áááAnasayfaŢleti■im
áá
English

Kitap Tahlili: 1856-1923, Emperyalizm K├Żskac├Żnda; K├╝rtler, T├╝rkler, Ermeniler

ăetin G▄NEY*
ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, Sayř 2, Haziran-Temmuz-A­ustos 2001

 
Ersal YAV├Ł. ├Łzmir: Yaz├Żc├Ż Yay├Żnc├Żl├Żk, Ocak 2001. 391 ss.

Osmanl├Ż tarihi 18.yüzy├Żl├Żn ortalar├Żndan itibaren h├Żzlanm├Ż├ż yo├░unla├żm├Ż├ż bir tarihtir. Bu süreç Osmanl├Ż'dan Cumhuriyet'e ink├Żlap etme sürecine kadar devam etmi├żtir. Bu tarih ayn├Ż zamanda Osmanl├Ż medeniyetinin millet sistemi içinde ya├żayan halklar├Żn d├Ż├ż faktörün bask├Żn oldu├░u çökü├ż ve parçalanma süreçlerinde ya├żad├Żklar├Ż trajedinin de tarihidir. Bu trajediden mülhem, ac├Żyla yo├░rulmu├ż kollektif haf├Żza bugünlere kadar ta├ż├Żnm├Ż├żt├Żr. Bu arada kendi tarihlerini yazanlar ma├░duriyetlerini öne ç├Żkararak kendilerinden olmayanlar├Ż yok sayd├Żlar. Ersal Yavi' nin kitab├Ż bir anlamda kar├ż├Żla├żt├Żrmal├Ż tarih yaz├Żm├Żn├Żn örneklerini sergileyerek, bizim d├Ż├ż├Żm├Żzda kalanlar├Żn tarihine giri├ż yapmaya çal├Ż├ż├Żyor.

Kitab├Żn kurgusu Ermeni sorununun Bat├Ż'yla ba├żlayan iktisadi ili├żkilerin uzun dönemli sonuçlar├Żna dayal├Ż olarak olu├żturulmu├ż. ├Łktisadi ili├żkilerin do├░all├Żkla ülke içi iktisadi aktörlere yans├Żyan yanlar├Ż var. Düyun-ü Umumiye'nin mali sisteme el koymas├Żyla ba├żlayan süreçte sermayenin gayrimüslim anas├Żr lehine de├░i├żimi söz konusudur. Özellikle Ermeniler Mali sistemde 'Galata Bankerleri' arac├Żl├Ż├░├Żyla yeni dönemde güçlerini peki├żtirmi├żlerdir. Gayrimüslimler ile bu dönemde Avrupa aras├Żnda iktisadi ili├żkiler söz konusuydu. Bu iktisadi ili├żkilerin iktisadi olmayan sonuçlar├Ż da akabinde gündeme gelmeye ba├żl├Żyor. Ba├żka bir deyi├żle yabanc├Ż sermayedar yerli destekçi aray├Ż├ż├Żna girdi├░inde kar├ż├Żs├Żnda Ermeni ve Yahudi sermayedar├Ż buluyor. Kitapta resmedildi├░i gibi bu arada yerli Müslüman ahali iktisadi de├░i├żimden olumsuz etkileniyor. A├żama a├żama Bat├Żl├Żla├żma projesi ve bu proje kapsam├Żnda Gayrimüslim anas├Żr├Żn hukuki pozisyonunun de├░i├żimi ├Łngiltere ve Rusya'n├Żn özellikle Ermeniler'in hamili├░ine soyunmalar├Żn├Ż kolayla├żt├Żr├Żyor. ├Łngiltere ve Rusya kendi aralar├Żndaki rekabeti en k├Żsa yoldan sonuçland├Żrmak amac├Żyla Ermeniler'i ayakland├Żrarak Osmanl├Ż ├Łmparatorlu├░u'nu zay├Żflatmay├Ż amaçl├Żyordu. Osmanl├Ż millet sistemi içerisinde e├żit millet statüsüne eri├żmi├ż olan Ermeniler'in ba├░├Żms├Żzl├Żk talepleri daha çok d├Ż├ż dinamiklerin olu├żturdu├░u bir süreçtir. Bunun arka plan├Żnda y├Żllar├Żn birikimi olan misyonerlik faaliyeti vard├Żr.

Ersal Yavi'nin kendi görü├żlerini anlatt├Ż├░├Ż zengin görsel malzemeyle destekledi├░i yakla├ż├Żk k├Żrkyedi sayfal├Żk metinden sonra, kendi ifadesiyle 'yaz├Żl├Ż aç├Żk oturum denemesi' olarak tasarlad├Ż├░├Ż farkl├Ż görü├żlerin yer ald├Ż├░├Ż bir bölüm yer al├Żyor. Bu bölüm Ermeni sorunuyla ilgili yazarlar├Żn daha önce yazd├Żklar├Ż kitaplar├Żn bölümlerinden olu├żmakla beraber konuyla ilgilenenlere derli toplu bilgi de sunuyor. Ayn├Ż zamanda aç├Żk oturum mant├Ż├░├Żna uygun olarak farkl├Ż görü├żler bu bölümde bir araya getirilmeye çal├Ż├ż├Żlm├Ż├ż. Yazar, Ermeni sorununun tarihçilere b├Żrak├Żlmas├Żna dönük yayg├Żn kan├Ży├Ż sorgulayarak tarihin ideolojik olarak kurgulanma riskine dikkatleri çekiyor. Burada son derece ilginç bir yakla├ż├Żm Ermeni sorununu siyasal tarihe indirgeyen yakla├ż├Żm├Żn yetersizli├░ine dikkat çekip disiplinleraras├Ż / multidisciplinary (ekonomi ve kültür tarihçili├░i, sosyoloji, psikoloji, antropoloji, sanat tarihi) yakla├ż├Żm├Żn gereklili├░inin savunulmas├Ż.

Kitab├Żn sonuna eklenmi├ż olan 'Günümüz Ermenistan Cumhuriyeti' ba├żl├Ż├░├Żn├Żn içeri├░i Ermenistan'la ilgili nirengi noktalar├Ż diyebilece├░imiz iktisadi göstergeler, din - devlet ili├żkileri, Ermenistan bas├Żn├Ż gibi konulara ayr├Żlm├Ż├ż. Özel ekin son parças├Ż Türkiye'deki Ermeni bas├Żn├Ż. Burada Agop Gazetesi özelinde Ermeni bas├Żn├Żn├Żn gerek diaspora Ermenileri, gerekse Ermenistan Cumhuriyeti'ne göre daha sa├░duyulu bir yol benimsemi├ż oldu├░u belirtiliyor. Yazar Ermenistan Cumhuriyeti'nin 1915 tarihini kullanarak veya 'sömürerek' Bat├Ż'n├Żn deste├░ini arama çabas├Żn├Ż, buna ek olarak Fransa özelinde Bat├Ż'n├Żn çanak tutmas├Ż Türk Ermeni bas├Żn├Ż taraf├Żndan olumsuz olarak de├░erlendirilmesine de dikkatleri çekiyor.
 ----------------------
* ASAM Devlet-Din-Toplum Uzmanř - cgunoy@avsam.org
- ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, Sayř 2, Haziran-Temmuz-A­ustos 2001
            Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar