├░i, Diaspora, Ermenistan ve Karaba├░ içinde ulusal hedefler ve stratejiler etraf├Żnda uzla├żma ve Diaspora içinde birlik olarak düzeyde incelenmi├żtir. Yazara göre bu düzeyler içerisinde en kolay olan Ermenistan içinde birlik konusunda bile büyük güçlükler vard├Żr. Bu bölümde yazar sözde soyk├Żr├Żm├Żn tan├Żnmas├Żna yönelik çabalar├Żn ve tan├Żnmamas├Żn├Żn Ermeni kolektif bilincinde ve siyasi gündeminde merkezi bir rol ald├Ż├░├Żn├Ż ve bu durumun Ermenilerin gündeminin anahtar├Żn├Ż Türkiye'ye teslim etti├░ini ifade etmektedir.

Yazara göre günümüzde iki kom├żu ülke olan Türkiye ve Ermenistan'├Żn ortak ç├Żkarlar├Ż olamayaca├░├Żn├Ż veya olmad├Ż├░├Żn├Ż söylemek güçtür. Türkiye ile ili├żkilerin normalle├żmesi Ermenistan'├Ż Hazar Denizi'ndeki hidrokarbon kaynaklar├Żn uluslararas├Ż pazarlara ta├ż├Żnmas├Żnda transit ülke haline getirebilir.

Be├żinci Bölümde Diaspora ele al├Żnm├Ż├żt├Żr. Ermeni diasporas├Żn├Ż dünyan├Żn en dayan├Żkl├Ż ve iyi organize olmu├ż diasporalar├Żndan biri olarak tan├Żmlayan yazar, Ermenilerin diaspora örgütlerindeki faaliyetler yoluyla kendilerini ifade etti├░ini ve diasporan├Żn Ermenilerin farkl├Ż kültürel ortamlara uyum sa├░lama arac├Ż oldu├░unu belirtmektedir. Bu bölümde Diaspora'da faaliyet gösteren Ermeni Devrimci Federasyonu (EDF), Liberal Demokrat Parti (LDP) ve Sosyal Demokrat H├Żnçak Partisi (SDHP) incelenmi├żtir. Bunlar cemaat kurumlar├Żn├Żn kurulmas├Żna yard├Żmc├Ż olan ve onlar├Ż kontrol eden örgütlerdir. Ayr├Żca Klise ile birlikte Ermenilerin göç ettikleri ülkelerde Ermeni cemaatini temsil ederler. Partiler cemaat üzerindeki kontrollerini ya birbirlerini d├Ż├żlayarak ya da cemaat mensuplar├Żn├Ż aralar├Żnda bölü├żerek gerçekle├żtirirler. Bu partiler aras├Żndaki her zaman var olan fikir ayr├Żl├Żklar├Ż ve mücadelelere de de├░inen yazar Ermeni Devrimci Federasyonu'nun Ermenistan'├Żn ba├░├Żms├Żzl├Żk ilan├Ż kar├ż├Żs├Żndaki politikas├Żn├Ż ele├żtirmektedir. Ba├░├Żms├Żzl├Ż├░├Żn zamans├Żz ilan edildi├░i ve Ermenistan'├Żn genç ve tecrübesiz liderler taraf├Żndan idare edildi├░ini dü├żünen EDF yazara göre ba├░├Żms├Żzl├Ż├░├Ż kabul edecek yüreklili├░i gösterememi├żtir. EDF'nin aday├Żn├Żn Cumhurba├żkanl├Ż├░├Ż seçimlerinde ald├Ż├░├Ż ba├żar├Żs├Żz sonuçtan sonra Petrosyan aleyhine yürüttü├░ü kampanya giderek Ermenistan aleyhtarl├Ż├░├Żna dönü├żmü├ż ve illegal faaliyetlere zemin haz├Żrlam├Ż├żt├Żr.

Ermenistan'├Żn ba├░├Żms├Żzl├Ż├░├Żn├Ż kazanmas├Żndan sonra, Ermenistan ile diaspora aras├Żndaki ili├żkiyi de├░erlendiren yazar, pek çok diaspora mensubunun Ermenistan'├Ż gördükten sonra ülkenin gerçek sorunlar├Ż oldu├░unu Ermenistan'├Żn bir tarih bir müze olmad├Ż├░├Żn├Ż anlad├Żklar├Żn├Ż ve uyum sa├░layamad├Żklar├Żn├Ż vurgulamaktad├Żr. Yazar diasporan├Żn kendi gündemini Ermenistan'a ta├ż├Żmamas├Ż gerekti├░ini belirtmekte ve diaspora partilerinin Ermenistan'da ├żube açmas├Żn├Ż ele├żtirmektedir.

Alt├Żnc├Ż Bölümde yazar Ermenistan'├Żn ekonomik ve politik alanda içinde bulundu├░u durumu k├Żsaca de├░erlendirdikten sonra stratejilere yönelik bir de├░erlendirme yap├Żyor. Yazar diplomas├Ż diye ortaya konan tamamen ideolojik bir yakla├ż├Żm├Żn ürünü olan Türk aleyhtarl├Ż├░├Żn├Żn bir strateji olu├żturmad├Ż├░├Żn├Ż ve bu durumun ulusal ç├Żkarlar├Ż tan├Żmlama yetene├░ini kaybedip ba├żkalar├Żn├Żn kuklas├Ż olmaya neden olabilece├░ini vurguluyor. Türkiye veya Azerbaycan'a zarar veren her ├żeyin mutlaka Ermenistan ve Karaba├░ için yararl├Ż olmayabilece├░i ve Ermenistan'├Żn bütün enerjisini Türkiye ve Azerbaycan'├Ż uluslararas├Ż alanda zor duruma sokmaya ay├Żrmas├Żn├Ż zaman kayb├Ż olarak de├░erlendiren yazar, ayr├Ż ayr├Ż her durumda Ermenilerin strateji olu├żturmas├Żn├Ż ve hayalleri ve hedefleri ortaya koyan cümlelerin strateji olmad├Ż├░├Żn├Ż ifade ediyor. Yazar önceki bölümlerde vurgulad├Ż├░├Ż ülkeyi normalle├żtirmeye çal├Ż├żan pragmatik dü├żünenler ile ideolojik yakla├ż├Żm├Ż benimseyenler aras├Żndaki mücadelenin Ermeni halk├Żn├Żn gelece├░ini belirleyece├░ini belirtirken, pragmatik dü├żünenlere olan aç├Żk deste├░ini ifade etmekte ve ideolojik yakla├ż├Żm├Ż benimseyenlerin Ermenistan ve Karaba├░'├Żn bugününü tehlikeye att├Ż├░├Żn├Ż belirtmektedir.

Ter-Petrosyan'├Żn dan├Ż├żmanl├Ż├░├Żn├Ż yapm├Ż├ż olan yazar├Żn bu kitab├Żnda özellikle Ermenistan'├Żn iç politikas├Żndaki aktörler ve Karaba├░ sorunu konusunda duygusall├Żktan uzak de├░erlendirmeler göze çarp├Żyor. Ancak yazar├Żn Petrosyan döneminde sözde soyk├Żr├Żm├Żn Türkiye taraf├Żndan tan├Żnmas├Ż yolunda mesafe al├Żnd├Ż├░├Żn├Ż ifade etmesi ve buna dayanak olarak verdi├░i örnekler de├░erlendirme hatas├Ż ta├ż├Żyor. Erivan'daki bir toplant├Żda Türkiye'den bir sosyologun aç├Żklamas├Ż ve bir belediye ba├żkan├Żn├Żn sözde soyk├Żr├Żm an├Żt├Żn├Ż ziyareti Türkiye'nin onay├Żyla yap├Żlm├Ż├ż bir politika de├░i├żikli├░i olarak yorumlan├Żyor.
 ----------------------
* Abant Ţzzet Baysal ▄niversitesi, ŢŢBF, Uluslararasř Ţli■kiler B÷lŘmŘ Í­retim ▄yesi -
- ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, Sayř 2, Haziran-Temmuz-A­ustos 2001
            Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar