AnasayfaÝletiţim
  
English

Kitap Tahlili: ERMENÝLER: SÜRGÜN ve GÖÇ

Yýldýz DEVECÝ BOZKUŢ*
ERMENÝ ARAŢTIRMALARI, Sayý 12-13, Kýţ 2003 - Ýlkbahar 2004

 
Yazarlar: Hikmet Özdemir, Kemal Çiçek, Ömer Turan, Ramazan ÇalĂ˝k ve Prof. Dr. Yusuf HalaçoĂ°lu

(Ankara: Türk Tarih Kurumu,2004), 211 sayfa. ISBN 975161708–1
Tarihçiler genelde, bir hadisenin üzeriden elli yĂ˝l-bu zaman, arĂživlerin açĂ˝lma süresi olan otuz yĂ˝la kadar da inebilir- gibi bir zaman geçmeden tarihinin yazĂ˝lamayacaĂ°Ă˝na, yazĂ˝lĂ˝rsa bu tarihin pek çok eksiklik ve yanlýÞlarla dolu olacaĂ°Ă˝na inanĂ˝rlar. Bu inancĂ˝n altĂ˝nda yatan nedenlerden biri de hadisenin henüz oluĂžum halinde olmasĂ˝, yani kĂ˝sa, orta ve uzun vadedeki tüm sonuçlarĂ˝nĂ˝n henüz ortaya çĂ˝kmamýÞ olmasĂ˝dĂ˝r.

Ýncelemekte olduĂ°umuz eseri de bu açĂ˝dan “sürecini tamamlamýÞ tarih perspektifinde deĂ°erlendirebiliriz. 1915 tarihi üzerinden yĂ˝llar geçmiĂž fakat yansĂ˝malarĂ˝ günümüze kadar ulaĂžmýÞtĂ˝r. ÝncelediĂ°imiz eserin ana motifi olan “Ermeni Sorunu” üzerinden bugün yaklaÞýk 90 yĂ˝llĂ˝k bir zaman geçmiĂžtir. Bu zaman sürecide tarihin tamamlanmýÞ bölümünde yer almasĂ˝na neden olmaktadĂ˝r.

Türk Tarih Kurumu, Ermeniler'in soykĂ˝rĂ˝m iddialarĂ˝na batĂ˝lĂ˝larĂ˝n belgelerinden yola çĂ˝karak hazĂ˝rladýðý ''matematik hesaplarĂ˝'' ile cevap vermiĂžtir. Türk Tarih Kurumu; ABD, Ýngiltere, Almanya ve OsmanlĂ˝ ArĂživleri ile misyoner arĂživlerinde yaptĂ˝rdýðý ve yaklaÞýk 2 yĂ˝l süren araĂžtĂ˝rmalarĂ˝n sonuçlarĂ˝nĂ˝, ''Ermeniler: Sürgün ve Göç'' adlĂ˝ kitapla tüm okuyucularĂ˝n dikkatine sunmuĂžtur.

Kitap genel olarak 3 bölümden oluĂžmaktadĂ˝r; Birinci bölümde “OsmanlĂ˝ Devletinde Ermeni Nüfusu, Nüfus AraĂžtĂ˝rmalarĂ˝ Üzerine Birkaç Söz, OsmanlĂ˝ Nüfusu ve KaynaklarĂ˝, Diplomat RaporlarĂ˝, Ermeni Patrikhanesi Ýstatistikleri, Ýngiliz Ýstatistikleri (1919), Amerikan Ýstatistikleri (1919), SeçilmiĂž Kaynaklarda Yer Alan Bilgiler, Nüfus HesaplamalarĂ˝nda OlaĂ°andýÞý Faktörler, Ermeni Nüfusu HakkĂ˝nda Yeni AraĂžtĂ˝rmalar, Ermeni Nüfusuyla Ýlgili Son DeĂ°erlendirme” bölümlerinden oluĂžmaktadĂ˝r.
Ýkinci bölümde ise “Tehcir ve Ermenilerin Suriye’ye Nakli, Tehcire Giden Yol, Tehcir ve Tehcirle Ýlgili Raporlar, Rusya’ya ve DiĂ°er Yerlere Göçler, Kalanlar ve KayĂ˝plar” bölümlerinden oluĂžmaktadĂ˝r.

Üçüncü bölümde de Tehcir SonrasĂ˝nda Ermeniler, Geri DönüĂž Kararnamesi ve Yerlerine Geri Dönen Ermeniler, Geri Dönenlerin Anadolu’da Ýþgal Kuvvetleriyle ÝþbirliĂ°i YapmalarĂ˝, Türk Milli Mücadelesini Takiben DýÞ Ülkelere Göç Eden Ermeniler” adĂ˝ altĂ˝nda üç bölümden oluĂžmaktadĂ˝r.

AyrĂ˝ca Sonuç, Ekler, Bibliyografya ve Dizin bölümü de okuyucularĂ˝n dikkatine sunulmuĂžtur.
YabancĂ˝ belgelere dayanĂ˝larak hazĂ˝rlanmýÞ olan bu kitap, Ermeni soykĂ˝rĂ˝mĂ˝ iddialarĂ˝na bilimsel olarak açĂ˝klĂ˝k kazandĂ˝rmakta, 1914'ten 1918'e Ermeni nüfusu ve Ermenilerin durumunu ortaya konmaktadĂ˝r.

211 sayfadan oluĂžan kitabĂ˝n orijinal dili Türkçe ve 1. Hamur kaĂ°Ă˝dĂ˝na basĂ˝lmýÞ ilk baskĂ˝dĂ˝r. Kapak resminde, göçe tabi tutulan Ermeniler'in Alman ArĂživleri'nden alĂ˝nan fotoĂ°rafĂ˝na yer verilen kitapta; Hikmet Özdemir, Kemal Çiçek, Ömer Turan, Ramazan ÇalĂ˝k ve TTK BaĂžkanĂ˝ Prof. Dr. Yusuf HalaçoĂ°lu'ndan oluĂžan ekibin dev araĂžtĂ˝rmalarĂ˝nĂ˝n sonuçlarĂ˝, bu tarihsel gerçeĂ°e bilimsel açĂ˝dan bakmak isteyenlerin takdirine sunulmuĂžtur.

Kitapta; Ýngiliz, Amerikan, Alman ve OsmanlĂ˝ arĂživlerindeki belgelerle, katliamĂ˝n yapĂ˝ldýðý iddia edilen 1915 yĂ˝lĂ˝ndan önceki ve sonraki Ermeni nüfusu, matematiksel olarak ortaya konulmuĂžtur.
Bu kitapta, çok sayĂ˝da batĂ˝lĂ˝ bilim adamĂ˝nĂ˝n tarihi belgelerine göre 1914 yĂ˝lĂ˝nda OsmanlĂ˝ Devleti sĂ˝nĂ˝rlarĂ˝ içinde yaklaÞýk 1,5 milyon Ermeni'nin yaĂžadýðý; 1918 yĂ˝lĂ˝nda ise bu rakamĂ˝n 1 milyon 479 bin olduĂ°unun ABD'li araĂžtĂ˝rmacĂ˝ David Magie'nin belgelerinde yer aldýðý vurgulanmýÞtĂ˝r.

Kitapta yer verilen Ýngiliz arĂživindeki bir belge, G. W. Prothero'nun editörlüĂ°ünde 1917–1919 yĂ˝llarĂ˝ arasĂ˝nda yaptĂ˝rĂ˝lan nüfus araĂžtĂ˝rmasĂ˝nda, 1919 yĂ˝lĂ˝nda OsmanlĂ˝ topraklarĂ˝nda yaĂžayan Ermeniler'in toplam sayĂ˝sĂ˝nĂ˝n 1 milyon 602 bin olduĂ°unu ortaya koyarken, aynĂ˝ zamanda 1914 yĂ˝lĂ˝nda 1,5 milyon Ermeni'nin katledildiĂ°i iddialarĂ˝nĂ˝ da çürütüyor.

1919 yĂ˝lĂ˝nda Paris KonferansĂ˝'na ABD delegasyonunun bir üyesi olarak katĂ˝lan David Magie'nin 1918 yĂ˝lĂ˝nda OsmanlĂ˝ ülkesinde yaptýðý nüfus araĂžtĂ˝rmasĂ˝na da yer verilen araĂžtĂ˝rmada, bu rakamlarĂ˝n, gerçeĂ°e en yakĂ˝n rakamlar olduĂ°u vurgulanmýÞtĂ˝r. Magie'nin araĂžtĂ˝rmasĂ˝na göre, bu dönemde OsmanlĂ˝ topraklarĂ˝nda 1 milyon 479 bin Ermeni yaĂžamaktaydĂ˝.
Kitapta, batĂ˝ dünyasĂ˝nĂ˝n 1914 yĂ˝lĂ˝nda OsmanlĂ˝ Devleti'ndeki Ermeni nüfusuna iliĂžkin çeliĂžkili rakamlarĂ˝na da yer verilmiĂžtir.

Buna göre, Ludovic Contenson 1914 yĂ˝lĂ˝ öncesinde OsmanlĂ˝'daki Ermeni sayĂ˝sĂ˝nĂ˝ 1 milyon 400 bin olarak gösterirken, ABD'li akademisyen Justin Mc Carthy, bu rakamĂ˝ 1 milyon 698 bin 301 olarak hesaplĂ˝yor. ABD'li Stanford J. Shaw'un araĂžtĂ˝rmasĂ˝nda ise bu rakam 1 milyon 294 bin olarak belirtilmektedir.

Kitapta, David Magie'nin araĂžtĂ˝rmasĂ˝nda nüfusun 1 milyon 479 bin, Mc Carthy'nin araĂžtĂ˝rmasĂ˝nda ise 1 milyon 698 bin 300 olduĂ°u belirtilerek, bu dönemde toplam Ermeni nüfusunun 1 milyon 500 bin civarĂ˝nda olduĂ°unun kabul edilebileceĂ°i ifade ediliyor.

AraĂžtĂ˝rmada, 1915 yĂ˝lĂ˝nda Ermeniler'in Van, Bitlis, MaraĂž gibi yerlerde isyana ve OsmanlĂ˝lar'a karÞý bir savaĂža giriĂžmesi üzerine alĂ˝nan ''tehcir'' kararĂ˝nĂ˝n, Alman GenelkurmayĂ˝'nĂ˝n ''Ă˝srarlĂ˝ tavsiyeleri'' sonucunda OsmanlĂ˝ yönetimi tarafĂ˝ndan alĂ˝nmak zorunda kalĂ˝ndýðýna da deĂ°inilmiĂžtir.

Birinci Dünya SavaÞý'na da denk gelen bu yĂ˝llarda Anadolu'da salgĂ˝n hastalĂ˝klar yaĂžandýðýna da iĂžaret edilen araĂžtĂ˝rmada, Ermeni nüfusunun bu dönemde gerek savaĂžlar gerekse salgĂ˝n hastalĂ˝klar nedeniyle büyük kayĂ˝plar verdiĂ°i ifade edilerek, buna iliĂžkin belgelere yer verilmiĂžtir.

Dokuz OsmanlĂ˝ Ordusu'nda 1915–1918 yĂ˝llarĂ˝ arasĂ˝nda 3 milyon 54 bin kiĂžinin hastalandýðý, 711 bin 837 kiĂžinin ise yaralandýðý belirtilen araĂžtĂ˝rmada, kamplarda açlĂ˝k ve hastalĂ˝klardan ölen Ermeniler'in sayĂ˝larĂ˝na iliĂžkin yabancĂ˝ kaynaklĂ˝ belgelere de yer verilmiĂžtir.

OsmanlĂ˝ arĂživ belgeleri, tehcir edilen Ermeniler'in büyük bir çoĂ°unluĂ°unun nakil bölgelerine vardĂ˝klarĂ˝nĂ˝ ve Suriye'ye yerleĂžtirildiklerini ortaya koymaktadĂ˝r. Bu bilgi, aynĂ˝ Ăžekilde Ermeni, Amerikan ve Ýngiliz belgeleriyle de teyid edilmektedir.

AraĂžtĂ˝rmada, Birinci Dünya SavaÞý'nĂ˝n sona ermesinden sonra, 1918 yĂ˝lĂ˝nda, OsmanlĂ˝ hükümetinin tehcire tabi tutulan Ermeniler'den isteyenlerin geri dönebileceĂ°ine iliĂžkin kararnamesi üzerine, Ermeniler'in büyük bir kĂ˝smĂ˝nĂ˝n sürgün öncesi topraklarĂ˝na geri döndüĂ°ü de belgelendi. Bu durumun belgelerden anlaÞýldýðý vurgulanan araĂžtĂ˝rmada, ''AyrĂ˝ca, tehcir edilenler dýÞýnda tehcire tabi tutulmayan küçümsenmeyecek sayĂ˝da bir Ermeni nüfusun da yerlerinde kaldýðý anlaÞýlmaktadĂ˝r.

AyrĂ˝ca, geri dönmeyen veya kayĂ˝p olarak çeĂžitli belgelerde yer alan Ermeniler'den büyük çoĂ°unluĂ°unun da OrtadoĂ°u ülkeleri, Rusya, Amerika, Fransa, Güney Amerika ülkeleri ile Avustralya, Hindistan ve Ýran gibi ülkelere göç ettikleri belgelendi.

Anadolu'dan göç eden Ermeni nüfusunun yanĂ˝nda salgĂ˝n hastalĂ˝k ve kĂ˝tlĂ˝klardan dolayĂ˝ verilen Ermeni kayĂ˝plarĂ˝nĂ˝n da önemli bir yer tuttuĂ°u vurgulanan araĂžtĂ˝rmada, NER'in (Near East Relief); ''1 Haziran 1921–31 Ocak 1922 tarihleri arasĂ˝nda tifo ve salgĂ˝n hastalĂ˝klar yüzünden Harput, Malatya, Sivas ve DiyarbakĂ˝r bölgesinde 12 bin Ermeni'nin hayatĂ˝nĂ˝ kaybettiĂ°i'', ''Kafkasya'da 1918'de AhĂ˝lkelek'ten gelen 80 bin Ermeni mülteci içinden 30 bin kiĂžinin koleradan öldüĂ°ü'' ve ''1919'da tifüs salgĂ˝nĂ˝ndan ve açlĂ˝ktan 200 bin Ermeni'nin kaybedildiĂ°i''ne iliĂžkin raporlarĂ˝na da yer verilmiĂžtir.

AraĂžtĂ˝rmada, soykĂ˝rĂ˝m yapĂ˝ldýðý iddia edilen 1915'ten sonra Türkiye'den göç eden Ermeniler'in sayĂ˝larĂ˝na iliĂžkin batĂ˝lĂ˝larĂ˝n araĂžtĂ˝rma sonuçlarĂ˝ da yer aldĂ˝.
Buna göre, Justin Mc Carthy, 1919'da Anadolu'dan sürgün ve göç yoluyla ayrĂ˝lan Ermeni sayĂ˝sĂ˝nĂ˝ yaklaÞýk 810 bin olarak belirlerken, ABD'deki Archives Nara'da bulunan 1923 tarihli bir belgede de, Dünya'daki Ermeniler'in yaklaÞýk 817 bin 873'ünün Türkiye'den sürülen veya göç eden Ermeniler olduĂ°u ifade ediliyor.

16 Eylül 1925 tarihli bir Amerikan belgesinde ise Türkiye, ABD, Yunanistan ve Ermenistan'da yaĂžayanlar hariç diĂ°er ülkelere göç edenlerin sayĂ˝sĂ˝ toplam 1 milyon 399 bin olarak veriliyor.

Ermeni iddialarĂ˝nĂ˝n geçersizliĂ°inin tamamen batĂ˝lĂ˝ kaynaklarĂ˝n belgelerinden ortaya konulduĂ°u araĂžtĂ˝rmanĂ˝n sonuç bölümünde, Ăžu görüĂžler yer almaktadĂ˝r;
Ermeni tehcirinin, OsmanlĂ˝ toplumunda kendi halinde yaĂžayan bir topluluĂ°a karÞý alĂ˝nmýÞ bir karar olmadýðý, yani Ermenilerin bu konuda hiç de masum olmadýðý ortaya konmuĂžtur.

AraĂžtĂ˝rmada, Ermeniler'in, OsmanlĂ˝ Devleti'ne karÞý verdikleri mücadeleyi kazanmalarĂ˝ halinde Yunanistan, SĂ˝rbistan, Bulgaristan gibi baĂ°Ă˝msĂ˝z bir devlet kuracaklarĂ˝ hatĂ˝rlatĂ˝lmýÞtĂ˝r.

Kitaptaki verilerden yola çĂ˝karak nüfusun tamamen nakledilmemesi ve yerlerinde bĂ˝rakĂ˝lmasĂ˝, bir soykĂ˝rĂ˝m yapĂ˝ldýðý tezini de ortadan kaldĂ˝rmaktadĂ˝r.
 ----------------------
* ERAREN Uzmaný - ydeveci@iksaren.org
- ERMENÝ ARAŢTIRMALARI, Sayý 12-13, Kýţ 2003 - Ýlkbahar 2004
            Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar