Anasayfaİletişim
  
English



E-Bülten Üyeliği

Günlük bültenimize üye olmak için aşağıdaki alanları doldurunuz.
Ad:
Soyad:
Eposta:


DERGİ SAYILARI

Söyle?i: Türk Tarih Kurumu?ndan Prof. Dr. Kemal Çiçek ?le Ermeni Sorunu Ve Çözüm Yollar? Üzerine Konu?tuk

Yıldız DEVECİ BOZKUŞ*
ERMENİ ARAŞTIRMALARI, Sayı 26, 2007

 .€VĞPğ="justify">

24 Mart 1965 tarihinde Kastamonu’da do?du. Orta Ö?renimini Ankara Keçiören Lisesi’nde tamamlad?. 1985 y?l?nda Gazi Üniversitesi, Gazi E?itim Fakültesi Tarih Co?rafya Ö?retmenli?i Bölümünü bitirdikten sonra, ayn? y?l DTCF’nde yüksek lisansa ba?lad?. ?ubat 1986’da Milli E?itim Bakanl???’n?n Yurtd??? Yüksek Lisans Doktora Bursunu kazanarak ?ngiltere’ye gitti. 1989 y?l?nda Birmingham Üniversitesi’nde Ottoman Studies Bölümünde “Tahrir Defterleri As a Source for History” adl? teziyle Yüksek Lisans, 1992 y?l?nda da ayn? Üniversitesiden “Zimmis (non-Muslims) of Cyprus in the Sharia Courts” adl? teziyle doktoras?n? ald?. 1993 y?l?nda  KTÜ. Fatih E?itim Fakültesi, Tarih Bölümü’nde Ar?. Gör. Doktor olarak göreve ba?lad?. 1996 y?l?nda Doçent oldu ve KTÜ. Fen-Edebiyat Fakültesine geçti. 2002 y?l?nda Profesör oldu. 2002 Haziran ay?ndan beri de  Türk Tarih Kurumu-Ermeni Ara?t?rmalar? Masas?’nda görev yapmaktad?r.  2007 Y?l?nda güz döneminde TOBB ETU Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’nde yar? zamanl? olarak dersler vermektedir.

Kemal Ç?ÇEK büyük projelerin editörü olarak tan?nm??t?r. 1999 y?l?nda Erdem Vakf? ve Yeni Türkiye Medya Hizmetleri taraf?ndan gerçekle?tirilen OSMANLI adl? 12 ciltlik dev eserin bilim editörü ve yazar? olmu?tur. Ayn? Proje kapsam?nda 2000 y?l?nda THE GREAT OTTOMAN-TURKISH CIVILISATION adl? 4 ciltlik uluslararas? bir eserin de editörüdür. Bu eser bugün çok say?da ülkede Türkoloji bölümünde yard?mc? ders kitab? olarak okutulmaktad?r. 2001 y?l?nda Pax Ottomana: Studies in Memoriam Prof. Dr. Nejat Göyünç, (Haarlem-Ankara, 2001) isimli bir ba?ka uluslararas? eserin editörlü?ünü yapm??t?r.   2002 y?l?nda yine Yeni Türkiye’de TÜRKLER adl? 21 ciltlik uluslararas? nitelikte eserin üç editörü aras?nda yer alm??t?r.  2001-2003 y?llar? aras?nda Soros Vakf? taraf?ndan desteklenen ve Budape?te Central European University taraf?ndan yürütülen “Comparative Empires: Habsburgs, Russian and Ottoman Empires” adl? projede görev alm?? ve bu proje için haz?rlad??? Ottoman Economy and Period of Peripheralization: 1700-1914” adl? makalesi Rusça olarak yay?nlanm??t?r.

2003 Y?l? Haziran ay?nda TTK taraf?ndan Amerika’da ara?t?rmalar yapmak üzere görevlendirilen Prof. Çiçek, 2004 y?l?nda “Ermeniler: Sürgün ve Göç” adl? eserin yazarlar? aras?nda yer alm??t?r. Ermeni Ara?t?rmalar? Masas?’nda yapt??? çal??malar sonucunda 2005 y?l?nda “Ermenilerin Zorunlu Göçü 1915-1917” adl? bir eseri yay?nlam??t?r.

Ö?retim Üyeli?i esnas?nda KTÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölüm Ba?kanl???, Kanuni Ara?t?rma ve Uygulama Merkezi Müdürlü?ü yapm??t?r. 2002 y?l?nda TÜBAV taraf?ndan Ara?t?rma Ödülü verilmi?tir.

Ermeni Sorunu kapsam?nda pek çok ülkede seri konferanslar vermi? olan Prof. Çiçek’in 60 civar?nda uluslararas? ve ulusal akademik dergide yay?nlanm?? makalesi bulunmaktad?r.

 

Deveci Bozku?: Özellikle 1878 Berlin Kongresi’nde dile getirilen Ermeni siyasi talepleriyle birlikte önce Rusya’n?n ard?ndan da Protestan misyonerlerin Ermenileri kullanmalar? süreciyle birlikte Ermeni toplumunda ba??ms?zl?k isteklerinin artmaya ba?lad???n? görüyoruz. Bu ba?lamda Ermeni Sorununun ilk kez Berlin Kongresi ile uluslararas? bir sorun haline getirildi?ini söyleyebilir miyiz?

Çiçek: Berlin Kongresi öncesinde de baz? küçük çapl? sorunlar ya?anm??t?r. Ancak Ruslar?n Ye?ilköy’ü i?gal etmeleriyle birlikte bu konu 1878’deki Berlin kongresinde gündeme getirilmi? ve böylelikle konu uluslararas? soruna dönü?mü?tür. Ermeni sorununun uluslararas? bir boyut kazanmas?n?n temelinde emperyalist devletlerin Ermeniler üzerinden Ortado?u’ya inme çabas? ve Türkiye’yi bu yolla zor durumda b?rakmak ilk s?rada yer almaktad?r. ?ngiltere Rusya’n?n Akdeniz’e inme çabas?n?n önüne geçmek için Do?u Anadolu’da kurulacak bir devletin kendi himayesi ya da onay?yla kurulmas? için çaba sarf etmi?tir. Bu nedenle Ermeni sorunu konusu günümüze kadar çözümlenemeden gelmi?tir. Sorunu sadece Bat? Avrupa devletleri taraf?ndan bir halk?n desteklenmesi olarak alg?lamamak gerekir. Nitekim böyle olsayd?, bu yolda ba??ms?zl?k mücadelesi veren pek çok ülke vard?. Ba??ms?zl???n? elde eden ülkeler de ba??ms?z olamayanlar da unutulmu?tur. Ancak Ermeniler için bu durum söz konusu de?ildir. Dolay?s?yla birçok ülke Ermenileri kullanarak Türkiye üzerindeki planlar?n?n yan? s?ra kendi ç?karlar?n? gerçekle?tirmeyi amaçl?yor. Bu yüzden Ermeni sorunu Berlin’de bir reform sürecine ba?lanm??, tabiri caizse ipe un serilmi?tir. Bu planlar?n içerisinde an?lan ülkelerin ç?karlar?n?n olmas? nedeniyle Türkiye sorunu çözemiyor ve sorun tarihi olmaktan ç?k?p siyasi bir hal al?yor.

Deveci Bozku?: Türkiye’de Ermeni Sorunu konusunda Türk Tarih Kurumu ne tür çal??malar ürütmektedir?

Çiçek: Ermeni sorunu konusunda Türk Tarih Kurumu bünyesinde 2003 y?l?nda bir Ermeni Ara?t?rma Merkezi kurulmu? ve bu merkezde 4 bilim adam? görevlendirilmi?tir. Bunlar?n her biri de?i?ik ülkelerden ve ar?ivlerden sorumlu tutularak farkl? ülkelerdeki ar?iv belgelerinin incelenmesi sa?lanm?? ve Ermeni tezleri bu yolla çürütülmeye çal???lm??t?r. Bu ba?lamda ben Amerikan Ar?ivlerini,  say?n Prof. Dr. Ömer Turan Harvard’daki misyoner ar?ivlerini,  Doç. Dr. Ramazan Çal?k Almanya ar?ivlerini, Prof. Dr. Hikmet Özdemir ise ?ngiltere ve ?sviçre ar?ivlerini incelemi?tir. Ara?t?rmalar?n sonunda söz konusu bilim adamlar? yapm?? olduklar? incelemeleri birer kitap olarak yay?nlam??t?r. Ayr?ca d??ar?dan baz? ara?t?rmac?lar da ?ran, Rusya, Fransa ve di?er ar?ivleri ara?t?rmak üzere görevlendirilmi?tir.

Deveci Bozku?: Hocam bu ba?lamda an?lan çal??malar halen devam ediyor mu?

Çiçek: Bilim adamlar?n?n konuyla ilgili çal??malar? halen devam etmekte ve yeni yay?nlar haz?rlanmaktad?r. Bu yay?nlar?n temel hedefi ise yurt d???nda Türk tezini anlatan kaynak eksikli?ini gidermektir.

Deveci Bozku?: Ermeni Ara?t?rmalar? Merkezi’nin yürüttü?ü çal??malar kapsam?nda sizin de  “Ermenilerin Zorunlu Göçü 1915-1917” ba?l?kl? kitab?n?z yay?nland?. Kitapta Amerikan ar?iv kay?tlar?ndan yararlan?larak zorunlu göçün nas?l yürütüldü?ü ve bu konu ile ilgili yol hikâyelerinin anlat?ld???n? görmekteyiz. Ayr?ca eserin son bölümlerinde tehcirin ya?and??? ba?l?ca ?ehirlerdeki göç hikâyeleri de incelenerek bu çerçevede söz konusu belgelerin do?rulu?unun tart???ld???, o döneme ait belgelerin ço?unun kendi içerisinde tutars?z oldu?unu ortaya koydu?unuz anla??lmaktad?r. Bu ba?lamda eserinize yönelik özellikle de Amerika’daki Ermeni lobilerinden herhangi bir ele?tiri ya da cevap niteli?inde bir aç?klama geldi mi? 

Çiçek: Bu çal??mama Amerika ve di?er ülkelerde ya?ayan Ermeniler taraf?ndan herhangi ciddi bir tepki gelmedi. Asl?nda Ermeniler özellikle de Türkiye’de ç?kan yay?nlar? çok dikkatle takip ettiklerinden en ufak bir aç?k bulmak için ciddi çal??malar yürütürler. Hatta hakk?m?zda belge tahrifatç?l???na varan ele?tirilerde bulunan beyanatlar verdikleri de bilinmektedir. Ancak söz konusu eserle ilgili olarak tezlerimi çürüten herhangi bir iddia da bulunmay??lar? eserimdeki bilgileri do?rulamaktad?r. Ermeni tezlerinin büyük ço?unlu?u tamamen ikinci derecede önemli belgelerden ve kulaktan dolma bilgilere dayanmaktad?r. Bu iddialar incelendi?inde daha ziyade “i?itilmi?tir ki” diye ba?layan iddialar oldu?u görülür. Bu da belgelerin pek de güvenilir olmad???n? gösterir. Kitab?m en az?ndan Ermenilere kendi tezlerinin tart???labilir oldu?unu göstermesi bak?m?ndan bir ilk olma niteli?i ta??maktad?r.  

Deveci Bozku?: “Ermenilerin Zorunlu Göçü 1915-1917” adl? eserinizde hangi ar?ivlerden yararland?n?z?

Çiçek: Amerikan ar?ivlerinin yan? s?ra Türk belgelerini de kulland?m. Bu yönüyle kitab?m genel olarak Ermeni tezlerinin Amerikan belgelerinde pek de desteklenmedi?ini göstermesi aç?s?ndan önemlidir. Ayr?ca Morgenthau’nun raporlar? da dahil olmak üzere bir çok ar?iv belgesinin ikincil kaynaklar oldu?unu da ortaya koydum. 

Deveci Bozku?: Ermenilerin ?srarla üzerinde durdu?u bir hususta Ermeni tehciri ile ilgili olarak Ermenilerin Deyr-i Zor olarak tabir edilen Suriye’deki kurak çöllere sürüldü?ü ve burada ölüme terk edildi?i iddias?d?r. Eserinizde bu iddiay? nas?l yan?tl?yorsunuz?

Çiçek: Kitapta Ermenilerin yaln?zca Deyr-i Zor’a de?il, Halep, Urfa, Konya, Bal?kesir, Kastamonu vb. vilayetlere de sürgün edildi?ini belirttim. Deyr-i Zor’a sürülenlerin ise susuzluk ve açl??a terk edilmediklerini aksine F?rat nehri k?y?s?nda konaklatt?r?larak su ihtiyaçlar? ve ia?elerinin temin edilerek ihtiyaçlar?n?n dönemin ?artlar? dâhilinde büyük oranda kar??lanmaya çal???ld???n? ifade ettim. Kitapta bu konuya geni? yer verdim. Özellikle ?ehirlerdeki spesifik olaylar? da inceleyerek baz? ele?tirilerde de bulundum ve kullan?lan belgelerin ço?ununun güvenilir olmad???n?n alt?n? çizdim. Ayr?ca Ermenilere kendi tezlerinin tarihçilik ve bilimsel etik aç?s?ndan tart???labilir oldu?unu da gösterdim. 

Deveci Bozku?: Sizce Ermeni Sorununun günümüzde halen çözülememi? olmas?n?n nedenleri nelerdir?

Çiçek: ?lk olarak ba?ta Bat? ülkeleri olmak üzere birçok Avrupa ülkesi hala Ermenilerin planlar?n? destekliyor. Biz bu nedenle sorunu çözemiyoruz. Ermeni sorununun çözümü sadece belgelerin incelenerek ortaya konmas?yla çözülecek bir konu de?ildir. Sorun tarihçi ve politikac?lar?n ortak çözümü ile olur. Yani tek bir politika ile çözülemez. Son aylarda ABD’deki Temsilciler Meclisi’nde görü?ülen H.RES.106 nolu tasar? için Türkiye politik silahlara sar?ld? ve Türkiye kendisinin stratejik önemini ve ABD’nin Ortado?u’daki ç?karlar?n? daha çok dü?ünen bir ülke izlenimi yaratt?. Bu k?sa vadede olumlu bir sonuç verdi ama bu demek de?ildir ki tasar? bir daha görü?ülmeyecek. Biz konuyu siyasi politik olarak görür ve böyle çözersek ileride bir gün ABD’nin Ortado?u’da ç?karlar?n?n olmad??? ve stratejik ortakl???m?za az ihtiyaç duydu?u bir dönemde bu tasar? kabul edilir. Ayr?ca Tasar? Amerikan devlet ba?kanlar?ndan devlet politikalar?nda Ermeni “soyk?r?m?”n?n tarihi bir gerçek oldu?unu belirtmelerini istedi?inden konunun bir taslaktan öte oldu?u ve dünya politikalar?n? etkileme gücüne sahip oldu?u görünüyor. Bu da tasar? sadece bir taslakt?r herhangi bir yükümlülü?ü yoktur diyenlerin tezlerini çürütüyor.  

Deveci Bozku?: Genel olarak Ermeni Sorunu konusunda ABD’deki geli?melerin ABD kamuoyunu nas?l etkileyece?ini öngörüyorsunuz?

Çiçek: ABD’de H.RES.106 nolu karar?n kabul edilmesi ABD kamuoyunda Türkiye aleyhine ciddi bir negatif tutumun olu?mas?na neden olacakt?r. Ayn? zamanda bu karar di?er ülkelerin Türkiye’ye kar?? tutumunu da etkileyecektir. Bilindi?i gibi Fransa’da da bu süreç böyle i?ledi. Önce 2006’da yasa ç?kt? daha sonra ise bu yasa 2007’de kabul edildi.  Türkiye’de baz? çevreler taraf?ndan 1948 Soyk?r?m Sözle?mesi’ne göre 1915 Olaylar?n?n geri yönelik yürütülemeyece?inden bahsedilmektedir. Ben buna kat?lm?yorum.  Hukukta geriye i?lemezlik diye bir ?ey söz konusu olamaz. Örne?in ABD’lilerin sigorta ?irketlerine yönelik açt?klar? davada zamana??m? engeli vard? ancak yeni bir düzenleme ile bu sorun çözüldü. Ermeniler Kaliforniya  eyalet mahkemesinden zamana??m? problemini bir kereye mahsus olmak üzere 2010 y?l?na kadar uzatan bir kanun ç?kard?lar. Biz ise halen hukuken tasar?lar?n yapt?r?m gücü yoktur diyoruz. Bak?n tüm bunlar Dört T Plan?n?n birer parças?d?r ve a?ama a?ama gidilmektedir. Dolay?s?yla Ermeniler benzer bir kanunu ABD içinde ç?karabilirler. Bunun için Türkiye’nin daima haz?rl?kl? olmas? gerekmektedir.

Deveci Bozku?: Sizce Ermeni Sorunu Nas?l Çözümlenmelidir? 

Çiçek: Biz ülke olarak herhangi bir karar ç?kt??? zaman Ermeni ve Frans?zlar?n dedi?i gibi birkaç ay konu?up ondan sonra unutuyoruz. Türkiye ?u anki konjonktürde siyasi anlamda ABD, Almanya, Fransa gibi ülkelere kar?? koyacak güçte olmad???ndan bizim taktik de?i?tirmemiz gerekmektedir. Bunu da devletleri de?il de kurumlar? hedef alarak gerçekle?tirebiliriz. Ermeni sorunu konusunda ABD’deki geli?meler ABD kamuoyunun %99’nu ilgilendirmiyor. Toplumun sadece %1’lik k?sm? konuyla alakal? oldu?undan bizim bu %1’lik oranla ilgilenmemiz gerekiyor. H.RES.106 Nolu Tasar?y? parlamentoya getirenler bir kara listeye al?narak hiçbir toplant?lar?na kat?l?nmamal?, haklar?nda do?ru bildi?imiz bilgiler varsa ortaya konmal? böylelikle bu ki?ilere yönelik bir protesto süreci ba?lat?lmal?d?r. Ayr?ca ABD’de Ermenilerin çok güçlü avukatl?k bürolar? var, bunlar tespit edilerek bu bürolarla çal??an ?irketlerle i? yap?lmamas? sa?lanmal?d?r. Ama her halükarda, önemle alt?n? çizmek istiyorum ki ülkeleri de?il kurumlar? hedef almam?z laz?m. Ülkeyi hedef al?rsak örne?in ABD’yi hedef al?rsak ya da ambargo uygularsak casus uçaklar?n? kimden alabiliriz? Fransa’ya ambargo uygularsan?z uydunuzu kime f?rlatt?racaks?n?z? Ya da Bursa’da dünya kadar i?çi çal??t?ran Renault’a ne kadar ambargo uygulayabilirsiniz? Dolay?s?yla ülkeleri de?il ?irketleri hedef alacaks?n?z. ?irketlerin daima alternatifi vard?r ama ülkelerin alternatifi yoktur. O nedenle ?irketlere yönelik yapt?r?mlar?n daha etkili olaca?? inanc?nday?m. Ermeni sorunu konusunda ki?ilere ve ?irketlere yönelik böyle bir strateji belirlersek bu durum rakip ?irketleri bizim tezlerimizi desteklemek konusunda özendirecektir.

Deveci Bozku?: Yani ülkelere yönelik ambargonun çözüm olmad???n? söylüyorsunuz.

Çiçek: Tabi ülke de?il ?irketler ve ki?iler hedef al?nmal?.

Deveci Bozku?: Biliyorsunuz Ermenistan’la s?n?rlar?m?z y?llard?r kapal? ama bu durum Ermenistan’?n tutumunda herhangi bir de?i?ikli?e yol açmad?. Bu ba?lamda acaba Ermenistan’a yönelik nas?l bir yapt?r?m uygulanmal??

Çiçek: Ermenistan’a yönelik tek bir politika sonuç vermeyecektir. Ermenistan toplumunun tek düze bir toplum oldu?unu kabul etmemek laz?m. Ermenistan’da birbiri ile hiç anla?amayan partiler vard?r. Ülkedeki partilerin farkl? siyasi çizgileri oldu?undan birbirlerinden dolay? zarar gördüklerini dü?ünen liderler bulunmaktad?r. 

Deveci Bozku?: 2005’te Ermenistan’a yapm?? oldu?umuz bir ziyaret s?ras?nda halkla yapt???m?z görü?melerde toplumun Türkiye-Ermenistan ili?kilerinin siyasi ve tarihi boyutundan ziyade ekonomik boyutuyla yak?ndan ilgilendi?ini gördük. Acaba bu yönde dü?ünen Ermenilerin Türkiye’ye kazand?r?lmas? için nas?l bir yol izlenmeli?

Çiçek: Bunun için Ermenistan’da Ermenilere yönelik Ermeni propagandas? yapmak laz?m. Ermenistan’?n ilk Cumhurba?kan? Levon Ter Petrosyan gibi liderlerin politikalar? Türkiye taraf?ndan desteklenmeli. Bu lider Türkiye ile ili?kilere mevcut yönetime oranla daha ?l?ml? bakan bir liderdi. Petrosyan’?n yan? s?ra yine Türkiye’ye daha ?l?ml? bakan ba?ka partilerde Ermenistan’da mevcut. Bu partilerle belki Türkiye’deki Sivil Toplum Örgütleri ya da Ara?t?rma Merkezleri irtibat kurup Ermeni toplumuna baz? gerçekleri anlatmas? gerekiyor. Türkiye’nin neden s?n?r? kapatt???n?, 1915 Olaylar?n?, belki Ermeni diasporas?n? bile. Sovyetler döneminde yap?lan antla?malar?n tümünün kom?u ülkeler taraf?ndan onaylan?rken Ermenistan’?n Türkiye ile s?n?r?n? belirleyen antla?may? onaylamad??? ve o nedenle s?n?r?n halen kapal? oldu?unu anlatmal?y?z. Ermenistan’?n Karaba?’? i?gal etti?i için s?n?r?n kapal? oldu?unu anlatmal?y?z. Aksi halde s?n?r? açarak ya da diplomatik ili?ki kurarak tüm bunlar? yaparsak bu politika yanl?? olacakt?r. Bu durum Ta?naklar?n i?ine yarayacakt?r.

Deveci Bozku?: 12 May?s 2007’de yap?lan seçimlerde Ermeni Devrimci Federasyonu di?er ad?yla Ta?naklar dördüncü s?radan üçüncü s?raya yükselerek 11 olan milletvekili say?lar?n? 16’ya yükselttiler.  Bu durum acaba Ta?naklar?n giderek taban deste?ini ald?klar?n? da gösteriyor diyebilir miyiz?

Çiçek: Ta?naklar Ermenistan’da çok güçlü olmakla beraber taban destekleri pek yoktur. O nedenle milletvekili say?lar?nda bir art?? olsa da bu Türkiye politikalar?nda kayda de?er bir geli?me olarak de?erlendirilmemelidir.

Deveci Bozku?: Ta?naklar?n çifte vatanda?l?k yasas? konusundaki çal??malar?n? nas?l de?erlendiriyorsunuz? Geçti?imiz günlerde Ermeni bas?n?nda diaspora Ermenilerinin Ermenistan’daki halk?n ya?ad?klar?ndan habersiz oldu?unu belirten, para ve nüfus oran? nedeniyle ve çifte vatanda?l?k yasas?ndan da yararlanarak diaspora Ermenilerinin ülkede söz sahibi olmalar?n? istemedikleri yönünde baz? haberler yay?nland?.

Çiçek: Ermenistan’da çifte vatanda?l?k yasas? Ta?naklar?n deste?iyle kabul edildi. Baz? ülkeler bu duruma kar?? ç?karak kendi vatanda?? olan Ermenilerin Ermenistan’da oy kullanmas?n? istemiyorlar ama Ta?naklar bunu baz? ülkelere kabul ettirmeyi ba?ard?lar. Örne?in Almanya’da bu yasa geçerlidir. 

Deveci Bozku?: Bu durumda yasa uygulamaya girerse Ermenistan için çifte vatanda?l?k yasas? ciddi bir sorun olacakt?r. Zengin Ermeni diasporas? ekonomik s?k?nt?lar? olan Ermenistan’daki halk üzerinde bask? kuracak ve istedi?i yönde politikalar üreterek Ermenistan’?n Türkiye politikalar?n?n daha da radikalle?mesine neden olacakt?r.

Çiçek: Hakl?s?n?z e?er bu yasa uygulamaya konursa Ta?naklar daha sert politikalar üretecekler. Sizinde belirtti?iniz gibi Ermenistan’daki Ermenilerin sorunu ekonomiktir. Ta?naklar d??ar?dan getirdikleri kirli paralarla Ermenilerin Ermenistan’dan göç etmelerine neden oluyorlar. Diaspora Ermenileri az say?da olan nostaljik Erivan evlerini al?p piyasay? olumsuz etkiliyorlar. Böylelikle Ermenistan’daki Ermeniler kendi evlerinin kirac?lar? konumuna dü?üyor ve ülkede kiralar art?yor. Özetle diaspora Ermenileri kirli paralar?n?n yan? s?ra kirli politikalar?n? da ülkeye getirme yolunda h?zla ilerliyorlar. Bu nedenle ülkede h?zla nüfus azalmakta ve herkes d??ar?ya gitme e?ilimi göstermektedir. Ermenistan’da halk ortalama 100-150 dolar maa?la geçinmeye çal???rken, 100.000-150.000 dolara evler sat?l?yor. Büyük oranda kara para aklama ve çok say?da kaçak araba ülkeye getirilmi?. Tüm bu geli?melerle e? zamanl? olarak Ta?naklar’?n ülkeyi di?er yandan ABD’ye yak?nla?t?rma çabalar? da devam ediyor.

Deveci Bozku?: Tam da bu noktada Ta?naklar Ermenistan’? ABD’ye yank?la?t?rmaya çabalarken Sovyetlerin da??lmas?n?n ard?ndan Rusya, Güney Kafkasya’da kaybetti?i Gürcistan, Azerbaycan ve di?er eski Sovyet cumhuriyetlerinin ard?ndan benzer bir durumun ya?anmamas? için bir önlem alma yoluna gidiyor mu? Ya da daha aç?k bir ifadeyle Ermenistan, ABD ve Rusya’n?n ç?karlar?n?n çat??t??? bir noktaya m? dönü?üyor?

Çiçek: Ta?naklar ülkeyi ABD’ye yak?nla?t?rd???ndan Rusya bu durumdan oldukça rahats?z. Rusya taraf?ndan Ermenistan’a yönelik herhangi bir tehdit olmamakla beraber, Rusya bu konunun sürekli gündemde tutulmas?ndan rahats?z. Bu da do?al gaz?n fiyat?n?n yükselmesine neden oluyor dolayl? olarak ekonomi bu durumdan olumsuz etkileniyor. Olay? çok boyutlu dü?ünmek gerekiyor. Türkiye’nin bu konudaki en büyük eksi?i bizde Ermenistan’? ülke olarak analiz eden uzman?n olmay???d?r. Ço?u Ermenistan’a gitmemi? insanlar bu konuda çal???yor ve gazete haberlerinden konuyu takip ediyor. Oysa bu konuda çal??acaklar?n en az?ndan bir kez de olsa bu ülkeye gitmi? olmalar? ve bu ülkenin dilini bilmeleri zorunludur.

Deveci Bozku?: Son dönemlerde ?ran-Ermenistan aras?nda da h?zl? bir yak?nla?ma ya?an?yor bu yak?nla?may? sadece ekonomik ç?karlar?n örtü?mesi ya da kom?uluk ili?kilerine dayand?rmak do?ru mu?

Çiçek: ?ran Bat? taraf?ndan izole edilen bir ülke, Ermenistan’da benzer ?ekilde neredeyse tüm kom?ular?yla problemli. Dolay?s?yla bu yak?nla?ma iki taraf için de önemli. Ancak bu yak?nla?ma ileri boyutlara var?rsa Ermenistan ABD’nin uyar?s?n? alacakt?r. Ayr?ca Türkiye’nin ?ran’la olan ekonomik ili?kileri ?ran’?n Ermenistan’la olan ili?kileri ile k?yaslanamayacak derecede ileridedir. Dolay?s?yla bu yönde herhangi bir yapt?r?mdan bahsedilemez ama yine de bu ili?kinin yak?ndan takip edilmesi gerekti?i inanc?nday?m.

Deveci Bozku?: Türkiye Ermeni Sorunu konusunda kendi iç kamuoyuna yönelik somut olarak hangi ad?mlar? atmal?d?r, eksiklerimiz nelerdir? 

Çiçek: Bizim tezlerimizi do?ru olarak anlatmam?z için baz? ?eyler yapmam?z gerek. Öncelikle bir strateji geli?tirmemiz laz?m. Türkiye’de yeni bir örgütlenmeye gidilmeli. Bu örgütlenme mali kaynaklar? çok yüksek olan ve ortak kararlar?n al?nd??? bir yap?lanma olmal?. Türkiye’deki kurumlar?n en ciddi sorunu bence tek ki?inin inisiyatifinde hareket ediliyor olunmas?d?r. Oysa ortak al?nan kararlar?n daima daha verimli olaca??na inan?yorum. ?kinci olarak Avrupa ve ABD’deki Türk toplumunu harekete geçirmemiz gerekiyor. Onlar?n dil sorunu olmad???ndan kendilerine konuyu iyi bir ?ekilde anlat?p onlar?n bulunduklar? yerlerde davam?z? anlatmalar?n? sa?lamal?y?z. Dünyada da bu i? art?k bu ?ekilde yap?l?yor. Çe?itli davalar? savunmak için sivil toplumlar farkl? kanaat önderlerini kullan?yorlar. Örne?in kara may?nlar?n?n zararlar? konusunda Lady Diana ç?k?p bir konu?ma yap?yor. Çünkü halk bu insan? sevdi?inden, bu ki?inin konu?mas? daha etkili oluyor.

Deveci Bozku?: Bir Ombdusman?n seçilmesi olabilir mi?

Çiçek: Ombdusman de?ilde kanaat önderi. Mesela Lady Diana örne?i üzerinden gidelim, Lady Diana may?nlar hakk?nda pek fazla ?ey bilmez ama sonucunu bilir ve onu söyler.  Türkiye’nin de tezlerini söyleyecek böyle kanaat önderlerine ihtiyac? var. Bu kanaat önderi/önderleri ABD’de yada bir ba?ka ülkede Ortak Tarihçiler Komisyonu kurulsun diyecek, 1915’te ya?ananlar?n Türklerin ve Ermenilerin ortak tarihi oldu?unu ve dolay?s?yla ortak bir ?ekilde yaz?lmas? gerek diyecek, hiç kimsenin kar?? tarafa kendi tezlerini dayatmayaca?? bir ortam?n yarat?lmas? gere?ini vurgulayacak. 

Deveci Bozku?: Ermeni sorunu konusunda Türkiye’nin tezlerini yurt d???nda anlatacak bir kanaat önderi tespit edilmeli diyorsunuz. Bunun için önerece?iniz bir isim var m??

Çiçek: Türkiye’ye en son gelen ABD’lilerden belki Kevin Costner örnek verilebilir. Asl?nda ba?ka bize yak?n isimlerde vard?r. Bildi?iniz gibi yurt d???nda Türkiye’yi seven bir çok artist var. ABD’de bizimki gibi bir gelenek yoktur. ABD’de paras?n? verdikten sonra herkese tezlerinizi söylettirebilirsiniz. Nas?l Ermeniler Sylvester Stallone’yi konu?turuyorlarsa bizde buna kar?? bir kanaat önderi bulmal?y?z. Bu i?i D??i?leri Bakanl??? üstlenmelidir.

Deveci Bozku?: Geçmi?te ya da günümüzde de Türk tezlerini savunan bilim adamlar?na yönelik yap?lan sald?r?lar göz önünde bulunduruldu?unda örne?in Justin Mccarthy, Edward Ta?ç?, Stanford Shaw gibi ki?iler tezlerimizi savundu?unda çe?itli problemlerle kar?? kar??ya kald?lar? Acaba Ermeniler tezlerimizi savunan kanaat önderlerine yönelik de böyle bir tutum içerisine girerler mi?

Çiçek: Öncelikle Türkiye’yi savunan ki?i mutlaka arkas?nda Türkiye’nin gücünü hissetmelidir. Gerekirse davam?z? savunan ki?ilere özel güvenlik ?irketleriyle korunmas?n? sa?lamal?y?z. Yani Türkün davas?n? savunan insanlara sonsuz destek verilmelidir. Bu asl?nda sadece Ermeni sorunu konusunda de?il di?er durumlarda da yap?lmal?d?r. Arkas?nda Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin tüm gücüyle deste?ini hisseden bir ki?i konuyu daha fazla kitlelere ula?t?racakt?r. Geçmi?te Türkiye’nin tezlerini savunduklar? için sizinde belirtti?iniz gibi Bernard Lewis,  Stanford Shaw gibi isimler ya mahkemelerle u?ra?mak zorunda kald? ya da bombal? sald?r?ya u?rad?lar. Biz ülke olarak gerekirse özel güvenlik ?irketi tutarak bu insanlar? korudu?umuzda Ermenilerin bu ki?ilere herhangi bir ?ekilde zarar vermesinin önüne geçilir. Bir bilim adam? ya da kanaat önderi bizim davam?z? mahkemelerde savunurken kendisine dünyan?n en iyi avukatl?k ?irketinin deste?ini sa?lamal?y?z. Edward Ta?ç? gibi Ermeni olup y?llarca Türkiye’nin tezlerini savunan ki?ileri ve ailelerini her türlü koruma alt?na almal?y?z.  Örne?in Heath Lowry uzun y?llar tezlerimizi savunuyordu ancak Ermenilerin bask?s? kar??s?nda dayanamad? ve art?k tezlerimizi savunmuyor. Çünkü Türkiye Ermeni bask?s? kar??s?nda Heath Lowry’yi savunamam??t?r. Yine ABD’de H.RES.106 Nolu tasar?n?n görü?üldü?ü s?rada ABD’lilerin ünlü bir komedyenleri de dahil olmak üzere Washington Post, New York Times gibi bir çok gazetenin iyi kalemleri bile Ermenilerin çok ileri gitti?ini, Türkiye’nin Tarih Komisyonu Kurulmas? önerisinin iyi bir teklif oldu?unu, ABD ba?kan? da dahil olmak üzere herkesin bu teklifi destekledi?i gibi yaz?lar yazd?lar. Demek ki bizim bu editörleri ya da gazetecileri tamda yaz?lar?n?n ertesinde ziyaret etmemiz ve konuyu onlara anlatmam?z gerekiyordu. Ayr?ca onlar?n arkas?nda oldu?umuzu da göstermeliydik ama bunlar yap?lmad?.

Deveci Bozku?: San?r?m benzer bir durum Los Angeles Times gazetesinde ya?and?. Los Angeles Times gazetesi muhabirlerinden Ermeni as?ll? Mark Arax’?n Nisan ay?nda Ermeni “soyk?r?m?” ve kongredeki tasar?lar hakk?nda haz?rlad??? bir yaz? gazetenin ?cra Editörü Douglas Frantz taraf?ndan yaz? Ermeni propagandas? içerdi?i gerekçesiyle reddedilmi?ti. Ancak Ta?naklar?n deste?iyle ba?ta ANCA olmak üzere bir çok Ermeni kurulu?u Frantz aleyhine bir kampanya ba?latarak Frantz’?n i?inden ayr?lmas?n? sa?lam??lard?. Bu konuda Türkiye’nin Frantz’a destek amaçl? bir giri?imde bulunamam?? olmas? sizin de anlatt???n?z konuya bir örnek te?kil etmektedir.

Çiçek: ??te biz bunu yapmamal?y?z. Biz tezlerimizi savunan birini ya desteklemiyor ya da bir süreli?ine arkas?nda duruyoruz. Ya da ABD’ye bizi k?zd?r?rsan?z ?ncirlik’i kapat?r?z, askerinizin lojistik deste?ini keseriz diyoruz. Bu tehditler ABD kamuoyunu kendimize dü?man etmekten ba?ka bir i?e yaramaz. Hukuken hakl? oldu?umuzu zaten biliyoruz. Bu yüzden Ermenilerde hukuk yoluna ba?vurmuyor.

Deveci Bozku?: Son olarak d?? kamuoyuna yönelik neler yap?lmal??

Çiçek: Ermeni sorunu konusunu d?? kamuoyu gibi Türk halk? da kulaktan dolma biliyor.  Bu ba?lamda Türk Tarih Kurumu Ba?kan? Say?n Prof. Dr. Yusuf Hallaço?lu da bu konuya “Tarih Gelecektir” adl? son kitab?nda yer verdi. Ayr?ca Türkiye’de de yo?un bir konferans faaliyeti sürdürülüyor. Kendi tezlerimizi toplumumuza do?ru anlatamad???m?z takdirde kamuoyunu h?zla kaybedebiliriz. Topluma sorunun ilk nereden ortaya ç?kt???n?, nas?l bugüne geldi?ini, Ermenilerin neyi hedefledi?inin birer birer anlat?lmas? gerekir. Ermeniler, ABD ya da di?erleri konunun yada sorunun basit bir özürle bitece?ini dü?ünüyorlar ve bunu bizim topluma da bu ?ekilde yans?tmay? amaçl?yorlar ama halk?m?za bunun basit bir özürle halledilecek bir konu olmad???n? anlatmam?z gerekir. Ayr?ca dünyada hiç doksan y?ll?k bir özür oldu?unu duydunuz mu? Böyle bir ?ey olabilir mi? Bunun basit bir özür bekleme konusu olmad???n?, emperyalist devletlerin kendi ç?karlar? do?rultusunda kulland?klar? bir konu oldu?u unutulmamal?d?r. Aksi halde herhangi bir mesafe kattedemeyiz. 1915’te ya?ananlar?n soyk?r?m olmad???n? da en iyi ?ngiltere ve ABD biliyor. 

Deveci Bozku?: Peki hocam bize de?erli bilgilerinizi ve vaktinizi ay?rd???n?z için Enstitü ad?na çok te?ekkür ediyorum.

Çiçek: Rica ederim.

 ----------------------
* ERAREN Uzmanı - ydeveci@iksaren.org
- ERMENİ ARAŞTIRMALARI, Sayı 26, 2007
    İçeriğe Yorum Yaz    Yazdır    Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar

Henüz Yorum bulunmamaktadır.


 
 
ERAREN - Ermeni Araştırmaları Enstitüsü

Bu site en iyi 1024 x 768 çözünürlükte görüntülenir.