áááAnasayfaŢleti■im
áá
English

Kitap Tahlili: Ermeni ├Łddialar├Ż ve Ger├žekler

Doš. Dr. YŘcel ACER*
ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, Sayř 2, Haziran-Temmuz-A­ustos 2001

 
THE ARMEN├ŁAN ALLEGATIONS AND FACTS

Prof. Dr. ├Łsmail ÖZÇEL├ŁK.
Ankara: Türkar,Turkish Metal Union Research Office, 2001. 87 s., dipnotlar, kaynakça. ISBN

1970'li y├Żllardan ba├żlayarak, özellikle Ermenistan d├Ż├ż├Żnda ya├żayan Ermenilerin çabalar├Ż ile, Türkiye'ye yönelik Ermeni soyk├Żr├Żm iddialar├Ż yo├░un bir biçimde gündeme gelmeye ba├żlad├Ż. Bu iddialar, hem bilimsel inceleme ad├Ż alt├Żnda yay├Żnlanan eserlerde hem de çe├żitli ülke parlamentolar├Żnda dile getirilerek dünya kamuoyunun gündemine sokulmaya çal├Ż├ż├Żld├Ż ve Fransa örne├░inin gösterdi├░i gibi bunda da önemli ölçüde bir ba├żar├Ż sa├░lanm├Ż├ż gözükmektedir.

Türkiye aç├Żs├Żndan, bu tür iddialar├Żn as├Żls├Żzl├Ż├░├Ż veya çarp├Żkl├Ż├░├Żn├Żn dünya kamuoyuna anlat├Żlmas├Ż gere├░i aç├Żkça ortad├Żr. Bu amac├Żn gerçekle├żtirilmesi için yap├Żlmas├Ż gerekenler ├żüphesi oldukça çe├żitli. Lakin, bunlar aras├Żdan, özellikle uzun dönemde etkin sonuç do├░uracak yöntem, daha çok tarihi gerçekleri ortaya koyan ve bu gerçekleri gerçek niteli├░i çerçevesinde yorumlayan bilimsel nitelikli çal├Ż├żmalar yapmak olacakt├Żr.

Prof. Dr. ├Łsmail ÖZÇEL├ŁK'in "Ermeni ├Łddialar├Ż ve Gerçekler" adl├Ż inceleme kitab├Ż bu çerçevede at├Żlm├Ż├ż önemli ad├Żmlardan birisini temsil etmekte. Kitap, "The Armenian Allegations and Facts" ad├Ż ile ├Łngilizce'ye çevrilmi├ż ve yay├Żnlanm├Ż├żt├Żr. Yukar├Żda belirtilen noktalar çerçevesinde kitap önemli baz├Ż aç├Żklar├Żn kapat├Żlmas├Żna yard├Żmc├Ż olacak nitelikte.

Öncelikle belirtmek gerekir ki, çal├Ż├żman├Żn özlü bir çal├Ż├żma olmas├Ż, fazla geni├ż bir hacim kaplamayacak ├żekilde haz├Żrlanm├Ż├ż olmas├Ż, geni├ż okuyucu kitlesine hitap ediyor olmas├Żna neden olacakt├Żr. Özellikle birçok insan├Żn kafas├Żnda yarat├Żlmaya çal├Ż├ż├Żlan "Ermeni soyk├Żr├Żm├Ż' imaj├Żn├Żn y├Żk├Żlmas├Ż aç├Żs├Żndan geni├ż okuyucu kitlesine hitap eden dar hacimli bilimsel çal├Ż├żmalar├Żn oldukça yerinde olaca├░├Ż dü├żünülürse, Kitap'├Żn bu aç├Żdan önemli bir ad├Żm oldu├░u söylenebilir.

'Ermeni soyk├Żr├Żm├Ż' iddias├Ż, do├░al olarak en çok yurtd├Ż├ż├Żnda dile getirilmi├ż ve etkili olmu├ż, sonuç olarak da önemli say├Żlacak bir kamuoyu yarat├Żlm├Ż├żt├Żr. Bu yanl├Ż├ż bilincin giderilmesine yönelik yap├Żlacak bilimsel çal├Ż├żmalar├Żn da ├żüphesiz yabanc├Ż dillerde, özellikle de ├Łngilizce de bas├Żlmas├Ż gerekmektedir. Dolay├Żs├Ż ile, kitab├Żn ├Łngilizce'de bas├Żlm├Ż├ż olmas├Ż da önemli bir eksikli├░in kapat├Żlmas├Żnda bir ad├Żm olarak görülmeli. Bu çerçevede ayr├Żca belirtmek gerekir ki, Kitap'├Żn ├Łngilizce olarak bas├Żlmas├Ż, konunun gündemde olmas├Ż nedeni ile iyi bir zamana da denk gelmi├ż gözükmekte.

Kitab├Żn içeri├░i de, bilimsel çal├Ż├żmalar yolu ile yurt d├Ż├ż├Żndaki kamuoyunun bilgilendirilmesi aç├Żs├Żndan doyurucu gözükmektedir. Giri├ż bölümünde, önemli bir çok temel noktada ayd├Żnlat├Żc├Ż özlü bilgiler sunulmakta. Ermeniler'in ilk dönemlerine, 'Ermeni' ve 'Ermenistan' kavramlar├Żn├Żn köken ve niteliklerine, Ermeniler'in devlet ve düzenli otorite tecrübelerine ili├żkin tarihi gerçeklere, Ermeni göçlerine ve nedenlerine ili├żkin çok özlü bilgiler sunulmakta. Bu noktalar├Żn da ötesinde, Ermeniler'in Selçuklu ve Osmanl├Ż egemenlikleri alt├Żna giri├żlerine ve Ermeniler'in Osmanl├Ż yönetimi alt├Żndaki toplumsal statülerine ve haklar├Żna ili├żkin de önemli bilgilere yer verilmekte. Giri├ż bölümü ayr├Żca, daha Osmanl├Ż döneminde Ermeniler taraf├Żndan ortaya at├Żlan 'bask├Ż' iddialar├Żn├Żn gerçek nedenlerini de özlü bir biçimde ortaya koymaktad├Żr.

Kitap, Ermeni meselesinin ortaya ç├Żk├Ż├ż├Żn├Ż ve ortaya ç├Żkmas├Żnda yabanc├Ż güçlerin rolünü bir ba├żl├Żk alt├Żnda incelemekte. Bu çerçevede, Osmanl├Ż devletinin duraklama ve y├Żk├Żlma dönemlerinde, Ermenilerin, Fransa, Rusya, ve Britanya taraf├Żndan, Osmanl├Ż'n├Żn di├░er az├Żnl├Żklar├Ż ile birlikte nas├Żl kullan├Żld├Ż├░├Żn├Ż ve sonuçta Osmanl├Ż Ermenileri toplumunun nas├Żl uluslararas├Ż bir sorun haline getirildi├░ini anlatmakta. Kitab├Żn bütünlü├░ü içerisinde dü├żünüldü├░ünde, Ermeni Sorunu'nun ortaya ç├Żk├Ż├ż├Żnda, belirtilen ülkelerin Ermeni halk├Żn├Ż çe├żitli vaatlerle kullanarak oynad├Ż├░├Ż ba├żat rolünü vurgulanmas├Ż, Ermenin sorununun o gün ki ve bu gün ki niteli├░inin incelenmesi ve anla├ż├Żlmas├Ż aç├Żs├Żndan yerinde bir temel olu├żturmakta.

Kitap, Osmanl├Ż döneminde Ermeni sorununun geli├żimi aç├Żs├Żndan önemli dönüm noktalar├Żn├Ż ba├żl├Żklar halinde incelemekte. 1877-78 Osmanl├Ż Rus Sava├ż├Ż ve I. Dünya Sava├ż├Ż'na kadar di├░er geli├żmelerin Ermeniler ve Ermeni sorunu üzerindeki etkisini genel hatlar├Ż ile incelemekte.1877-78 Sava├ż├Ż çerçevesinde, Ruslar'├Żn sava├ż ortam├Ż içerisinde Ermeniler ve gizli Ermeni örgütleri üzerinde olu├żturduklar├Ż planlar├Ż ortaya konmakta ve bunun Ermeni sorununun geli├żimine etkisi belirtilmekte. I. Dünya Sava├ż├Ż öncesi önemli geli├żmelerden incelenenler, Osmanl├Ż'n├Żn az├Żnl├Żklara ve bu arada Ermenilere yönelik reform hareketleri ve hatta di├░er ülkelerin bask├Żs├Ż ile bir otonom Ermenistan kurulmas├Ż plan├Ż üzerinde duruluyor.

Öte yandan, Ermeniler'in, I. Dünya Sava├ż├Ż ortam├Żn├Ż kullanarak Osmanl├Ż Devleti'ne ve özellikle Do├░u bölgesinde ya├żayan Osmanl├Ż halk├Żna kar├ż├Ż gerçekle├żtirdikleri faaliyetler, tedhi├ż hareketleri ve sald├Żr├Żlar belirtiliyor. Bütün bu geli├żmelerin ba├żl├Żlar halinde inceleniyor olmas├Ż, Ermeniler'in, sava├ż aç├Żs├Żndan hassas bölgelerden ba├żka bir yere göç ettirilmesi (tehcir) karar├Żn├Żn olu├żmas├Żna ve sava├ż ve göç sonucu ya├żanan ölüm olaylar├Żna giden sürecin aç├Żklanmas├Ż ve anla├ż├Żlmas├Ż aç├Żs├Żndan önemli bir temeli olu├żturmakta.

Ermeni soyk├Żr├Żm├Ż iddialar├Żn├Żn gerçekli├░inin incelenmesi aç├Żs├Żndan, Osmanl├Ż Devleti içerisinde ya├żayan Ermeniler'in gerçek say├Żlar├Żn├Żn tespiti ├żüphesiz önemli bir unsur. Bu nedenle önemi anla├żmazl├Żk noktalar├Żndan birini de olu├żturmakta. Prof. ÖZÇEL├ŁK, bu noktada, çe├żitli kaynaklar├Żn, tehcirden önce Osmanl├Ż'da ki Ermeni nüfusuna ili├żkin verdi├░i rakamlar├Ż yans├Żtmakta ve hakl├Ż olarak ta Osmanl├Ż resmi kay├Żtlar├Żndaki rakamlar├Ż vurgulamakta. Kitap, bu çerçevede faydal├Ż bir ayr├Żnt├Ż olarak, tehcir sonras├Ż bölgeden göçen Ermeni say├Żs├Żn├Ż da yans├Żt├Żyor. Böylece, rakamlara dayan├Żlarak güçlendirilmeye çal├Ż├ż├Żlan Ermeni soyk├Żr├Żm iddialar├Żn├Żn gerçekli├░i bu aç├Żdan daha kapsaml├Ż bir sorgulamaya tabi tutulmakta. Yine bu çerçevede, tehcir sonras├Ż ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmas├Żna giden Ulusal Kurtulu├ż Mücadelesi döneminde Ermenilerin durumu da incelenerek daha kapsaml├Ż bir çerçeve ortaya ç├Żkar├Żlmakta.

Kitab├Żn son bölümünde, kitab├Żn as├Żl maksad├Ż aç├Żs├Żndan spesifik bir inceleme yap├Żlamakta ve Ermeni iddialar├Ż ve bu iddialar├Żn gerçekli├░i incelenmekte. ├Łnceleme, Kitap'ta önceden verilen ve yukarda de├░indi├░imiz noktalar çerçevesinde yap├Żlmakta. Tehcir yasas├Ż ayr├Żnt├Żl├Ż incelenmekte ve Ermeni tarihçilerce Talat Pa├ża'ya atfedilen telgraflar├Żn gerçekli├░i üzerinde durulmakta. Öyle anla├ż├Żl├Żyor ki, 'soyk├Żr├Żm' karar├Żn├Żn veya uygulamas├Żn├Żn olmamas├Żn├Żn ├Ż├ż├Ż├░├Żnda as├Żl sorunun, gerçekle├żen ölümlerin 'soyk├Żr├Żm' olarak de├░erlendirilip de├░erlendirilemeyece├░i noktas├Żnda dü├░ümleniyor. Bu çerçevede, 1948 tarihli Birle├żmi├ż Milletler Soyk├Żr├Żm Sözle├żmesi'ne de de├░iniliyor. Belirtmek gerekir ki, sorunun bu noktada dü├░ümleniyor olmas├Ż, bu konuda Kitap'ta yap├Żlan incelemenin kapsam├Żndan daha detayl├Ż bir inceleme gerekmektedir. Ancak, Kitap'├Żn tarih ilmi çerçevesinde yap├Żlm├Ż├ż bir inceleme olmas├Ż ve soyk├Żr├Żm kavram├Żn├Żn ise daha çok hukuksal bir kavram olmas├Ż nedeni ile, Kitap'tan daha fazla ayr├Żnt├Ż beklemek a├ż├Żr├Ż bir beklenti say├Żlabilir.

Kitap, son k├Żs├Żmlar├Żnda, Ermeni iddialar├Żna kar├ż├Ż yabanc├Ż ara├żt├Żrmac├Żlar├Żn bulgu ve fikirlerine ve de günümüzde Türkiye'de ya├żayan Ermenilerin durumuna ili├żkin unsurlara da yer vererek kapsaml├Ż bir çal├Ż├żma görüntüsünü olu├żturuyor denebilir.

Fakat, zamanlamas├Ż, kapsam├Ż ve içeri├░i aç├Żs├Żndan söylenebilecek yukarda ki olumlu görü├żlere birkaç ele├żtirinin eklenmesi gerekli gözükmekte. Göze çarpan ilk olumsuzluk ├Łngilizce çeviri konusunda kendini gösteriyor. Baz├Ż yerlerde yanl├Ż├ż kavramlar ve hatal├Ż cümleler kullan├Żlmakta ve bu da Kitab'├Żn içeri├░inin anla├ż├Żlmas├Żn├Ż önemli ölçüde zorla├żt├Żrmakta, hatta baz├Ż yerlerde, ifade edilmek istenen manay├Ż bozmakta. Özellikle belirtmek gerekir ki, Atatürk'ün Kars Antla├żmas├Ż'n├Żn imzalanmas├Żndan sonra söyledi├░i ve Ermeni meselesine ili├żkin sözünün ├Łngilizce çevirisi, Kitap'├Żn ba├żlang├Żc├Żnda ve arka kapa├░├Żn├Żn d├Ż├ż yüzünde verilmekte ama iki çeviri birbirinden, manay├Ż de├░i├żtirecek ölçüde farkl├Żl├Żk göstermektedir.

Belirtilmesi gereken son önemli nokta, at├Żflarla ilgili. Her ne kadar kitap özlü bir anlat├Żm├Ż benimsemi├żse de, sayfa alt├Żndaki at├Żflar k├Żsm├Ż biraz daha zengin tutularak okuyucular├Żn daha fazla etkilenmesi sa├░lanabilirdi. Ayr├Żca, referanslar daha çok birincil nitelikli kaynaklara yap├Żlm├Ż├ż olsayd├Ż, çal├Ż├żman├Żn bilimsel niteli├░i artacak ve dolay├Żs├Ż ile okuyucunun daha fazla etkilenmesi sa├░lanabilecekti.

 ----------------------
* ăanakkale Onsekiz Mart ▄niversitesi Í­retim ▄yesi,ăanakkale -
- ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, Sayř 2, Haziran-Temmuz-A­ustos 2001
            Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar