Anasayfaİletişim
  
English



E-Bülten Üyeliği

Günlük bültenimize üye olmak için aşağıdaki alanları doldurunuz.
Ad:
Soyad:
Eposta:


DERGİ SAYILARI

Olaylar ve Yorumlar

Emekli Büyükelçi Ömer Engin LÜTEM*
ERMENİ ARAŞTIRMALARI, Sayı 26, 2007

 .˜NŠ°ze="2">
Öz: Bu yaz?, Ermeni soyk?r?m iddialar? konusunda 2007 y?l?n?n ikinci yar?s?n?n en önemli geli?mesi olan ABD Temsilciler Meclisi D??i?leri Komitesi’nin bu iddialar?n tan?nmas?n? ön gören bir karar tasar?s?n? kabul etmesi, ancak Amerikan Hükümeti’nin çabalar? sonucunda tasar?n?n Meclis Genel Kurulu’nda oylanmas?n?n ertelenmesini incelemektedir. Yaz?n?n ikinci bölümünde ise Amerikan Musevileriyle ?srail’in Ermeni soyk?r?m iddialar? kar??s?ndaki tutumlar? ele al?nmaktad?r.


Anahtar Kelimeler: Soyk?r?m iddialar?, Türkiye, Ermenistan, ABD Hükümeti, Temsilciler Meclisi, ABD’de Musevi kurulu?lar?, ?srail Hükümeti.


Abstract: This article analyzes the adaption of the draft no resolution 106 on the Armenian genocide, allegations by the US House of Representatives’ Foreign Relations Committee which represented the most crucial development concerning the Armenian Question in the second part of the year 2007. The voting of this resolution was postponed through the efforts of the US Governments. The second part of this article is on the American Jewish circles’ and Israel’s stance vis-à-vis Armenian genocide allegations.


Key Words: Genocide allegations, Turkey, Armenia, US Government, House of Representatives, Jewish organizations in the US, Israeli Government.




Giri?



I. ERMEN? SOYKIRIM ?DD?ALARI VE AMER?KAN KONGRES?



Amerika Temsilciler Meclisi’ne 30 Ocak 2007’de verilen ve 106 say?s?n? ta??yan bir karar tasar?s?yla Ermeni soyk?r?m iddialar?n?n bu Meclise kabul ettirilmek istedi?ini daha önce bildirmi?tik[1]. Söz konusu tasar? 2000 ve 2005 y?llar?nda Temsilciler Meclisi’ne sunulan ve D??i?leri Komisyonu’nda kabul edilerek Temsilciler Meclisi Genel Kurulu’na gönderilen ancak burada Amerikan Hükümetlerinin kar?? ç?kmas? üzerine oylamaya sunulmayan tasar?larla hemen hemen ayn?d?r. Yanl?? de?erlendirmeler ve baz? maddi hatalar[2] da içermesine ra?men tasar?n?n, de?i?iklik yap?ld??? taktirde içeri?inin yumu?at?laca?? endi?esiyle, aynen sunuldu?u anla??lmaktad?r.

Tasar?n?n yeniden sunulmas?n?n ba?l?ca nedeni 2006 y?l? seçimlerinde Demokratlar?n Temsilciler Meclisi’nde ço?unlu?u ele geçirmeleridir. Demokratlar, Cumhuriyetçilere nazaran daha fazla Ermeni soyk?r?m iddialar?n? benimsemektedir. Di?er yandan bu partiden Temsilciler Meclisi Ba?kanl???na seçilmi? olan Nancy Pelosi’nin seçim bölgesinde 70.000 kadar Ermeni ya?amakta olup ad? geçen öteden beri Ermeni soyk?r?m iddialar?n?n ABD taraf?ndan resmen kabulüne taraftar olmu?tur. Nihayet uzun süredir D??i?leri Komitesi Ba?kanl???n? yapan Musevi Tom Lantos da, Türkiye taraftar? tutumunu terk ederek Ermenilere yard?mc? olmaya ba?lam??t?r. Duyumlara göre Lantos Türk Hükümeti’nin Filistin liderlerinden Ma?al ile ili?kilerinden olumsuz etkilenmi?tir.

Tasar? 140 kadar imza ile Temsilciler Meclisine verilmi?ti.[3] Mecliste 435 sandalye oldu?undan bu say? yetersizdi; ancak k?sa denecek bir zaman içinde ortak sunucular?n say?s? artm??, Meclisin tatilde oldu?u A?ustos ay? ba??nda mutlak ço?unluk olan 218’i a?arak 227’e ula?m??t?r.[4] Bu rakam, tasar? D??i?leri Komitesi’nden geçti?i taktirde, Meclis Genel Kurulu taraf?ndan büyük bir ço?unlukla kabul edilece?inin i?areti say?lm??t?r. Zira, bu kadar çok ortak sunucusu olan bir metne sunucu olmayanlardan baz?lar?n?n da olumlu oy vermesi normal görülmü?tür.

Bu noktada Ermenilerin bu ba?ar?y? nas?l elde ettikleri üzerinde k?saca durmam?z gerekmektedir. Her ?eyden önce Diaspora Ermenilerinin, aralar?ndaki farklara ve birçok anla?mazl??a ra?men, Türkiye ve Türkler aleyhindeki faaliyetler için gönüllü olarak birle?tiklerini belirtmemiz gerekmektedir.

Di?er yandan bulunduklar? ülkelerin siyasi ya?am?na kat?lmaya önem verdiklerini ve bu amaçla siyasi partilerde faal olduklar?n? ayr?ca medya içinde de yer almaya gayret sarf ettikleri görülmektedir.

Üçüncü olarak Diaspora Ermenilerinin, Türklerin aksine, siyasi amaçlar için ba??? verdikleri ve bu ba???lar?n bazen büyük rakamlara ula?t??? gözlemlenmektedir.

Ayr?ca, baz? siyasi amaçlara ula?abilmek için, topluca oy kullanmakta, oylar?n?n yetersiz kald??? durumlarda, kendi davalar?n? desteklemeye haz?r siyaset adamlar?na para yard?m? yapmakta veya seçim kampanyalar?na kat?lmaktad?rlar.

Son olarak, siyasi makamlar nezdinde giri?imde bulunmak için özel örgütler kurmu?lard?r. Bu amaçlar için ABD’de iki örgüt vard?r: Ta?naklar?n kurdu?u ANCA (Armenian National Committee of America) ve varl?kl? Ermenilere dayanan AAA (Armenian Assembly of America). ?ki örgüt birbirine has?m olmakla beraber, yukar?da da de?indi?imiz gibi, Türkiye aleyhindeki faaliyetler konusunda i?birli?i yapmaktad?rlar.

K?saca aç?klamaya çal??t???m?z bu örgütlenme, Demokratlar?n Temsilciler Meclisi’nde ço?unlu?u ele geçirmesinden ve Nancy Pelosi ve Tom Lantos’un Ermenilere yard?mc? tutumundan da yararlanarak 106 say?l? karar tasar?s?na ortak sunucu olanlar?n say?s?n? Meclisin mutlak ço?unlu?unu a?an bir düzeye ç?karmay? ba?arm??t?r.

Daha önce Türkiye’nin bu tasar?ya kesinlikle kar?? ç?kt???n? ve zaman?n D??i?leri Bakan? Abdullah Gül’ün bu tasar? kabulünün iki ülke ili?kilerine büyük darbe vuraca??n? aç?klad???n? belirtmi? ve ABD Hükümeti’nin de tasar?ya kar?? oldu?unu ve bu hususun D??i?leri Bakan? Condoleezza Rice ve Savunma Bakan? Bill Gates taraf?ndan D??i?leri Komitesi Ba?kan? Tom Lantos’a mektupla resmen duyuruldu?unu bildirmi?tik.[5]

Yaz tatil s?ras?nda bir Musevi kurulu?u olan ADL’in (Anti Defamation League = Karalamac?l??a Kar?? Birlik) Ermeni soyk?r?m iddialar?n? tan?mas?, 106 say?l? tasar?ya kar?? ç?kaca??n? aç?klamas?na ra?men Türk ve Amerikan Hükümetinin tutumunu zay?flatan bir geli?me olmu?tur. (Amerikan Musevileri ve ?srail’in Ermeni iddialar? kar??s?ndaki tutumu bu yaz?m?z?n sonunda ayr?ca incelenmektedir. )

Kongre Eylül ay?nda yeniden çal??maya ba?lay?nca Amerikan D??i?leri’nde önce 106 say?l? tasla?? ön plana ç?kamayan ve daha ziyade Türkiye ile Amerika aras?ndaki di?er sorunlar? ele alan bir e?ilim görülmü?tür. D??i?lerinin üç numaral? adam? olan Bakan Yard?mc?s? Nicholas Burns, “Amerika –Türkiye ?li?kilerinin Gelece?i” ba?l??? alt?nda ABD Atlantik Konseyi’nde 13 Eylül 2007’de yapt??? bir konu?mada[6] ?ran, K?br?s, PKK, 301. Madde, Ruhban Okulu gibi baz?lar? Türkiye’nin içi?leri olan konulara temas ettikten sonra Ermeni sorununa da de?inerek Ba?kan Bush’un her y?l 24 Nisan mesaj?nda 1,5 milyon Ermeninin sürgün edilmesini ve öldürülmesini konu alan bir mesaj yay?nlad???n?, sorunun ABD’nin bu trajediyi k?namas? de?il taraflar?n uzla?maya varmas?n?n nas?l kolayla?t?r?labilece?inde oldu?unu, 106 say?l? tasar? kabul edildi?i takdirde bunun “ o korkunç olaylar” hakk?nda diyalog ve uzla?ma için Türkiye’de yükselmeye ba?layan sesleri kesece?ini ve bu nedenle de Kongre’ye söz konusu tasar?n?n oylanmamas? tavsiyesinde bulunduklar?n? söyledi. Burns ayr?ca Türkiye’den Ermenistan ile olan ili?kilerini normalle?tirmesini ve s?n?rlar?n? açmas?n? istediklerini, bu ad?mlar?n Kafkasya’ya bar??, refah ve i?birli?i getirece?ini de belirtti ve AK Partinin seçim zaferinden sonra Ermenistan’a cesur bir aç?l?m yapma zaman?n?n geldi?ini de ekledi.

Görüldü?ü üzere 106 say?l? tasar?ya kar?? ç?k?lmas? “diyalog ve uzla?ma için Türkiye’de yükselmeye ba?layan seslerin kesilmesi” gibi garip bir gerekçeye dayand?r?lmaktad?r. Bu sesleri kimin ç?kard??? tasrih edilmemi? olmakla beraber bunlar?n daha ziyade Ermeni görü?lerini benimseyen ve dolayl? olarak ABD taraf?ndan da desteklenen baz? “liberal ayd?nlar” oldu?u anla??lmaktad?r.

?ki ülke aras?ndaki ili?kilerin normalle?mesini ve s?n?rlar?n aç?lmas?n? sadece Türkiye’den istenmesini anlamaya imkan yoktur. Bunlar gerçekle?ti?i taktirde Kafkasya’ya bar??, refah ve i?birli?i gelece?ini belirtmek de bu bölgede, ba?ta Karaba? sorunu olmak üzere, çok önemli sorunlar?n varl???n?n görmezden gelinmesi demektir.

Nicholas Burns 18 ve 19 Eylül’de Ankara ve ?stanbul’a, bas?nda pek yank? bulmayan, bir ziyaret yapt?. Yetkililerle neler konu?tu?u bilinmemekle beraber yukar?daki görü?lerini anlatt??? ve ald??? cevaplardan bunlar?n Ankara’n?n tutumuna hiç uymad???n? anlam?? oldu?u ümit edilmektedir.

Bu arada, söz konusu tasar?ya kar?? oldu?unu daha önce aç?klam?? olan Ermeni Patri?i Mesrop Mutafyan 19 Eylül’de ABD Kongre’sinde verilecek olan 2. ?nançlararas? ve Kültürleraras? Ramazan ?ftar?’na kat?lmak üzere Va?ington’a gitti.[7] Patri?in bu ?ehirdeki Georgetown Üniversitesi’nde verece?i “Türkler ve Ermeniler Aras?ndaki Ç?kmaz A??lmal?” ba?l?kl? konferans Üniversite taraf?ndan güvenlik gerekçesiyle iptal edildi.[8] Aç?kça söylenmemi? olmakla beraber, Patri?in sözlerinin, 106 say?l? tasar?y? olumsuz etkileyece?inden endi?e eden Ermenilerin, baz? tehditler ileri sürerek, konferans?n iptalini sa?lad?klar?ndan kimse ?üphe duymad?. ANCA, Ermeni kiliselerine da??tt??? bir mektupta Patri?in Türk Hükümeti taraf?ndan cezaland?rma korkusu alt?nda ya?ad???n?, bir tür rehine olup, Türk Hükümeti’nin politikas?n? izlemeye mecbur oldu?unu belirtti.[9]

Bu vesileyle geçen y?l?n Mart ay?nda Say?n Gündüz Aktan ile birlikte Ermeni Sorunu konusunda bir dizi konferans vermek üzere ABD’ye gitti?imizde bu konferanslar?n da engellenmeye çal???ld???n? ve bu arada Güney Kaliforniya Üniversitesi'nin, Ermenilerden ald??? tehdit kokan bir mektup üzerine, ilân etmi? ve davetiyelerini de göndermi? olmas?na ra?men, konferans? iptal etti?ini okuyucular?m?za hat?rlatmak[10] ve “özgürlükler ülkesi” Amerika’da, tehdit kar??s?nda ifade özgürlü?ünün kolayl?kla ihlal edilmesini k?nad???m?z? da belirtmek isteriz.

Türk yetkilileri söz konusu tasar?ya kar?? olduklar?n? her f?rsatta dile getirdiler. Ba?bakan Erdo?an Eylül ay?nda BM Genel Kurulu’nda konu?mak üzere gitti?i ABD’de çe?itli vesilelerle yapt??? konu?malarda bu hususa da de?inerek Kongre taraf?ndan böyle bir karar al?nmas?n?n Türk-Amerikan ili?kilerini ciddi ?ekilde yaralayaca??n? bildirdi.[11] Ayn? tarihlerde ABD’de bulunan D??i?leri Bakan? Ali Babacan da böyle bir karar?n Türk-Amerikan ili?kilerine zarar verece?ini tekrarlad?ktan sonra, Amerikan Kongresinin taraflardan birini desteklememesi gerekti?ini, bu konunun Türkler ve Ermeniler aras?nda bir sorun oldu?unu ve onlar aras?nda samimi ve aç?k bir diyalogla çözümlenebilece?ini belirtti.[12]

106 say?l? tasar?n?n kabul edilmesi halinde Türk-Amerikan ili?kilerinin bundan olumsuz etkilenece?inin Washington taraf?ndan duraksamaya yer b?rakmayacak ?ekilde anla??lmas?ndan ve bu tasar?n?n D??i?leri Komitesi gündemine al?naca??n?n aç?kl?k kazanmas?ndan sonra Amerikan politikas?nda bir de?i?iklik gözlendi. Bu çerçevede, büyük olas?l?kla Beyaz Saray’?n ricas? üzerine, sekiz eski d??i?leri bakan? [13] Temsilciler Meclisi Ba?kan? Nancy Pelosi’ye 25 Eylül 2005 tarihinde bir mektup göndererek 106 say?l? tasar?n?n oya sunulacak olmas?ndan endi?e ettiklerini ve bu karar?n kabul edilmesinin Türkiye- Ermenistan aras?nda uzla?man?n özendirilmesine ili?kin d?? politikaya zarar verece?ini, ABD’nin Türkiye ile olan ili?kilerinde gerginlik yarataca??n?, Irak ve Afganistan’daki Amerikan kuvvetlerinin güvenli?i dahil, bu bölgede Amerika’n?n milli güvenlik ç?karlar?n? tehlikeye ataca??n? bildirdiler. Mektupta ayr?ca 1915-1923 y?llar? aras?nda Ermenilerin maruz kald??? “korkunç trajedinin” küçümsenmedi?i hususu da yer ald?. Üç eski savunma bakan? da Pelosi’ye ayn? mealde birer mektup gönderdiler. (Eski D??i?leri Bakanlar?n?n mektubunun ?ngilizce tam metni Dergimizin Güncel Belgeler bölümünde Belge 4 olarak yer almaktad?r.) Daha sonra, eski ba?kanlardan Gerald Ford ile Baba George Bush’un dönemlerinde Güvenlik Dan??man? olan ve 2001-2005 y?llar?nda Ba?kan George W. Bush’un D?? ?stihbarat Kurulu Ba?kanl???’n? yürüten emekli general Brent Scowcroft da Temsilciler Meclisi üyelerine bir mektup göndererek tasar?n?n kabul edilmesinin yarataca?? sak?ncalar? aç?klad?.[14]

Amerikan d??i?leri bakanlar? hükümet hiyerar?isinde üçüncü s?ray? i?gal eden önemli ve sayg?n ki?ilerdir. Bunlar?n ayn? görü? etraf?nda birle?meleri s?radan bir olay de?ildir. ?çlerinde Demokratlar?n da bulunmas? parti mülahazas?yla hareket edilmesi olas?l???n? ortadan kald?rmaktad?r.

Eski D??i?leri Bakanlar?n?n Pelosi’ye yollad??? mektuba Amerika’daki Ermeni kurulu?lar?ndan da tepki geldi. ANCA bir bas?n bildirisi yay?nlayarak[15] eski bakanlar?n Temsilciler Meclisi üyelerini Ermeni soyk?r?m? konusunda vicdanlar?na göre oy vermelerini engellemeye çal??t???n? ileri sürdü Amerika Ermeni Asamblesi ise bu mektubun Amerikan de?erlerinin temel ilkeleriyle uyu?mad???n? belirtti.[16] Bu arada eski d??i?leri bakanlar?n?n Türkiye’nin tuttu?u lobi ?irketlerinin etkisi alt?nda hareket etti?i ileri sürüldü. Oysa hiçbir lobi ?irketinin bu önemdeki ki?ilere ayn? metni imzalatacak bir gücü yoktur.

Soyk?r?m Bilim Adamlar? Uluslararas? Birli?i ise D??i?leri Komitesi Ba?kan? Tom Lantos ve bu Komitenin k?demli üyesi Ros-Lehtinen’e bir mektup göndererek 106 say?l? tasar?n?n kabul edilmesini istedi ve bunun, on y?llardan beri yeterli kaynak ve bilimsel çal??malarla kesin olarak saptanm?? olan Ermeni soyk?r?m? gerçe?inin teyidi olaca??n? belirtti. Mektupta tarihçiler komisyonu önerisi için 2005 y?l?nda Ba?bakan Erdo?an’a gönderdikleri bir mektupta[17] Ermeni soyk?r?m? ile ilgili tarihi kay?tlar?n ?üpheye meydan vermedi?inin de bildirildi?i ifade edildi. Bu vesileyle söz konusu Birli?in, baz? tan?nm?? bilim adamlar?n? içermekle beraber, soyk?r?m alan?nda çal??anlar?n ancak küçük bir k?sm?n? temsil etti?ini ve son y?llarda Ermeni görü?lerini çekincesiz destekledi?ini bildirelim.

Eski D?i?leri Bakanlar? mektubu bas?nda geni? ?ekilde yer almakla beraber Nancy Polosi, Tom Lantos ve 106 say?l? tasar?n?n sunucular? üzerinde hissedilir bir etki yaratmad?; sadece Cumhuriyetçi ortak sunuculardan ve ba?kan adaylar?ndan Tom Tancredo[18] ve daha sonra da Demokrat üye Russ Carnahan[19] tasar?dan imzas?n? çekti ve böylece ortak sunucu say?s? 225’e dü?tü.

Ermenistan D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan Temsilciler Meclisi Ba?kan? Nancy Pelosi’ye bir mektup göndererek[20] Amerika’n?n eski d??i?leri bakanlar?n?n mektubuna tepkilerini dile getirdi.

Oskanyan mektubunda eski d??i?leri bakanlar?n?n, tasar? kabul edildi?i taktirde, bunun Türkiye-Ermenistan ili?kilerine zarar verece?inden bahsetti?ini, sekiz deneyimli diplomat?n Türkiye’nin oyununa gelmesinin ?a??rt?c? oldu?unu, ortada Türkiye ile Ermenistan aras?ndaki ili?kileri normalle?mesini sa?layacak bir süreç bulunmad???n?, mevcut olmayan bir sürecin zarar görece?ini söylemenin en az?ndan samimi olmayan bir davran?? oldu?unu, ortada bir süreç olmad?ktan ba?ka Türkiye’nin Ermenistan’la asgari ili?kiler kurmak istedi?i hakk?nda da ümitleri de olmad???n?, ne zaman Türkiye ile bir toplant? yapmay? kabul etseler bunun Türkiye taraf?ndan ABD veya ba?ka ülkelerde baz? süreçleri yolundan sapt?rmak amac?yla kullan?ld???n?, yap?lan toplant?lar?n ise yeni kap?lar açmad???n?, bir sonuç do?urmad???n? ve toplant? yapmak için toplanmaktan ba?ka bir yarar? olmad???n? ifade etti. Bununla beraber ili?kileri geli?tirmek için her f?rsattan yararlanmak amac?yla, Türkiye’nin yeni D??i?leri Bakan? Ali Babacan’la New York’ta bulu?may? kabul etti?ini, ancak henüz yap?lmayan bu toplant?n?n tehlikeye at?lacak bir sürecin parcas? oldu?unun iddia edildi?ini ifade etti.

Türkiye’nin iki ülke ili?kilerinin normalle?mesi için ön ko?ullar ileri sürdü?ünü, görü?melerde ciddi taahhütlere girmekten kaç?nd???n?, Türkiye’ye ifade özgürlü?üne getirilen yasaklar dikkate al?nd???nda tarih komisyonu hakk?ndaki önerilerin dahi ciddi olmad???n? söyledi.

Oskanyan, insan haklar? ve soyk?r?m? ilgilendiren bir tasar?n?n kimsenin ikili ili?kilerine zarar veremeyece?ini ifadeyle jeostratejik ç?karlar?n s?n?rlar?n aç?lmas? için herkesin her ?eyi yapmaya yönlendirmesi gerekti?ini belirtti.

Oskanyan’?n bu mektubu baz? aç?klama ve yorumlar? gerektirmektedir. Önce Ermeni D??i?leri Bakan?n?n bir süreden beri, Ermenistan’?n Diaspora’n?n giri?imlerine kar??mamak politikas?n? terk etti?i görülmektedir. Geçmi? y?llarda Ermenistan yetkilileri, Diaspora Ermenilerinin soyk?r?m iddialar?n? tan?tmak gayretlerini, takdir etmekle beraber, bunlar? aç?kça desteklemezler ve böylelikle, esasen kötü durumda olan Türkiye ile ili?kilerini daha da bozmamaya gayret ederlerdi. Art?k Oskanyan buna gerek görmemekte ve Türkiye’yi hayli a??r bir dille Temsilciler Meclisi Ba?kan?na ?ikayet etmekten kaç?nmamaktad?r.


?kinci olarak, teamül gere?i, mektubunu Amerikan D??i?lerine göndermesi gerekirken, D??i?lerinin tasar?ya kar?? ç?kt??? noktas?ndan hareketle mektubu Ermeni dostu oldu?unu aç?kça söyleyen Meclis Ba?kan? Pelosi’ye göndermekte ve bas?na da vermekte sak?nca görmemektedir. Bu davran???n?n ABD D??i?lerince takdir edilmedi?inden ?üphe yoktur.


Mektubun içeri?ine gelince Oskanyan’?n ba?l?ca iddias? iki ülke aras?nda bir normalle?me süreci bulunmad??? için Temsilciler Meclisi’nin alabilece?i bir karar?n böyle bir süreci bozamayaca??d?r. Bu ifadeler mant?ki gibi görülse de asl?nda lâfazanl?kt?r. Zira böyle bir karar iki ülke ili?kilerinin normale dönmesini çok geciktiren bir etki yapabilir ve Türkiye’yi Ermenistan’a kar?? baz? önlemler almaya götürebilir. Bu çerçevede Türkiye’nin hava sahas?n? Beyrut ve Halep’e giden Ermeni uçaklar?na bir süre için kapatmas?n?n Ermenistan’da yaratt??? tela?? hat?rlamakta yarar vard?r.


Oskanyan’?n Türkiye ile yap?lan toplant?lar hakk?ndaki sözlerine gelince, Ermeniler Türkiye üzerinde soyk?r?m iddialar?n? tan?mas? için yap?lan bask?lar? azaltt??? kanaatinde olduklar? için, son y?llarda bu tür toplant?lardan kaç?nmaya ba?lam??lard?r. Ancak böyle yapmakla da ili?kilerin normalle?mesini sa?layacak müzakere sürecini de ortadan kald?rm??lard?r. Ermenilerin reddetmesi sonucunda yakla??k üç y?l iki ülkenin d??i?leri bakanlar? görü?memi?ler, ancak geçen yaz Karadeniz ??birli?i Te?kilat?n?n ?stanbul’da yapt??? Doruk Toplant?s?’nda mecburen bir araya gelmi?lerdir. Sonra iki bakan Eylül ay?nda Birle?mi? Milletler Genel Kurulu toplant?lar? s?ras?nda da görü?mü?lerdir. Ermeni Bakan?n New York görü?mesini kabul etmesinin ülkesinin Türkiye’ye kar?? iyi niyetli oldu?unu göstermek ve böylelikle 106 say?l? tasar?n?n oylamas?n? olumlu etkileyebilmek dü?üncesine dayand??? anla??lmaktad?r.


Oskanyan’?n tarihçiler komisyonu önerisinin, Türkiye’de ifade özgürlü?üne getirilen yasaklar dikkate al?nd???nda, ciddi olmad??? hakk?ndaki sözlerine gelince Ermeni Bakan böyle bir komisyona kat?lacak Türk tarihçilerinin, 301. Madde gere?ince hapse girecekleri için, soyk?r?m? kabul eden beyanlarda bulunamayacaklar? o nedenle de tarihçiler komisyonuna gerek olmad??? ifade etmek istemektedir. Önce, aç?lm?? baz? davalara ra?men, Türkiye’de ?imdiye kadar kimsenin Ermeni soyk?r?m? oldu?unu söyledi?i için hapse girmedi?ini belirtelim. Tarihçilere gelince onlar?n görevi 1915 ve izleyen y?llarda tehcirin nas?l cereyan etti?ini tespit etmek olacakt?r. BM 1948 Sözle?mesi’ne göre bir olay?n soyk?r?m olup olmad???n?n tespiti yetkili mahkemelere aittir. Bu arada, kuruldu?u takdirde söz konusu komisyona kat?lacak Türk tarihçileri için endi?elenmenin Ermenistan D??i?leri Bakan?na dü?medi?ini de belirtelim.


Oskanyan’?n jeostratejik ç?karlar?n s?n?rlar?n aç?lmas?n? gerektirdi?i hakk?ndaki ifadelerine gelince, Türkiye bak?m?ndan s?n?r?n aç?lmas?n?n jeostratejik düzeyde bir önemi yoktur. Buna kar??l?k s?n?r?n aç?lmas?n?n siyasi aç?dan Ermenistan’?n lehine Azerbaycan’?n aleyhine olaca?? unutulmamal?d?r.


Temsilciler Meclisi D??i?leri Komisyonu’nun tasar?y? 10 Ekim 2007’de ele alaca?? belli olunca ilk sunucu alt? temsilci[21] bir bildiri yay?nlayarak Pelosi ve Lantos’a te?ekkürlerini ifade etmi? ve ayr?ca Komite görü?melerinde tasar?y? zay?flat?c? de?i?iklik tekliflerine kar?? ç?kacaklar?n? bildirmi?tir.[22] Bu arada Temsilciler Meclisinde Demokrat ço?unlu?un lideri olup öteden beri Ermeni görü?lerini destekleyen Steny Hoyer de tasar?n?n bu günkü Türk hükümeti veya Türk halk?n? de?il yakla??k bir as?r önceki hükümet taraf?ndan icra edilen bir soyk?r?m? hedef ald???n? belirtmek suretiyle, Türk Hükümetiyle ili?kilerin zedelenece?i yolundaki ele?tirileri önlemeye çal??m??t?r.[23] Tasar?n?n Komite’de kabul edilece?ine kesin nazar?yla bakan Hoyer, 22 Kas?m’da, Meclis tatile girmeden önce Genel Kurul taraf?ndan kabul edilece?ini umdu?unu da ifade etmi?tir.[24]


Tasar?n?n görü?ülmesinden birkaç gün önce, 5 Ekim’de, Ba?bakan Erdo?an Ba?kan Bush’la telefonla temas kurarak bu tasar?n?n kabulünün Türkiye ve ABD aras?ndaki stratejik ortakl?k ili?kisine zarar verece?i uyar?s?n? yapt?. Amerikan Ba?kan? da Ermeni iddialar?n?n kabulünün ili?kilere zarar verece?inin fark?nda oldu?unu belirterek tasar?n?n geçmemesi için yo?un bir çal??ma içine gireceklerini söyledi. Bu konuda daha sonra bir aç?klama yapan Beyaz Saray Sözcüsü Gordon Johndroe, "ABD Ba?kan?, 1915 olaylar?n? 20. yüzy?l?n en büyük trajedilerinden biri olarak tan?mlarken, ya?ananlar?n soyk?r?m olup olmad???na karar vermenin yasaman?n de?il, tarih çal??malar?n?n alan? oldu?una” inand???n?, Ba?kan Bush’un da bu tasar?ya kar?? oldu?unu bir kez daha yineledi?ini söyledi.[25]


Erdo?an, eski ABD Ba?kan? Bill Clinton'? da arayarak, tasar? konusunda devreye girmesini istedi.[26]


T.B.M.M. Ba?kan? Köksal Toptan Temsilciler Meclisi Ba?kan? Nancy Pelosi’ye bir mektup göndererek, tasar? kabul edildi?i takdirde bunun, telâfisi onlarca y?l sürecek olumsuz etkileri olaca??n? belirtti.[27]


Türkiye'nin Washington Büyükelçili?i de Washington Post gazetesine tam sayfa bir ilan vererek Ermeni iddialar?n?n tarihin tek tarafl? yorumu oldu?una dikkatleri çekti. 1915 olaylar?na aç?k ve objektif bir bak?? aç?s? getirilmesi için Amerikan Kongresi üyelerinden, Türkiye'nin gösterdi?i çabalar?na destek verilmesi istendi.[28]


T.B.M.M. söz konusu karar tasar?s? hakk?nda temaslarda bulunmak üzere AK Parti milletvekili Egemen Ba???’?n ba?kanl???nda, içinde CHP milletvekili E. Büyükelçi ?ükrü Elekda?, MHP milletvekili E.Büyükelçi Gündüz Aktan’?n da bulundu?u bir heyeti Va?ington’a gönderdi.


Egemen Ba??? tasar?n?n geçmemesi için ellerinden geleni yapacaklar?n?, tasar?n?n kabulünün Türkiye’den çok ABD’nin sorunu olaca??n? belirtti. Gündüz Aktan tasar?n?n kabulüne Türk kamuoyunun ?iddetli tepki gösterece?ini, görü?tükleri ABD yetkililerinin tasar?n?n karara dönü?mesi halinde bunun Ortado?u’daki ç?karlar?na zarar verece?ini ifade ettiklerini söyledi[29]. ?ükrü Elekda? ise diasporan?n Ermenistan'? yönetti?ini, "Ufac?k Ermenistan’?n, farenin kediyle oynad??? gibi” Türkiye ile oynad???n?, art?k Ermenistan'a kar?? ne yap?labilece?inin dü?ünülmesi gerekti?ini, bu çerçevede uçak seferi say?s?n?n dü?ürülebilece?ini, Ermenistan'a giden ayl?k TIR say?s?n?n 4 binden bine indirilebilece?ini[30], Türkiye’de kaçak olarak çal??an Ermenilerden bir k?sm?n?n ülkelerine gönderilebilece?ini[31] ifade etti.


D??i?leri Bakan Yard?mc?s? Daniel Fried’in verdi?i bir brifing ABD Hükümeti’nin 106 say?l? karar kar??s?ndaki tutumunu ayr?nt?lar?yla ortaya koydu.[32] Field Hükümetin, hem Türk-Amerikan ili?kilerine hem de Amerikan ç?karlar?na zarar verece?i için bu tasar?ya kar?? oldu?unu, Irak’taki Amerikan kuvvetlerinin Türkiye’den geçi?ini zorla?t?raca??n?, Türk- Ermeni uzla?mas? için ilerleme sa?lamayaca??n?, sonuç olarak yarardan ziyade büyük zarar getirece?ini söyledi. Sadece Hükümetin de?il eski sekiz d??i?leri bakan?n?n da, Irak ve Afganistan’daki Amerikan askerlerinin güvenli?i dahil, milli güvenlik ç?karlar?n? tehlikeye att??? için, bu tasar?ya kar?? ç?kt???n? hat?rlatan Fried, kimsenin Osmanl? ?mparatorlu?u’nun son y?llar?nda masum Ermenilerin, korkunç ve mazur gösterilemeyecek bir ?ekilde, kitle halinde öldürülmesi ve sürülmesini inkâr etmedi?ini, bu olaylarda 1,5 milyon Ermeninin öldü?ünü veya sürüldü?ünü, bunu Ba?kan Bush’un, Ba?kan Clinton gibi, 24 Nisan bildirilerinde resmen tan?d???n?, o nedenle ortada bir inkâr bulunmad???n? belirtti. Tasar? kabul edildi?i takdirde Türkiye’nin tepkisinin gayet sert olaca??na de?inen Fried, Irak’taki Amerikan askerlerinin Türkiye üzerinden yap?lan sevk?yata ne derecede ba?l? oldu?unun hat?rda tutulmas? gerekti?ini de sözlerine ekledi.


Yukar?da belirtti?imiz gibi Fried’in bu sözleri 106 say?l? tasar? ve Ba?kan Bush döneminde Ermeni iddialar? hakk?nda Kongre’ye verilebilecek di?er tasar?lar hakk?nda Hükümetin tutumunu saptamas? bak?m?ndan önemlidir ve ?öyle özetlenebilir: Amerikan Hükümeti, Türk-Amerikan ?li?kilerine ve Amerikan ç?karlar?na zarar verecek oldu?u için bu tasar?ya kar??d?r. Ancak bu kar??tl?k vaktiyle Ermenilerin kitle halinde öldürüldü?ünün inkâr? anlam?na gelmemektedir.


Ba?kan Bush tasar?n?n D??i?leri Komitesinde görü?ülmesinden birkaç saat önce bu konuda ilk defa kendisi bir aç?klama yaparak “Ermeni halk?n?n 1915 y?l?nda ba?layan trajik ?zd?raplar? için çok üzgünüz. Ancak bu karar (tasar?) bu tarihi kitlesel ölümler için do?ru bir cevap de?ildir ve kabul edilmesi NATO içinde kilit durumunda bir müttefikimizle olan ili?kilerimize ve teröre kar?? mücadelemize büyük zarar verecektir”.[33]


Oylamadan önce Beyaz Saray’da Ba?kan Bush ve di?er ilgililerle yap?lan bir toplant?dan sonra Di?i?leri Bakan? Condoleezza Rice bu tasar?n?n kabulünün ABD’nin Orta Do?u’da ve Irak ve Afganistan’daki çabalar? için çok engelleyici olaca?? , zira Türkiye’nin bu çabalar?n desteklenmesi için gayet önemli oldu?u hususunda görü? birli?ine vard?klar?n? söylemi?tir. Ayn? toplant?da bulunan Savunma Bakan? Bill Gates ise Irak’taki Amerikan kuvvetlerine gönderilen koruyucu teçhizat?n %95’i Türkiye hava sahas?ndan geçti?i için, bu ülkenin ya?amsal önemi bulundu?unu, Türkiye’ye olan bu ihtiyac?n, Birinci Dünya Sava?? dönemindeki bir olay nedeniyle ili?kileri bozamayacak derecede fazla oldu?unu ifade etmi?tir.[34]


Temsilciler Meclisi D??i?leri Komitesi 10 Ekim 2007 tarihinde, uzun süren görü?melerden sonra 21’e kar?? 27 oyla söz konusu tasar?y? kabul etmi?tir. Burada üzerinde özellikle durulmas? gereken nokta, ba?ta Ba?kan olmak üzere devlet idaresinden sorumlu tüm ki?ilerin bu tasar?n?n Amerikan ç?karlar?na zarar verece?ini söylemesine ra?men, Komite üyelerinin ço?unlu?unun bu uyar?lar? dikkate almad???, di?er bir deyimle Amerikan ç?karlar?n?n zarar görmesine önem vermedi?idir. Ancak Komite’nin ço?unlu?u konuyu bu aç?dan ele almad??? ve baz? ç?kar hesaplar? nedeniyle, Ermenileri tatmin etmeye öncelik verdi?i için tasar?n?n kabul edildi?i görülmektedir. Bu durum Komite Ba?kan? Tom Lantos’un görü?melere ba?lamadan yapt??? konu?maya da yans?m??t?r. Lantos bu konu?mas?nda Komitenin, Ermeni halk? ile dayan??man?n dile getirilmesi ile Amerikan askerlerinin a??r bir bedel ödemesi riskine girilmesi aras?nda bir tercih yap?lmas?n?n söz konusu oldu?unu aç?kça söylemi?tir.[35] Kendisi de tasar?ya olumlu oy verdi?ine göre Amerikan askerlerinin güvenli?inin riske at?lmas?n? göze alm??t?r. Ancak bu davran???n alt?nda Türkiye’nin, tasar? kabul edildi?i taktirde, ABD’yi zora sokacak bir önlem almaya cesaret edemeyece?i kan?s?n?n mevcut oldu?u anla??lmaktad?r.


Bu arada Ba?kan Bush ve Bakanlar?n?n uyar?lar?n?n, tasar?n?n kabulünü önlemese de, tasar?ya kar?? olanlar?n say?s?n? çok artt?rd??? görülmektedir. Nitekim ayn? tasar? 2000 y?l?nda 12’ye kar?? 38 oyla, 2005 y?l?nda ise 7’ye kar?? 40 oyla kabul edilmi?ti. O y?llardaki tasar?lar, Temsilciler Meclisi Ba?kan? Denis Hastert’in yetkisini kullanmas? üzerine, Mecliste oya sunulmam??t?.


Tasar?ya olumlu oy veren 27 ki?iden 19’u Demokrat, 8’i Cumhuriyetçi parti üyesidir. 27 oydan 10’u Ermenilerin yo?un olarak oturdu?u Kaliforniya Eyaletinden gelmi?tir. Tasar?y? ret eden 21 ki?iden 13’ü Cumhuriyetçi, 8’i Demokrat Parti üyesidir. Böylelikte ret edenlerin ço?unlu?u Ba?kan Bush’un da partisi olan Cumhuriyetçilerden ç?kmakla beraber tasar?, Ermenilerin özel önem verdi?i “iki partili olma” niteli?ine sahiptir.


Di?er geli?melere geçmeden önce gerek Temsilciler Meclisi’nde gerek D??i?leri Komisyonu’nda, Meclis için Pelosi’nin, Komite için ise Lantos’un özel izniyle Ermenilerin birer propaganda gösterisi düzenlediklerine de?inmemiz gerekmektedir. Komite ile ayn? saatte çal??maya ba?layan Genel Kurul’a, Ermenilerin ba? patri?i olarak nitelendirilebilecek, Erivan yak?nlar?ndaki Eçmizayin’de yerle?ik olan Katogikos Karekin II bir dua okumu?tur. D??i?leri Komitesine ise tekerlekli sandalyede, “soyk?r?mdan” kurtulmu? oldu?u ileri sürülen dört bayan getirilmi?tir. Bu ki?iler, 1915’te yeni do?mu? olsalar, ?imdi 92 ya??nda olmalar? gerekmektedir; ancak, televizyonda hiçbiri bu kadar ya?l? görülmemi?tir. Ortada bir mizansen oldu?u anla??lmaktad?r. Ermeni militanlar?n bu gibi görsel aldatmacalara s?kl?kla ba? vurduklar? bilinmekte ise de Tom Lantos’un, tarafs?zl?k gere?i, buna izin vermemesi gerekirdi. Komite toplant?s?ndan sonra Karekin II’de salona gelerek bu ?ova kat?lm??t?r.


D??i?leri Komisyonunun karar?ndan sonra herkesin sordu?u soru tasar?n?n ne zaman Temsilciler Meclisi Genel Kurulu’na gelece?i olmu?tur. Meclis Demokrat Ço?unluk lideri Steny Hoyer’in 22 Kas?m’dan önce, yani y?l sonu tatillerinden önce, tasar?n?n kabul edilece?ini (gündeme al?naca??n?) söyledi?ini yukar?da gördük. Ancak bu konuda yetkili ki?i Meclis Ba?kan? Nancy Pelosi idi. Ad?geçen Komite’nin karar?ndan sonra yapt??? bir aç?klamada[36], ?u anda akl?nda bir tarih olmad???n?, ancak bu tarihin toplant? döneminin sonundan önce (yani 22 Kas?m’dan önce) olaca??n?, daha önce bu karar Komite’den geçerse Genel Kurul’a da gelece?ini söyledi?ini, ?imdi Komite’den geçti?ini ve Genel Kurul’a gelece?ini ifade etmi?tir.


Pelosi bu konu?mas? s?ras?nda bir tür içini dökerek, yirmi y?ldan beri Kongre’de oldu?unu ve kendisine yirmi y?ldan beri, Türkiye’nin stratejik konumu nedeniyle, Ermeni soyk?r?m? hakk?ndaki kararlar?n gündeme al?nma zaman?n?n olmad???n?n söylendi?i oysa bu karar?n Demokrat Partinin liderleri taraf?ndan desteklendi?ini, 1981’de Ba?kan Reagan’?n Ermeni soyk?r?m?na at?f yapt???n? söylemi?tir. Görüldü?ü gibi, Bayan Pelosi’ye göre Türkiye’nin stratejik konumu de?il, Amerikan Demokrat Partisi liderlerinin tutumu önemlidir. Bir Cumhuriyetçi Ba?kan da Ermeni “soyk?r?m?n?” kabul etti?ine göre Meclisin bu konuda bir karar kabul etmesi normaldir. Bu her konuyu iç politika aç?s?ndan ele alan bir tür egosantrik (yaln?z kendine önem veren) davran???n, özellikle d?? politika bak?m?ndan anlams?zl???n? ayr?ca aç?klamaya gerek görmüyoruz.


Di?er yandan Pelosi Türkiye ve Amerika aras?nda ili?kilerin çok güçlü oldu?unu, bu ili?kilerin kar??l?kl? ç?karlara dayand???n?, bu ç?karlar?n ili?kileri geli?tirece?ini, di?er yandan tasar?n?n Erdo?an Hükümetine de?il Osmanl? ?mparatorlu?u’na ili?kin oldu?unu söyleyerek ifadelerini yumu?atmaya çal??m??t?r.[37]


D??i?leri Komitesi’nin karar?n?n yaratt??? tepkilere gelince bu konuyu Türkiye’de, ABD’de, Ermenistan’da ve Ermeni Diasporas?nda olmak üzere dört bölümde inceleyece?iz.


Türkiye’de ilk tepki Say?n Cumhurba?kan?ndan geldi. Bu konudaki 11 Ekim 2007 tarihli aç?klaman?n tam metni a?a??dad?r[38]:


Say?n Cumhurba?kan?m?z, Anadolu Ajans?'n?n, 1915 olaylar?na ili?kin Ermeni iddialar?n? içeren tasar?n?n ABD Temsilciler Meclisi'nin D?? ?li?kiler Komitesi'nde kabul edilmesine ili?kin sorusu üzerine a?a??daki aç?klamay? yapm??lard?r:


"Ne yaz?k ki, Amerika Birle?ik Devletleri'nde baz? politikac?lar sa?duyu ça?r?lar?na kulaklar?n? t?kayarak bir kez daha büyük meseleleri küçük iç politik oyunlara alet ve feda etme te?ebbüsünde bulunmu?lard?r. Bu, Amerika Birle?ik Devletleri gibi büyük bir gücün temsilcilerine yak??an ve yarayan bir tutum de?ildir. Komite'nin bu kabul edilmez karar?n?n, geçmi?teki benzerleri gibi Türk halk? için hiçbir geçerlili?i ve sayg?nl??? yoktur."


Say?n Cumhurba?kan? bu karar?, bizim de yukar?da de?indi?imiz, Amerikan iç politikas? aç?s?ndan de?erlendirmi?tir. Aç?klamas?n?n en önemli yönü bu karar?n Türk halk? için bir geçerlili?i olmayaca??n?n belirtilmesi, di?er bir deyimle karar?n reddedilmesidir.


Cumhurba?kan?n?n bu aç?klamas?n?, tam metni a?a??da verdi?imiz 11 Ekim 2007 tarihli bir Hükümet aç?klamas? izledi[39] :


ABD Temsilciler Meclisi D?? ?li?kiler Komitesi’nin 10 Ekim 2007 tarihinde gerçekle?tirdi?i oturumunda, Osmanl? ?mparatorlu?u’nun i?gal güçleriyle i?birli?i yapt??? için Ermeni tabas?n?n bir bölümüne yönelik olarak 1915 y?l?nda ald??? tehcir karar?n? “soyk?r?m” olarak niteleyen H.Res.106 say?l? karar tasar?s?n? 21 oya kar?? 27 oyla kabul etmi?tir.


1915 olaylar?n?n niteli?i halen tart???lmaktad?r. Birçok tan?nm?? uluslararas? tarihçi bu döneme yay?lan tehcir uygulamas?n? Ermeni iddialar?n?n aksine Birinci Dünya Sava?? ?artlar?nda al?nm?? bir harp dönemi güvenlik tedbiri olarak de?erlendirmektedir.


Temsilciler Meclisi D?? ?li?kiler Komitesi’nin bilhassa Türk ve Ermeni ortak tarihini ilgilendiren bu konuda tarihi çarp?tan ?ekilde yeniden yazmak gibi bir görev ve i?levinin bulunmad??? aç?kt?r. Parlamentolar?n görevi halklar aras?ndaki ili?kilerin daha da iyiye götürülmesini sa?lamak, tarihe de?il gelece?e bakmakt?r. Ülkemiz y?llard?r tarihin tart??mal? dönemlerinin yasama organlar? taraf?ndan de?il, tarihçiler taraf?ndan de?erlendirilmesi gerekti?ini savunagelmektedir. 2005 y?l?nda Ermenistan’a ortak tarihimizin tart??mal? bölümlerinin Türk, Ermeni ve gerekirse üçüncü ülkelerin tarihçilerince do?rulu?u tart??ma götürmeyen ar?iv belgeleri üzerinde incelenmesi yönünde yapt???m?z ça?r? da ülkemiz taraf?ndan bugüne kadar yürütülmekte olan bu anlay???n bir tezahürüdür. Ermenistan taraf?ndan halen olumlu yan?t verilmeyen ve iki ülke aras?ndaki 1915 olaylar?na dair anlay?? fark?n?n samimi ve aç?k bir diyalog yoluyla giderilmesini öngören önerimiz halen masadayken, böyle bir karar tasar?s?n?n özellikle müttefikimiz ABD’nin Temsilciler Meclisi D?? ?li?kiler Komitesi’nden geçmesi büyük bir talihsizlik olmu?tur.


Ermenistan’?n bu samimi önerimizi kabul etmek yerine gerek perde arkas?ndan, gerek son zamanlarda aç?kça tasar?n?n kabulüne yönelik maksatl? bir gündem izlemi? olmas? ayr?ca not edilmi?tir.


Hükümetimiz al?nan bu karar? esefle kar??lamakta ve k?namaktad?r. Türk ulusunun tarihte hiçbir zaman i?lemedi?i bir suçla itham edilmesinin kabulü mümkün de?ildir.


Tasar?n?n Komite’de onaylanmas? sürecinde en üst düzeyde ABD Yönetimi ile ABD’de çok say?da önemli, deneyimli ve bilinçli ?ahsiyet yo?un bir biçimde tasar? kar??s?nda tutum alm?? ve bu yönde giri?imlerde bulunmu?tur. Buna kar??n, Tasar?’n?n Komite’de yine de oylanm?? ve kabul edilmi? olmas? tasar? lehinde oy kullananlar? ve onlara bu yönde telkinlerde bulunanlar? tarih önünde sorumlu k?lacakt?r.


Temsilciler Meclisi’nin bir komitesinin nesillerdir özenle geli?tirilmi? bir stratejik ortakl??? ve bu meyanda dost ve müttefik bir ülkeyle ili?kileri, fevkalade hassas bir dönemde zora sokacak olan bu tasar?y? bu ?ekilde ileriye götürmesi sorumsuzca bir davran??t?r.


Temsilciler Meclisi’nin tasar?y? bulundu?u noktadan daha ileriye götürmemek konusunda sa?duyulu davranaca??n? hala ümit etmekteyiz. Bu noktada tüm Temsilciler Meclisi üyelerine ve özellikle de Temsilciler Meclisi Ba?kan?’na tarih önünde dü?en sorumluluk aç?kt?r.


Karar?n Temsilciler Meclisi Genel Kurulu’nda kabul görmemesi için her türlü çaba gösterilecektir.


Bu aç?klama Türkiye’nin ABD Kongresi’ndeki tasar?lar hakk?ndaki görü?lerinin bir özetini içermektedir. En önemli bölümü karar?n esefle kar??lamakta ve k?nanmakta oldu?una ve kabul edilmesinin mümkün bulunmad???na dair ifadelerdir. Di?er bir deyimle bu tasar? Temsilciler Meclisi’nde kabul edilse dahi Türkiye bak?m?ndan geçerli olmayacakt?r.


?kinci önemli nokta tasar?n?n, Türkiye ile ABD aras?ndaki stratejik ortakl??? ve bu meyanda dost ve müttefik bir ülkeyle ili?kileri, fevkalade hassas bir dönemde, zora soktu?unun belirtilmesidir. Burada, aç?kça ifade edilmese de, tasar? Temsilciler Meclisi’nden geçti?i taktirde Türkiye’nin, ABD ile stratejik ortakl???n? ve bu ülkeyle ili?kilerini olumsuz etkileyecek baz? önlemler alaca?? hissettirilmektedir. Son olarak Türkiye’nin tasar?n?n Temsilciler Meclisi’nden geçmemesi için her türlü çabay? gösterece?inin belirtilmesi de mücadeleye devam olunaca??n? göstermesi bak?m?ndan önemlidir.


Gerek Cumhurba?kan?n?n gerek Hükümetin bu aç?klamalar?, belki de Türk yetkililerinin daha önceki sözlerinin bir tür tekrar? olmas? nedeniyle, yabanc? bas?nda fazla bir yank? yaratmam??, buna kar??l?k Va?ington’daki Türkiye Büyükelçisi Nabi ?ensoy’un, isti?areler için oldu?u belirtilerek geri ça?r?lmas?, Türkiye’nin D??i?leri Komitesi karar?na bir tepkisi ve bu konudaki kararl?l???n?n bir göstergesi olarak alg?lanm?? ve bas?n haberlerinde çok geni? yer bulmu?tur.



Ba?bakan Erdo?an’?n tepkisi ise sert olmu?tur. Kongredeki Demokratlar?n ABD’nin gelece?ine zarar verdi?ini söyleyen Erdo?an, bu gidi?in “nerede inceldiyse orada kopar” noktas?na götürdü?ünü, söyleyerek gerekti?inde Türkiye’nin önlemler alaca??n? imâ etmi? ayr?ca tasar?n?n Temsilciler Meclis Genel Kurulu’ndan geçmemesi için gereken ad?mlar?n at?laca??n? belirtmi?tir.[40]


Ba?bakan birkaç gün sonra Partisinin grup toplant?s?nda yapt??? bir konu?mada , özetle, ABD Temsilciler Meclisi’ndeki son geli?melerin Türk halk?n?n belle?inde derin izler b?rakt???n?, kimsenin bir belge veya kan?t olmadan Türkiye’nin tarihi hakk?nda karar vermek hakk?na sahip olmad???n?, bunun yarg?s?z infaz anlam?na geldi?ini, uygulamada bu tür kararlar?n de?eri bulunmad???n?, Türkiye’nin tarihiyle ilgili yalanlar? kabul etmesinin beklenmemesi gerekti?ini, ABD ve Fransa gibi yak?n ekonomik, kültürel ve sosyal ili?kiler içinde olunan ülkelerin Ermeni iddialar?n? benimseyen kararlar almas?ndan sonra Türkiye’nin yeni metotlar ve yol haritalar? geli?tirmek zorunda kald???n? söylemi?tir.[41]


Genel Kurmay Ba?kan? Orgeneral Ya?ar Büyükan?t bu konuda, tasar? Kongre’den geçerse, iki ülke aras?ndaki askeri ili?kilerin eskisi gibi olamayaca??n? belirtmi?tir.[42]


Amerika’daki T.B.M.M. Heyeti ise bir bas?n toplant?s? yapm??t?r. Egemen Ba??? geçmi? y?llara göre bu tasar?n?n daha az farkla kabul edildi?ini, kaybedenin Türkiye de?il, Ermenistan ile Türk-Amerikan halklar? aras?ndaki kar??l?kl? güven oldu?unu, tasar?n?n Türk milletini üzdü?ünü, bunu tedavi etmenin kolay olmad???n?, bu tasar? çöp tenekesine at?l?rsa ve ABD PKK konusunda ad?m atarsa Türk halk?n?n kalbinin tekrar kazan?labilece?ini söylemi?; ?ükrü Elekda? Bush Yönetiminin gerekli a??rl??? koyamad???n?, D??i?leri Komitesi’nde konu?anlardan hiç birinin ortada tart??mal? bir konu oldu?unu söylemedi?ini, al?nan sonucun mutlaka TBMM’de tart???lmas? gerekti?ini, zira partiler üstü bir konu oldu?unu belirtmi?; Gündüz Aktan ise Türkiye lehine oy veren 21 Temsilcinin bile soyk?r?m? oldu?undan bahsetti?ini, bunun kabul edilemez oldu?unu, bu duruma sert tepki gösterilmedi?i takdirde devletin ciddiyetini kaybedece?ini, esasen Komite üyeleri Türkiye’nin bir ?ekilde kar??l?k vermesini bekledikleri için kar??l?k verilmemesinin Türkiye’ye zemin kaybettirece?ini, di?er yandan tasar? Genel Kurul’dan geçerse Türkiye ile ABD aras?nda hukuki bir ihtilaf ortaya ç?kaca??n? ifade etmi?tir.[43]


Türkiye’de baz? meslek kurulu?lar? ve sivil toplum örgütleri de D??i?leri Komitesi karar?n? ele?tirmi?ler, bu arada Ankara’daki ABD Büyükelçili?ine ve ?stanbul’daki ABD Ba?konsoloslu?u’na yürüyü?ler yap?lm??[44] ve Amerikan D??i?leri Bakanl??? Türkiye’ye gidecek Amerikan vatanda?lar?n? bu gösterilere kar?? uyarm??t?r.[45]


Komite’nin karar?na gösterilen di?er tepkiler aras?nda, D?? Ticaretten sorumlu Devlet Bakan? Kür?at Tüzmen’in New York’ta Türk-Amerikan ?? Konseyi’nde verece?i konferans? iptal etmesini[46] ve yine bir konferans için Amerika’ya gidecek olan Devlet Bakan? Mehmet ?im?ek ile bir i? ziyareti için bu ülkede olacak Deniz Kuvvetleri Komutan? Oramiral Muzaffer Ataç’?n da ziyaretlerini iptal etmelerini gösterebiliriz.[47]


ABD’deki tepkilere gelince bu konuda Ba?kan Bush ad?na Beyaz Saray sözcülerinden Scott Stanzel taraf?ndan yap?lan aç?klamalarda D??i?leri Komitesi’nde yap?lan oylamadan dü? k?r?kl??? duyuldu?u, Ba?kan?n bu oylaman?n Türkiye gibi kilit durumundaki bir ülke ile olan ili?kilerde gerginlik yaratmas?ndan endi?e etti?i bildirilmi?, bunun yan?nda Ermeni Halk?n?n trajik ak?betinin bilindi?ini ve Ba?kan?n bu durumu y?ll?k mesajlar?nda dile getirdi?i tekrarlanm??t?r.[48]


D??i?leri Bakan? Condoleezza Rice Ba?bakan Erdo?an’a telefon ederek Amerikan Hükümeti’nin bu durumdan duydu?u hayal k?r?kl???n? ifade etmi? ve tasar?n?n Temsilciler Meclis Genel Kurulu’ndan geçmemesi için gayretlerini kararl? bir ?ekilde sürdüreceklerini söylemi?tir.[49]


Di?leri Bakan Yard?mc?s? Nickolas Burns ise Türkiye’nin ABD’nin dünyadaki en de?erli ve önemli müttefiklerinden biri oldu?unu, Türkiye’nin Komitenin karar?na misillemede bulunmayaca??n? umdu?unu ve hayal k?r?kl???n?n, daha çok aç?klamalarla s?n?rl? kalmas?n?, somut bir eyleme dökülmemesini beklediklerini söylemi?tir.[50]


Bu arada, PKK teröristlerinin Türk Silahl? Kuvvetlerine kar?? devaml? sald?r?lar? ve verilen ?ehitler, bu örgüte kar?? daha kararl? önlemler al?nmas? konusunu gündeme getirmi? ve hükümet bu amaçla TBMM’den s?n?r ötesi operasyonu için izin alma sürecini ba?latm??t?r. ABD Hükümeti 106 say?l? tasar?n?n D??i?leri Komitesi’nde kabul edilmesinin Türkiye’nin Kuzey Irak’a yapabilece?i bir operasyona özendirece?i veya bunu çabukla?t?raca?? endi?esiyle Ankara’ya D??i?leri Bakan Yard?mc?s? Daniel Fried ve Savunma Bakan Yard?mc?s? Eric Edelman göndermi?tir.[51] D??i?leri Bakan? Rice da Türkiye’nin Kuzey Irak’ta büyük bir operasyon yapmaktan kaç?nmas?n? istemi?tir.[52] Türk taraf?n?n bu talebe cevap olarak, tasar? Temsilciler Meclisi’nden geçti?i takdirde bunun Türkiye-ABD ili?kilerinde onar?lamaz zarara yol açaca??n? NATO içindeki Türkiye-ABD birli?ine de zarar verece?ini bildirildi?i anla??lmaktad?r.


Tasar?n?n kabulüne Ermenilerin gösterdi?i tepkilere gelince oylama yap?ld??? s?rada Brüksel’de bulunan Ba?kan Koçaryan, oylamadan son derecede memnun olduklar?n? ifade ettikten sonra, Türkiye’nin baz? beyanlar?na kar?? ABD’nin Fransa örne?ini takip etmesini istemi?tir. Benzer bir tasar?n?n geçen y?l Fransa taraf?ndan kabul edildi?ini hat?rlatan Koçaryan, “Türkiye’nin çok büyük tepki vermesinden korkuldu?unu oysa tepkilerin bir kaç gün devam etti?ini, aradan geçen bir y?l içinde Fransa ile Türkiye aras?ndaki ticaretin bir buçuk kat artt???n? söylemi?tir.[53] Ba?ka bir kayna?a göre ise Türkiye'de 1915'te gerçekle?en olaylar hakk?nda dünyada fikir birli?i oldu?unu, Türkiye'nin di?er ülkeleri tarihi inkâra zorlayamayaca??n?, kendileri için bu tasar?n?n Türkiye ile ili?kileri daha kötüle?tirecek bir unsur olu?turmad???n?, ko?ulsuz tam diplomatik ili?kiler kurulmas?na ve Türk-Ermeni ili?kilerini konu alan geni? diyalogun ba?lat?lmas?na haz?r olduklar?n? belirtmi?tir.[54]


Temsilciler Meclisi D??i?leri Komitesi’nin 106 say?l? tasar?y? kabul etmesini izleyen hafta içinde ABD’yi ziyaret eden Ermenistan Ba?bakan? Serj Sarkisyan, Ba?kan Yar?mc?s? Dick Cheney, D??i?leri Bakan? Rice, Savunma Bakan? Gates ve Dünya Bankas? yetkilileriyle görü?mü?, ancak, bas?n haberlerine göre, bu görü?melerde 106 say?l? tasar? ele al?nmam??t?r. Buna kar??n Sarkisyan verdi?i demeçlerde bu tasar?n?n Kongre taraf?ndan kabul edilece?ini umdu?unu, Türkler soyk?r?m yap?ld???n? ne kadar çabuk kabul ederse bunun hem Türkler hem de Ermeniler için iyi olaca??n? söylemi?tir. Di?er yandan Sarkisyan bu tasar?n?n kabulü için, Ba?kan Koçaryan ve D??i?leri Bakan? Oskanyan’?n yukar?da de?indi?imiz sözlerine ra?men, Ermenistan’?n bu konuda lobicilik yapmad???n? ileri sürmü?tür.[55]


Ermenistan’daki çe?itli parti liderleri de memnuniyetlerini dile getiren ve Temsilciler Meclisi üyelerini öven bildirilerde bulunmu?lar, ancak Ba?kanl??a adayl???n? koyan Levon Ter Petrosyan’?n bu konuda bir beyan?na rastlanmam??t?r.


ABD’deki en önemli Ermeni kurulu?u olan ANCA’n?n ?cra Direktörü Aram Hamparyan bu tasar?n?n kabulünün Ermenilerin 20. asr?n ilk soyk?r?m? hakk?nda aç?kça ve dürüstçe konu?mak hakk?n? elde ettiklerini söylemi?tir. Ancak, Amerika’daki Ermeniler y?llardan beri soyk?r?m iddialar?n? en geni? ve en abart?l? bir ?ekilde dile getirmekte olduklar?ndan bu sözleri fazla bir anlam ta??mam??t?r.


ANCA’ya rakip ve daha ziyade Kongre’de Ermeni ve Ermenistan ç?karlar?n? takip eden Amerika Ermeni Asamblesi ise Pelosi’yi kutlad?ktan sonra bu tasar? ba?lay?c? olmasa da ileride bu konuda ç?kar?lacak bir kanuna temel olaca??n? belirtmi?tir.[56] Böylece Ermenilerin, ba?lay?c? olmad??? için bu tasar?yla yetinmeyecekleri ve ileride bu konuda, Fransa gibi bir kanun ç?kararak ABD’nin Ermeni soyk?r?m iddialar?n? hukuken de tan?mas?n? amaçlad?klar? anla??lm??t?r.


Yukar?da belirtti?imiz gibi, Türk yetkililer tasar? kabul edildi?i taktirde bunun iki ülke ili?kilerine olumsuz etkiler yapaca??n? ifade etmekle beraber Türkiye’nin bu konuda ABD’ye kar?? ne gibi yapt?r?mlar uygulayabilece?ini, tehdit eder duruma dü?memek için, aç?klamam??lard?. Buna kar??n, yine yukar?da belirtti?imiz gibi, ba?ta Savunma Bakan? Gates olmak üzere baz? Amerikal? ilgililer, Kongre üyelerini ikna edebilmek amac?yla, Türkiye’nin yapt?r?mlar?ndan bahsetmeye ba?lam??lar ve bu çerçevede en fazla Türkiye’nin Irak’taki Amerikan kuvvetlerinin ikmalini önlemesinden bahsetmi?lerdir.


ABD Hükümeti yetkililerinin kendilerine aç?kça yönetilmemi? bir tehdidi, kendi kamu oylar?na duyurmalar?n?n arkas?nda iç siyaset mülahazalar? yatmaktad?r. Zira böylelikle kamuoyuna, Hükümet Irak’taki askerlerin güvenli?ini sa?lamaya çal???rken, ba?ta Pelosi olmak üzere 106 say?l? tasar?y? savunanlar?n Amerikan askerlerinin güvenli?iyle ilgilenmedikleri gibi bir mesaj verilmektedir.


Bu vesileyle 2006 seçimlerinde Temsilciler Meclisi’nde ço?unlu?u ele geçiren Demokratlar?n ve özellikle Meclis Ba?kan? Nancy Pelosi’nin Ba?kan Bush’a ve politikalar?na kar??, normalin üstünde bir muhalefet gösterdiklerini belirtelim. Pelosi, Suriye’nin terörist devlet muamelesi gördü?ü bir dönemde Be?ir Esad’? ziyaret ederek herkesi ?a??rtm??t?r.[57] Bu muhalefet çerçevesinde Pelosi’nin 106 say?l? tasar?y? oya sunmaktan nihai amac?n?n Irak’tan tüm ABD askeri güçlerinin çekilmesine çal??mak oldu?u da iddia edilmi?tir.[58] Bir gazeteye göre Türkiye’nin hava sahas?n? ve Irak’a giden yollar?n? Amerikan askeri güçlerine kulland?rmamas?, bu güçlerin sava? yetene?ini olumsuz etkileyecek ve sonunda Irak’tan çekilmek zorunda b?rak?lacakt?r.[59] ABD’ye giden TBMM Heyeti Ba?kan? Egemen Ba???’?n ABD Hükümeti’ni Irak, Afganistan ve Lübnan’da zora sokmak için bu tasar?dan yararlanmas? istendi?ine dair sözleri de[60] tasar?n?n, Ermeni sorunu yan?nda, Amerikan iç siyasi çeki?meleriyle de ilgisi oldu?unu ortaya koymaktad?r.


D??i?leri Komitesi’nin 106 say?l? tasar?y? kabul etmesinden hemen sonra, büyük olas?l?kla Beyaz Saray ve D??i?leri Bakanl???’n?n etkisi alt?nda, Amerikan bas?n?nda bu tasar?y? ve dolay?s?yla da Demokratlar? ve bazen de Pelosi’yi ele?tiren çok say?da yaz? ç?kmaya ba?lam??t?r. Bir tür bas?n kampanyas? haline dönü?en bu yaz?lar 106 say?l? tasar?n?n oylamas? erteleninceye kadar sürmü?tür. Bu arada söz konusu tasar?y? ve dolay?s?yla Ermenilerin tutumunu savunan yaz?lar da görülmü?tür. Ancak bunlar?n say?s? göreceli olarak azd?r ve tahminen tasar? aleyhindeki yaz?lar?n dörtte biri kadard?r. Yerimizin müsait olmad??? için örnekler veremedi?imiz bu yaz?lar?n en çok ele ald?klar? konu, Irak’taki Amerikan birliklerinin güvenli?i için Türkiye’nin i?birli?ine ihtiyaç oldu?u bir s?rada böyle bir karara gerek olmad??? ve tasar? için zaman?n çok kötü seçildi?idir. Bu yaz?lar?n ço?unda soyk?r?m iddialar? kabul edilmektedir. Ancak baz?lar?, ayn? zamanda 1915 olaylar?nda günümüz Türkiyesi ve Türklerinin bir sorumlulu?u bulunmad???n?, eski olaylar için neden sadece Türkiye’nin k?nand???, Kongrenin tarihi olaylar için hakem rolü oynamamas? gerekti?i, Kongre üyelerinin tarihçi veya ahlakç? de?il siyaset adamlar? oldu?u gibi fikirlere de rastlanmaktad?r.


Ba?kan Bush 16 Ekim’de bir bas?n konferans?nda, çok ihtiyaç duyulan baz? kanunlar? ç?karamad?klar? için Demokratlar? ele?tirdikten sonra “Kongrenin, askeri güçlerimize hergün ya?amsal destek veren ?slam alemine mensup demokratik bir müttefiki gücendirmekten daha önemli i?leri vard?r” sözlerini sarf etmesi tasar? aleyhindeki geli?meleri h?zland?rm??t?r. Temsilciler Meclisinde Cumhuriyetçi Grup Ba?kan? Ray Blunt’?n giri?imiyle, her iki partiden 44 temsilci Nancy Pelosi’ye bir mektup göndererek tasar?y? Meclis Genel Kurulu’nda oya koymamas?n? istemi?lerdir.[61]


Demokrat Parti liderlerinden Temsilciler Meclisi Savunma Ödenekleri Alt Komitesi Ba?kan? John Murtha bir bas?n toplant?s? düzenleyerek “ABD’nin Orta Do?u’daki nadir müttefiklerinden biriyle ili?kilerini tehlikeye ataca??”n? belirterek tasar?n?n genel kurula getirilmemesini istemi? ve 50 ilâ 60 Demokrat temsilcinin tasar?ya oy vermeyebilece?ini söylemi?tir. Ayr?ca birçok temsilcinin tasar?ya ortak sunucu olurken neyi imzalad?klar?n? pek bilmediklerini bu nedenle bir düzine kadar?n?n imzas?n? geri çekmi? oldu?unu aç?klam??t?r. Buna göre tasar?ya ortak sunucu olanlar?n say?s? yakla??k 214’e, di?er bir deyi?le mutlak ço?unlu?un alt?na dü?mü?tür.[62]


Bu geli?meler Meclis Ba?kan? Nancy Pelosi’yi ihtiyatl? bir dil kullanmaya götürmü?tür. Ad? geçen, tasar?n?n bu y?l Temsilciler Meclisi’nde oya sunulup sunulmayaca??n?n, ba?ta Kaliforniya temsilcisi Adam Schiff olmak üzere tasar? sahiplerince kararla?t?r?laca??n? belirterek, bu hususta sorumluluk almaktan kaç?nm??t?r. Schiff ise tasar?n?n kabul edilmesi için gerekli oyu toplayamad??? takdirde Pelosi’den oya sunaca??na ili?kin sözünü tutmas?n? istemeyece?ini, ancak tasar?ya destek bulmak çal??malar?n?n sürece?ini belirtmi?tir.[63]


106 say?l? tasar? aleyhindeki bu hava Amerikan Ermenilerini endi?eye sevk etmi?tir. Amerika Ermeni Asamblesi ?cra Direktörü Bryan Ardouny bir yandan Türkiye’yi Amerika’y? tehdit etmekle suçlarken[64] di?er yandan bu tasar?ya her iki partiden oy verecek bir ço?unlu?un bulunaca??na emin oldu?unu[65] ifade etmi?tir. Ayn? kurulu?tan Arpi Vartanyan ise Temsilciler Meclisi’nin bu tasar?y? oylamamas?n?n Türkiye’nin “soyk?r?m?” inkâr politikas?na i?tirak edildi?i anlam?na gelece?ini söylemi?tir.[66] O günlerde, Çin’in kar?? ç?kmas?na ra?men, Dalay Lama’ya Kongre Alt?n Madalyas? verilmesi dahi Ba?kan Bush’un ele?tirilmesi için bir f?rsat olarak görülmü?tür. Ba?ta, 106 say?l? tasar?n kabulü çabalar?n? yönelten Kaliforniya Temsilcisi Adam Schiff olmak üzere, Kongre’de Ermeni Ç?karlar? Grubu (Armenian Caucus) üyesi alt? temsilci, Çin Hükümeti’nin Dalay Lama hakk?ndaki görü?lerine kar?? ç?k?ld???na göre Türkiye’nin de 106 say?l? karara itirazlar?n?n dikkate al?nmamas? anlam?n? ta??yan bir bildiri yay?mlam??t?r.[67] Bryan Ardouny ise “Çin’e kar?? durabiliyorsak Türkiye’ye de kar?? ç?kmaktan neden korkuyoruz?” sözleriyle onlara kat?lm??t?r.[68] Bu garip denebilecek mant??a Amerika D?? ?li?kiler Konseyi üyesi Steven Cook, Çin’in aksine Türkiye’nin ABD’nin müttefiki oldu?u cevab?n? vermi?tir.[69]


Tasar?ya kar?? muhalefetin gitgide artmas? ve oya konuldu?u taktirde kabul edilmesi olas?l???n?n çok azalmas? kar??s?nda tasar?y? Temsilciler Meclisi’ne ilk sunan alt? üyeden dördü[70] Meclis Ba?kan? Nancy Pelosi’ye bir mektup göndererek, zamanlama daha uygun oldu?u bir dönemde Meclisin büyük ço?unlu?unun soyk?r?m? tan?yan bu tasar?y? destekleyece?ine inand?klar?n? ve tasar?n?n bu y?l daha geç bir tarihte veya 2008’de ele al?nmas? için çal??acaklar?n? bildirmi?lerdir. Pelosi’nin sözcüsü de Ba?kan?n mektubu gönderenlerin istemine sayg? gösterece?ini ifade etmi?[71] ve böylelikle 106 say?l? tasar?n?n oylanmas?, bilinmeyen bir tarihe ertelenmi?tir.


Tasar?n?n ba?l?ca savunucusu Adam Schiff, bu konuda verdi?i bir beyanatta Türk lobisini (lobi ?irketlerini) suçlam?? ve onlara ABD D??i?leri Bakanl???n?n yard?m etti?ini ileri sürmü?tür. Schiff ayr?ca, kendisini Ermeni seçmenlerine kar?? savunmak için, tasar?y? sunduklar? vakit yeterli oya sahip olduklar?ndan emin bulunduklar?n?, bu konuda en kötü ?eyin tasar?n?n oya sunulup ba?ar?l? olunmamas? ve Türkiye’nin de bunu “soyk?r?m?n” inkâr edildi?i ?eklinde takdim etmesi oldu?unu da söylemi?tir.[72]


ANCA’n?n ?cra Direktörü Aram Hamparyan Temsilciler Meclisi üyelerine gönderdi?i bir mektupta[73] Türkiye’nin güvenilir bir müttefik olmad???n?n ortaya ç?kt???n?, Amerika’n?n manevi önderli?i konusunda uzla?maya gidilmesinin (yani bu tasar?n?n kabul edilmemesine çal???lmas?n?n) gerçek tehlikeyi olu?turdu?unu, buna kar??l?k Ermeni soyk?r?m? gerçe?inin tart??maya aç?lmad???n? söylemi?, ortal?k durulunca iki parti üyelerinden olu?an daha büyük bir ço?unlu?un Türkiye’nin sindirme politikalar?na kar?? ç?karak, insan haklar?na ili?kin bu tasar?y? kabul edece?ine inand?klar?n? ifade etmi?tir.[74]


Ayn? mektupta ba?ta Nancy Pelosi olmak üzere söz konusu tasar?n?n kabulü için gayret sarf eden sekiz temsilci için[75] Amerikan Ermenilerinin derin takdirleri bildirilmek suretiyle bunlar Ermeni seçmenler nazar?nda temize ç?kar?lmaya çal???lm??t?r.


Amerikan Ermeni Asamblesi ?cra Direktörü Bryan Ardouny ise, tasar?n?n ertelenmesinden hayli sonra, 3 Kas?m’da, yapt??? bir aç?klamada[76] Asamble’nin 106 say?l? tasar?n?n kabul edilmesi için çabalar?n? sürdürece?ini söylemi? ve Ermeni Cemaatinden bu konuda destek istemi?tir. Tasar?ya kar?? ç?kanlar?n art?k soyk?r?m gerçe?ini sorgulamad?klar?n?, ancak her zaman bir mazeret bulacaklar?n? belirten Ardouny, yabanc? bir hükümetin neyi yapaca??n? veya yapamayaca??n? kendisine dikte ettirmesine ABD’nin izin vermemesi gerekti?ini de söylemi?tir.


Sonuç olarak, Amerikan Ermenilerinin büyük çabalar?yla Temsilciler Meclisine sunulan 106 say?l? tasar? bilinmeyen bir tarihe ertelenmi?tir. Bu, Amerikan Hükümetinin, ba?ta Ba?kan Bush olmak üzere, tasar?n?n aleyhinde vaziyet almas?yla sa?lanm??t?r. Amerikan Hükümeti’nin tasar?ya kar?? ç?kmas?n?n birinci nedeni Türkiye ile ili?kilerin bozulmas?ndan ve bunun Irak ve Afganistan’daki Amerikan güçlerinin güvenli?i veya ikmali için tehlike olu?turmas?ndan endi?e etmesidir. ?kinci neden ise, iç siyasetle ilgili olup, Bush ?daresini gere?inden fazla rahats?z eden Nancy Pelosi ve baz? Demokratlar?, bu tasar?y? akamete u?ratarak, zor durumda b?rakmakt?r.


Bu tasar?n?n önlenmesi çabalar?nda Türkiye’nin zay?f yan? kar?? önlem alaca?? hususunda inan?rl???n? büyük ölçüde yitirmi? olmas?yd?. Zira, özellikle Fransa ile Ermeni soyk?r?m? iddialar? nedeniyle 2001 ve 2006 y?llar?nda ç?kan krizlerde Türkiye’de Hükümet, T.B.M.M., baz? meslek kurulu?lar? ve sivil toplum örgütlerinin gösterdikleri büyük tepkilere[77] ve Fransa’ya önlem al?naca??na dair beyanlara ra?men Fransa ile ili?kilerde, baz? silah ve askeri gereç al?mlar? hariç, bir gerileme ya?anmam?? aksine ekonomik ili?kiler artm??t?r. Yukar?da de?indi?imiz gibi, Ba?kan Koçaryan dahil, bu husus Ermenilerce ve yanda?lar?nca s?kça dile getirilmi?tir. Türkiye’nin ba?ar?s?, bu kez tasar? geçti?i takdirde ABD ile ili?kilerde olumsuz geli?meler olaca??na ABD Hükümeti’ni ikna etmi? olmas?ndad?r. ABD Hükümeti ise, hem Irak politikas?nda yeni zorluklarla kar??la?mamak hem de ba?ta Nancy Pelosi olmak üzere Demokratlar?n Amerikan askerlerinin güvenli?i gibi hassas bir konuda ele?tirilmelerini sa?lamak amac?yla, ikna olmakta zorluk göstermemi?tir.


Ermeniler için, harcanan çabalar dikkate al?nd???nda, ortada ciddi bir ba?ar?s?zl?k vard?r. Yakla??k ayn? tarihlerde Avrupa Parlamentosu’nun, Ermenilerin ?srarl? taleplerine ra?men, Türkiye hakk?ndaki raporuna soyk?r?m iddialar?n? dahil etmeyi kabul etmemesi, Türkiye’ye kar?? mücadelelerinde bir di?er ba?ar?s?zl??? temsil etmektedir. (Bu konuyu Dergimizin gelecek say?s?nda inceleyece?iz.) Bu ümit k?r?c? duruma ra?men Ermenilerin ilk f?rsatta yeniden ABD Kongresi’nde giri?imlerde bulunacaklar?ndan ?üphe edilmemelidir. 2008 y?l? için 24 Nisan ve civar? yeni deneme için uygun görülebilir. Ancak, art?k Ermeni soyk?r?m iddialar?n?n tan?nmas? Irak ve Afganistan’daki Amerikan askerlerinin güvenli?ine ba?lanm?? oldu?undan uygun bir zaman bulunmas? çok daha uzun bir zaman alabilir.


106 say?l? tasar? kabul edilmi? olsayd? baz? ülkelerde benzer tasar?lar?n kolayca gündeme gelmesi kaç?n?lmazd?. ?imdi ise bu, imkâns?z olmamakla beraber, eskiye göre daha güç görülmektedir.


Türkiye ?imdilik 106 say?l? tasar?y? durdurmu? olmakla beraber, ABD’de Ermenilerin soyk?r?ma u?rat?ld??? inanc? yayg?n oldu?undan, Amerikan askerlerinin güvenli?i mülahazas? ortadan kalk?nca, bu konu tekrar gündeme gelecektir. O itibarla Türkiye için 1915 olaylar?n?n gerçek niteli?ini ortaya koyan bilimsel çal??malara ivedilikle devam olunmas? birinci derecede önem ta??maktad?r.


II- ERMEN? SOYKIRIM ?DD?ALARI, AMER?KAN MUSEV?LER? VE ?SRA?L


ABD’deki baz? Yahudi kurulu?lar?n?n, 30 Ocak 2007 tarihinde Amerika Temsilciler Meclisi’ne verilen ve Ermeni Soyk?r?m? iddialar?n?n tan?nmas?n? isteyen 106 say?l? tasar?ya kar?? ç?kt?klar? baz? bas?n haberlerinden anla??lm??[78] ve bu kurulu?lar, Türkiye Musevilerinin iste?i üzerine, söz konusu tasar?ya kar?? olduklar?n? Kongrenin baz? etkili üyelerine bildirmi?lerdi.[79] Söz konusu kurulu?lar aras?nda Karalamac?l??a Kar?? Birlik (Anti-Defamation League = ADL) de bulunmaktayd?.

1913 y?l?nda kurulmu? olup Yahudi aleyhtar? beyan ve hareketlerde bulunanlar hakk?nda kovu?turma yap?lmas?n? sa?lamakla ün yapm?? olan ADL’nin Milli direktörü Abraham Foxman bir demecinde, söz konusu karar tasar?s?n?n tarihi bir olay hakk?nda tutum ald???n?, bir hükme vard???n?, oysa 1915 olaylar? için Yahudi Cemaatinin tarihin hakemli?ini yapmamas? ve ABD Kongresi’nin de bu konuda hakem olmas? gerekti?ini söylemi?tir.[80]


Bu sözlere ABD’deki Ermeniler tepki göstermi?tir. Boston ?ehri yak?nlar?nda bir kasaba olan ve 8000 kadar Ermeninin ya?ad??? Watertown ?l Konseyi 14 A?ustos 2007 tarihinde oybirli?iyle ald??? bir kararla, ADL taraf?ndan düzenlenen ve bu Konseyin de kat?ld??? bir program olan “No Place for Hate”den (Nefrete Yer Yok) çekilme karar?n? alm??t?r. ?ehir konseyi bu karar?na gerekçe olarak, ADL’nin, 1915’den 1923’e kadar olan dönemde önceden tasarlanm??, sistemli ve kas?tl? olarak 1,5 milyondan fazla Ermeninin katledilmesini inkâr etmesini göstermi?tir.[81]


Daha sonra Massachusets Eyaletinde Belmont ve Arlington[82] ile Newton, Needhaw, Newburyport ve Bedfort ?ehirleri de [83] “No Place For Hate” program?ndan çekilmi?tir.


O zamana kadar Foxman’? savunmu? olan ADL’nin New England bölgesi Direktörü Andrew H. Tarsy, Ermenilerin kendisini etkilemesi sonucunda, birden tutum de?i?tirerek ADL’nin Ermeni soyk?r?m?n? tan?mas? gerekti?ini söylemeye[84] ba?lam?? ve Foxman da kendisini görevden alm??t?r.[85]


Watertown ?l Konseyi’nin karar?ndan sonra Foxman ve ADL sadece Ermeniler taraf?ndan de?il, Yahudiler taraf?ndan da ele?tirilmeye ba?lanm??t?r. Ele?tirenler aras?nda Harvard Üniversitesi’nde Ermeni incelemeleri konusunda çal??an Prof. James Russell, soyk?r?m konusunda eserleriyle tan?nan Deborah Lipstadt[86], Boston Haham? Ronne Friedmann da vard?r.[87] ADL’nin baz? Yahudi üyeleri istifa etmeye ba?lam??t?r.[88]


ADL Ba?kan? Abraham H. Foxman 21 A?ustos 2007 tarihinde bir aç?klama yaparak Türk-Ermeni sorunu hakk?nda son haftalardaki hararetli tart??malar ?????nda ve Yahudi halk?na kar?? tehditlerin artt??? bir zamanda, Yahudi Cemaati’nin birli?i endi?esiyle ADL’nin Ermenilerin u?rad??? trajediyi yeniden ele almaya karar verdi?ini, kendilerinin 1915-1918 y?llar?nda Osmanl? ?mparatorlu?u’nun Ermenileri maruz b?rakt??? ac?kl? olaylar? hiçbir zaman reddetmediklerini ve bunlar? katliam ve mezalim olarak tan?mlad?klar?n?, konuyu iyice dü?ündükten sonra bu eylemlerin sonucunun soyk?r?m ile ayn? oldu?u görü?üne vard?klar?n? ve o zamanlar soyk?r?m kelimesi mevcut olsayd? bu eylemlere soyk?r?m denece?ini söylemi?tir. Foxman bu konuda ba?ta Nobel ödüllü Elie Wiesel olmak üzere baz? sayg?n tarihçilere dan??t???n? ve onlar?n da bu görü?e kat?ld???n? belirtmi? ve Türkiye’nin geçmi?i ile yüzle?mesini ve tarihinin bu karanl?k k?sm? hakk?nda Ermenilerle uzla?mas?n? istemi?tir. Foxman ayr?ca, bu gibi konularda Kongre kararlar?n?n aksine sonuçlar verdi?ini, Türkler ve Ermeniler aras?nda uzla?may? te?vik etmeyece?ini, Türkiye’deki Musevi Cemaati’ni tehlikeye atabilece?ini ve Türkiye, ?srail ve ABD ars?ndaki çok tarafl? önemli ili?kileri bozabilece?ini ileri sürmü?tür.[89]


Görüldü?ü üzere Foxman k?sa süre önce Kongre ve Yahudi Cemaati’nin Ermeni sorunu konusunda tarihin hakemli?ini yapmamas?n? ve bir hükme varmamas?n? savunurken aniden tutum de?i?tirerek tarihi bir olay hakk?nda kendisi hüküm vermi?tir.


Abraham Foxman’?n yukar?da de?inilen aç?klamas? Türkiye’de baz? tepkilere neden olmu?tur. D??i?leri Bakanl??? Sözcüsü ertesi gün (22 A?ustos 2007) bu konuda kendisine sorulan bir soruya cevaben 1915 olaylar?n?n “soyk?r?m” olarak nitelenmesinin tarihi ve hukuki temelden yoksun oldu?unu, iddia edilenin aksine, tarihçiler aras?nda bu konuda bir mutabakat bulunmad???n?, Türkiye’nin bir ortak komisyon kurularak tarihi gerçeklerin ortaya ç?kar?lmas? önerisine henüz olumlu bir yan?t al?nmad???n?, ADL’nin ald??? bir kararla tarihi yeniden yazmaya giri?mesinin çeli?ki te?kil etti?ini ve gerekçesinin anla??lmad???n?, Türkiye’deki Musevi Cemaati’nin toplumun bir parças? oldu?unu ve Ermeni iddialar?na yönelik geli?melerden endi?e duyacaklar? hiçbir husus bulunmad???n?, bu aç?klaman?n ADL aç?s?ndan talihsizlik oldu?unu ve düzeltilmesinin beklendi?ini ifade etmi?tir.[90] (D??i?lerinin cevab?n?n tam metni dergimizin Güncel Belgeler bölümünde Belge 1 olarak yer almaktad?r.)


Türkiye’deki Musevi Cemaati Yönetimi de bu konuda bir aç?klama yaparak, özetle, ADL’nin söyleminde de?i?iklik yapmas?n? üzüntüyle ö?rendiklerini, bu konuda ABD kamuoyunda meydana gelen geli?meleri ve baz? Yahudi Kurulu?lar? aras?ndaki fikir ayr?l?klar?n? anlamakta güçlük çektiklerini belirttikten sonra konunun tüm ilgili taraflar?n ar?ivlerinin aç?larak akademik düzeyde tart???lmas? gerekti?i ve parlamentolar?n tarihi gerçekleri “oylayarak tespit etme” yeri olmad??? hususlar?ndaki Türkiye tezlerini destekledikleri ifade edilmi?tir. (Türkiye Musevi Cemaati’nin bu aç?klamas?n?n tam metni dergimizin Güncel Belgeler bölümünde Belge 3 olarak yer almaktad?r.)


Taraf?m?zdan da Abraham Foxman’a, metni Enstitümüzün Günlük Bülteninde 27 A?ustos 2007 tarihinde yay?nlanan bir mektup gönderilmi?tir. Mektupta ADL’nin bu konuda uzun süredir benimsedi?i tutumunun neden de?i?tirdi?inin bildirilmedi?i, soyk?r?m iddias?n? kan?tlamadan yap?lan bu aç?klaman?n gerçe?i yans?tmad???, ADL’nin tutum de?i?ikli?inin karalamac?l??? önlemeye hizmet edemeyece?i, birçok tan?nm?? bilim adam?n?n 1915 olaylar?n?n soyk?r?m olarak kabul edilmesine kar?? ç?km?? oldu?u, bu olaylar?n Yahudi Holokostu’na göre büyük fark arz etti?i ve iddialar kan?tlanmad???na göre ADL’nin 1915 olaylar?n?n soyk?r?m ile e?de?er olaylar ?eklindeki aç?klamas?n?n gözden geçirilmesinin gerekli oldu?u bildirilmi?tir.


Buna kar??l?k, Foxman’?n aç?klamas?ndaki söz konusu karar tasar?s?n?n kabulünün Türkler ve Ermeniler aras?nda uzla?ma sa?lanmas?na hizmet etmeyece?i ve Türkiye, ?srail ve ABD ili?kilerini olumsuz etkileyece?i yolundaki görü?lerine kat?l?nd??? belirtilmi?tir. Ancak böyle bir karar?n kabulünün Türkiye’deki Musevi Cemaatini tehlikeye ataca?? fikrine kar?? ç?k?lm?? Türkler ve Yahudiler aras?ndaki tarihi ba?lar?n çok köklü oldu?u, Musevilerin Türkiye Cumhuriyeti’nin sayg?n vatanda?lar? oldu?u, genelde refah içinde ya?am?n? sürdüren bu cemaatin tüm özgürlüklerden yararland??? ve Cumhuriyet kanunlar?n?n korumas? alt?nda oldu?u vurgulanm??t?r.


Mektupta ayr?ca Türkiye’nin Ermenistan’a 1915 Olaylar?’n? ara?t?rmak amac?yla ortak bir tarih komisyonu kurulmas?n? önerdi?i ancak bu konuda Ermenistan’dan olumlu bir yan?t al?nmad??? hat?rlat?lm?? ve Foxman’?n 23 A?ustos tarihli aç?klamas?nda bu önerinin desteklendi?i anlam?na gelen ifadelerden memnuniyet duyuldu?u belirtilmi?tir.


Bu olaydan on gün kadar önce Say?n Cumhurba?kan? Ahmet Necdet Sezer tüm devlet ricalinin kat?ld??? bir törenle Profilo Holding’in Yönetim Kurulu Ba?kan? Jak V. Kamhi’ye Devlet Üstün Hizmet ödülü vermi?ti. Kamhi, Abraham Foxman’a bir mektup göndererek aç?klamas?ndan derin hayal k?r?kl??? duydu?unu, 1915 Olaylar? hakk?nda tarihçiler aras?nda bir fikir birli?i oldu?u iddias?n?n yanl?? oldu?unu, sayg?n ve ciddi tarihçilerin bu olaylar?n soyk?r?m olarak tan?mlanmas?n? kabul etmediklerini, ADL’nin böylesine hassas bir konuda tek tarafl?, dikkatsiz ve bilgisizce haz?rlanan bir aç?klama yapmas?ndaki mant??? anlayamad???n? bildirmi?tir. Kamhi mektubunda ADL’nin Yahudi Soyk?r?m? ile 1915 Olaylar?’n?n kar??la?t?rmas?n? Yahudi soyk?r?m? kurbanlar?n?n an?s?na kar?? yap?lm?? bir haks?zl?k oldu?unu, Türk halk?n?n hassasiyetini ve onurunu incitti?ini ifadeyle Foxman’?n aç?klamas?n?n, Kongre’deki tasar?lar gibi, Türkler ve Ermeniler aras?ndaki temaslar? engelledi?ini ve Türkiye, ?srail ve ABD aras?ndaki ili?kileri riske att???n? belirtmi? ve bu durumun düzeltilmesini istemi?tir.[91]


ADL’nin aç?klamas? Türk bas?n?nda da tepki ile kar??lanm??t?r. Büyük gazetelerden baz?lar?n?n bu konudaki ba?l?klar? ?öyledir: “Soyk?r?m ?ddialar?n? Resmen Tan?d?lar Ermeni Tezine Sürpriz Destek”[92], “Soyk?r?m Golü”[93], “Erdo?an’a Sar?lan Yahudiler Türkiye’yi Arkadan Vurdu”, “Kucaklay?p Arkadan Vurdu”[94] (Foxman‘?n Ba?bakan Erdo?an’a sar?lm?? bir foto?raf?n? göstererek), “Yahudiler Ermeni Soyk?r?m? Diyecek”[95], “Yahudilerde Ermeni Soyk?r?m? Çatla??”[96], “ABD’deki Yahudi Lobisi Saf De?i?tiriyor”[97], “Ankara Tel Aviv Hatt? Gergin: Faturas? Çok A??r Olur”[98], “?srail Türkiye’yi Gözden mi Ç?kard??” [99], “Türkiye’den Çok ?srail Kaybeder”.[100]


Bas?n haberlerine göre D??i?leri Bakan? Abdullah Gül veda ziyaretine gelen ?srail Büyükelçisi Pinhas Avivi’ye bu konuda duydu?u hayal k?r?kl???n? dile getirerek ?srail yönetiminin Yahudi Lobisi üzerindeki etkisini kullanmas?n? istemi?tir. Büyükelçi ise ?srail’in tutumunda bir de?i?iklik olmad???n? yaz?l? bir aç?klamayla duyurdu?unu belirtmi?tir. Öte yandan Ba?bakan Erdo?an ?srail Cumhurba?kan? ?imon Peres’le bir telefon görü?mesi yaparak duyulan rahats?zl??? dile getirmesi ve ABD’deki Yahudi lobisine telkinde bulunmas?n? istemi?tir. Perez elinden geleni yapacaklar? yan?t?n? vermi?tir.[101] Öte yandan Türkiye’de tatilde bulunan Büyükelçi Nam?k Tan Tel Aviv’e dönmü?tür.[102]


Türkiye’den gelen bu güçlü tepkiler kar??s?nda Abraham Foxman durumu yat??t?rma ihtiyac? duyarak ADL’nin Milli Ba?kan? Glen S. Lewy ile beraber yapt??? bir aç?klamada taraflar aras?ndaki anla?mazl??? çözümlemek için Türkiye’nin ortak bir komisyon kurulmas? hakk?ndaki önerisini destekledi?ini bildirdi. Birçok tarihçi, insan haklar? savunucusu ve siyasi liderin bilgi, deneyim ve yarg? yeteneklerini bu konuya hasretmeye istekli olduklar?na inand??? belirtilen aç?klamada Nobel Ödüllü Elie Wiesel’in daha önce bir uzla?maya varmak için Türkiye ve Ermenistan’?n somut ad?mlar atmas?n? önerdi?i hat?rlat?ld?. Di?er yandan Wiesel’in bir hafta kadar önce, Türk ve Ermeni halklar?n?n payla?t?klar? tarihin yeniden incelenmesi için Türk ve Ermeni uzmanlar?n?n bir kurum olu?turmas?n? destekleyece?ini ifade etmi? oldu?u belirtildi.[103]


Foxman ayr?ca Ba?bakan Erdo?an’a bir mektup göndererek, bu konuda Türk halk?na ac? vermi? olmalar?ndan dolay? derin üzüntü duydu?unu, niyetlerinin asla Türk halk? ve liderlerini incitmek olmad???, arzular?n?n dostlu?u derinle?tirmek ili?kileri güçlendirmek oldu?unu bildirdi.[104]


Görüldü?ü gibi Foxman’?n ikinci aç?klamas? ve Ba?bakan Erdo?an’a gönderdi?i mektup, yap?lan hatay? onarma amac?n? ta??makla beraber, 1915 Olaylar?’n? soyk?r?m olarak addetmekten vazgeçtiklerine dair bir ifade ta??mamaktad?r. Di?er bir ifadeyle ad?geçen Türkiye’nin en fazla önem verdi?i konuda tutumunu de?i?tirmemi?tir.


ADL’nin soyk?r?m iddias?n? benimsemesi Ermeni militanlar?n? memnun ederken Kongre’deki tasar?lara kar?? ç?kmas? tepkilerini çekmi?tir. ANCA’n?n ?cra Direktörü Aram Hamparyan bu konuda yapt??? bir aç?klamada Kongre’deki karar tasar?s?n? önlemek iste?inin kendilerinde endi?e yaratt???n? ve ADL’yi do?ru yöne çekebilmek için çaba gösterilmesi gerekti?ini bildirmi?tir.[105]


ABD’deki en büyük Yahudi kurulu?lar?ndan biri olan ve genelde Türkiye’yi destekleyen Amerikan Yahudi Komitesi (American Jewish Committee) ?cra Direktörü David A. Harris bu konuda yay?nlad??? bir makalede[106] Türk ve Ermenilerin tutumlar?n? özetledikten ve tüm Amerikan hükümetlerinin, Türkiye’nin hayati önem arz eden stratejik durumu nedeniyle Kongre’nin karar almas?na kar?? ç?kt???n? belirttikten sonra, Yahudilerin bu olaylar hakk?nda nas?l bir tutum almalar? gerekti?i hususunda, “tarihi gerçekleri muhafaza etmenin” öncelikli bir yer almas? gibi müphem ifadeler kulland?. Ancak soyk?r?m iddialar?n? kabul eden I. Dünya Sava??’nda ?stanbul’daki Amerika Büyükelçisi Henry Morgenthau ile halen Harward Üniversitesi’nde profesör olup Ermeni tezlerini destekleyen Samantha Power’den inan?l?r ki?iler olarak bahsetmesi kendisinin de Ermeni soyk?r?m?na inanmakta oldu?unu ortaya koydu. Buna kar??l?k Harris Türk ve Ermeni tarihçilerin geçmi? hakk?nda ortak bir anla?maya varmalar? için, bir araya gelmelerine taraftar oldu?unu ve böyle bir kar??la?may? kolayla?t?rmak için yard?ma haz?r bulunduklar?n? belirtti.


Ermeni soyk?r?m iddialar?n? tan?yan ba?ka Yahudi kurulu?lar da bulunmaktad?r. Bunlar?n ba??nda II. Dünya Sava??ndan sonra Yahudi katliam?n? örgütleyen ki?ilerin bulunmas? için çal??malar?yla tan?nan Simon Wiesenthal Merkezi gelmektedir. Kudüs’teki Yad Vashem ad?n? ta??yan ve Yahudi soyk?r?m?na ait ar?ivler ile müzeleri içeren kurulu? da, e?itimsel etkinliklerinin aras?nda Ermeni soyk?r?m iddialar?na yer vermi?tir. Washington’daki “United States Holocaust Memorial Museum” un benzer bir uygulamas? mevcuttur. Müzenin ç?k???na Ermeni soyk?r?m iddialar?n? özetleyen ve Müzenin as?l konusuna yabanc? dü?en bir pano konmu? ve bu pano Büyükelçilerimizin y?llardan beri süren giri?imlerine ra?men kald?r?lmam??t?r.


Ermeni kaynaklar?na göre Ermeni “soyk?r?m?n?” ve bu konudaki karar tasar?s?n? tan?yan ba?ka Amerikan Yahudi kurulu?lar? da vard?r: Union of Reform Judaism, Americans for Peace Now, The Zionist Organization of Amerika[107] ile American Federation of Jews from Central Europe, American Jewish World Service, Center for Russian Jewry, Jewish Social Policy of Action Network, Jewish War Veterans of the USA, Jewish World Wateh, Reconstructionist, Rabbinical College, The Workmen’s Circle/Azbetar Ring, The Jewish Community Relations Council of Greater Boston[108] bunlar aras?nda bulunmaktad?r. Bu liste uzun görünmekle beraber Amerika’daki Musevi kurulu?lar?n?n ancak bir k?sm?n? içermektedir.


?srail Cumhurba?kan? ?imon Peres Zaman gazetesinden Abdülhamit Bilici’nin sorular?na verdi?i cevaplarla bu olaya ili?kin olarak ?srail’in tutumuna ???k tutmu?tur.[109] Peres, örgüt içinden gelen bask?lar nedeniyle ADL’nin geleneksel tutumundan sapt???n?, ancak eski tutumlar?na döneceklerini umdu?unu belirttikten sonra Foxman’?n kendisine Kongre’deki tasar?y? asla desteklemeyeceklerini, buna kar??n iki taraf tarihçilerinden olu?an bir komisyonunun konuyu incelemesi hakk?nda Ba?bakan Erdo?an’?n önerisini destekleyeceklerini söyledi?ini belirtmi?tir.


Peres, ADL’nin bu tutumunun Türkiye’nin ?srail ile ili?kilerine ve Hamas Lideri Ma?at’? Türkiye’ye davetine cevap oldu?u hakk?ndaki bir soruya ise bunu sanmad???n?, ADL’nin politik bir amaç gütmedi?i ve bu tür örgütlerin ?srail’den talimat almad??? yolunda cevap vermi?tir.


Ermenilerin 1915 y?l?nda ya?ad?klar?yla Yahudilerin Almanya’da ya?ad?klar?n?n kar??la?t?r?lmas?n?n mümkün olup olmad??? sorusuna ise, böyle bir kar??la?t?rma yapman?n do?ru olmayaca??n? belirten Peres, Ba?bakan Erdo?an’?n tarihçiler komisyonu kurma fikrinin makul göründü?ünü, böylece tarihi bu günün politik bak?? aç?s?na uyarlama yanl???na dü?ülmeyece?ini söylemi?tir.


?srail’in 1915 Olaylar?’na yakla??m?nda de?i?iklik olup olmayaca?? sorusuna da, “?srail’in bu konudaki yakla??m? bellidir ve pozisyonumuzda asla de?i?iklik söz konusu de?ildir.” cevab?n? vermi?tir.



Türkiye ADL’nin tutum de?i?tirmesi çal??malar?n?, yurtd???ndaki Büyükelçiler arac?l???yla da sürdürmü?tür.


Yukar?da de?indi?imiz gibi tatilini yar?da keserek Tel Aviv’e dönen Nam?k Tan, Tel Aviv Post gazetesine verdi?i bir demeçte, Türkiye’nin ?srail ile olan stratejik ortakl???n?n tüm Yahudi dünyas?n? kapsad???n?, Türk halk?n?n ?srail ile Amerika’daki Yahudi örgütleri aras?nda bir fark görmedi?ini, bu örgütlerin faaliyetlerini ?srail ile koordine ettiklerini ve baz? konularda ?srail’in elde edemeyece?i bir ?ey olmad???n? ifade etmi?tir.[110] Nam?k Tan, daha sonra verdi?i bir mülakatta ise ?srail makamlar?n?n tutumunun takdir edildi?i, onlardan tarihin sadece günlük siyasi gerekçelere dayanarak yaz?lmamas? gerekti?ini Amerikal? Yahudilere anlatmalar?n?n beklendi?ini belirtmi?tir.[111] A?a??da görece?iniz gibi, ?srail Cumhurba?kan? ve Ba?bakan? ABD Temsilciler Meclisi’nin baz? üyeleri nezdinde görü?mede bulunmu?lar ancak tasar?n?n kabulünü önleyememi?lerdir.


Türkiye’nin Washington’daki Büyükelçisi Nabi ?ensoy ise, Boston’da yay?nlanan Jewish Advocate gazetesine verdi?i bir demeçte[112] Osmanl?, Ermeni ve di?er ar?ivleri inceleyerek o döneme ???k tutmak çabalar?n?n desteklenmesi gerekti?i, bu amaçla Ba?bakan Erdo?an’?n Ba?kan Koçaryan’a bir ortak tarihçiler komisyonu kurulmas?n? önerdi?ini ayr?ca bu komisyona, ba?ta ABD olmak üzere, di?er ülkelerin uzmanlar?n?n da kat?labilece?i, ancak Ermenistan hükümetinin bu öneriye olumlu cevap vermedi?ini, bu çerçevede Amerikan Kongresi’nin 1915 olaylar? hakk?nda karar almas?n?n siyasi bir kurulu? (organ) taraf?ndan tarihin yaz?lmas? anlam?n? ta??d???n?, ADL’nin bu konunun ABD Kongresini ilgilendirmemesine dair görü?ünün sevindirici oldu?unu, Türkiye’nin ABD’de, ?srail’de veya dünyan?n ba?ka yerlerinde Yahudi toplumuyla ili?kisini derinle?tirmeyi arzu etti?ini bildirmi?tir.

?ensoy Türkiye’deki Musevi Cemaatine de de?inerek bu cemaatin Türkiye’nin ayr?lmaz bir parças? oldu?unu, 500 y?ldan beri Türk ve Yahudiler aras?ndaki ili?kilerin örnek te?kil etti?ini ifade etmi?tir.

Bu arada Foxman gerek Ermeniler gerek Yahudiler taraf?ndan ele?tirildi?inden her f?rsatta kendini savunmaya devam etmi?tir. 9 Eylül 2007 tarihinde Jerusalem Post gazetesinde yay?nlanan bir yaz?s?nda Watertown Ermenilerinin ADL’ye soyk?r?m?n? inkâr etmekle suçlayan bir kampanya açt?klar?n?, bunun sonucunda ba?layan hararetli tart??malar? dikkate alarak ve Yahudi Cemaati’nin birlik ve beraberli?ini muhafaza etmek için, tutumlar?n? gözden geçirdiklerini ve sonunda, Elie Wiesel’in Osmanl? ?mparatorlu?u’nda Ermenilere yap?lan muamelelerin soyk?r?ma tekabül etti?i hakk?ndaki görü?ünü payla?t?klar?n? tekrarlam??t?r.

Bizce Foxman’?n bu yaz?s?nda en ilginç husus dünyadaki tüm Yahudilerin güvenlik ve refah?n?n ADL için öncelik ta??d???, Türkiye’deki Musevi Cemaati’nin önderlerini dinlediklerini ve dünyadaki Yahudi cemaatlerinin ya?amlar? üzerinde etki yapacak konularda kendilerine ba?vururlarsa, bunu dikkate almalar? gerekti?ini belirtmesidir.

Bu kar???k ifadeden anla??labilen ?udur: Türkiye’deki Musevi Cemaati’nin ileri gelenleri ADL’ye (Foxman’a) ba?vurarak 106 say?l? tasar? kabul edildi?i takdirde Türkiye’de ya?amlar?n?n tehlikeye girece?ini söylemi?lerdir. Bunun üzerine de ADL, soyk?r?ma inanmakla beraber, tasar?ya kar?? oldu?unu belirtmek durumunda kalm??t?r.


106 say?l? kararla hiçbir ilgileri olmayan Türk Musevilerinin bu karar?n kabulünden olumsuz etkileneceklerini söylemek anlams?zd?r. Di?er yandan bu olumsuzlu?un Türk Musevilerinin ya?amlar?n? tehlikeye ataca??n? ima etmek Türkiye aleyhine propaganda yapmakla e?de?erdedir. Foxman’? bu anlams?z ifadelerde bulunmaya sevk eden husus, bir yandan soyk?r?m iddialar?n? kabul ederken di?er yandan bu iddialar? içeren 106 say?l? tasar?ya kar?? ç?kmas?n?n yaratt??? çeli?kiyi izah edebilmektir. Bunu yapabilmek için ise Türkiye Musevilerinin ve ?srail’in tehlike alt?nda oldu?u gibi demagojik baz? gerekçeler ileri sürmü?tür. Foxman’?n, kendini kurtarmak için, ba?kalar?n? suçlayacak derecede abartmaya ba?vurdu?u görülmektedir. Foxman ayn? abartmay? ?srail hakk?nda da yapm??, bu ülkenin son on y?llar?n en büyük tehlikesi kar??s?nda oldu?unu iddia etmi?, bunu, ?ran’?n nükleer tehdidine ba?lam??, ancak nükleer silahlar? bulunmayan ?ran’?n bu silahlara sahip oldu?u bilinen ?srail’i nas?l tehdit etti?ini aç?klamam??t?r.


Ba?bakan Erdo?an Eylül ay? sonunda ABD’yi ziyareti s?ras?nda 20 kadar Yahudi Cemaati temsilcisiyle görü?mü?tür. Erdo?an kendilerine Ermeni soyk?r?m? iddialar?n?n bilimsel ve tarihsel bir temele dayanmad???n?, Türkiye’nin bu iddialara kar?? Yahudi Cemaati’nin deste?ini bekledi?ini söylemi? ve Türkiye’nin tarihi olaylar?n incelenmesi için bir ortak komisyon kurulmas? hakk?nda Ermenistan’a yapt??? öneriyi hat?rlatm??t?r.


Foxman bu toplant?dan sonra gazetelerin sorular?na muhatap olmu? ve zaman zaman dostlar aras?nda anla?mazl?k olabilece?i, ancak bunun dostlu?a halel getirmeyece?i gibi ifadelerle kendisini savunmaya çal??m?? di?er yandan tarihle ilgili sorunlar?n Türkiye ve Ermenistan aras?nda çözülmesi gerekti?i, parlamentolar?n bu konuda bir görevi olmad???n? belirterek Türk görü?lerine yak?n ifadelerde bulunmu?tur. Buna kar??n 1915 Olaylar?’n?n soyk?r?m oldu?u ?eklindeki görü?ünü de?i?tirdi?ini söylememi?tir.[113]


Amerika’daki Yahudi kurulu?lar?n?n ikna edilmesi çabalar?na D??i?leri Bakan? Ali Babacan da kat?lm?? ve Chicago’da yapt??? görü?melerde Kongredeki tasar?n?n kabul edilmesinin sadece Türkiye-ABD ili?kilerini de?il ayn? zamanda Türkiye-?srail ili?kilerini de olumsuz yönde etkileyece?ini anlatm?? ve Ermeni iddialar?n?n siyasiler taraf?ndan de?il tarihçilerce ele al?nmas? gerekti?i üzerinde durmu?tur.[114]


Ali Babacan Ekim ay? ba?lar?nda ?srail’e yapt??? ziyarette de bu konuya de?inerek, sorunun parlamenterlerin oyuyla de?il tarihçiler taraf?ndan çözümlenmesi gerekti?ini, tarihçilerden olu?acak komisyonun varaca?? sonuçlar? kabule haz?r olduklar?n? söylemi?tir.[115]


Bu ziyareti s?ras?nda Jerusalem Post gazetesine bir mülakat veren Babacan “Ermeni soyk?r?m?” tasar?s?n?n geçmesi halinde bunun yarataca?? olumsuz etkiler üzerinde durmu? ve bu etkilerinin sadece Türkiye-ABD ili?kilerinde de?il, Türkiye-?srail ili?kilerine de zarar verece?i uyar?s?n? yaparak “Türkiye’de Yahudi halk? ya da Yahudi örgütleri ile Ermeni diasporas? ve Ermeni lobilerinin Türkiye’ye hakaret etmek, Türkiye ve Türk halk?n? k?namak için ?imdi el ele verdi?i alg?lamas? var” demi?tir. D??i?leri Bakan? Washington’da bir ?ey yanl?? giderse bunun kaç?n?lmaz olarak Türkiye ile ABD aras?ndaki ili?kiler ve Türkiye ile ?srail aras?ndaki ili?kiler üzerinde de bir etkisi olaca??n? belirterek Türkiye’nin, ?srail’in Washington’daki etkisini kullanmas? halinde memnun olaca??n? söylemi?tir. ABD’deki Yahudi örgütü ADL’nin “soyk?r?m?” tan?d??? yolundaki aç?klamas?na de?inen Babacan, “Yahudi örgütlerinin aç?klamalar?nda bilinçli ve çok rahat bir ?ekilde soyk?r?m kelimesini kulland?klar?n? görüyoruz. Bu bizim için sorun. Bu Türkiye’yi rencide ediyor” ?eklinde konu?mu?tur.[116]


Babacan’?n ?srail ziyareti s?ras?nda Cumhurba?kan? Peres, Ba?bakan Olmert, D??i?leri Bakan? Tzipi Livni ve Savunma Bakan? Elmud Barak’?n, ba?ta Temsilciler Meclisi D?? ?li?kiler Komitesi Ba?kan? Tom Lantos olmak üzere Amerikal? baz? Yahudi yetkilileri arayarak tasar?n?n Komiteden geçmemesini istedikleri ö?renilmi?tir.[117]


Türk Musevi Cemaati söz konusu tasar? hakk?ndaki çekincelerini içeren bir bildiriyi Washington’daki baz? bas?n yay?n organlar?na göndermi?lerdir.[118] (Bu bildirinin tam metni dergimizin Güncel Belgeler bölümünde Belge 5 olarak yer almaktad?r.)


Bu çabalara ra?men tasar?n?n, 10 Ekim 2007 tarihinde 21’e kar?? 27 oyla Temsilciler Meclisi D?? ??leri Komitesi’nden geçti?ini yukar?da gördük. Komitedeki sekiz Yahudi üyeden yedisi tasar?y? kabul, biri ise reddi için oy kullanm??t?r.[119] Ret oyu veren tek Yahudi as?ll? üye Florida temsilcisi ve Kongrede Türk Causus’u e? ba?kan? Robert Wexler’dir.


Kabul eden Yahudi üyelerin ba??nda Komite Ba?kan? Tom Lantos gelmektedir. Komite’nin tasar?ya olumlu oy veren di?er Yahudi üyelerinin adlar? ?unlard?r: New York’tan Gary Ackerman ve Eliot Engel, Kaliforniya’dan Tom Lantos’dan ba?ka Howard Berman, Brad Sherman, Florida’dan Ron Klein, Arizona’dan Gabrielle Giffords.


Tasar?n?n kabulünden sonra ?srail Hükümeti’nin bu metnin Temsilciler Meclisi Genel Kurulu gündemine al?nmamas? için gayretlerini artt?rd??? görülmü?tür. Bu çerçevede ?imon Peres’in bizzat Nancy Pelosi ile Tom Lantos’u arayarak, tasar?n?n kabulünün ABD ve ?srail’e büyük zararlar getirece?ini, ayr?ca Türkiye ile ABD ili?kilerinin eskisi gibi stratejik ortakl?k temeline dayanmas?n?n mümkün olamayaca??n? söylemi?tir.[120] Ba?bakan Ehud Olmert’in de baz? Kongre temsilcilerini arayarak benzer giri?imlerde bulundu?u anla??lmaktad?r.[121]


Olaylar? böylece izah ettikten sonra, Ermeni soyk?r?m? iddialar?na ve bu çerçevede 106 say?l? karara kar?? ?srail ve Amerikal? Yahudilerin tutumlar?nda ve bu karar?n önlenmesi için gayret ve giri?imlerinde farklar oldu?unu belirtelim.


Gerek ?srail’in gerek ABD’de veya dünyan?n di?er yerlerindeki Yahudilerinin Türkiye’yi alg?lamalar?nda ?u hususlar?n rol oynamakta oldu?u görülmektedir. Önce, nerede olurlarsa olsunlar Yahudi toplumlar?n?n Türkiye’ye veya Türklere çok sempati duydu?unu söylemek güçtür. Bunda, önce Yahudilerde Müslümanlara kar?? mevcut fobinin önemli bir etken oldu?u görülmektedir. Osmanl? ?mparatorlu?u’nun be? as?r önce Yahudilere kucak açm?? olmas?n?n, ?kinci Dünya Sava?? s?ras?nda baz? Türk diplomatlar?n?n Yahudilere yard?m etmi? bulunmas?n?n ve ne Osmanl?da ne de Türkiye Cumhuriyeti’nde kayda de?er antisemit hareketler bulunmamas?n?n, Türkiye’dekiler hariç, Yahudileri çok etkiledi?ini ve müte?ekkir b?rakt???n? söylemek zordur.


Buna kar?? Türkiye’nin d?? politikas?nda son y?llardaki baz? de?i?iklikler ?srail’de ve Amerikan Yahudilerinde abart?l? endi?eler yaratm??t?r. Bu çerçevede eskiden Filistinlilerle az ilgilenen Türkiye ?imdi bu halka ve sorunlar?na kar?? daha duyarl? hale gelmi? ve Filistin’e kar?? ilgisini, ?srail taraf?ndan terörist olarak takdim edilen Ma?al’i Ankara’da a??rlayacak kadar ileri götürmü?tür. Di?er yandan Türkiye, günümüzde ?srail için ba?l?ca tehlike olarak görülen ?ran’la iyi ili?kiler içindedir ve özellikle enerji kaynaklar? alan?nda iki ülke aras?nda istikbal vadeden bir i?birli?i kurulma yolundad?r. ?srail için ABD’nin politikalar? ve yard?mlar? ya?amsal bir de?ere sahiptir. Oysa Türkiye, ABD’nin Irak politikas? ile genelde mutab?k olmad?ktan ba?ka kendisini yak?ndan ilgilendiren Kuzey Irak için Amerikan planlar?na kar??d?r. Bu arada ?srail’in kuzey Irak’ta Kürtlerle i?birli?i içinde oldu?u hakk?ndaki rivayetler do?ruysa, iki ülke aras?nda derin bir anla?mazl?k mevcut demektir.


Nerede olurlarsa olsunlar Yahudiler soyk?r?m ve di?er insanl??a kar?? i?lenen suçlarla ilgili konularda, anla??l?r nedenlerle, çok duyarl?d?r. Türkiye’nin bir türlü önleyemedi?i Ermeni soyk?r?m? propagandas?, birçok yerde oldu?u gibi Yahudileri de etkisi alt?na alm?? ve Türkiye ve Türklere bak??lar?n?n daha da olumsuz hale gelmesine neden olmu?tur.


Bunlara kar??n ?srail’le yak?n i?birli?i içinde olan tek Müslüman ülke olmas?, stratejik konumu, askeri gücü, süratle geli?en ekonomisi, baz? istisnalarla ABD ile paralellik gösteren d?? politikas? nedeniyle Türkiye ?srail için büyük önem arz eden ve i?birli?inden vazgeçilmesi mümkün olmayan bir ülke konumundad?r.


?srail ve Yahudi topluluklar?n?n Türkiye’ye kar?? tutumu, yukar?da de?indi?imiz kimi (onlara göre) olumsuz, kimi de çok olumlu ö?elerin etkisi alt?nda belirlenmektedir.


Gazetelerden izleyebildi?imiz kadar?yla ?srail kamuoyunun Türkiye’ye kar?? tutumu, a??r? olmayan bir derecede olumsuzdur; ancak Türkiye’nin ?srail için önemi taktir edilmektedir. Buna kar??n, yukar?da sayd???m?z (onlar için ) olumsuzluklar, kapal? kap?lar arkas?nda dile getirilse ve bazen Yossi Sarid gibi Ermenileri destekleyen eski Hükümet üyeleri bulunsa da, ?srail Hükümetleri Türkiye ile yak?n i?birli?i içinde olmaya ve bu i?birli?ini korumaya birinci derecede önem vermektedir. 106 say?l? tasar?s?n?n önlenmesi için Perez, Olmert ve Barak’?n gayretleri bunun en yeni kan?t?n? olu?turmaktad?r.


Ba?ta ABD olmak üzere dünyadaki Yahudiler de bu “olumsuzluklar?n” ve özellikle soyk?r?m iddialar?n?n etkisi alt?ndad?r. Buna kar??n Türkiye’nin ?srail için öneminin gitgide daha az dikkate al?nan bir unsur haline geldi?i görülmektedir.


Bu çerçevede ABD’de Yahudi kurulu?lar?n?n 106 say?l? karara kar?? tutumlar? farkl? olmu?tur. Baz?lar? geleneksel Yahudi davran???n? koruyup, Türkiye-?srail ili?kilerini esas alarak karara kar?? ç?km??t?r. ADL ba?ta olmak üzere bir di?er grup ise ortalama bir yol izlemek isteyerek, bir yandan soyk?r?m iddialar?n? tan?m?? di?er yandan karar aleyhinde tutum alm??t?r. Say?lar? fazla ancak etkileri daha az üçüncü bir grup ise, soyk?r?m iddialar?n? benimseyerek karar? desteklemi?tir. Yahudi örgütleri aras?ndaki bu bölünme de onlar?n etkisinin azalmas? sonucunu vermi?tir.


Nitekim D??i?leri Komisyonu üyesi sekiz Yahudiden yedisinin 106 say?l? tasar? lehinde oy kullanmas?, ba?ta ADL olmak üzere etkili baz? Yahudi örgütlerinin görü?ünü dikkate almad?klar?n? göstermektedir. Di?er yandan bu oylama ?srail hükümetinin de sözünü Yahudi as?ll? Kongre üyelerine dinletemedi?ini ortaya koymu?tur. Bu durum öncelikle ?srail için bir sorun yaratmakta Türkiye için ise, ABD Kongresi’ndeki i?lerde, bundan böyle ?srail’e ve Amerikan Yahudilerine fazla güvenmenin do?ru olmayaca??n? kan?tlamaktad?r.


Ermeni soyk?r?m? iddialar? konusunda Türkiye’nin bundan sonra ?srail ve ABD’deki Yahudilerle yapabilece?i i?birli?i hususunda ?unlar söylenebilir:

?srail Hükümeti Türkiye’nin soyk?r?m ile suçlanmas?na, geçmi?te oldu?u gibi, önümüzdeki dönemde de kar?? ç?kmaya devam edecektir. Bu tutumun temelinde Ermeni soyk?r?m? olmad??? inanc? de?il ?srail’in Türkiye ile i?birli?i yapma ihtiyac? bulmaktad?r. ?srail Hükümeti, ilerde bu ihtiyaç azal?rsa Knesett’in (?srail Parlamentosu) Ermeni soyk?r?m? iddialar?n? kabul eden bir karar almas?na kar?? ç?kmayacakt?r. Yukar?da aç?klamaya çal??t???m?z gibi ?srail devlet adamlar?n?n Ermeni soyk?r?m? iddialar? konusunda ABD Kongre üyeleri üzerindeki nüfuzu ve etkileri azd?r.

Yine yukar?da anlat?ld??? gibi ABD’deki Yahudi Kurulu?lar? Ermeni Sorunu hakk?nda bölünmü? olup, etkinliklerini yitirmi?lerdir.

Sonuç olarak önümüzdeki dönemde Türkiye’nin Ermeni soyk?r?m? iddialar?na kar?? ç?k?lmas? konusunda ne ?srail’den ne de ABD’deki Yahudi kurulu?lardan etkin bir yard?m alamayaca?? söylenebilir. Nitekim 106 say?l? tasar?n?n oylamas?n?n ertelenmesinde ne ?srail ne de ABD’deki Yahudi kurulu?lar?n?n bir etkisi olmam??t?r. Erteleme ba?ta Ba?kan Bush olmak üzere Amerikan Hükümeti’nin gayretleri sonunda sa?lanabilmi?tir.

Genel olarak Yahudileri ve özellikle de Amerikan Yahudilerinin son dönemlerde Ermeni soyk?r?m iddialar?n? neden kabul ettiklerinin bilinmesi de ayr? önem ta??yan bir konudur. Yukar?da belirtti?imiz gibi, ABD’deki Yahudi Cemaati’nin genelde Ermeni soyk?r?m iddialar?n?n kabul etmesinin esas nedeni bu konudaki yo?un Ermeni propagandas?n?n etkisi alt?nda kalmas?d?r. Bunun yan?nda soyk?r?m iddialar?n ne gibi bir amaç için ortaya at?ld???n? tam olarak anlayamad?klar? da görülmektedir.


Halen ABD Yahudileri aras?nda soyk?r?m konusunda otorite olarak kabul edilen ki?i Elie Wiesel’dir. Alman Yahudi kamplar?ndan kurtulmu? olmas?, soyk?r?m ve di?er insanl??a kar?? suçlarla mücadele alan?nda bir çok eser vermi? bulunmas? ve nihayet Nobel Bar?? Ödülü sahibi olmas? Wiesel’e, sadece Yahudiler aras?nda de?il, Bat? dünyas?nda da seçkin bir yer vermi?tir.


Wiesel’in Ermeni soyk?r?m? iddialar?n? benimsemesi ABD ve di?er ülkelerdeki Yahudilerin de bu iddialara inanmalar?na yol açm??t?r. Wiesel Ekim ay? sonunda bir gazeteye[122] verdi?i mülakatta y?llardan beri Ermeni halk?n?n hat?rlama hakk?n? elde etmesi için mücadele etti?ini, söyledikten sonra Ermenilerin “soyk?r?ma” kurban edildiklerine inand??? için, bir Yahudi olarak onlar?n yan?nda yer almas? gerekti?ini söylemi?tir.


Elie Wiesel “Ermenilerin hat?rlama hakk? varsa Türklerin baz? sorumluluklar? kabul etmesi zorunlulu?u yok mudur?” sorusuna ?u yan?t? vermi?tir.

“Kimse Türklerden sorumluluk almas?n? talep etmiyor. Ermenilerin bütün istedi?i hat?rlama hakk?d?r. Birinci Dünya sava??nda vuku bulan olaylardan bizi yedi ku?ak ay?rmaktad?r ve akl? ba??nda olan hiç kimse vaktiyle olanlar için Türklerin bugün sorumlu oldu?unu söyleyemez. Ermeniler tazminat istememektedir; hatta bir özür dahi istememektedir. Hat?rlama hakk? istemektedirler. Türkler sadece gerçekte ne oldu?unu kabul etmekle çok ?ey kazanacaklard?r. En yüksek mevkilerdeki Türk devlet adamlar?yla konu?tum; bu konu hakk?ndaki tutumlar?, benimde hak verdi?im bir husus hariç, tamamen mant?k d???d?r; Hitler’le k?yaslanmak istememektedirler. Tabii bunu kimse istemez.”

Görüldü?ü gibi Elie Wiesel, özetle, günümüz Türklerinin (Türkiye’nin) 1915 Olaylar?’nda sorumlulu?u olmad???n?, Ermenilerin de tazminat ve özür de?il, hat?rlama hakk? (yani soyk?r?ma u?rad?klar?n?n Türkler taraf?ndan kabul edilmesi) istediklerini söylemektedir.


Bu ifadeler normal Ermeni söylemine çok ters dü?mektedir. Nitekim ABD’de Ermeni gazetecilerinin en ünlüsü olan Harut Sassounian Wiesel’in bu sözlerine derhal itiraz etmi?tir.


Ad? geçen bu konudaki yaz?s?nda[123] Wiesel’in yukar?daki ifadelerinin do?ru olmad???n?, söyledi?inin aksine Ermenilerin ölülerini hat?rlamak veya yas?n? tutmak için kimsenin iznine ihtiyaç duymad???n?, hat?rlama haklar?n?n sorgulanmad???n?, ayr?ca yedi ku?a??n bizi soyk?r?m zaman?ndan ay?rd???n?n da do?ru olmad???n? ve Ermeni soyk?r?m?n?n hala görgü tan?klar? oldu?unu söylemi?tir. Sassounian Türklerin sorumlulu?u konusunda Ermenilerin günümüz Türklerini Ermenileri öldürmekle suçlamad???n?, ancak Türk Devletini Ermeni soyk?r?m?na ili?kin olaylar? tahrif ve inkâr etti?i için, sorumlu gördü?ünü belirtmi?tir.

Sassounian ayr?ca Elie Wiesel’in Ermenilerin tazminat ve özür de?il hat?rlama hakk? istedikleri hakk?ndaki ifadelerinin de do?ru olmad???n?, asl?nda Ermenilerin Türklerin özür dilemesiyle pek ilgilenmedikleri, buna kar??n maruz kald?klar? büyük zarar?n uygun bir ?ekilde telafi edilmesi için ?srar ettiklerini, holokost kurbanlar? tazminata hak kazand???na göre Ermenilerin de ayn? hakka sahip olmas? gerekti?ini, Yahudilerin aksine Ermenilerin atalar?n?n topra??ndan sökülüp at?ld???n?, mallar?n?, kültürel miraslar?n? ve ya?amlar?n? kaybettiklerini belirtmi?tir.


Sassounian, Elie Wiesel’in ve olas?l?kla Türk Hükümeti’nin beklentilerinin aksine, adalet sa?lanmadan, Türkler ve Ermeniler aras?nda uzla?ma olmayaca??n?, adalet için de i?gal edilmi? topraklar?n ve ya?malanm?? mallar?n geri verilmesi ve katledilmi? olan 1,5 milyon Ermeni için de tazminat ödenmesi gerekti?ini ifade etmi?tir.

Görüldü?ü gibi Elie Wiesel Türkler ve Ermeniler aras?nda bir uzla?ma sa?lamas? için Türkiye’nin soyk?r?m iddialar?n? kabul etmesinin yetece?ini söylerken Harut Sassounian bunu yeterli bulmamakta ve i?gal edilmi? topraklar?n geri verilmesini (di?er bir deyimle Türkiye’nin Ermenistan’a toprak vermesini) ayr?ca tehcire tabi olan Ermenilerin (mirasç?lar?n?n) geride b?rakt?klar? mallar?n? almalar?n? ve öldürüldü?ü iddia edilen 1,5 milyon Ermeni için de tazminat ödenmesini istemektedir.


Burada üzerinde özellikle durulmas? gereken husus, Elie Wiesel’in Ermeniler Türklerle uzla?mak için çok az talepte bulunduklar? kan?s?yla Ermeni soyk?r?m? iddialar?n?n kabul edilmesini ABD ve di?er ülkelerdeki Yahudilerden istemi? ve bunu önemli ölçüde ba?arm?? olmas?d?r. Ermenilerin talepleri bunun çok üzerinde oldu?u için Wiesel yan?lm?? veya baz? Ermeni çevreleri taraf?ndan yan?lt?lm??t?r.


Bu vesileyle Kars Antla?mas? halen yürürlükte oldu?u için Ermenilerin hukuken Türkiye’den toprak talep etmelerinin mümkün olmad???n?, Lozan Antla?mas?’n?n sava?ta yerlerini terk eden Osmanl? vatanda?lar?na geri döndüklerinde mallar? alma hakk?n? verdi?ini ancak bu konudaki zaman a??m? çoktan doldu?u için art?k bu mallar?n iadesi için talepte bulunulamayaca??n?, son olarak da Lozan Antla?mas?’na ekli Protokol gere?ince sava? s?ras?nda siyasi ve askeri amaçlarla i?lenen suçlar affedilmi? oldu?undan bu dönemde ölen Ermeniler için tazminat verilmesi de söz konusu olmad???n? hat?rlatal?m.








[1] Ömer Engin Lütem, “Olaylar ve Yorumlar”, Ermeni Ara?t?rmalar?, Say?: 23-24, ss. 39-45.

[2] Bu konuda Bkz. Kemal Çiçek, “Ermeni Yasa Tasar?s?n?n ?çeri?i ve ?ddialara Verilen Cevaplar”, Ermeni Ara?t?rmalar?, Say?: 23-24, ss.103-118.

[3] Zaman, 31 Ocak 2007.

[4] Armenian Assembly of America, Press Release, 3 A?ustos 2007.

[5] Ömer Engin Lütem, “Olaylar ve Yorumlar” , Ermeni Ara?t?rmalar?, Say?: 23-24, ss. 42-43.

[6] State Department, 13 Eylül 2007.

[7] Cumhuriyet, 19 Eylül 2007.

[8] Hürriyet, 24 Eylül 2007.

[9] ANCA, Press Release, 18 Eylül 2007.

[10] Ömer Engin Lütem, “Olaylar ve Yorumlar”, Ermeni Ara?t?rmalar?, Say?: 20-21, ss.59-63.

[11] Anadolu Ajans?, 28 Eylül 2007.

[12] Armenews, 24 Eylül 2007.

[13] Sözkonusu ki?ilerin adlar? ve d??i?leri bakanl??? yapt?klar? y?llar ?unlard?r: Henry Kissinger (1973-1977), Alexander Haig (1981-1982), George Shultz (1982-1989), James Baker III (1989-1992), Lawrence Christopher (1993-1996), Madeleine Albright (1996-2000) ve Colin Powell (2000-2004).

[14] Anadolu Ajans?, 4 Ekim 2007.

[15] ANCA Press Realese, 26 Eylül 2007.

[16] Arminfo Agency, 8 Ekim 2007.

[17] Ömer Engin Lütem, “Olaylar ve Yorumlar”, Ermeni Ara?t?rmalar?, Say?: 18, ss.40-41.

[18] Zaman, 28 Eylül 2007.

[19] Cumhuriyet, 4 Ekim 2007.

[20] PanArmenian. Net, 1 Ekim 2007.

[21]Frank Pallone (Demokrat), Joe Knollenberg (Cumhuriyetci), Adam Schiff (Demokrat), George Radanovich (Cumhuriyetçi, ), Brad Sherman (Demokrat) ve Ed Roye (Cumhuriyetçi).

[22] Armenian Assembly of Amerika, Press Release, 2 Ekim 2007.

[23] Los Angeles Times, 3 Ekim 2007.

[24] Cnnturk.com, 4 Ekim 2007.

[25] Zaman, 6 Ekim 2007.

[26] Ayn? kaynak.

[27] International Herald Tribune, 7 Ekim 2007.

[28] Zaman, 6 Ekim 2007.

[29] Vatan, 8 Ekim 2007.

[30] Milliyet, 8 Ekim 2007.

[31] Star, 8 Ekim 2007.

[32] PanArmenian, 9 Ekim 2007.

[33] International Herald Tribune, 10 Ekim, 2007.

[34] WIBW, KS,10 Ekim 2007.

[35] BBC, 10 Ekim 2007.

[36] Armenpress, 12 Ekim 2007.

[37] Voice of America, 11 Ekim 2007.

[38] http://www.mfa.gov.tr/MFA_tr/BasinEnformasyon/Aciklamalar/2007/Ekim/cumhurbskaciklam_11Ekim2007.

htm



[39] http://www.mfa.gov.tr/MFA_tr/BasinEnformasyon/Aciklamalar/2007/Ekim/hukumetaciklama_

11Ekim2007.htm

[40] NTV, 12 Ekim 2007.

[41] Anadolu Ajans?, 16 Ekim 2007.

[42] Zaman Online, 18 Ekim 2007.

[43] http://www.haberler.com/mhp-milletvekili-aktan-türkiye-karsilik vermese-haberi/

[44] International Herald Tribune, 11 Ekim 2007.

[45] Turkish Daily News, 11 Ekim 2007.

[46] Anadolu Ajans?, 12 Ekim 2007.

[47] Zaman Online, 18 Ekim 2007.

[48] Agence France Presse, 11 Ekim 2007.

[49] Anadolu Ajans?, 12 Ekim 2007.

[50] Zaman, 10 Ekim 2007.

[51] Anadolu Ajans?, 13 Ekim 2007.

[52] Reuters 13 Ekim 2007.

[53] NTV, 11 Ekim 2007.

[54] Radikal, 12 Ekim 2007.

[55] International Herald Tribune, 23 Ekim 2007.

[56] Armenian Asembly of America, Press Release , 11 Ekim 2007.

[57] Town Hall, DC 18 Ekim 2007.

[58] The Consavative Voice N.C., 13 Ekim 2007.

[59] New York Post, 14 Ekim 2007.

[60] Anadolu Ajans?, 13 Ekim 2007.

[61] Earthtimes,Uk, 17 Ekim 2007.

[62] The Hill, DC, 18 Ekim 2007.

[63] Bloombay, 17 Ekim 2007.

[64] The Hill, DC, 18 Ekim 2007.

[65] Los Angeles Times, 18 Ekim 2007.

[66] PanArmenian, Net, 18 Ekim 2007.

[67] Ayn? kaynak.

[68] Arm radio, 18 Ekim 2007.

[69] Whittier Daily News, 18 Ekim 2007.

[70] Adam Schiff, Frank Pallone, Brad Sherman ve Anna Eshoo.

[71] The New York Times, 25 Ekim 2007.

[72] Ayn? kaynak.

[73] ANCA Press Release, 25 Ekim 2005.

[74] Ayn? kaynak.

[75] Adam Schiff, George Radanowich, Frank Pallone, Joe Knollenberg, Brad Sherman, Ed Roycer,

Anna Eshoo, Thaddeus McCotter.

[76] Armenian Assembly of America, Press Release, 15 Kas?m 2007.

[77] Bu konuda 2001 y?l? krizi için bkz. Ömer Engin Lütem, “Olaylar ve Yorumlar”, Ermeni Ara?t?rmalar?, Say?: 1, ss.10-25 ve 2006 krizi için bkz. Ömer Engin Lütem, “Olaylar ve Yorumlar”, Ermeni Ara?t?rmalar?, Say?: 22, ss. 20-55.

[78] Today Zaman, 26 Nisan 2007.

[79] Jewish Telegraphic Agency, 23 Nisan 2007.

[80] Los Angeles Times, 21 Nisan 2007.

[81] Armenian National Committee of Eastern Massachusetts Press Pelease, 15 Agustos 2007.

[82] Jewish Telecraphic Agency, 7 Eylül 2007.

[83] Armradio, 11 Eylül 2007.

[84] Boston Globe, 17 A?ustos, 2007.

[85] Boston Globe, 18 A?ustos 2007.

[86] Armenews, 17 A?ustos 2007.

[87] Boston Globe, 17 A?ustos 2007.

[88] Armenian Assembly of America, Press Release, 20 A?ustos 2007.

[89] ANCA, Press Release, 21 Agustos 2007.

[90] (http://www.mfa.gov.tr/MFA_tr/BasinEnformasyon/SoruCevap/2007/A?ustos/SC33_23Augus)

[91] Vatan, 24 A?ustos 2007.

[92] Milliyet, 23 A?ustos 2007.

[93] Sabah, 23 A?ustos 21007.

[94] Vatan, 23 A?ustos 2007.

[95] Ak?am, 23 A?ustos 2007.

[96] Zaman, 23 A?ustos 2007.

[97] Radikal, 23 A?ustos 2007.

[98] Sabah, 24 A?ustos 2007.

[99] Sabah, 24 A?ustos 2007.

[100] Vatan, 24 A?ustos 2007.

[101] Sabah, 24 A?ustos 2007.

[102] Ak?am, 24 A?ustos 2007.

[103] Elie Wiesel’in giri?imi için bkz. Ömer Engin Lütem, “Olaylar ve Yorumlar”, Ermeni Ara?t?rmalar?,

Say?: 25, ss. 25-29 ve 135-153.

[104] Hürriyet, 24 A?ustos 2007.

[105] ANCA, Press Release, 21 A?ustos 2007.

[106] Jerusalem Post, 21 A?ustos 2007.

[107] PanArmenian, 7 Eylül 2007.

[108] Armradio, 8 Eylül 2007.

[109] Zaman, 1 Eylül 2007.

[110] Today’s Zaman, 28 A?ustos 2007.

[111] Trends (Azerbaycan), 6 Ekim 2007.

[112] Jewish Advocate, 5 Eylül 2007.

[113] Turkishny, 29 Eylül 2007 ve NTVMSNBC, 27 Eylül 2007.

[114] Sabah, 22 Eylül 2007.

[115] Zaman, 8 Ekim 2007.

[116] Jerusalem Post, 9 Ekim 2007.

[117] Zaman, 8 Ekim 2007.

[118] Ak?am, 10 Ekim 2007.

[119] Turkish Daily News, 15 Ekim 2007.

[120] Hürriyet, 19 Ekim 2007.

[121] Milliyet, 11 Ekim 2007.

[122] Philadelphia Jewish Voice, 28 Ekim 2007.

[123] California Courier Online, 1 Kas?m 2007.
 ----------------------
* Avrasya İncelemeleri Merkezi Başkanı - oelutem@avim.org.tr
- ERMENİ ARAŞTIRMALARI, Sayı 26, 2007
    İçeriğe Yorum Yaz    Yazdır    Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar

Henüz Yorum bulunmamaktadır.


 
 
ERAREN - Ermeni Araştırmaları Enstitüsü

Bu site en iyi 1024 x 768 çözünürlükte görüntülenir.