AnasayfaÝletiţim
  
English

Kitap Tahlili: 2023 Dergisi

Dr. Ţenol KANTARCI*
ERMENÝ ARAŢTIRMALARI, Sayý 5, Bahar 2002

 

(Ermeni Sorunu Özel sayĂ˝sĂ˝ “Siyasî, Tarihî ve Kültürel BoyutlarĂ˝yla Ermeni Sorunu”)
Genel YayĂ˝n Yönetmeni: Köksal KOÇER, YayĂ˝n Koordinatörü: M. RagĂ˝p Vural 78 ss. + dipnotlar + fotoĂ°raflar + haritalar + dizin. ISSN: 1303–0434
Adres: BayĂ˝ndĂ˝r 2 Sok. No: 59/3 Kocatepe-ANKARA, Tel: 0312 4197080 Belgegeç: 0312 4195088, e-posta:2023dergi@superonline.com,
bilgi@2023.gen.trwww.2023.gen.tr

“Gelecek bir tasarĂ˝mdĂ˝r” sloganĂ˝yla çĂ˝kan 2023 adlĂ˝ dergi 12. sayĂ˝sĂ˝nĂ˝ “Ermeni Sorunu”na ayĂ˝rmýÞtĂ˝r. UluslararasĂ˝ iliĂžkiler, tarih ve kültür boyutlarĂ˝yla sorunu inceleyen dergi, iki söyleĂži, sekiz makaleyle konuyu ele almýÞtĂ˝r.
Ýlk söyleĂži, Türk Tarih Kurumu BaĂžkanĂ˝ Prof. Dr. Yusuf HalaçoĂ°lu ile yapĂ˝lmýÞtĂ˝r. 2023 dergisi tarafĂ˝ndan kendisine sorulan sorularĂ˝ yanĂ˝tlayan HalaçoĂ°lu, 24 Nisan’Ă˝n Ermeniler için taÞýdýðý anlamĂ˝, yer deĂ°iĂžtirme olayĂ˝nĂ˝n nasĂ˝l gerçekleĂžtiĂ°ini, soykĂ˝rĂ˝m kavramĂ˝ ve iddialarĂ˝yla ilgili bilgiler vermiĂžtir.

Prof. Dr. HalaçoĂ°lu, yerleri deĂ°iĂžtirilen Ermenilerin sayĂ˝sĂ˝nĂ˝n 1,5 milyon olmadýðýnĂ˝, rakamĂ˝n 458 bin civarĂ˝nda olduĂ°unu yapĂ˝lan araĂžtĂ˝rmalar sonucunda ortaya konulduĂ°unu söylemiĂž ve sadece bu durumun bile Ermeni iddialarĂ˝nĂ˝ çürütür nitelikte bulunduĂ°unu ifade etmiĂžtir. DünyanĂ˝n çeĂžitli parlamentolarĂ˝nda kabul edilen soykĂ˝rĂ˝m tasarĂ˝larĂ˝nĂ˝n altĂ˝nda tarihi Türk düĂžmanlýðýnĂ˝n yattýðýnĂ˝ ifade eden HalaçoĂ°lu, soykĂ˝rĂ˝m kavramĂ˝nĂ˝ Türkiye’nin kabul etmesinin mümkün olmadýðýnĂ˝ söylerken “OlmamýÞ veya olmasĂ˝ ihtimali hiçbir belgeyle ispat edilmeyen bir konunun bizim tarafĂ˝mĂ˝zdan kabulünü düĂžünmek bile mümkün deĂ°il” demiĂžtir.

Bütün bu iddialarĂ˝ ilmi bir Ăžekilde araĂžtĂ˝rmak, dünya kamuoyunu konu üzerinde aydĂ˝nlatmak amacĂ˝yla 1990 yĂ˝lĂ˝nda Tarih Kurumu’nun hazĂ˝rlamýÞ olduĂ°u kongrede Ermeni seksiyonu açĂ˝ldýðýnĂ˝ ve bütün dünyada karÞý iddiada bulunanlarĂ˝ ve özellikle de Ermenileri davet ettiklerini ancak bir kiĂžinin dýÞýnda kimsenin gelmediĂ°ini anlatmýÞtĂ˝r.
 
Derginin ikinci söyleĂžisi, Avrasya Stratejik AraĂžtĂ˝rmalar Merkezi Ermeni AraĂžtĂ˝rmalarĂ˝ Enstitüsü BaĂžkanĂ˝ E. Büyükelçi Ömer E. Lütem’le yapĂ˝lmýÞtĂ˝r. SöyleĂžisinde Ermeni soykĂ˝rĂ˝mĂ˝ iddialarĂ˝nĂ˝n amaçlarĂ˝nĂ˝, diasporanĂ˝n ve Ermenistan’Ă˝n bakýÞ açĂ˝larĂ˝yla ortaya koyan Lütem, Ermenilerin ABD ve Avrupa’daki lobi faaliyetleri hakkĂ˝nda da sorulan sorularĂ˝ yanĂ˝tlamýÞtĂ˝r. Türkiye ile Ermenistan arasĂ˝nda diplomatik iliĂžki kurma yönünde üç engel olduĂ°unu söyleyen Ermeni AraĂžtĂ˝rmalarĂ˝ Enstitüsü BaĂžkanĂ˝ Lütem, bu engellerden birincisinin Ermeni iddiasĂ˝ olan soykĂ˝rĂ˝m, diĂ°erinin Azerbaycan topraklarĂ˝ndaki Ermeni iĂžgali ve üçüncü olarak da Türkiye’nin toprak bütünlüĂ°ü ve sĂ˝nĂ˝rlarĂ˝n dokunulmazlýðýnĂ˝n Ermenistan tarafĂ˝ndan tanĂ˝nmasĂ˝ olduĂ°unu söylemiĂž ve eĂ°er bunlar çözülmezse Ermenistan ile Türkiye’nin normal diplomatik iliĂžkiye girmesinin mümkün olmadýðýnĂ˝ belirtmiĂžtir. Lütem, ayrĂ˝ca Ermeni AraĂžtĂ˝rmalarĂ˝ Enstitüsü hakkĂ˝nda detaylĂ˝ bilgi vermiĂž, Enstitünün çalýÞmalarĂ˝ ve hedeflerini anlatmýÞtĂ˝r.

Derginin ilk makalesi ASAM Kafkasya MasasĂ˝ BaĂžkanĂ˝ Dr. YaĂžar Kalafat ile Kafkasya MasasĂ˝ asistanlarĂ˝ndan Mahmut Niyazi Sezgin tarafĂ˝ndan incelenen “Albanlar Tarihi ve Ermeni Kültür Stratejisi” adlĂ˝ konu olmuĂžtur. Makalede, yaklaÞýk bir yüzyĂ˝ldĂ˝r devam eden Türk-Ermeni mücadelesinin bugüne dek ihmal edilmiĂž olan "kültürel boyutu"nun bir bölümü gözler önüne serilmeye çalýÞýlmýÞtĂ˝r. Ermeniler, din ve kültür öĂ°elerini bu mücadelede devamlĂ˝ birer silah olarak kullanmýÞ ve dünya kamuoyunu yanĂ˝ltarak yalnĂ˝z Türklerden deĂ°il, baĂžka toplumlardan da haksĂ˝z isteklerde bulunmaya devam etmiĂžlerdir. Ermeni siyasal düĂžüncesi ve hareket tarzĂ˝nĂ˝ anlayabilmek için ona altyapĂ˝ oluĂžturan kültür stratejisini ve onun öĂ°elerini iyi tahlil edebilmek gerekir. Bu makalede Ermeniler'in kendilerini Kafkasya'da HĂ˝ristiyanlĂ˝k’Ă˝n varisleriymiĂž gibi göstermek ve etno-kültürel olarak Kafkasya'nĂ˝n asĂ˝l sahipleriymiĂž gibi takdim etmek suretiyle nasĂ˝l haksĂ˝z kazanç saĂ°ladĂ˝klarĂ˝ ve bu konularĂ˝ nasĂ˝l yayĂ˝lmacĂ˝ ve istilacĂ˝ bir zihniyetin ürünü olan Haydat ideolojisine birer altyapĂ˝ malzemesi haline getirdikleri üzerinde durulmuĂžtur.

“Hangi Antranik?” adlĂ˝ makalesinde Sakarya Üniversitesi Türk-Ermeni ÝliĂžkileri AraĂžtĂ˝rma Merkezi Müdürü Yrd. Doç. Dr. Haluk Selvi, Ermeniler tarafĂ˝ndan kendi söylemiyle Ermenilerin Garibaldi’si, Robin Hood’u haline çeĂžitli etkinliklerle getirilen “Antranik”i incelemiĂžtir. Ermeniler tarafĂ˝ndan Ăžiirlere, marĂžlara ve çeĂžitli kahramanlĂ˝k hikayelerine konu edilen General Antranik’in incelendiĂ°i makalede, Antranik’in biyografisi ve faaliyetleri geniĂžçe anlatĂ˝lmýÞtĂ˝r.

Prof. Dr. Cemalettin TaĂžkĂ˝ran, “KarabaĂ° Meselesi”’ni bütün yönleriyle anlatan bir makale yazmýÞtĂ˝r. Makalede KarabaĂ°’Ă˝n coĂ°rafik yapĂ˝sĂ˝, tarihi, kültürü iĂžlenmiĂžtir. Bölgenin tarihinde Türklerin yeri ve öneminden bahsedilmiĂž sĂ˝rasĂ˝yla Ýskitler, Partlar, ArĂžaklar, Albanlar, Selçuklular, ÝlhanlĂ˝lar, TimuroĂ°ullarĂ˝, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safevîler ve OsmanlĂ˝larĂ˝n bölgeye yerleĂžtiĂ°i ve KarabaĂ°’Ă˝ yurt ve vatan edindikleri anlatĂ˝lmýÞtĂ˝r. Konuyla ilgili  önemli çalýÞmalarĂ˝ bulunan Prof. Dr. TaĂžkĂ˝ran, çalýÞmasĂ˝nda yoĂ°un olarak Azerbaycan-Ermenistan anlaĂžmazlýðýnĂ˝ irdelemiĂž bu baĂ°lamda  Ermenistan’Ă˝n KarabaĂ°’Ă˝ iĂžgalini gerçekçi bulmayarak Ermenistan’Ă˝n bu tutumundan vazgeçmesini sonuç bölümünde iĂžlemiĂžtir.
TaĂžkĂ˝ran, KarabaĂ°’da olaylarĂ˝n bu Ăžekli almasĂ˝nda Azerbaycan yöneticilerinin sorumluluĂ°u olduĂ°unu, yöneticiler kadar meselelerine sahip çĂ˝kmayan Azeri Türklerinin de payĂ˝ olduĂ°unu ancak bununla da bitmediĂ°ini Türkiye’nin de KarabaĂ° meselesine gereken önemi vermediĂ°ini anlatmýÞtĂ˝r.

Yrd. Doç. Dr. Kamer KASIM, “DiasporanĂ˝n Ermenistan DýÞ PolitikasĂ˝na Etkisi” baĂžlĂ˝klĂ˝ makalesinde Ermeni diasporasĂ˝ ve diaspora partileri olarak bilinen Ermeni Devrimci Federasyonu (TaĂžnak), Sosyal Demokrat HĂ˝nçak Partisi ve Ermeni Liberal Demokrat Parti (Ramgavar)’nin Ermenistan dýÞ politikasĂ˝nda oynadýðý rolü analiz ediyor. Ermenistan’Ă˝n ilk Devlet BaĂžkanĂ˝ Levon-Ter-Petrosyan ve Ermenistan’Ă˝ baĂ°Ă˝msĂ˝zlýða taÞýyan süreçte öncü rolü oynayan Ermeni Ulusal Hareketi’nin, Ermenistan yönetiminde söz sahibi olamayan TaĂžnaklar baĂžta olmak üzere diaspora örgütleri tarafĂ˝ndan eleĂžtirildiĂ°ini belirten KasĂ˝m, diasporanĂ˝n Ermenistan’a gerçekçi olmayan bir dýÞ politika anlayýÞý empoze etmeye çalýÞtýðýnĂ˝ ifade ediyor. Kamer KasĂ˝m Koçaryan’Ă˝n seçilmesiyle birlikte diasporanĂ˝n Ermenistan dýÞ politikasĂ˝ üzerinde etkisinin arttýðýnĂ˝ ve baĂžta DaĂ°lĂ˝k KarabaĂ° sorununun çözümü olmak üzere diĂ°er dýÞ politika konularĂ˝nda Ermenistan Devlet BaĂžkanĂ˝’nĂ˝n atacaĂ°Ă˝ adĂ˝mlarda diasporayĂ˝ hesaba katmak zorunda olduĂ°unu vurguluyor. DiasporanĂ˝n sivil toplum giriĂžimine yönelik Ermenistan’Ă˝n görüĂžlerini bile etkilediĂ°ini belirten Kamer KasĂ˝m, buna örnek olarak da Türk-Ermeni BarýÞma Komisyonuna önce Ermenistan DýÞiĂžleri BakanlýðýnĂ˝n sĂ˝cak yaklaÞýp ardĂ˝ndan bazĂ˝ diaspora örgütlerinin ve bunlarĂ˝n etkisindeki siyasi partilerin giriĂžimiyle Komisyona karÞý bir tavĂ˝r almasĂ˝nĂ˝ gösteriyor.

ASAM Ermeni AraĂžtĂ˝rmalarĂ˝ Enstitüsü araĂžtĂ˝rmacĂ˝larĂ˝ndan Þenol KantarcĂ˝, “AmerikalĂ˝ Misyonerlerin OsmanlĂ˝ TopraklarĂ˝ndaki Faaliyetleri” baĂžlĂ˝klĂ˝ incelemesinde ABD’nin Anadolu’daki misyoner faaliyetlerini anlatĂ˝rken konunun ayrĂ˝ntĂ˝sĂ˝na inmiĂž, misyonerliĂ°in özellikle de Protestan misyonerliĂ°inin, ABD’deki geliĂžim sürecinden alarak XIX. yüzyĂ˝ldan itibaren ABD’nin DoĂ°u’ya, OsmanlĂ˝ coĂ°rafyasĂ˝na giriĂžini anlatmýÞtĂ˝r. KantarcĂ˝, AmerikalĂ˝larĂ˝n OsmanlĂ˝ ÝmparatorluĂ°u’ndaki asĂ˝l gayelerinin Amerikan ticaretini yerleĂžtirmek olduĂ°unu belirtmiĂž ve bu amaçlarĂ˝na ulaĂžmak içinde Ermenileri araç olarak kullandĂ˝klarĂ˝nĂ˝ yazmýÞtĂ˝r.

“Ermenilerin Yahudi SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝yla Benzerlik Kurma Stratejisi” isimli bir diĂ°er makale Yrd. Doç. Dr. Ýbrahim Kaya tarafĂ˝ndan yazĂ˝lmýÞtĂ˝r.

Ermeniler ve onlarĂ˝n yanĂ˝nda yer alanlar, özellikle son zamanlarda 1915 yĂ˝lĂ˝nda gerçekleĂžmiĂž bulunan Tehcir ile Yahudilerin 2. Dünya SavaÞý sĂ˝rasĂ˝nda tabi tutulduĂ°u soykĂ˝rĂ˝m (Holokost) arasĂ˝nda benzerlikler kurarak kendi iddialarĂ˝nĂ˝ yayma yöntemini benimsemiĂžlerdir. Yrd. Doç. Dr. Kaya’nĂ˝n belirttiĂ°ine göre bu çevreler daha da ileri giderek Hitler’in soykĂ˝rĂ˝mĂ˝ Türklerden öĂ°rendiĂ°ini, Türklerin 20. yüzyĂ˝lĂ˝n ilk soykĂ˝rĂ˝mĂ˝nĂ˝ iĂžleyerek, bundan sonra iĂžlenen ve iĂžlenecek tüm soykĂ˝rĂ˝mlara, Yahudi soykĂ˝rĂ˝mĂ˝ dahil, örnek oluĂžturduĂ°unun ve dolayĂ˝sĂ˝ ile bunlardan dolayĂ˝ da suçlu olduĂ°unu ifade etmektedirler. Kaya çalýÞmasĂ˝nda bu stratejinin temel unsurlarĂ˝ olan benzerlik kurma çabalarĂ˝nĂ˝ ve gerçekten böyle bir benzerlik olup olmadýðýnĂ˝ incelemektedir. ÇalýÞma ilk önce okuyuculara Holokost’un ne olduĂ°unun kĂ˝sa bir açĂ˝klamasĂ˝yla baĂžlamaktadĂ˝r. Holokost’un temelinde BatĂ˝ Hristiyan dünyasĂ˝nda ortaçaĂ°larda özellikle yaygĂ˝nlĂ˝k kazanmýÞ, daha sonra dinsel nedensellikten arĂ˝narak Darwinizm görüĂžleri çerçevesinde “bilimsellik” kisvesine bürünmüĂž bir Yahudi karÞýtlýðý (anti-semitizm) yatmaktadĂ˝r. OsmanlĂ˝ tarihi boyunca hiçbir Ăžekilde Ermeni düĂžmanlýðýnĂ˝n olmadýðý, millet sitemi içerisinde Yahudiler ve Rumlar gibi Ermenilerin de tüm haklarĂ˝nĂ˝n korunduĂ°u, Ermenilerin toplum ve devlet hayatĂ˝nda, bakanlĂ˝klar da dahil olmak üzere, en üst düzeylere geldiĂ°i yazar tarafĂ˝ndan vurgulanmaktadĂ˝r.

Kaya’nĂ˝n belirttiĂ°i gibi FransĂ˝z Devrimi sonrasĂ˝ yabancĂ˝ güçlerin de katkĂ˝sĂ˝yla Ermeniler arasĂ˝nda milliyetçi ve ihtilalci fikirler hĂ˝zla yayĂ˝lmýÞ, bunlar silahlĂ˝ gruplar oluĂžturarak hem devlete hem de birlikte yaĂžadĂ˝klarĂ˝ Müslümanlara, hatta kendi görüĂžlerini benimsemeyen diĂ°er Ermenilere karÞý terör eylemlerine giriĂžmiĂžlerdir. Bu husus da masum Yahudilerin öldürülmesi olan Holokost’a tam bir tezat teĂžkil etmektedir.

Birinci Dünya SavaÞý sĂ˝rasĂ˝nda Ermeniler doĂ°u cephesinde OsmanlĂ˝lara karÞý savaĂžan Ruslarla iĂžbirliĂ°i yapmýÞlar, bir kĂ˝smĂ˝ Rus saflarĂ˝na katĂ˝lmýÞ bir kĂ˝smĂ˝ da hem yerel isyanlar çĂ˝karmýÞ hem de OsmanlĂ˝ ordusuna ve sivillere karÞý cephe gerisinde terör eylemlerine giriĂžmiĂžtir. Bunun üzerine 1915’te Tehcir kararĂ˝ alĂ˝nmýÞtĂ˝r. Bu karar terör eylemlerine karýÞanlarĂ˝n ülkenin baĂžka bölümlerine zorunlu olarak nakledilmesini öngörmekteydi. Tehcir kararĂ˝nda Ermenilerin yok edilmesi için herhangi bir hüküm olmadýðý gibi, onlara iyi davranĂ˝lmasĂ˝ ve güvenliklerinin tam saĂ°lanmasĂ˝ hususlarĂ˝ yer almaktaydĂ˝. Nitekim bu hükümleri ihlal edenler bizzat devlet tarafĂ˝ndan savaĂž esnasĂ˝nda cezalandĂ˝rĂ˝lmýÞtĂ˝r. Yahudi soykĂ˝rĂ˝mĂ˝yla ilgili olarak ise 1942 yĂ˝lĂ˝nda Wansee’de yapĂ˝lan bir toplantĂ˝da Yahudilerin tümden yok edilmesi kararlarĂ˝ alĂ˝nmýÞ, bunlarĂ˝ gerçekleĂžtirmekten kaçĂ˝nanlar cezalandĂ˝rĂ˝lmýÞtĂ˝r. Bu nokta açĂ˝sĂ˝ndan da Holokost ile Tehcir arasĂ˝nda bir benzerlikten söz edilemeyeceĂ°i Ýbrahim Kaya tarafĂ˝ndan belirtilmiĂžtir.

Son olarak Kaya, Ermeni Tehciri ile ilgili olarak yargĂ˝lanmak üzere Ýngilizler tarafĂ˝ndan tutuklanan OsmanlĂ˝ ileri gelenlerinin durumu ile Nürmberg mahkemelerinde Yahudi soykĂ˝rĂ˝mĂ˝ suçlularĂ˝nĂ˝n yargĂ˝lanmasĂ˝nĂ˝ karÞýlaĂžtĂ˝rmýÞtĂ˝r. Kaya bu açĂ˝dan da bir benzerlik olmadýðýnĂ˝, Ýngilizlerin iftiralar üzerine tutuklanmýÞ bulunan aydĂ˝n ve yöneticileri delil olmadýðý gerekçesiyle mahkemeye bile çĂ˝karmadan serbest bĂ˝raktýðýnĂ˝ belirtmiĂžtit.. Oysa Nürmberg mahkemeleri Yahudi soykĂ˝rĂ˝mĂ˝ ile itham olunanlarĂ˝n suçlarĂ˝nĂ˝ sabit bularak Holokost’u hukuken tescil etmiĂžtir.

ASAM Ermeni AraĂžtĂ˝rmalarĂ˝ Enstitüsü kĂ˝demli araĂžtĂ˝rmacĂ˝sĂ˝ ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi öĂ°retim üyesi Yrd. Doç. Dr. Sedat Laçiner ise makalesinde Ermeni sorununun siyasi, kültürel ve sosyolojik nedenlerine deĂ°iniyor. DiĂ°er ülkelerin Ermeni sorununu, uzun bir dönem Türkiye’ye yönelik dýÞ politikalarĂ˝nĂ˝n bir unsuru haline getirdiklerini hatĂ˝rlatan Laçiner, bu baĂ°lamda Rusya, Yunanistan ve Suriye etkenleri üzerinde duruyor. Ermeni sorunun Türkiye’nin komĂžularĂ˝ ile iliĂžkilerinde sorunlar derinleĂžtikçe alevlendiĂ°ini belirten Laçiner, bu eĂ°ilimin günümüzde de deĂ°iĂžmediĂ°ini ortaya koyuyor. Sedat Laçiner’in üzerinde durduĂ°u bir diĂ°er konu ise diaspora Ermenilerinin sorunlarĂ˝nĂ˝ Ermeni sorunu ile aĂžma çabalarĂ˝. 1915 olaylarĂ˝nĂ˝n Kilise ve aÞýrĂ˝ gruplarca efsaneleĂžtirildiĂ°ini ve olmayan bir dramĂ˝n adeta “üretildiĂ°ini”n altĂ˝nĂ˝ çizen Laçiner, aslĂ˝nda temelleri zayĂ˝f olan Ermeni milliyetçiliĂ°inin Türk düĂžmanlýðý üzerinde yeniden yükselmeye çalýÞtýðýnĂ˝ iddia ediyor. Özellikle Ermeni Kilisesi’nin bu süreçte oynamýÞ olduĂ°u rolü detaylandĂ˝ran Sedat Laçiner bir çok araĂžtĂ˝rmacĂ˝nĂ˝n üzerinde durduĂ°u “kimlik sorunu ve Ermeni sorunu” konusuna da deĂ°iniyor. Laçiner’e göre Ermeni sorununun çözümü Ermenilerin kendilerini daha yapĂ˝cĂ˝ ve barýÞçĂ˝l bir Ăžekilde tanĂ˝mlamalarĂ˝ndan geçiyor. Makalenin son bölümünde ise Türkiye’nin sorumluluklarĂ˝ hatĂ˝rlatĂ˝lĂ˝yor. Sorunu uzun yĂ˝llar görmezden gelen Türkiye’nin sadece “tarihsel boyut”a odaklanmasĂ˝nĂ˝n yetersiz olduĂ°unu iddia eden Laçiner konunun siyasi ve sosyolojik boyutlarĂ˝nĂ˝n çok daha önemli olduĂ°unu söylüyor. Bu yaklaÞýma göre sorunlar günümüzde yaĂžanmaktadĂ˝r ve günümüzün ĂžartlarĂ˝ sorunun içeriĂ°ini belirlemektedir. Bundan dolayĂ˝ çözümlerin de buna göre olmasĂ˝ doĂ°aldĂ˝r.

ASAM Ermeni AraĂžtĂ˝rmalarĂ˝ Enstitüsü AraĂžtĂ˝rmacĂ˝larĂ˝ndan Hatem CabbarlĂ˝, “Rusya’da Ermeni DiasporasĂ˝ OluĂžumu ve Faaliyetleri” adlĂ˝ makalesinde Ermenilerin Rusya topraklarĂ˝na göç etmesi ve daha sonra burada belirli ayrĂ˝calĂ˝klara sahip olmalarĂ˝ ve Ermeni kolonilerinin oluĂžumu sürecine açĂ˝klĂ˝k getirmiĂž, XIX. yüzyĂ˝lĂ˝n sonlarĂ˝ndan itibaren Ermenilerin Rusya’nĂ˝n ekonomik ve siyasi hayatĂ˝nda etkili olduklarĂ˝ konusunda bilgi vermiĂžtir. CabbarlĂ˝, daha sonra Sovyetler BirliĂ°i döneminde Ermenilerin Türkiye ve Azerbaycan’a karÞý faaliyetlerine deĂ°inmiĂž, Ermeni diasporasĂ˝nĂ˝n sözde soykĂ˝rĂ˝m konusunda propaganda faaliyetlerini anlatmýÞtĂ˝r.
CabbarlĂ˝, Sovyetler BirliĂ°i sonrasĂ˝ dönemde Rusya’da Ermeni diasporasĂ˝nĂ˝n faaliyetlerini daha geniĂž bir alana yaymasĂ˝, Rusya’da yaĂžayan Ermenilerin yeni bir örgütlenme sürecinin baĂžlatmalarĂ˝ ve Rusya’daki Ermeni kuruluĂžlarĂ˝ ve teĂžkilatlarĂ˝ konusunda bilgi vermiĂžtir.  Ermeni diasporasĂ˝nĂ˝n Rusya’nĂ˝n siyasi hayatĂ˝nda da etkili olduĂ°unu kaydederek, Rusya Liberal Demokrat Partisi Milletvekili Aleksey Mitrofonov’un 1995’de “BatĂ˝ Ermenistan’da 1915-1922’de Ermeni halkĂ˝ soykĂ˝rĂ˝mĂ˝nĂ˝n kĂ˝nanmasĂ˝ hakkĂ˝nda” hazĂ˝rladýðý bildirinin Rusya Devlet DumasĂ˝’nda görüĂžülmesini örnek olarak göstermiĂžtir.

Dünya gündemini iĂžgal eden “Ermeni sorunu” 2023 adlĂ˝ dergide UluslararasĂ˝ iliĂžkiler ve tarih boyutuyla uzman bir kadro tarafĂ˝ndan masaya yatĂ˝rĂ˝lmýÞ ve oldukça baĂžarĂ˝lĂ˝ analizlerle mesele aydĂ˝nlatĂ˝lmaya çalýÞýlmýÞtĂ˝r.

 ----------------------
* -
- ERMENÝ ARAŢTIRMALARI, Sayý 5, Bahar 2002
            Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar