áááAnasayfaŢleti■im
áá
English

Konferans: Erciyes ├ťniversitesi I. Uluslararas├Ż Sosyal Ara├żt├Żrmalar Sempozyumu (EUSAS), Osmanl├Ż Toplumunda Birlikte Ya├żama Sanat├Ż: T├╝rk-Ermeni ├Łli├żkileri ├ľrne├░i, 20-22 Nisan 2006

Yřldřz DEVECŢ BOZKUŮ*
ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, Sayř 20-21, Kř■ 2005 - Ţlkbahar 2006

 

Erciyes Üniversitesi taraf├Żndan 20–22 Nisan 2006 tarihinde I. Uluslararas├Ż Sosyal Ara├żt├Żrmalar Sempozyumu (EUSAS) “Osmanl├Ż Toplumunda Birlikte Ya├żama Sanat├Ż: Türk-Ermeni ├Łli├żkileri Örne├░i” ba├żl├Ż├░├Ż alt├Żnda gerçekle├żtirilmi├żtir.  Sempozyumun düzenleme kurulunun üyeleri aras├Żnda Prof. Dr. ├Łlber Ortayl├Ż, Prof. Dr. Bahaeddin Yediy├Żld├Żz, Prof. Dr. Yahya Akyüz, Prof. Dr. Yavuz Ercan, Prof. Dr. Bayram Kodaman, Prof. Dr. Azmi Süslü, Prof. Dr. Ali ├Łhsan Gencer, Prof. Dr. Feridun Emecen, Prof. Dr. M. Akif Ayd├Żn, Prof. Dr. Bilal Ery├Żlmaz,  Prof. Dr. Hikmet Özdemir, Prof. Dr. Kemal Çiçek, Prof. Dr. Mustafa Keskin, Prof. Dr. Tuncer Gülensoy, Prof. Dr. Sabri Yener, Prof. Dr. ├×ükrü Akdo├░an, Prof. Dr. Ersoy Ta├żdemirci, Prof. Dr. Ahmet U├░ur, Prof. Dr. Abdülkadir Yuval├Ż, Prof. Dr. Harun Güngör, Prof. Dr. Alik Aktan, Prof. Dr. Mahir Nakip, Prof. Dr. Kerim Türkmen, Prof. Dr. Bayram  Bayraktar, Prof. Dr. Musa ├×a├żmaz ve Prof. Dr. M. Metin Hülagü yer almaktayd├Ż.

Bugüne kadar gerçekle├żtirilen sempozyumlardan farkl├Ż olarak Türkiye Ermenileri Patri├░i Mesrob II’nin de kat├Żld├Ż├░├Ż sempozyum Ermeni sorununa farkl├Ż bir bak├Ż├ż aç├Żs├Ż getirmesi yönünden önem arz etmekteydi. Ad├Żndan da anla├ż├Żld├Ż├░├Ż gibi bu sempozyumun amac├Ż Ermeni sorununu de├░il, Osmanl├Ż Toplumunda Birlikte Ya├żama Sanat├Ż’na örnek olarak, Türk-Ermeni ili├żkilerini incelemekti. Sempozyuma edebiyat, tarih, siyaset, ilahiyat, güzel sanatlar, dil, resim, e├░itim, tiyatro ve daha birçok alandan kat├Żl├Żmc├Żn├Żn olmas├Ż Türk-Ermeni ili├żkilerinin çe├żitli yönlerinin ele al├Żnmas├Żn├Ż sa├░lam├Ż├żt├Żr.

Türk ara├żt├Żrmac├Żlar├Żn├Żn yan├Ż s├Żra sempozyuma Tataristan, Nahç├Żvan, Hindistan gibi ülkelerden gelen ara├żt├Żrmac├Żlar da bulunmaktayd├Ż.

Türkiye Ermenileri Patri├░i Mesrob II aç├Żl├Ż├ż konu├żmas├Żnda Osmanl├Ż toplumunda farkl├Ż kimliklerin birlikte ya├żayabilmelerine olanak sa├░layan sistemin analizinin önemli oldu├░unu belirtmi├żtir. Patrik ayr├Żca tarihe bak├Ż├ż ├żeklinin de ahlaki bir mesele oldu├░unu ve evrensel bir dü├żünce biçimini ifade etti├░ini vurgulam├Ż├żt├Żr. Gerçekçi bir bak├Ż├ża sahip olman├Żn, günün de├░er yarg├Żlar├Żndan ve subjektif de├░erlerinden ne kadar kurtulundu├░una ba├░l├Ż oldu├░unun da alt├Żn├Ż çizen Mesrop II,  ''Gerçekleri oldu├░u gibi yans├Żtmak, ço├░u zaman cesaret i├żidir, özgürlük ister. Belli bir kal├Żb├Żn içine s├Żk├Ż├żm├Ż├żsak, belli bir ideolojinin kulu-kölesi olmu├żsak, özellikle milliyetçi, ├Żrkç├Ż, militer bir mizaca sahipsek, bazen do├░rular├Ż konu├żmakta, yeni ku├żaklara gerçekleri yans├Żtmakta güçlük çekeriz'' ├żeklinde konu├żmas├Żn├Ż devam ettirmi├żtir.

Sorunun ortaya ç├Żkmas├Żnda 19. yüzy├Żldaki Ermeni siyasi partilerinin ve Ermeni patriklerinin de etkilerinin oldu├░unu vurgulayan Patrik "Ya├żananlardan hem Türkler, hem Ermeniler sorumludur" dedikten sonra "Frans├Żz Devrimi’nin yol açt├Ż├░├Ż milliyetçilik ak├Żm├Ż, zamanla tüm di├░er devletler gibi, Osmanl├Ż ├Łmparatorlu├░u’na ba├░l├Ż tüm halklar├Ż da etkisi alt├Żna ald├Ż. Özellikle, 19. yüzy├Żl├Żn sonlar├Żna do├░ru ili├żkilerin gerginle├żmeye ba├żlamas├Żnda gerek Osmanl├Ż Devleti’nin, gerek Alman, Amerikan, Frans├Żz, ├Łngiliz ve Rus devletlerinin, gerek Ermeni siyasi partilerinin, gerekse, o dönemde görevlerini Türkiye Ermenilerinin sivillerden olu├żan Cismani Meclisi’nin güdümünde ifa eden ├Łstanbul Ermeni Patriklerinin de sorumlulu├░u bulunmaktad├Żr. Var├Żlan ac├Ż sonuçta, taraflar├Żn sorumluluklar├Ż e├żit olmasa bile, ad├Ż geçen taraflardan herhangi birinin ç├Żk├Żp da olaylar├Żn geli├żmesinde kendi sorumlulu├░unu reddetmesi veya tamamen di├░er taraflara yüklemesi ahlaken do├░ru bir yakla├ż├Żm de├░ildir." ifadelerinde bulunmu├żtur.

Aç├Żl├Ż├ż├Żn ard├Żndan sempozyumun birinci oturumunda Türk Tarih Kurumu Ba├żkan├Ż Prof. Dr. Yusuf Halaço├░lu, Prof. Dr. Mehmet Saray,  E. Büyükelçi Nüzhet Kandemir ile Dr. Bilal ├×im├żir  birer  konu├żma yapm├Ż├żlard├Żr.
 
├Łlginç ara├żt├Żrmalar ve bugüne kadar pek gündeme getirilmeyen konular├Żn yer ald├Ż├░├Ż sempozyum üç gün sürmü├żtür. Biz sunulan tebli├░ler aras├Żnda en ilginç gördüklerimize de├░inece├░iz.

Bu konulardan biri de Yrd. Doç. Dr. Ayten Sezer’in sunmu├ż oldu├░u “Türk Dostu Diaspora Ermenileri” konulu tebli├░di. Söz konusu tebli├░de Türkiye aleyhtar├Ż faaliyetlerde bulunan diaspora Ermenilerinden farkl├Ż olarak Türkler ve Türkiye ile iyi ili├żkiler kurmak ve dostluk çerçevesini korumak isteyen Ermenilerden bahsetmekteydi. 

Bir ba├żka ilginç bildiri ise Doç. Dr. Aftab Kamal Pasha’n├Żn sunmu├ż oldu├░u “Osmanl├Ż-Tipu Sultan ├Łli├żkileri: Maysor’da Ermeni Tüccarlar├Żn Rolü” ba├żl├Ż├░├Żn├Ż ta├ż├Żyordu. Hindistan’├Żn Jawaharlal Nehru Üniversitesi’nden sempozyuma kat├Żlan Doç. Dr. Aftab, söz konusu tebli├░inde daha çok Tipu Sultan├Żn izlemi├ż oldu├░u ticari politikaya ba├░l├Ż olarak Osmanl├Ż ├Łmparatorlu├░u tebas├Żndaki Ermeni tüccarlar ile ili├żkileri ele alm├Ż├ż ve tebli├░deki bilgilerin büyük bir ço├░unlu├░unu Hint, Mumbai (Bombay) ve Delhi kaynaklar├Żna dayand├Żrm├Ż├żt├Żr.

Yine Hindistan’├Żn Jawaharlal Nehru Üniversitesinden sempozyuma kat├Żlan Prof. Dr. Mansure Haidar ise “Hint Kaynaklar├Ż I├ż├Ż├░├Żnda Osmanl├Ż-Ermeni ├Łli├żkileri” konulu bir tebli├░ sunmu├żtur. Söz konusu tebli├░de özellikle Hint dü├żünürlerinin Osmanl├Ż Ermeni ili├żkileri hakk├Żndaki görü├ż ve dü├żüncelere geni├ż yer verilmi├ż ve Hint kaynaklar├Żna göre Osmanl├Ż’n├Żn izlemi├ż oldu├░u ├Żl├Żml├Ż politika üzerinde durulmu├żtur.

Nahç├Żvan Devlet Üniversitesinden gelen Doç. Dr. Galibe Hac├Żyeva ise “Türk Men├żeli Ermeni Antroponimleri (├×ah├Żs Adlar├Ż)” ba├żl├Żkl├Ż bir tebli├░ sunarak, Ermenistan’da yayg├Żn bir biçimde kullan├Żlan Demirciyan, ├×ahnazaryan, Koçaryan vb. soyadlar├Żn├Żn asl├Żnda Türk kökenli oldu├░u üzerinde durmu├żtur. Söz konusu soyadlar├Żn├Żn yan├Ż s├Żra bir çok co├░rafi adlar├Żn ve Türk sözlerinin de Ermeniler taraf├Żndan benimsendi├░ini ve Türk kökenli adlar├Żn sonlar├Żna çe├żitli ekler veya sonlar getirilerek Ermenile├żtirildi├░ini vurgulam├Ż├żt├Żr.

Tataristan ├Łlimler Akademisi’nden sempozyuma kat├Żlan Güzel Tuymova ise “Tatar ve Ermeni Müzik Gelene├░inin Ortak Hususlar├Ż” ba├żl├Żkl├Ż bir tebli├░ sunmu├żtur. Ermeni müzik aletlerinin büyük bir ço├░unlu├░unun ayn├Ż zamanda Tatar müzik gelene├░indeki aletlerle de benzerlik gösterdi├░ine de├░inen Tuymoya, tarih boyunca Ermeni müzi├░inin ├Łranl├Żlar├Żn, Azerbaycanl├Żlar├Żn, Türklerinin ve K├Żr├Żm Tatarlar├Żn├Żn müzik gelene├░inden kar├ż├Żl├Żkl├Ż ili├żkiler nedeniyle etkilendi├░i üzerinde durmu├żtur.

Tertip kurulu üyelerinden Prof. Dr. Metin Metin Hülagü “Sürgünde Sadakat: Hanedan Üyeleri ve Ermeni M├Żg├Żr Efendi” ba├żl├Żkl├Ż tebli├░inde M├Żg├Żr Efendinin sürgündeki hanedan üyeleri ile olan ili├żkileri ve onlara olan eski sadakatinin nas├Żl devam etti├░ini izah etmeye çal├Ż├żm├Ż├żt├Żr.
 

Sempozyumun sonunda yay├Żnlanan sonuç bildirgesinin tam metni a├ża├░├Żdad├Żr:


“OSMANLI TOPLUMUNDA B├ŁRL├ŁKTE YA├×AMA SANATI: TÜRK-ERMEN├Ł ├ŁL├Ł├×K├ŁLER├Ł ÖRNE├É├Ł SEMPOZYOMU”NUN TÜRK VE DÜNYA KAMUOYUNA SONUÇ B├ŁLD├ŁRGES├ŁD├Ł
(20-22 Nisan 2006 / Kayseri)

 Erciyes Üniversitesi taraf├Żndan organize edilen “Osmanl├Ż Toplumunda Birlikte Ya├żama Sanat├Ż: Türk Ermeni ├Łli├żkileri Örne├░i” Sempozyumu 20-22 Nisan 2006 tarihlerinde gerçekle├żtirilmi├ż toplant├Żya ülkemizden ve yurt d├Ż├ż├Żndan 125 bilim ve dü├żünce adam├Ż i├żtirak etmi├żlerdir.
 Bilim ve dü├żünce adamlar├Ż 42 de├░i├żik üniversite ve bilim kurulu├żunu temsil etmektedirler.
 Türk-Ermeni ili├żkilerinin büyük ölçüde tarihi perspektifle ve sosyo-kültürel boyutlar├Żyla incelendi├░i bu toplant├Żda a├ża├░├Żda dile getirilen hususlar├Żn alt├Ż çizilmi├żtir:

• 1000 y├Żll├Żk bir dönemi kapsayan Türk-Ermeni ili├żkileri büyük ölçüde, bar├Ż├ż ve huzur içerisinde birlikte ya├żama sanat├Ż çerçevesinde gerçekle├żmi├żtir.
• Bu birlikte ya├żama örnekli├░i, kimi bilim adamlar├Żna göre ba├żka toplumlara k├Żyasla, imrenilecek boyutta ve “sanat seviyesinde” olmu├żtur.
• Ermeni toplumu Osmanl├Ż tarihi boyunca “millet sistemi” ve “ehl-i zimme” statüsünde Müslüman Türk toplumu ile birlikte birçok alanda payla├ż├Żm içerisinde ola gelmi├żlerdir.
• XVIII. Yüzy├Żla kadar büyük ölçüde sanat ve ticaret erbab├Ż olarak ya├żayan Ermeni toplumu seçkinlerinin, bu tarihten itibaren yönetim kademelerinde, özellikle hariciye ve maliyede rol almaya ba├żlad├Żklar├Ż görülmü├żtür.
• Hayat├Żn do├░al seyri içerisinde toplum fertleri aras├Żnda meydana gelen ihtilaflarda Ermeni cemaatinin, kendi dini mekanizmas├Ż yan├Żnda Müslüman Türk yarg├Ż sistemini de seçti├░i aç├Żkça görülmü├żtür.
• Yüzy├Żllar boyunca kültürde, sanatta özellikle de mimari, musiki ve edebiyattaki kar├ż├Żl├Żkl├Ż etkile├żimlerin neticesinde oldukça önemli eserler vücuda gelmi├żtir.
• Müslüman Türk toplumu ile Ermeni toplumu aras├Żndaki s├Żk├Żnt├Żlar XIX. Yüzy├Żl sonlar├Żna do├░ru ba├żlam├Ż├ż ve bu s├Żk├Żnt├Żn├Żn as├Żl sebebini ise bir tak├Żm d├Ż├ż güçlerin siyasi ve ekonomik nedenlerle bar├Ż├ż içinde bir arada ya├żama olgusuna müdahaleleri olu├żturmu├żtur.
• Türkiye Ermenileri Patri├░i Mesrob II’nin toplant├Żya kat├Żlmas├Ż ├Żl├Żml├Ż ve fevkalade yap├Żc├Ż mesajlar veren bir konu├żma yapm├Ż├ż olmas├Ż, sempozyuma, amac├Żna ula├żmas├Ż bak├Żm├Żndan, büyük bir katk├Ż sa├░lam├Ż├żt├Żr.

Öneriler:
 Kat├Żl├Żmc├Żlar a├ża├░├Żda ifade edilen hususlar├Żn gerçekle├żtirilmesinin, Türk ve Ermeni toplumlar├Ż aras├Żndaki ihtilaflar├Żn çözümü ve ikili ili├żkilerinin olumlu yönde geli├żmesi ad├Żna yararl├Ż olaca├░├Ż dü├żüncesindedirler.

• ├Łleriki tarihlerde, benzer perspektifte, daha ba├żka toplant├Żlar├Żn organize edilmesi.
• Türk ve Ermeni toplumlar├Żn├Żn üçüncü ki├żi ve arac├Ż kurumlar vas├Żtas├Żyla haberle├żmek ve görü├żmek yerine, birbirleriyle do├░rudan do├░ruya görü├żmeleri.
• Her iki taraf├Żn bilim alan├Żnda ortak proje ve ara├żt├Żrmalara imza atmalar├Ż.
• Ermenice olarak yaz├Żlm├Ż├ż olan belge ve bilgilerin biran önce tarnskribe yahut tercüme edilerek bilim dünyas├Żn├Żn hizmetine sunulmas├Ż.
• Üniversiteler bünyasinde Ermeni Ara├żt├Żrmalar├Ż Enstitülerinin kurulmas├Ż.
• Kar├ż├Żl├Żkl├Ż i├żbirli├░inin art├Żr├Żlmas├Ż, ö├░retim üyesi ve ö├░renci mübadelesinin gerçekle├żtirilmesi.
• Üniversitelerin filoloji ve tarih bölümlerinde Ermenice derslerine yer verilmesi.


Arz eder sayg├Żlar sunar├Żz.

Sempozyum Tertip Heyeti

 ----------------------
* ERAREN Uzmanř - ydeveci@iksaren.org
- ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, Sayř 20-21, Kř■ 2005 - Ţlkbahar 2006
            Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar