AnasayfaÝletiţim
  
English

Konferans: Türk-Ermeni Ýliþkilerinin Geliþimi ve 1915 Olaylarý Uluslararasý Sempozyumu - 23-25 Kasým 2005, Ankara, Gazi Üniversitesi

Yýldýz DEVECÝ BOZKUŢ*
ERMENÝ ARAŢTIRMALARI, Sayý 19, Sonbahar 2005

 

Gazi Üniversitesi Atatürk AraĂžtĂ˝rma Merkezi 23-25 KasĂ˝m 2005 tarihleri arasĂ˝nda “Türk-Ermeni ÝliĂžkilerinin GeliĂžimi ve 1915 OlaylarĂ˝” baĂžlĂ˝klĂ˝ UluslararasĂ˝ Sempozyum düzenlemiĂžtir. Sempozyumun düzenleme kurulu üyeleri arasĂ˝nda Gazi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kadri Yamaç, Gazi Üniversitesi Atatürk AraĂžtĂ˝rma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hale ÞývgĂ˝n, Türk Tarih Kurumu BaĂžkanĂ˝ Prof. Dr. Yusuf HalaçoĂ°lu, E.Büyükelçi- CHP Milletvekili Þükrü ElekdaĂ°, SaĂ°lĂ˝k E. BakanĂ˝- Türk DünyasĂ˝nda Demokrasiyi GeliĂžtirme VakfĂ˝ BaĂžkanĂ˝ Halil ÞývgĂ˝n, ASAM Ermeni AraĂžtĂ˝rmalarĂ˝ Enstitüsü BaĂžkanĂ˝ E. Büyükelçi Ömer Engin Lütem, Gazi Üniversitesi ÖĂ°retim Üyesi Prof. Dr. ReĂžat Genç, Devlet ArĂživleri Genel Müdürü Doç. Dr.Yusuf SarĂ˝nay, Gazi Üniversitesi Genel Sekreteri Prof. Dr. KĂ˝rali MürtezaoĂ°lu  yer almýÞtĂ˝r.

 

Her yönüyle Ermeni sorununun ele alĂ˝ndýðý sempozyum Gazi Üniversitesi Rektörlük Kampüsü Mimar Kemaleddin Salonu’nda baĂžlamýÞtĂ˝r.  Sempozyuma Türk ve yabancĂ˝ olmak üzere elliden fazla bilim adamĂ˝  katĂ˝lmýÞtĂ˝r. 23 KasĂ˝m 2005 tarihinde baĂžlayan SempozyumĂ˝n açĂ˝lýÞ konuĂžmasĂ˝nĂ˝ yapan Prof. ÞývgĂ˝n özellikle o dönemde gündemi son derece meĂžgul eden Orhan Pamuk davasĂ˝ ile ilgili görüĂžlerini dile getirmiĂž, ardĂ˝ndan da Prof. HalaçoĂ°lu Ermeni sorununun ve Türk Ermeni iliĂžkilerin arka planĂ˝ konusunda uzun ve bilgilendirici bir konuĂžma yapmýÞtĂ˝r. KonuĂžmasĂ˝nda Türk tarafĂ˝nĂ˝n bu konuda yapĂ˝cĂ˝ taraf olduĂ°unu ve soykĂ˝rĂ˝m iddialarĂ˝nĂ˝n ilgili tarflardan baĂ°Ă˝msĂ˝z tarihçilerin katĂ˝lĂ˝mĂ˝yla oluĂžturulacak bir komisyon vasĂ˝tasĂ˝yla incelenmesini savunduĂ°unu, buna karÞýn Ermeni tarafĂ˝nĂ˝n bu olumlu adĂ˝ma cevap vermediĂ°ini ve konuyu sürüncemede bĂ˝rakmayĂ˝ tercih ettiĂ°ini dile getirmiĂžtir. HalaçoĂ°lunun ardĂ˝ndan TBMM adĂ˝na söz alan TBMM BaĂžkan Vekili SadĂ˝k Yakut da Ermeni meselesinde TBMM’nin attýðý adĂ˝mlarĂ˝ deĂ°erlendiren bir konuĂžma yapmýÞtĂ˝r. Bu konuĂžmayĂ˝ Gazi Üniversitesi Rektörü Prof. Kadri Yamaç’Ă˝n açĂ˝lýÞ konuĂžmasĂ˝ takip etmiĂž ve bu konuĂžmanĂ˝n ardĂ˝ndan da SempozyumĂ˝n birinci oturumuna geçilmiĂžtir.

 

Bu oturuma Prof. Dr. Hikmet Özdemir baĂžkanlĂ˝k etmiĂžtir.  Gazi Üniversitesinden Prof. Dr. ReĂžat Genç’in sunduĂ°u “Türk-Ermeni ÝliĂžkilerinin Ýlk Dönemleri ve Gregoryen KĂ˝pçaklar” baĂžlĂ˝klĂ˝ tebliĂ°in ardĂ˝ndan, Koç Üniversitesi’nden Prof. Dr. Norman Stone “Historian of Armenian Questions” baĂžlĂ˝klĂ˝ tebliĂ°inde ilginç yorumlar yapmýÞtĂ˝r. Stone’a göre özellikle medyayĂ˝ iyi kullanan Ermeni diasporasĂ˝ konuyu canlĂ˝ tutmak için Ermeni meselesini romantikleĂžtirme yoluna gitmektedir. Bunun ardĂ˝ndan Ankara Üniversitesi’nden Prof. Dr.Temuçin Faik Ertan “OsmanlĂ˝ Devlet KadrolarĂ˝nda Ermeniler”, Sakarya Üniversitesi’nden Doç. Dr. Haluk Selvi “Ermeni Çete Faaliyetleri 1900-1918”, Rusya Federasyonu Duma Meclisi Ýnceleme Komisyonu BaĂžkanĂ˝ Alexander Dugin  “Büyük OrtadoĂ°u Projesine AvrasyacĂ˝ Cevap” baĂžlĂ˝klĂ˝ bildirilerini sunmuĂžlardĂ˝r.  Dugin’in tebliĂ°i konunun tarihsel arka planĂ˝nda Amerika’nĂ˝n rolünü incelemesi açĂ˝sĂ˝ndan da dikkat çekicidir.

 

E. Büyükelçi Þükrü ElekdaĂ°’Ă˝n baĂžkanlýðýnĂ˝ yaptýðý ikinci oturum, Moskova Devlet Üniversitesi’nden Doç. Dr. Kalerya Antonninovna Belova’nĂ˝n “I.Dünya SavaÞýnda Kafkas Cephesinde SavaĂžanlarĂ˝n ÇĂ˝karlarĂ˝” baĂžlĂ˝klĂ˝ tebliĂ°i ile baĂžlamýÞtĂ˝r. Bu tebliĂ° izleyenler arasĂ˝nda büyük ilgi uyandĂ˝rmýÞ ve bazĂ˝ tartýÞmalarĂ˝ da beraberinde getirmiĂžtir. ATASE’den Prof. Dr. Hikmet Özdemir “Seferberlik ÝlanĂ˝ndan Rus Ýþgaline Kadar Ermeni Milislerle ÇatýÞmalar” baĂžlĂ˝klĂ˝ tebliĂ°inde Birinci Dünya SavaÞý sĂ˝rasĂ˝ndaki Ermeni isyanlarĂ˝nĂ˝ haritalar eĂžliĂ°inde anlatmýÞ ve tehcire bu isyanlarĂ˝n yol açtýðýnĂ˝ vurgulamýÞtĂ˝r.  E.Korgeneral Hasan KundakçĂ˝ “Yer DeĂ°iĂžtirme, Sevk ve Ýskan Kanunu (Tehcir) Nedenleri ve UygulamasĂ˝” baĂžlĂ˝klĂ˝ tebliĂ°inde bu kanunun hazĂ˝rlanýÞ ve uygulanýÞýnĂ˝ anlatmýÞtĂ˝r. Bu oturumun son konuĂžmacĂ˝sĂ˝ olan Massasuchets Üniversitesinden Prof. Dr. Guenther Lewy “What We Know and What We Don’t Know About the Events of 1915” baĂžlĂ˝klĂ˝ tebliĂ°inde Ermeni tehcirinde ölenlerin sayĂ˝sĂ˝ hakkĂ˝ndaki verileri deĂ°erlendirerek, Ermeni iddialarĂ˝nĂ˝n doĂ°ruluĂ°unu sorgulamýÞtĂ˝r.

 

Sempozyumun üçüncü oturumunu ASAM baĂžkanĂ˝ E. Büyükelçi Gündüz Aktan yönetmiĂžtir. Ankara Üniversitesi’nden Prof. Dr. Sina AkĂžin “OlmamýÞ SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝ Kabul Etme Hastalýðý” baĂžlĂ˝klĂ˝ tebliĂ°inde Türk akademik camiasĂ˝nĂ˝n Ermeni iddialarĂ˝na yaklaÞýmĂ˝nĂ˝ eleĂžtirmiĂž ve bunun bir tür aĂžaĂ°Ă˝lĂ˝k kompleksinin ürünü olduĂ°unu dile getirmiĂžtir. Yine Ankara Üniversitesi’nden Prof. Dr. BaskĂ˝n Oran “Son Tabunun Kökenleri: Türkiye Kamuoyunun Ermeni Sorunundaki Tarihsel-Psikolojik TĂ˝kanýÞý” baĂžlĂ˝klĂ˝ tebliĂ°inde Ermeni meselesinin yalnĂ˝zca günümüzde deĂ°il, Cumhuriyetin ilk yĂ˝llarĂ˝ndan bu yana bir tabu olarak görüldüĂ°ünü bu nedenle de konunun bilimsel olarak araĂžtĂ˝rĂ˝lamadýðýnĂ˝ vurgulamýÞtĂ˝r. Türk Tarih Kurumu BaĂžkanĂ˝ Prof. Dr. Yusuf HalaçoĂ°lu ise “Ermeni SoykĂ˝rĂ˝m ÝddialarĂ˝, ÖnyargĂ˝ ve YaklaÞýmlar” baĂžlĂ˝klĂ˝ tebliĂ°inde hem BatĂ˝lĂ˝ hem de OsmanlĂ˝ tarih yazĂ˝mĂ˝nĂ˝n Ermeni sorununun aydĂ˝nlatĂ˝lmasĂ˝nda oynadýðý rolden bahsederek, çeĂžitli belgelerle 1915 olaylarĂ˝nĂ˝n neden bir soykĂ˝rĂ˝m olarak kabul edilemeyeceĂ°inin altĂ˝nĂ˝ çizmiĂžtir. TOBB Üniversitesi, Yrd. Doç. Dr. Ýnanç AtĂ˝lgan “Siyasi Bir Ýhtilafa Bilimsel ÇalýÞmalar Çözüm Getirebilir mi?” baĂžlĂ˝klĂ˝ tebliĂ°inde çeĂžitli platformlarda katĂ˝ldýðý konu ile ilgili tartýÞmalarĂ˝ özetlemiĂžtir. ASAM Ermeni AraĂžtĂ˝rmalarĂ˝ Enstitüsü BaĂžkanĂ˝ E.Büyükelçi Ömer E. Lütem “Ermeni Sorununun Türkiye-AB ÝliĂžkilerine Etkisi” baĂžlĂ˝klĂ˝ bildirisinde ise özellikle Avrupa Parlamentosu’nun 1987 tarihli Ermeni meselesi ile ilgili kararĂ˝nĂ˝ incelemiĂžtir.

 

Sempozyumun ikinci günü 24 KasĂ˝m 2005 tarihindeki dördüncü oturumla baĂžlamýÞ, bu oturumun baĂžkanlýðýnĂ˝ Gazi Üniversitesinden Prof. Dr. Halil ÞývgĂ˝n yapmýÞtĂ˝r. Bu oturumda Devlet ArĂživleri Genel Müdürü Doç. Dr. Yusuf SarĂ˝nay “Ermeni Tehciri ve YargĂ˝lamalar 1915- 1916,” E. Büyükelçi Dr. Bilal ÞimĂžir   “Malta Sürgünleri ve Ermeni ÝddialarĂ˝”, Selçuk Üniversitesinden Yrd. Doç. Dr. Feridun Ata “Divan-Ă˝ Harbi Örfi Mahkemesinde YapĂ˝lan Tehcir YargĂ˝lamalarĂ˝, Ermeni SoykĂ˝rĂ˝mĂ˝ ÝddialarĂ˝na Bir Delil Olabilir mi?”, E. Büyükelçi Þükrü ElekdaĂ° “Ermeni SoykĂ˝rĂ˝m ÝddiasĂ˝nĂ˝n UluslararasĂ˝ Hukuk AçĂ˝sĂ˝ndan DeĂ°erlendirilmesi”, E. ÖĂ°retim Üyesi Prof. Dr. Türkkaya Ataöv ise  kiĂžisel deneyimlerinden yola çĂ˝karak Ermeni sorununu ele almýÞtĂ˝r. Özellikle Þükrü ElekdaĂ°’Ă˝n tebliĂ°i konunun uluslararasĂ˝ hukuk boyutuna yaptýðý vurgu nedeniyle dikkat çekicidir. ElekdaĂ° özellikle 1948 tarihli BM SoykĂ˝rĂ˝m sözleĂžmesine atĂ˝fta bulunarak neden 1915 olaylarĂ˝nĂ˝n soykĂ˝rĂ˝m olarak nitelendirilemeyeceĂ°ini belirtmiĂžtir.

 

BeĂžinci oturumun baĂžkanlýðýnĂ˝ Türk Tarih Kurumu baĂžkanĂ˝ Prof. Dr. Yusuf HalaçoĂ°lu yapmýÞtĂ˝r. Bu oturumda Ruhr Üniversitesi-Bochum Prof. Dr. Fikret AdanĂ˝r “Ermeni SoykĂ˝rĂ˝m TartýÞmalarĂ˝ ve Tarihçilik”, E.Büyükelçi, ASAM BaĂžkanĂ˝ Gündüz Aktan “Ermeni SoykĂ˝rĂ˝m ÝddialarĂ˝: Hukuki ve  Psikolojik YaklaÞýmĂ˝n KesiĂžtiĂ°i Nokta”, Ankara Üniversitesinden Prof. Dr. AnĂ˝l Çeçen “Bir Devlet PolitikasĂ˝ Olarak Ermeni Sorunu”, Avukat Dr. Günay Evinch “ABD’de Ýfade ÖzgürlüĂ°ü Üzerindeki Ermeni BaskĂ˝sĂ˝ ve Massasuchets’de AmerikalĂ˝ Türkler TarafĂ˝ndan AçĂ˝lan Dava”, Ýsviçre’de Parlamenter olan Albert Houriet “Ýsviçre Milli Meclisi (Nationaliat)’nin Ermeni KatliamĂ˝nĂ˝ TanĂ˝ma KararĂ˝ ve IrkçĂ˝lĂ˝k Üzerine” baĂžlĂ˝klĂ˝ tebliĂ°leri ile Ermeni sorununa farklĂ˝ bir pencereden bakmýÞlardĂ˝r.

 

Sempozyumun altĂ˝ncĂ˝ oturumunda ise E. Büyükelçi Ömer E. Lütem, oturum baĂžkanlýðýnĂ˝ yapmýÞtĂ˝r. Utah Üniversitesinden Dr. Hakan Yavuz “Genel Olarak SoykĂ˝rĂ˝m KavramĂ˝ ve Bunun PolitikleĂžtirilmesi”, Þam Üniversitesi’nden Prof. Dr. Faysal Kaltum “BatĂ˝ PolitikalarĂ˝nda AzĂ˝nlĂ˝k Meselesi”, Azerbaycan DiasporasĂ˝ndan Sorumlu Devlet BakanĂ˝ NazĂ˝m Ýbrahimov “Türkiye ve Azerbaycan DiasporasĂ˝nĂ˝n Ortak KaygĂ˝larĂ˝”, Türk Tarih Kurumundan

Prof. Dr. Kemal Çiçek “Ermeni Penceresinden Türkiye ile UzlaĂžma ÞartlarĂ˝”, Gazi Üniversitesinden Prof. Dr. Refet Yinanç “1965’ten Günümüze Ermeni Sorunun SiyasallaĂžmasĂ˝” konularĂ˝na deĂ°inmiĂžlerdir.

 

Oturum baĂžkanlýðýnĂ˝ Prof. Dr. Bayram Kodaman’Ă˝n yaptýðý yedinci oturumunda ise E. ÖĂ°retim üyesi Prof. Dr. Hasan Guliyev  “Ermeni MilliyetçiliĂ°inin Kökleri ve Nedenleri”, Azerbaycan Milletvekili Sabir Rüstem HanlĂ˝ “Ermenilerin Azerbaycan da YaptĂ˝klarĂ˝ SoykĂ˝rĂ˝m”, Gazi Üniversitesi’nden Doç. Dr. Vahdet KeleĂžyĂ˝lmaz “1914-1915 Ermeni Sorunu BaĂ°lamĂ˝nda TeĂžkilat-Ă˝ Mahsusa”, Azerbaycan Tarih Enstitüsünden Dr. Mihriban Elekberzade Azerbaycan Ermeni Münasebetleri: Tarihten Bugüne”, Gazi Üniversitesinden Yrd. Doç. Dr. Ender Gökdemir “Elviye-i Selase’de ve Azerbaycan’da Ermeni KatliamlarĂ˝”, Kütahya DumlupĂ˝nar  Üniversitesi’nden Prof. Dr. Aygün Attar “Azeri KaçkĂ˝nlarĂ˝nĂ˝n DramĂ˝” baĂžlĂ˝klĂ˝ tebliĂ°lerini sunmuĂžlardĂ˝r. 

 

Sempozyumun üçüncü günü gerçekleĂžtirilen sekizinci oturumun baĂžkanlýðýnĂ˝ E. Büyükelçi Dr. N.Bilal ÞimĂžir yapmýÞtĂ˝r. Bilkent Üniversitesi’nden Prof. Dr. Stanford Shaw “The Ottoman Holocaust”, AraĂžtĂ˝rmacĂ˝-Yazar Aytunç AltĂ˝ndal “Genocide, SoykĂ˝rĂ˝m ve Holocaust KavramlarĂ˝nĂ˝n AçĂ˝lĂ˝mĂ˝”,  Þam Üniversitesi’nden Mehmet Yuva “Suriye ve Lübnan Ermenilerinin Konuya YaklaÞýmlarĂ˝” konularĂ˝nĂ˝ ele almýÞlardĂ˝r.

 

Oturum BaĂžkanlýðýnĂ˝ Prof. Dr. Enver Konukçu’nun yaptýðý dokuzuncu oturumda ise Süleyman Demirel Üniversitesi’nden Prof. Dr. Bayram Kodaman        “Ermeni MacerasĂ˝”, Gazi Üniversitesi’nden Nejla Günay “1895 Zeytun ÝsyanĂ˝”, yine Süleyman Demirel Üniversitesi’nden Yrd. Doç. Dr. Þenol KantarcĂ˝ “Sevk ve Ýskan KararĂ˝na Giden Yolda Oldukça Önemli Bir Olay: II. Van ÝsyanĂ˝”, Azerbaycan Milli ArĂživ Ýdaresi Genel Müdürü Dr. Atahan PaĂžayev “Rusya Menbelerinde (KaynaklarĂ˝) Ermeni Milliyetçi Partilerinin Türk-Müslüman HalklarĂ˝na KarÞý KatliamlarĂ˝n GerçekleĂžtirilmesindeki Rolü”, Moskova UluslararasĂ˝ ÝliĂžkiler Devlet Enstitüsü’nden Mehmet Perinçek “Sovyet-Ermeni KaynaklarĂ˝nda TaĂžnaksütyun GerçeĂ°i” konularĂ˝na deĂ°inmiĂžlerdir.

 

Onuncu oturuma Türk Tarih Kurumu’ndan Prof. Dr. Kemal Çiçek baĂžkanlĂ˝k etmiĂžtir. Londra Near East Üniversitesi’nden Prof. Dr. Selahi Sonyel “Türkiye’nin AB ÜyeliĂ°i, Ýngiliz Gizli Belgelerinde I.Dünya SavaÞý Döneminde Türk-Ermeni ÝliĂžkileri”, Azerbaycan Atatürk  Merkezi BaĂžkanĂ˝ Nizami Caferov “Ermeni Problemi: Etnos’tan Siyasete”  , Atatürk AraĂžtĂ˝rma Merkezi BaĂžkanĂ˝ Prof. Dr. Mehmet Saray  “Atatürk ve Ermeni Sorunu”, Marmara Üniversitesi’nden Prof. Dr. Süleyman BeyoĂ°lu “Sevr ve Lozan’da Ermeni Sorunu”, Türk-Metal SendikasĂ˝ BaĂžkanĂ˝ Mustafa Özbek “SendikacĂ˝ Gözüyle Ermeni ÝddialarĂ˝nĂ˝n DeĂ°erlendirilmesi” baĂžlĂ˝klĂ˝ tebliĂ°lerini sunmuĂžlardĂ˝r.

 

Son oturuma ise Prof. Dr. ReĂžat Genç baĂžkanlĂ˝k etmiĂžtir. Moskova Devlet Üniversitesi’nden Prof. Dr. Viyaceslav Silikov “Armenian in the First Half of the 19th Century and its Relations With Ottoman Authorities”, Atatürk Üniversitesi’nden Prof. Dr. Enver Konukçu “Ermeniler ve Erzurum 1916-1918”, E. Albay Dr. Ali Güler  “AB-Türkiye ÝliĂžkileri KapsamĂ˝nda  Ermeni Sorunu”, Ýþçi Partisi Genel BaĂžkanĂ˝ DoĂ°u Perinçek “Ýsviçre’nin Ermeni Sorunundaki Tutumunun DeĂ°erlendirilmesi”baĂžlĂ˝klĂ˝ tebliĂ°lerini sunmuĂžlardĂ˝r.

 

Büyük ilgi gören Sempozyuma yerli ve yabancĂ˝ basĂ˝n da geniĂž yer vermiĂžtir. Ýstanbul’daki Eylül 2003’te Bilgi Üniversitesi’nde düzenlenen Sempozyumdan farklĂ˝ olarak her kesimden dinleyicinin katĂ˝labildiĂ°i sempozyum büyük ilgi görmüĂžtür.

 

Sempozyuma Ermeni görüĂžlerini benimseyen bazĂ˝ Türk bilim adamlarĂ˝ da davet edilmiĂžtir. Bunlardan yalnĂ˝zca Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinden Prof. Dr. BaskĂ˝n Oran ile Almanya'daki Bochum Üniversitesi’nden Prof. Dr. Fikret AdanĂ˝r katĂ˝lmýÞtĂ˝r. Prof. Dr. BaskĂ˝n Oran’Ă˝n konuĂžmasĂ˝ bazĂ˝ itirazlara neden olmuĂžsa da büyük ilgi de uyandĂ˝rmýÞ ve en fazla soru kendisine yöneltilmiĂžtir.

 ----------------------
* ERAREN Uzmaný - ydeveci@iksaren.org
- ERMENÝ ARAŢTIRMALARI, Sayý 19, Sonbahar 2005
            Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar