áááAnasayfaŢleti■im
áá
English

Kitap Tahlili: Vek Borbi (Y├╝zy├Żll├Żk M├╝cadele)

Hatem CABBARLI*
ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, Sayř 5, Bahar 2002

 

Eduard OGAN├ŁSYAN. Münhen-Moskova, Feniks Yay├Żnevi, 1991, 2 Citte, Toplam 700 say.
ISBN  5-86238-003-5.

1960’l├Ż y├Żllardan sonra Ermeni bilim adamlar├Ż, Osmanl├Ż tarihi üzerine ciddi ara├żt├Żrmalar yapmaya ba├żlam├Ż├żt├Żr. Tarihçiler, genellikle Osmanl├Ż tarihinin XIX. yüzy├Żl├Żn sonu XX. yüzy├Żl├Żn ba├żlar├Żndaki dönemde ortaya ç├Żkan Ermeni Meselesi, Ermeni siyasi partileri, dernek ve komitelerin faaliyetlerini ve konuyla ilgili Osmanl├Żn├Żn izledi├░i politikay├Ż mercek alt├Żna alm├Ż├żlard├Żr. Ermeni ara├żt├Żrmac├Żlar özellikle, Birinci Dünya Sava├ż├Żnda Osmanl├Ż co├░rafyas├Żnda ya├żayan Ermenilerin, Kafkasya cephesinde ve cephe arkas├Żnda Rus ordular├Ż ile i├żbirli├░i yapan ve bu nedenle tehcir edilen Ermeniler üzerinde ara├żt├Żrmalar yapmaktayd├Ż.

Bu ara├żt├Żrmac├Żlardan biri de Eduard Oganisyan’d├Żr. Kitab├Żn de├░erlendirmesine geçmeden önce Eduard Oganisyan’├Żn tan├Żt├Żlmas├Żnda yarar vard├Żr. Oganisyan, Almanya’n├Żn Munhen kentinde faaliyet gösteren “Ermeni Sorunlar├Ż Ara├żt├Żrmalar├Ż Enstitüsü” Ba├żkan├Żd├Żr. Oganisyan, Ta├żnaksutyun Partisinin üyesidir ve kendisini aç├Żkça Türk dü├żmanl├Ż├░├Ż kimli├░inde tan├Żtmaktad├Żr.

Oganisyan’├Żn, 1991’de Moskova’da bas├Żlm├Ż├ż “Yüzy├Żll├Żk Mücadele” adl├Ż kitab├Żnda XIX. yüzy├Żl├Żn sonlar├Żndan 1990’l├Ż y├Żllar├Żn ba├żlar├Żna kadar Ta├żnaksutyun Partisinin Ermeni siyasi hayat├Żnda oynad├Ż├░├Ż rol hakk├Żnda geni├ż bilgi verilmektedir. Kitap 2 ciltten ve 700 sayfadan olu├żmu├ż ve 8 alt ba├żl├Ż├░a bölünmü├żtür. Oganisyan,  Ta├żnaksutyun Partisi, Ermeni komite ve derneklerin kurulmas├Ż, devlete kars├Ż izledikleri politikay├Ż Birinci Dünya Sava├ż├Ż sonuna kadar incelemi├żtir. Bu dönemde Osmanl├Żda ya├żanan geli├żmelere aç├Żkl├Żk getirmeye çal├Ż├żm├Ż├ż, olaylar├Ż kendi aç├Żs├Żndan de├░erlendirmi├żtir. Ta├żnaksutyun Partisinin iki y├Żll├Żk iktidar├Ż (1918–1920) sonras├Ż Ermenistan’├Żn Bol├żevik ordusu taraf├Żndan i├żgal edilmesi ve Ta├żnaksutyun Partisinin Avrupa ve Amerika’da Türkiye aleyhine yapt├Ż├░├Ż propaganda faaliyetleri konusunda bilgi vermektedir. Oganisyan, “├×ark Meselesi”nin bir boyutu olan “Ermeni Meselesi” ile ilgili olarak tarihi süreçte geli├żen olaylar ├Ż├ż├Ż├░├Żnda baz├Ż iddialarda bulunmu├żtur.

Oganisyan, Birinci Dünya Sava├ż├Żndan önce ve sonra Avrupa ve Amerika’ya göç eden Ermenileri siyasi ve kültürel ba├░lamda Ta├żnaksutyun Partisinin örgütledi├░ini ifade ederek, Ermeni kimlik bilincinin ve milli de├░erlerinin korunmas├Żnda, Ermenilerin devrim ruhunun ve sözde soyk├Żr├Żm konusunda Ermeni toplumunun bilgilendirilmesinde Ta├żnak ideolojisinin büyük önemi oldu├░unu kaydetmi├żtir.

Ta├żnaksutyun Partisinin Avrupa ve Amerika’da Ermeni kolonileri üzerinde kontrol sa├░layabilmelerinde en önemli etkenlerden biri de 1920’de Bol├żevik Ordusunun Ermenistan’├Ż i├żgal etmesinden sonra iktidarda olan Ta├żnaksutyun Partisi üyelerinin yurtd├Ż├ż├Żna gitmeleri ve burada yeniden örgütlenme sürecinin ba├żlamas├Żyla ilgilidir.

Oganisyan da bir çok Ermeni yazarlar gibi klasik üslup kullanarak Ermenistan’├Żn Türkler taraf├Żndan Bat├Ż ve Do├░u Ermenistan olarak ikiye bölündü├░ünü ifade etmi├ż ve XIX. yüzy├Żl├Żn sonlar├Żndan ba├żlayarak Osmanl├Żda ortaya ç├Żkan Ermeni Meselesi ile ilgili bilgi vermi├żtir.

Oganisyan, diaspora Ermenilerinin psikolojik durumunu de├░erlendirirken bir Ermeni çocu├░unun Ermeni Meselesi ile görü├żlerinin olu├żmas├Ż a├żamalar├Żn├Ż ├żöyle ifade etmi├żtir. “Yurtd├Ż├ż├Żnda ya├żayan bir Ermeni çocu├░unun arkada├ż├Ż cumartesi ve pazar günleri be├ż günlük okul s├Żk├Żnt├Żs├Żndan kurtulmak için futbol oynay├Żp veya kumsalda dinlenirken, o cumartesi okuluna giderek Ermenice ö├░renmeli, Ermeni edebiyat├Ż ve tarihini okumal├Ż, ├żiirler ezberlemelidir. 9-10 ya├żlar├Żnda bir Ermeni çocu├░u kendi tarihini iyice ö├░renmi├żtir, o dedelerinin Türkler taraf├Żndan “soyk├Żr├Żma” maruz kald├Ż├░├Żn├Ż bilerek Türklerden nefret ediyor, onun arkada├żlar├Ż daha çocukluk dünyas├Żndayken o art├Żk büyümü├żtür ve dü├żman├Żn├Ż tan├Żyor”.[1] Oganisyan, bu ├żartlar alt├Żnda büyüyen bir Ermeni gencinin adalet istemesinin normal oldu├░unu, siyasi görü├żlerinde de├░i├żiklik oldu├░unu ve daha çok sosyalist ideolojisini benimsediklerini de vurgulamaktad├Żr.[2] Oganisyan’a göre 1960’l├Ż y├Żllara kadar Avrupa kamuoyunun soyk├Żr├Żm konusunda bilgilendirilmesinde sosyalist partilerin büyük rolü olmu├żtur.
 
Oganisyan, terörün Ermeni Meselesinin gündemde tutulmas├Żna yard├Żmc├Ż oldu├░unu ifade ederek örnekler vermi├żtir. Üyelerinin büyük bir ço├░unlu├░u yabanc├Żlardan olu├żan “Ermeni Halk├Ż Haklar├Żn├Żn Savunma Komitesi” ba├żta Frans├Żz Bakan Francheske,  Yunan Bakan Papademilis ve tan├Żnm├Ż├ż bir çok Profesörler olmakla 1981’de Münhen’de düzenledikleri konferansa ├Łspanya’da bir gazetenin Genel Yay├Żn Yönetmeni Yard├Żmc├Żs├Ż olan ve Ermeni terörü sonucundan kütürüm kalan Gureran’├Żn kat├Żlmas├Ż ve Ermeni Halk├Ż Haklar├Żn├Żn Savunma Komitesi’nin 19. üyesi olmas├Żn├Ż silahl├Ż mücadelenin ba├żar├Żs├Ż olarak göstermeye çal├Ż├żm├Ż├żt├Żr.

Oganisyan, sözde soyk├Żr├Żm konusunda Ermeni propagandas├Żn├Żn temel unsurunun medya ve uluslararas├Ż insan haklar├Ż te├żkilatlar├Ż, sivil kurum ve kurulu├żlar├Ż oldu├░unu kaydetmektedir.  Ermeni soyk├Żr├Żm├Ż propagandas├Żn├Żn her hangi bir araçla yap├Żl├Żrsa yap├Żls├Żn, do├░ru oldu├░u tezini savunmaktad├Żr. Yazara göre terör devlet düzeni sistemini ve kamuoyu düzeninin bozulmas├Żnda en etkili bir eylem olmakla birlikte her hangi bir ideolojinin propagandas├Żn├Żn yap├Żlmas├Żnda etkili olmaktad├Żr.

Kitab├Żn son bölümlerinde Azerbaycan ve Ermenistan aras├Żnda ya├żanan Da├░l├Żk Karaba├░ konusuna de├░inilmi├ż, Ermenilerin bölücülük faaliyetleri, Ermeni silahl├Ż birle├żmelerinin Da├░l├Żk Karaba├░’da Azerbaycan Türklerine kar├ż├Ż yapt├Żklar├Ż katliamlar ba├░├Żms├Żzl├Żk mücadelesi gibi de├░erlendirilmi├żtir.  Oganisyan’├Żn bu kitab├Ż XIX. yüzy├Żl├Żn sonlar├Żndan XX. yüzy├Żl├Żn sonlar├Żna kadar Ta├żnaksutyun Partisi faaliyeti, Ermeni diasporas├Żn├Żn Avrupa ve Amerika’da örgütlenme süreci, Türkiye ve Azerbaycan aleyhine yapt├Żklar├Ż propagandalar├Ż anlamak bak├Żm├Żndan ilgi çekicidir.


[1] Oganisyan,  Vek Borb├Ż..., s. 451.
[2] Oganisyan,  Vek Borb├Ż..., s. 451-452.

 ----------------------
* -
- ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, Sayř 5, Bahar 2002
            Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar