Anasayfaİletişim
  
English



E-Bülten Üyeliği

Günlük bültenimize üye olmak için aşağıdaki alanları doldurunuz.
Ad:
Soyad:
Eposta:


DERGİ SAYILARI

SÖYLE??: Prof. Dr. Nur?en Maz?c? ile Ermeni Sorununun Tarihsel Geli?imi ve Günümüzdeki Yans?malar? Hakk?nda Bir Röportaj

Yıldız DEVECİ BOZKUŞ*
ERMENİ ARAŞTIRMALARI, Sayı 27-28, 2007

 .Œã€A°="justify">

 

Uzun y?llar sorunsuz bir ?ekilde ya?ayan Türk-Ermeni toplumunun ili?kilerinin bozulmas?nda Milliyetçilik ak?m?n?n etkisinden s?k s?k söz edilir. ?ki toplumun ili?kilerinin bozulmas?nda Milliyetçilik ak?m?n?n yan? s?ra büyük devletlerin rolünü nas?l de?erlendiriyorsunuz?

 

Böyle bir etkiden bahsedilebilir çünkü tüm milliyetçilik ak?mlar?nda bu etki vard?r.  Milliyetçilik ak?m? ilk olarak Rusya’n?n da etkisiyle Balkanlarda ba?lad?. Panslavist dedi?imiz Slav kökenli insanlar? tek çat? alt?nda toplama amac?yla insanlar k??k?rt?ld? ve zamanla bu ak?m Osmanl?’daki neredeyse tüm etnik gruplar? etkiledi. Örne?in Fransa’ya bakal?m, burada milliyetçilik ak?m? bast?r?ld?, 1789 Frans?z ?htilali’nden sonra cumhuriyet ilan edildi arkas?ndan ?nsan Haklar? Evrensel Bidirgesi yay?nland? ama ne yapt?lar bu ak?m? bast?rd?lar ve Napolyon imparatorlu?u’nu ilan etti ve uzun bir süre Fransa, monar?i kal?plar? ile yönetildi. Di?erlerine bakal?m, bu ba?lamda Ermenilerde de “bizde ba??ms?z olal?m” dü?üncesi ortaya ç?kt? ve Ermeniler de bu ak?mdan etkilendiler.  Söz konusu dönemde Düvel-i Muazzama dedi?imiz büyük devletler Ermenileri sevdiklerinden yard?m etmediler, kendi ç?karlar?na hizmet etti?inden dolay? sadece Ermenilere de?il S?rplara ve Yunanl?lara da yard?m ettiler.

 

Bu durum emperyalizmin “böl-yönet” yakla??m? için normaldir çünkü kendi ç?karlar? için bu deste?i vermeleri gerekiyordu. Özellikle Rusya bildi?iniz gibi s?cak denizlere inme arzusunda oldu?undan Gregoryen Ermenileri Ortodokslu?a döndürme çabas?yla Ermenilere büyük bask?lar yapt?.  H?ristiyanl?k konusunda en çok dini bask?ya maruz kalan halk?n Ermeniler oldu?unu söylemek mümkündür. Bildi?iniz gibi H?ristiyanl?k dört ?ncil’e dayan?r ve ?sa’dan sonra 68 y?l?nda derlenmi?tir. H?ristiyanl???n temeli olarak kabul edilir. Ama Ermeniler bu duruma itiraz ediyorlar ve Hristiyan mezhebinin temsilcisi Gregori’nin “H?ristiyanl???n temel kitab? olan ?ncil’i Milattan sonra 34’de derledi”,  diyorlar.  Bu yüzden, Ermeniler tarih boyunca daima dini nedenlerle (Ate?e Tapan) Persler, (Ortodoks) Bizans gibi büyük devletlerin dinsel bask?s?na maruz kalm?? ve din de?i?tirmeleri için çe?itli i?kenceler görmü?lerdir. Ancak Selçuklu ve Osmanl? Devletlerine bakt???m?zda Ermeniler dahil hiçbir etnik gruba kar?? Türklerin böyle bir bask?s?ndan söz etmek mümkün de?ildir. Dolay?s?yla Türklerle Ermeniler uzun y?llar sorunsuz bir ?ekilde bir arada ya?am??lard?r. Ancak Ruslara bakt???m?zda Ruslar?n Ermenilerden pek de ho?nut olmad?klar?n?, kendi topraklar?nda kalan Ermenilere yönelik korkunç bask?lar uygulad?klar?n? görmekteyiz. K?sacas?, Bat?l?lar da Ruslar da Ermenileri pek sevdiklerinden ya da ba??ms?zl?klar?n? kazanmalar?n? istediklerinden dolay? Kürtlere ve Ermenilere Kürdistan ve Ermenistan vaat etmemi?ler, iki toplumun da Osmanl?ya kar?? isyan giri?imlerinde bulunmalar?n? sa?layarak imparotorlu?un parçalanma sürecini h?zland?rmak amac?n? gütmü?lerdir. Asl?nda amaç üzüm yemek de?il, ba?c?y? dövmektir. Ama sonradan büyük devletler s?n?f?na eklemlenen Almanya ve ?talya’n?n bu planda yer almad???n? söyleyebiliriz. Almanlar?n tehcir s?ras?ndaki genel görü?leri ?öyledir: Almanlar tehcir y?llar?nda Ermenileri Osmanl? için bir engel olarak dü?ünürler, e?er Osmanl? Ermeni sorunu nedeniyle bölünürse d??ardan müdahale kolay olaca??ndan Ermenilerin faaliyetlerinin durdurulmas? gere?i üzerinde dururlar. Ancak ?ngiltere, Fransa ve Rusya, Ermenilerin k??k?rt?lmas?nda ciddi rol oynam??lard?r.  

 

Zaman zaman özellikle de Bat? kamuoyunda 1915 Olaylar? ile Yahudilerin maruz kald??? soyk?r?m konusunda benzerlik kurulmaya çal???ld???n? görüyoruz. Bu iki sorunu nas?l tan?ml?yorsunuz?

 

Asl?nda Osmanl?’da böyle bir sorun yoktur. Bir konunun uluslararas? sorun olabilmesi için nelerin gerekti?i hususuna ABD'nin Güney Kafkasya Politikas? Olarak: Ermenistan sorunu 1919–1921 ve Belgelerle Uluslararas? Rekabette Ermeni Sorunu'nun Kökeni 1878 – 1918 ba?l?kl? kitaplar?mda de?indim. Örne?in Do?u Sorunu ya da Yahudi Sorunu diyebilirsiniz. Çünkü Yahudiler hiçbir zaman kamu görevlisi olmad?. Devlet dairesinde çal??mad?. Y?llarca Gettolar’da ya?ad?lar. Belirli saatlerde dola?ma ve belirli saatlerde Gettolar’a geri dönmeleri gerekiyordu. Bilim ve sanat alan?nda Yahudilerin öne ç?kmas?, bürokrasi ve askerlik gibi di?er alanlar?n Yahudilere kapal? olmas?ndan kaynaklanm??t?r. Bir dönem Almanlar taraf?ndan Yahudilere verilen soyadlar?na bakt???m?zda toplumda s?rf a?a??lans?nlar diye hayvan adlar?n?n verildi?ini görüyoruz. Yahudilere geyik keçi gibi soyadlar? verilerek onlar?n toplumda belli bir yere gelmelerinin ya da yükselmelerinin önüne geçmek için böyle bir yola ba?vurulmu?. Ancak zengin tüccar Yahudiler istedikleri soyad? alabilmi?lerdir. Osmanl?ya bakt???m?zda böyle bir durum yok. Öncelikle Osmanl?’da hareket serbestli?i var. Osmanl?’da 20.000’nin üstünde üst düzey Ermeni bürokrat var. Bak?n Abdülhamit’in 12 e?i olmu? ama sarayda en çok sevdi?i ve de?er verdi?i, Dadyan Hatun olmu?tur. Yine Osmanl?’da Hazine, D??i?leri, Nüfus ??leri gibi bakanl?klar?n ve genel müdürlüklerin ba??na Ermenilerin getirildi?ini görüyoruz. Osmanl?’n?n nüfusunu göz önüne ald???m?zda o dönemde 20.000 rakam? az bir say? de?ildir. Ama Avrupa’da Yahudilere bakt???m?zda Yahudiler ya Freud gibi bilim adam? olarak, ya da Mendelson gibi sanatç? olarak toplumda ön plana ç?kabiliyorlar.  Ermenilere bakt???m?zda Osmanl?’n?n Ermenileri kendi yerlerinde tutmak gibi bir amac? yok. Osmanl? dönemine bakal?m Ermenilerin üst düzey bürokrat, pa?a oldu?unu görürüz. Örne?in Dadyan Pa?a Abdülhamit’in sa? koludur. Ermeniler sarayla içli d??l?d?r. Ermeniler sarayda el üstünde tutulur, D??i?leri bakanl???na getirilir.

 

Ancak Osmanl?n?n parçalanmas?ndan 24 ulus devlet olu?mu?tur, 25’ncisi neden Ermenistan olamad? sorusunun yan?t?na gelince: Balkanlarda herkes yerinde kalm??, Bulgarlar Bulgaristan’da, S?rplar S?rbistan’da, Yunanl?lar Yunanistan’da, Ortado?u’da da böyle, Suudi Arabistanl?lar Arabistan’da, M?s?rl?lar M?s?r’da kald?lar. Ama Ermeniler Selçuklular döneminden itibaren zanaatç? ki?ilikleri dolay?s?yla, in?aat i?leri, kuyumculuk, mimari gibi kentsel geli?im projelerinde uzman ki?iler olarak çal??mak üzere ya bat? vilayetlerinde i? olanaklar?n? kolay bulmu?lar ya da dönemin sultanlar?nca özel olarak ba?ta ?stanbul ve Bursa olmak üzere bat? kentlerine getirtilmi?lerdir. Dolay?s?yla imparatorlukta da??n?k bir biçimde ya?amaktad?rlar. Bu da??lmada misyonerlerin de önemli bir etkisi olmu?tur. Gregoryenli?e ek olarak, Protestan ve Katolikli?e döndürülen Ermeniler, bir süre sonra birbirlerine kar?? dü?manca bakmasalar bile, aralar?ndaki etniksel ba??n gücü zay?flam??, mezhepsel kimlik daha öne ç?km??t?r. Sonras?nda ise Ta?naklar do?u vilayetlerinde (Erzurum, Van, Bitlis, Elaliz, Sivas, Diyarbak?r) ba??ms?zl?k istediklerinde Osmanl? Devleti bu talebi,  gümü? tepside onlara verseydi bile devlet kuracak yeterli nüfuslar? yoktu zaten. Bat?l? ve Osmanl? belge ve nüfus say?mlar?na göre Ermenilerin nüfus bak?m?ndan en yo?un olduklar? yörelerde (Örne?in Van’da) bile %25’i geçememeleri, bir devleti olu?turan üç sosyolojik ögeden biri olan  “toprak üzerindeki nüfus yo?unlu?u”nu sa?layamad?klar?n? göstermektedir. Bu nedenle Ermenistan devleti kurulsa bile nas?l ayakta duracakt?; bunlar? göz önünde bulundurmak gerekir. K?sacas? Ermeni sorununu Bat? emperyalistlerince ç?kar?lm?? yapay bir sorun olarak niteliyorum. Ancak yapay da olsa bu sorun, ?stanbul’un i?galiyle ba?layan süreçte hem Divan-? Harp yarg?lamalar? hem de Malta’ya sürülen ?ttihatç?lar hakk?nda ?ngiliz Kraliyet Savc?s?, Türk yöneticiler Ermenilere katliam yapt? iddias?yla dava açmak istemi?se de delil yetersizli?inden dava aç?lmam??t?r. Yani yapay olan bu sorun Osmanl? ?mparatorlu?u döneminde ba?lam?? ve imparatorluk çökmeden de çözülmü?tür. Cumhuriyet Türkiye’sine aktar?lm?? bir Ermeni sorunu yoktur.

 

1915 Olaylar? öncesinde Ermeni Sorunu uluslararas? kamuoyunda nas?l yer alm??t?r?

 

Ermeni sorunu Berlin Kongresi ile uluslararas? bir hal alm??t?r. 93 Harbi olarak bilinen Osmanl?-Rus Sava?? sonucunda imzalanan Ayestefanos Antla?mas? (Ye?ilköy)’n?n 16. maddesinde, Berlin Kongresi’nde de 61. ve 62. Maddede bu konudan bahsedilir. Bu süreçte ve “?slahat projelerinde” Ermeniler, “vah?i Çerkezler ve Kürtlerin sald?r?lar?na kar??, Do?u vilayetlerine uygar milletlerden olan bir Türk yöneticisinin atanmas?n? ve yard?mc?s?n?n da Ermeni olmas?n? talep etmi?lerdir. 

 

Bugünkü Ermenistan’?n Kafkasya politikalar?n? nas?l de?erlendiriyorsunuz?

 

Ermenilerin büyük bir k?sm? 1915 sürgününden sonra ülkeye geri dönmemi?tir. Atatürk de bu dönmeyi?i ?öyle yorumlar: “Mondros Ate?kes Antla?mas?’ndan sonra Frans?zlar, tekrar sava? ba?lat?p Ermenileri Do?u Lejyonu’nda kulland?klar? için Ermeniler evlerine dönmeye korktular...”

 

Ermenistan’?n Kafkasya politikalar?na bakt???m?zda son derece sald?rgan bir politikan?n hakim oldu?unu görüyoruz. Ermenistan’?n bu sald?rgan politikas?n?n sadece Türkiye’ye kar?? de?il Azerbaycan, Gürcistan ve ?ran’a kar?? da uygulad???n? görüyoruz. Bu kom?u ülkeleri esas ald???m?zda Ermenistan’?n Türkiye’den Bat? Ermenistan talebinin yan? s?ra Gürcistan’dan da toprak taleplerinin oldu?unu, Azerbaycan’da Karaba?’? i?gal etti?ini söylemek mümkündür.

 

Ermenistan nüfusu h?zla azal?yor, s?n?r kap?s? aç?ld???nda bu durumun daha da h?zlanaca?? söylenebilir mi?

 

Evet, Ermenistan’da h?zl? bir göç dalgas? mevcut. Ermeniler gerek geli?mi? el yeteneklerinin olmas? ve gerekse de ticarete olan yatk?nl?klar? nedeniyle gittikleri her ülkede kolay i? bulmaktad?rlar. Örne?in ben Suriye ve Lübnan’a gitti?imde bu ülkelerde ya?ayan Ermenilerin ekonomik durumun gayet iyi ve e?itim düzeylerin de dü?ük olmad???n? gözlemledim. Osmanl?’da da Ermenilerin burjuva s?n?f?n? olu?turduklar?n? görüyoruz. Yine Osmanl?’n?n en iyi müzisyenlerinin Ermeni oldu?unu, Güllü Agop,  Hamparsum gibi müzisyenlerin Ermeniler aras?ndan ç?kt???n? görüyoruz. Yani sanat alan?nda çok iyi olduklar?ndan her gittikleri yerde kolay i? buluyorlar. O yüzden sürgün edildiklerinde de gittikleri yerlerde ciddi sorunlar ya?amadan hayatlar?n? devam ettirme imkan?n? elde etmi?lerdir.   Ben Washington D.C.’de bir Ermeni ile tan??t?m. ABD’de araba tamircili?i yapmaktayd? ve bu i? ABD’de iyi para getiren bir i?ti. Bizim Türk ö?renciler D.C.’de parasal ya da vize yenileme sorunlar? ile kar??la?t?klar?nda gidip kendisinden yard?m isterlerdi. O da Türk ö?rencileri, dü?ününe ça??rm??, birlikte halay çekerek, Türkçe ?ark?lar söyleyerek dü?ünü savm??lard?. Asl?nda ABD’de halen T.C. vatanda?l??? olan Cumhuriyet döneminde ABD’ye göçmü? Ermeniler bulunmakta. Ben de ö?renciyken gazete ilan?yla kiral?k oda ararken, beni de Garo adl? bir Ermeni aram??, “Biz varken ev kiralaman?z çok ay?p olur, gelin istedi?iniz kadar bizim çiftlik evimizde kal?n, isterseniz size kampuse gidip gelmeniz için 2.arabam? da veririm” önerisinde bulunmu?tu. Michigan’da ya?arken Garo ve e?iyle hem çok sa?lam bir dostluk kurma olana??m oldu hem de çok yard?mlar?n? gördüm. ABD’de ya?ayan her Ermeninin Türk dü?man? oldu?unu dü?ünmek yanl?? bence. ABD’de diasporan?n en a??r? ki?ilerinden biriyle bile on be? dakika konu?tuktan sonra “ac?lar?n?z? anl?yorum” dedi?inizde ?stanbul sohbetine ba?lad?klar?n? görürsünüz. Asl?nda ABD ve di?er ülkelerde bu iddialar?n bu kadar ileri boyutlara varmas?nda baz? Türklerin de önemli bir pay? olmu?tur. Mesela Orhan Pamuk, Fatma Müge Göçek, Elif ?afak, Halil Berktay, Taner Akçam soyk?r?m var diyor. Richard Hovvanisyan, Ermeni sorununa ili?kin çok say?da bilimsel yay?nda bulunmu? ve emperyalistlerin Ermenileri nas?l kulland???n? bu kitaplar?nda belgeleriyle anlatm??t?r. Luis Nalbantyan’?n kitab?ndan Ermeni isyanlar?n? ö?renip, tezimi yazd?m.

 

 

Tekrar Ermenistan’?n Kafkasya politikas?na dönecek olursak ?u saptamay? yapabiliriz: Kafkasya politikas?nda sürekli büyümeye çal??an bir Ermenistan var ama gittikçe Ermenisizle?en bir Ermenistan da var. S?n?r kap?s?n? açt???m?zda Ermenistan’dan en az 500.000 Ermeni daha göç eder ve ülkede kalanlar yaln?z çocuklar ve ya?l?lar olur. Geçti?imiz günlerde Ermenistan’da bir alan ara?t?rmas? yap?lm??. Temel sorununuz nedir diye soruldu?unda Ermenilerin büyük bir ço?unlu?unun ekonomik sorunlar oldu?unu söyledi?i kaydedilmi?. Soyk?r?m konusunun ise en alt s?ralarda yer ald??? belirtiliyor. Kafkasya politikas?n? sald?rgan bir yap? üzerine kuran Ermenistan’?n tüm kom?ular?na kar?? bu yöndeki politikalar?nda uzun ya da k?sa vadede bir de?i?iklik olmazsa ülkenin bir yere varamayaca??n? söylemek mümkündür. Kom?usuyla çat??an bir ülkeyseniz düzelemezsiniz, bu politikadan dolay? da ABD ya da Rusya deste?iyle de bire yere varamazs?n?z.

 

Ermenistan’?n neredeyse tüm kom?ular?yla problem ya??yor olmas? ve bu nedenle de bir çok projenin d???nda b?rak?lmas? ülkenin ekonomi politikalar?n?n yan? s?ra d?? politikas?n?n da olumsuz etkilenmesine neden olmaktad?r. Acaba bu ba?lamda ülkenin uluslararas? alanda giderek izole edilen bir devlete dönü?tü?ünü söyleyebilir miyiz?

 

Ermenistan ba??ms?zl???n? ilan etti?inde ilk tan?yan ülkelerin ba??nda Türkiye gelmektedir. Dönemin Türkiye Ba?bakan? Süleyman Demirel döneminde; Türkiye öncülü?ünde, Ermenistan Karadeniz Ekonomik ??birli?i Örgütü’ne üye olmu?tur. Ermenistan’?n ekonomik s?k?nt? içinde oldu?u dönemde buraya bu?day? gönderen de Türkiye olmu?tur. Yine ülkenin ilk ba??ms?zl?k döneminde de Sultan Re?at bu ülkeyi resmen tan?m?? ve bu dönemde de yani 1918’de de ülkedeki k?tl?ktan dolay? buraya bu?day yard?m? yapm??t?r. 1919 y?l?nda Ermenilere “soyk?r?m” yap?ld??? iddia ediliyor olmas?na kar??n, 1918’de iki ülke aras?nda hem ili?kiler daha iyi hem de Ermenistan’?n böyle bir iddias? yoktur. Oysa günümüzde Ermenistan bu tavr? nedeniyle birçok projenin d???nda b?rak?lm??t?r. Ba?ta Bakü -Tiflis -Ceyhan boru hatt? olmak üzere, demiryolu vb. birçok projeye al?nmam??t?r. Örne?in bu sald?rgan tutumlar? olmasa belki Erzurum Erivan aras?na bir otoban yap?l?r ve bu yolla Ermenistan’?n uluslararas?la?mas? sa?lanabilirdi. Ancak bu iddialar nedeniyle Ermenistan’?n y?ll?k kayb? 705 milyon dolard?r. Ermenistan gibi küçük bir ülke için bu miktar büyük bir kay?pt?r. Türkiye zaten zarar etmiyor, Türkiye’den Ermenistan’a, ?ran ya da Gürcistan üzerinden zaten mal gidiyor. Bak?n seçim kampanyas?nda Ter Petrosyan kendisinin seçilmesi halinde ülkenin ticaret hacm?n? 5 milyon dolar büyüyece?ini vaadetmi?. Ne kadar komik bir durum Türkiye’de 5 milyon dolar Bo?az’da bir ev fiyat?d?r. Var?n ülkenin içinde oldu?u ekonomik durumu siz dü?ünün.

 

Hukuki olarak da zaten sorunun Lozan Antla?mas? ile çözümlendi?ini görüyoruz. Ancak günümüzde Ermenistan yönetimi Lozan’? tan?mad???n? ve Sevr Antla?mas?’n? yürürlü?e koydu?unu s?k s?k dile getiriyor.

Asl?nda Ermenistan’?n bir önceki Devlet Ba?kan? Levon Ter Petrosyan yönetimi daha realist politikalar üretiyordu. Ancak Petrosyan i?lerine gelmedi?inden dolay? yönetimden indirildi ve yerine Robert Koçaryan getirildi. Koçaryan Karaba?l?d?r ve Karaba? da Ermenistan’a ait bir yer de?ildir. Koçaryan’?n asl?nda Ermenistanl? olmad???ndan dolay? olarak Devlet Ba?kan? seçilmesi de Ermenistan Anayasas?’na ayk?r?d?r. Bunu da kendi ç?karlar? do?rultusunda yasalar ç?kararak de?i?tirdiler ve Koçaryan bir ?ekilde kendini seçtirmeyi ba?ard?. Mevcut yönetim Türkiye’nin s?n?rlar?n? tan?mamakla beraber, ba??ms?zl?k bildirgesinde Türkiye topraklar?ndan Bat? Ermenistan olarak bahsediyor. Asl?na bakarsan?z bu bir sava? nedenidir. Biz Lozan’? tan?m?yoruz, Gümrü Antla?mas?’n? tan?m?yoruz biz Sevr Antla?mas?’n? geçerli say?yoruz diyemezsiniz.

Bir metnin antla?ma olabilmesi için önce taraflar aras?nda imzalanmas?, sonra taraf ülkelerin parlamentolar?nda onaylanmas?, ard?ndan da devlet ba?kan?n?n imzalamas?yla resmi gazetede yay?nlanmas?yla yürürlü?e girece?ini, oysa Sevr Antla?mas?’n?n yaln?zca birinci a?amay? tamamlam?? olmas?na kar??n Yunanistan d???nda hiçbir taraf ülkenin öbür iki a?amay? gerçekle?tirmedi?i, bu haliyle antla?madan çok “taslak” niteli?inde kald???n? an?msatmak gerekir.

 

Kald? ki Kars Antla?mas?’ndan önce, Ankara Hükümeti ile o tarihte ba??ms?z olan Ermenistan Cumhuriyeti ad?na iktidardaki Ta?nak Partisi’nin eski Maliye Bakan? Avram Gülhandanyan, eski Ba?bakan Alexandr Hadisyan ve ?çi?leri Bakan Yard?mc?s? ?stepan Gurganyan’?n imzalad??? 2 Aral?k 1920 tarihli Gümrü Antla?mas?’n?n konuyla ilgili maddeleri ?öyledir:

Bugünkü Türkiye-Ermenistan s?n?r?n?n?n küçük de?i?ikliklerle kabul edidi?i 2.Madde’den sonra, Üçüncü Maddede “...antla?ma uyar?nca, topraklar?n hukuksal durumu konusunda Türkiye’de kalacak olan üzerinde Türkiye’nin tarihsel, hukuksal ve etnik ili?kisi yads?namaz. Ermenistan Cumhuriyeti istedi?i takdirde, as?l halk?n?n tümüyle geri dönmesinin gerçekle?ebilmesi için, antla?man?n onaylanmas?ndan sonra üç y?l geçince plebisite ba?vurmay? kabul eder...” biçiminde düzenlenmi?tir.

 Dördüncü Madde ise, “Emperyalist devletlerin k??k?rtma ve özendirmeleri sonucu olarak, düzen ve güvenli?i bozucu eylemlere bundan böyle olanak b?rak?lmamas? yolundaki iyiniyeti nedeniyle Erivan (Ermenistan) Cumhuriyeti iç güvenli?i korumaya yetecek düzeyde s?n?rl? asker bulundurmay? yükümlenir...”, denmektedir.

 Alt?nc? Madde de, “ Taraflar, Büyük Sava? s?ras?nda dü?man ordular?na kat?larak kendi devletine kar?? silah kullanm?? ya da i?gal alt?ndaki topraklar üzerinde toptan katliamlara kat?lm?? olanlar d???ndaki göçmenlerin eski s?n?r içindeki yurtlar?na dönmelerine izin verir...”   ve

Onuncu Madde ise  “Erivan Hükümeti, Türkiye Büyük Millet Meclisin’ce kesinlikle reddedilmi? olan Sevr Antla?mas?’n? hükümsüz say?p ve kimi emperyalist hükümet ve siyasal çevreler elinde bir k??k?rtma arac? olan Avrupa ve Amerika’daki [Ermeni]  temsilci heyetlerini geri ça??rmay?, bundan böyle iki ülke aras?nda her türlü yanl?? dü?ünceleri ortadan kald?rmak iyiniyetiyle yükümlendi?ini aç?klar. Ermenistan Cumhuriyeti... Türkiye’nin kom?uluk haklar?na sayg?l? olma do?rultusunda iyiniyet kan?t? olarak, emperyalist amaçlar güderek, iki ulusun bar?? ve güvenli?ini tehlikeye sokan haris ve sava?ç? ki?ileri hükümet yönetiminden uzak tutmay? yükümlenir”, biçiminde kaleme al?nm??t?r.

Gümrü Antla?mas?’n?n, önce 16 Mart 1921 Moskova Antla?mas?, daha sonra 13 Ekim 1921 Kars Antla?mas? ile ufak de?i?ikliklerle Türkiye ile Ermenistan aras?ndaki s?n?r belirlenmi?tir. Misak-? Milli’nin taraf devletlerce kabul edildi?ini de belirten ve di?er ad? “Türkiye ile Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan Aras?nda Dostluk Antla?mas?” olan Kars Antla?mas?’n? imzalayanlardan ikisi de Ermenistan Cumhuriyeti ad?na Di?i?leri Komiseri ?skinaz Mravyan ve ?çi?leri Komiseri Bogos Makizyan’d?r.

Gümrü Antla?mas?,  Ta?nak Partisi yetkililerinin Ermenistan Devleti ad?na Ankara Hükümeti ile yapt?klar? bir antla?mad?r. Sevr Antla?mas?’n? tan?mad?klar?n? resmen teyid etmi?lerdir. 1.Dünya Sava?? s?ras?nda Osmanl? Ermenilerinin devletlerine kar?? emperyalistlerle i?birli?i ve katliamlar yapt?klar? bir bak?ma bu antla?mada itiraf edilmi?tir. Kars Antla?mas? ise egemen devletin SSCB olmas? hasebiyle 1991’e de?in hukuksal bir anlam? olmad??? tart???labilir olmakla birlikte tarihsel ve siyasal önemi yads?namaz. Ancak bu antla?ma, Ermenistan ba??ms?zl???n? tekrar kazan?nca Türkiye’nin Ermenistan’? tan?mas? süreciyle tekrar yürürlü?e girmi?tir. Bu ba?lamda, bir yönetimin “devlet” olarak tan?mlanabilmesi için gerekli olan iki hukuksal ögeden birisinin  “süreklilik” ikincisinin de  “devletin tan?nmas?” oldu?unu, bu iki ögenin birbirini tamamlad???n? Ermenistan yetkililerinin bilmesi gerekir

Gümrü Antla?mas?’n? yapan Ankara Hükümeti’nin taraflara imzalatt??? ve anla?ma olman?n uluslaras? hukuk ve devletler hukuku çerçevesindeki üç ko?ulunu (antla?ma metninin taraflarca imzas?, parlamentolarda onay ve devlet ba?kanlar?nca imzalanarak resmi gazetede yay?nlan?p yürürlü?e girmesi) Türk delegelerin imzac? devletlere sa?lad??? Lozan Antla?mas?, Türkiye Cumhuriyeti’nin tapusu olmas? hasebiyle ayn? zamanda tabusudur da. Bu hukuksal çerçevede gerek Türkiye’den gerek Ermenistan’dan gerekse bir ba?ka “egemen devletten” toprak talebinde bulunman?n sava? nedeni oldu?unu da bilmek gerekir.

Bu antla?may? imzalayanlar öyle kalk?p da “ben bu antla?malar? tan?m?yorum” derse, birileri de kalkar “1699 Karlofça Antla?mas?’ndan sonra yap?lan tüm antla?malar? tan?m?yorum” diyerek 22 milyon km karelik Osmanl? ?mparatorlu?u s?n?rlar?na geri dönmeyi önerebilir.  Hiç bir ülkenin akl?selim yöneticisi böyle ciddiyetsiz iddialarda bulunmamal?d?r.

 

“ABD'nin Güney Kafkasya Politikas? Olarak: Ermenistan Sorunu 1919–1921” ba?l?kl? kitab?n?zda Amerikan Sivil Toplum Kurulu?lar?n?n Ermeni Sorununa bak?? aç?lar?n? inceliyorsunuz. Bu ba?lamda ABD sivil toplum örgütlerinin Ermenistan’a geçmi?te verdikleri destek ile günümüzdeki destekleri aras?nda nas?l bir ba?lant? kuruyorsunuz?

 

19.Yüzy?l?n son çeyre?inde dinsel kaynakl? örgütlere ek olarak, etnik kaynakl? Ermeni sivil toplum örgütlerine de rastlamak mümkündür. Bunlar?n önde gelenleri,1894’te Boston’da kurulan United Friends of Armenia,1895’te Washington’da etkinlik kaznanan Phil-Armenic Assocation ve 1895’te New York’ta örgütlelen National Armenian Relief Committee’dir. .    Günümüzde ise bunlar?n devam?n? görüyoruz ANCA mesela. ANCA’n?n kurulu?u taa o döneme dayan?r. 1914’te as?l mesle?i emlakç?l?k olan  Morgenthau’nun elçilik yapt???n? ve Osmanl? Ermenisi Andonyan’? da sekreter olarak kulland???n? görüyoruz. Morgenthau’da bir diplomatta olmas? gereken objektiflik ve bilgi birikimi yoktur. Bu nedenlerle subjektif bak?? aç?s?yla Andonyan’?n Osmanl? aleyhinde aktard??? bilgiler çerçevesinde ABD D??i?leri bakanl???na Ermeni isyanc?lar lehine yaz??malar yapm?? ve dolay?s?yla ABD kamuoyunun “H?ristiyan” Ermenileri “barbar” Müslümanlara kar?? koruma güdüsüne itmi?tir. Bir de bunlara Osmanl?daki Protestan misyonerlerin yaz??malar? ve radyo ve televizyonun olmad??? bir dönemde uluslarars? bilgilenmeyi yaln?ca kilise toplant?lar?nda edinen Amerikal?lar? dü?ünürseniz, Türkiye aleyhine olu?an ABD kamuoyunun kökenlerinin de 19.yüzy?la de?in uzad???n? görürsünüz. O dönemde olmamakla birlikte, günümüzde baz? Yahudi sivil toplum örgütleri de Ermeni lobisine destek vermektedir. Örne?in ADL direktörü Foxman’a bakal?m. Türkiye’ye verdikleri destekleri geri çekmeleri, Ermenileri sevdiklerinden de?ildir, ayn? dönemlerde Me?al’?n Türkiye’ye gelmi? olmas? ve Türkiye’nin ?srail kar??t? bir politika izlemesi halinde olacaklar? görmesi için yap?lm?? bir uyar?d?r adeta. ABD bas?n?na bakt???m?zda da a??rl?kl? olarak Ermenileri desteklediklerini görüyoruz. New York Times,  Boston Globe gibi gazeteler de Ermenilere ciddi destek veren editörler var. Bunda Ermenilerin söz konusu bölgelerde yo?un olmalar?n?n önemli bir etkisi vard?r. Örne?in California da “Little Armenia” ya da “Los Armenio” adl? bir yerle?im birimi var.  Burada baz? gazetelerin editörlerinin Ermeni olmas?, okur mektuplar?n?n geldi?i sayfalar?n editörlü?ünün Ermenilerin elinde olmas? Ermeni lobisine büyük bir avantaj sa?lamaktad?r.  

 

ABD’deki Ermeni iddialar?n?n bu kadar çok yanda? bulmas?n?n bir di?er nedeni de, oradaki Ermeni seçmenleridir. Özellikle California’da çok fazla Ermeni nüfusu ve dolay?s?yla da seçmeni var. Örne?in ABD’de ya?ayan bir Ermeni kalk?p ta Kiliseye 5 milyon dolar ba???ta bulunabiliyor. Oysa bu paray? ekonomik s?k?nt?lar içindeki Ermenistan’a gönderse daha yararl? bir i? olacak. Kilise Ermenilere ne tür bir yard?mda bulunabilir ki. ??te bu tür parasal kampanyalarla Ermeni lobisinin finansman?n? sa?l?yorlar. Bir de ABD’de siyasi partiller yasas?, bu tür parasal desteklere aç?k oldu?undan herhangi bir sorunla kar??la?madan Kongre üyeleri üzerinde dilediklerini yapt?rabilecek gücü ellerinde tutuyorlar.  

 

ABD’deki Ermeni iddialar?n?n bu kadar çok yanda? bulmas?n?n bir di?er nedeni de oradaki Ermeni seçmenleridir. Özellikle California’da çok fazla Ermeni nüfusu ve dolay?s?yla da seçmeni var. Örne?in ABD’de ya?ayan bir Ermeni kalk?p ta Kiliseye 5 milyon dolar ba???ta bulunabiliyor. Oysa bu paray? ekonomik s?k?nt?lar içindeki Ermenistan’a gönderse daha yararl? bir i? olacak. Kilise Ermenilere ne tür bir yard?mda bulunabilir ki. ??te bu tür parasal kampanyalarla diasporan?n finansman?n? sa?l?yorlar. Bir de ABD’de bu tür parasal kampanyalara destek vermek yasal oldu?undan herhangi bir sorunla kar??la?madan dilediklerini yap?yorlar.  

 

Son zamanlarda Ermeni Sorunu konusunda ABD bas?n?nda Türkiye’ye kar?? farkl? bir tutum görüyoruz bunu neye ba?l?yorsunuz?

 

Tam da ABD’de soyk?r?m iddialar?n?n kabul edilece?ine kesin gözüyle bak?l?rken böyle bir dönü?ün ya?anm?? olmas? ?una i?aret etmektedir: Demek ki ABD Ermeni sorununun arkas?nda durmuyor ve gerekti?inde bu konuyu bas?n bile Türkiye’ye kar?? kullan?yor. Yani bu konu ABD’nin insani nedenlerle ilgilendi?i bir konu de?il, politik bir konu. 2003’te Türkiye, ABD’nin Türkiye’den Irak’a karadan giri?inin aç?lmas? için 1 Mart tezkeresini geçirmeyince ABD yetkililerinde birisi  “biz de soyk?r?m belgesini ç?kar?r?z” demi?ti. Elinizde bu belge varsa hiç bir ?ey ortada yokken bu belgeyi ortaya koyman?z gerekir. Bu çok ay?p bir ?ey gerçekten. Ben 26 y?ld?r bu i?in içindeyim, elime böyle bir ?ey geçmedi,  geçse onu da yay?nlar?m. Devleti savunmak benim görevim de?il, ben akademisyenim, böyle bir belgeyi bulursam yay?nlar?m. Önyarg? ile çal??mad?m hiç. Bu ülkeyi savunacak diplomat?, askeri, polisi var onlar savunsun benim akademisyen olarak böyle bir belge varsa yay?nlamam laz?m. Bir süre geçti ve bu haberlerin arkas? bo? ç?kt?. Çünkü böyle bir belge yok ellerinde. Ben Amerikan Ulusal Ar?ivinde bir y?ldan fazla çal??t?m ve bulamad?m böyle bir belge, tüm ABD belgeleri Osmanl? ar?iv belgelerini do?rular yöndeydi. “Afganistan’a destek verin yoksa soyk?r?m belgesini ç?kar?r?z, tezkereyi geçirin yoksa soyk?r?m belgesini ç?kar?r?z, Kuzey Irak hakk?nda fazla konu?may?n soyk?r?m belgesini ç?kar?r?z”, diyerek ikide bir bu konuyu gündeme getirerek Türkiye üzerinden olu?acak Kafkaslar ve Ortado?u politikalar? için adeta blöf yap?yorlar. Türkiye’de kararl? bir duru? olsa ve “soyk?r?m belgesini ç?kar?n da bizde görelim”, dense böyle bir belgenin olmad??? anla??lacak ama böyle bir siyasal irade ne yaz?k ki yoktur Türkiye’de.

 

Türkiye’de s?k kar??la??lan sorunlardan biri olan siyasilerle halk? örne?in Ermeni Diasporas? ile Ermenistan’daki Ermenileri birbirinden ay?rma konusunda ne dü?ünüyorsunuz?

 

Ben art?k “Ermeni diasporas?”, de?il “Ermeni lobisi” deyimini kullan?yorum. Çünkü ABD’de ya?ayan her Ermeni, diaspora kapsam?na girmesine kar??n, bunlar?n tümü “soyk?r?m” iddialar?na destek vermiyor. Ermenistan lobisinin bask?s? olmazsa, Türkiye Ermenistan’la sorunlar?n? daha kolay çözebilir. ABD’deki bu lobiler, her zaman daha sert tav?rl?. Örne?in ABD’deki Yahudi Lobisi’nin bask?s? olmasa, ?srail, Filistinlilerle sorununu ?imdiye de?in çözebilirdi. Sorunu zora sokan ABD’li Yahudilerin keskin tavr?. Ya da Yunan Lobisi Türkiye-Yunanistan ili?kilerinde yumu?ama de?il, sertlik yanl?l???n? Yunan hükümetlerinden daha çok dile getiriyor. San?r?m bu, göçmen psikolojisiyle ilgili bir sorun. Ermeni Lobisi’nin keskinli?inden de do?al olarak en fazla zarar gören, Ermenistan halk? oluyor. Bizim zaten ülke olarak Ermenistan’la bir sorunumuz yok. Biz halklara dü?man de?iliz. Bizim Ermenistan hükümetiyle, a??rl?kl? olarak Ermeni lobisi ve radikal milliyetçi Ta?nak Partili Koçeryan hükümetiyle sorunumuz var. Ter Petrosyan döneminde an?msayaca??n?z üzere, Türkiye-Ermenistan ili?kileri oldukça iyi düzeydeydi. Ayr?ca sadece Ermeniler de?il Türkiye’nin hiçbir halka kar?? dü?manl??? yoktur. Örne?in Ermenistan’dan gelen yakla??k 50.000 kaçak Ermeni ülkemizde ya?ad??? halde, soyk?r?m iddialar?na kar??n, Türkiye bu kimseleri s?n?rd??? etmiyor. PKK ile mücadelenin en yo?un oldu?u dönemde, Halepçe katliam?ndan kaçan Irak’l? 500.000 Kürdü o dönemde mali durumu kötü olmas?na ra?men, kamplarda a??rlad? Türkiye.

 

?ubat 2008’de yap?lacak olan Ermenistan Devlet Ba?kanl??? seçimlerini nas?l de?erlendiriyorsunuz?

 

Biliyorsunuz Cumhurba?kanl??? seçimlerinde aday olarak eski Devlet Ba?kan? Levon Ter Petrosyan da var. Seçilme ?ans? çok yüksek olmamakla birlikte Türkiye olarak bu seçimde Petrosyan’?n kampanyalar?n? desteklemeliyiz. Bu destek maddi de olabilir ya da bas?n yoluyla yap?lacak bir destekte olabilir. Örne?in Türkiye 100 bin dolar harcay?p bas?n yoluyla Petrosyan’?n kampanyas?n? destekleyebilir. Ya da Petrosyan iktidara gelirse kendisine belirli mallar?n sat???nda baz? indirimler uygulanaca?? aç?klanabilir. Türkiye’deki 50.000 Ermenistan Ermenisine seçimlerde kendilerinin ve Ermenistan’daki ailelerinin Petrosyan’? desteklemeleri önerilebilir

 

Bu durumda Türkiye’de ya?ayan 50.000 kaçak Ermeni’nin Ermenistan’daki seçimlerde lehimize oy kullanmalar? sa?lanabilir mi?

 

Belki ?öyle bir ?ey yap?labilir. Türkiye’deki kaçak Ermenilerin Ermenistan’da aileleri var bu da nerden baksan?z 350.000 ki?i demek. Türkiye’deki Ermeniler ailelerine seçimde Petrosyan’a oy vermeleri konusunda mektup yazsalar ve Petrosyan’?n seçilmesi halinde kendilerinin daha rahat Türkiye’ye gidip gelebileceklerini, s?n?rlar?n aç?labilece?ini, kendilerinin Türkiye’de kalmalar?n?n sa?lamla?aca??n?, daha radikal birinin seçilmesi durumunda ise Türkiye ile ili?kilerin gerilece?i ve belkide s?n?r d??? edileceklerini belirtirlerse etkili olaca?? inanc?nday?m. Yine sanat kurumlar? ya da i? adamlar?n? harekete geçirmemiz mümkün olabilir. TRT Int, Ermenistan’da izleniyor. Bu kanaldan Ter Petrosyan lehine Ermenice yay?n yap?labilir. 

 

Koçaryan yanl?s? bir yönetimin ki bunun büyük ihtimalle Serge Sarkisyan olaca?? görünüyor, Devlet Ba?kan? olmas? halinde Ermenistan’la ili?kilerimiz nas?l ?ekillenir?

 

K?sa vadede Koçaryan’?n da yapt??? gibi yerine gelecek yönetim de irrasyonel politikalara devam ederse ?u an oldu?u gibi kaybeden taraf yine Ermenistan olur. Ermenistan yönetiminin Karaba?’daki i?gali devam etti?i ve Türkiye’nin Do?u Anadolu bölgesinden Bat? Ermenistan olarak bahsedildi?i sürece, ne kara s?n?r?m?z aç?l?r ne de ili?kilerimiz iyile?ir hatta belki bu iddialardan vazgeçilmedi?i sürece aç?k olan hava sahas?n?n kapat?lmas? gibi sert önlemler bile al?nabilir. 

 

Ermeni sorunu ve PKK konusunda Avrupa Birli?i ve Amerika Birle?ik Devletleri de Türkiye’yi zaman zaman s?k??t?ran baz? politikalar ürettiler. Ancak gelinen noktada iki konudan birinden ödün vermek zorunda kalm?? gibi bir durumun ortaya ç?kt???n? söylemek mümkün mü?

 

Ta?naklar sözde Ermeni soyk?r?m? konusunda Avrupa Parlamentosu’na öneri götürdüler. Bu öneriye göre AP, Türkiye’den Avrupa Birli?i’ne girebilmesi için ön ?art olarak soyk?r?m? tan?mas?n? öngörüyordu. 784 ki?ilik parlamentoda sadece 2 ki?i bu öneriye oy verdi. Bu durumun olu?mas?nda asl?nda tam da PKK konusunda ya?anan geli?melerin önemli bir etkisi olmu?tur.  Türkiye’nin PKK konusunda tezkere ç?karmas?yla beraber Lagendik PKK’y? uyarm?? ve DTP’ye de PKK’y? desteklememesini ve normal bir siyasi parti olmas?n? dile getirmi?ti. Bu geli?melerden ?unu ç?karmak mümkündür: Ülke olarak biraz kararl? bir tav?r sergilerseniz her zaman kazançl? ç?kars?n?z. Günümüze bakal?m ba?ta ?ngiltere olmak üzere tüm Avrupa bas?n?n?n PKK konusunda Türkiye’ye destek verdi?ini ve “Türkiye’nin kendini savunmak hakk?d?r” dediklerini görüyoruz. An?msanaca?? üzere PKK’n?n Da?l?ca’da askeri birli?e sald?r?s? sonucu Türk kamuoyunda büyük bir infial uyanm??, Edirne’den Hakkari’ye kat?l?mc? say?lar? 10.000’leri bulan protesto mitingleri düzenlenmi?ti. Gerek Avrupa, gerekse ABD bas?n? ve siyasileri Türk kamuoyunu çok dikkatli izliyor ve tepkilerine kar?? duyarl?l?k gösteriyor. Nitekim Cumhuriyet mitingleriyle de Türk bas?n?ndan ve siyasetçilerinden çok Bat? bas?n? ve siyasetçileri dikkat kesilmi?ti. Bu demektir ki, ülkenin temel sorunlar?na duyarl?l???m?z? yitirmedi?imiz sürece, siyasal karar alma organlar?n? ve uluslararas? aktörleri etkileyebiliyoruz. Görünen AB ve ABD politikalar? “?imdilik” Türkiye’yi destekler yönde. Ancak, kesin sonuçlar ç?karmak için de henüz erken.

 

“Uluslararas? Rekabette Ermeni Sorunu'nun Kökeni 1878 – 1920” adl? kitab?n?zda Ermeni Sorununun temelinin 1878’lere dayand???n? belirtiyorsunuz. Bu dönemde Ermeni sorunu konusunda ya?anan geli?melerle bugünkü geli?meler aras?nda bir benzerlik var m??

 

Büyük bir benzerlik var. Çünkü kitab?m? yazd???m dönem ?mparatorlu?un çökü? dönemini ele al?yor. Bu dönemde nas?l ki Ermeniler imparatorlu?un parçalanmas? için bir araç olarak kullan?lm??sa ?imdi de Bat? devletleri Türkiye’nin içinde bulundu?u durumu göz önünde bulundurarak Kürt sorununu ortaya atm??t?r. Bak?n ekonominin kötüye gitmesiyle beraber bu konular iyice su yüzüne ç?k?yor. Asl?nda bu konular?n birbiri ile eklemlendi?ini görüyoruz. Stefonos Yerasimos Milliyetler ve S?n?rlar kitab?nda bu konuyu çok güzel ele al?r. Ermenilerle Kürtlerin nas?l el ele verip Osmanl?ya kar?? isyan ettiklerini, nas?l örgütlendiklerini çok detayl? anlat?r. Yine Rusya’n?n zay?flamas?yla beraber Kürtlerin nas?l saf de?i?tirip bu kez Osmanl?ya s???n?p “biz sizin taraf?n?zday?z” izlenimi yaratt?klar?n? anlat?r. O dönemde Abdülhamit’in Stokholm Büyükelçisi Kürt ?erif Pa?a’n?n Bogos Nubar ile ili?kilerini de görüyoruz. Paris Bar?? Konferans?’nda ve Londra Konferans?’nda her iki taraf?n ba??ms?zl?k çabas? içine girerek Osmanl?ya kar?? bir ittifak olu?turup bölgede Kürdistan  ve Ermenistan kurmaya çal??t?klar?n? biliyoruz Bu her iki toplumu da Bat?l?lar önce k??k?rt?p sonra kullanm?? ve i?leri bitince de yüz üstü b?rakm??lard?r. Hatta bu toplumlar için “devlet kurma yetenekleri yoktur” diye Ermeni ve Kürtleri a?a??layanlar, yine Bat?l?lar olmu?tur. 

 

Ermeni Sorunu konusunda Cumhuriyet döneminde ya?anan geli?meleri göz önünde bulundurdu?umuzda bugünkü durumla nas?l bir ba?lant? kurmam?z gerekir?

 

Ermeni sorunu asl?nda Cumhuriyetle beraber yani Lozan’da hem hukuki hem de siyasi olarak kendili?inden çözümlenmi?tir. Ancak Cumhuriyet kurulduktan sonra da baz? Ermeni milliyetçileri taraf?ndan Bat?l? devletlerin de deste?iyle zaman zaman çe?itli isyanlar gerçekle?tirilmi?tir. Örne?in 1926 ve 1927 y?llar?nda ortaya ç?kan I. ve II. A?r? ?syan?’na bakal?m. Bu isyanlar Lübnan’da kurulan Hoybun Cemiyeti taraf?ndan organize ediliyor.  Hoybun Cemiyeti ise Kürt ve Ermenilerden olu?uyordu. Bu da Cumhuriyetten sonra da sorunun ?ekil de?i?tirerek devam etti?ini gösteriyor. Sonra ASALA’n?n bitmesiyle beraber bu bölgede PKK’n?n ortaya ç?kt???n?, PKK’n?n kontrol alt?na al?nd??? y?llarda yine ayn? yerde Hizbullah’?n boy göstermesi hep benzer sebeplerden kaynaklanmaktad?r. 

 

Türkiye’nin Ermeni Sorunu konusunda izledi?i politikalar? nas?l de?erlendiriyorsunuz?

 

Türkiye Atatürk döneminde oldu?u gibi günümüzde de “Yurtta Sulh, Cihanda Sulh” politikas?n? uyguluyor. O yüzden ne Ermenistan’la, ne Yunanistan’la ne de bir ba?ka kom?usuyla sorun ya?amay? arzu eden bir ülke de?ildir. Unutmayal?m ki, “sel gider kum kal?r”. Yar?n ABD de di?erleri de bölgeden gider yine biz kom?ular kal?r?z birbirimize. Do?u toplumlar?n?n halklar? sürekli emperyalist devletler taraf?ndan birbirine dü?ürülmü?lerdir. Bunun içinde Türkler de, Araplar da, Farslar da, Ermeniler de, Yahudiler de, Kürtler de vard?r. Art?k 21. yüzy?lda bunun bilincine varmak ve dayan??ma göstererek emperyalistlerin yay?lmalar?n? engellemek gerekir.

 

Son dönemlerde PKK’n?n Kuzey Irak’tan ç?k?p Kafkaslara yerle?ece?i yönünde baz? haberler bas?nda yer ald?. Türkiye’nin kom?ular?yla ili?kileri göz önünde bulunduruldu?unda Gürcistan ve Azerbaycan’?n böyle bir geli?meye izin vermeyece?ini görüyoruz. Ancak Ermenistan için bu durum söz konusu de?ildir. Bu ba?lamda PKK’n?n Ermenistan’a özellikle de Karaba?’a yerle?ece?i iddia ediliyor bu durumu nas?l de?erlendiriyorsunuz?

 

En ba?tan ?unu söylemek laz?m ki ate? olmayan yerden duman ç?kmaz. Yani neden Gürcistan’a, Azerbaycan’da de?il de Karaba?’a yerle?tikleri konusunda haber ç?kt??? üzerinde biraz dü?ünmek laz?m bence. Çünkü Gürcistan’?n da Azerbaycan’?n da PKK’n?n bu yöndeki bir hareketine izin vermeyece?ini biliyoruz. Hatta bu ülkelerin yöneticileri, PKK’y? uluslararas? bir terör örgütü olarak gördüklerini belirten demeçler bile verdiler. Ancak Ermenistan’dan bu yönde bir aç?klama gelmedi. Ermenilerle PKK’l?lar aras?nda baz? toplant?lar?n yap?ld??? ve toplant?larda Ermenilerin PKK’ya %75 oran?nda parasal destek sa?lama yönünde kararlar al?nd??? belirtiliyor. Bu plana göre Türkiye’nin PKK ile mücadele ederek ekonomisi zay?flayacak ve daha sonra Türkiye Ermenilerle Kürtler aras?nda payla??lacakt?r. Tabi bunlar spekülatif haberler, elimizde belge yok. Ayr?ca Ermenistan’la diplomatik ili?kimiz de yok ki, gönderelim bir muhabir Kuzey Irak’a gönderdi?imiz gibi “ git bak bakal?m Ermenistan’da neler oluyor bir rapor haz?rla ve dön”, diyemiyoruz. Oysa Irak’a gazeteciler gidip oralarda PKK bürolar? var diyor ve resmini çekip getiriyorlar. Yani söylenti olmakla beraber yine de tedbirli olmak laz?m. Muhtemelen böyle bir ?ey dü?ünüldü ya da görü?üldü ama ne a?amada oldu?unu söylemek mümkün de?il. Türkiye’nin terörle mücadele ederek iç sava?a sürüklenmesi sa?lanacak ve daha öncede belirtti?im gibi bir Kürdistan ve Ermenistan kurulmas? planlanlanacak. Gerçi Ermenistan “biz PKK’ya destek vermiyoruz “dedi ama önceki y?llarda Ermenistan’dan A?r? ya da Kars’a giren PKK teröristleri oldu?unu biliyoruz.

 

Geçti?imiz günlerde Ermenistan’da askerlik sürelerinin uzat?ld??? aç?kland?. Acaba bunun PKK konusundaki geli?melerle bir ba?lant?s? oldu?unu söyleyebilir miyiz?   

 

Tüm bu geli?meler, Ermenistan’da PKK konusunda baz? haz?rl?klar?n oldu?una i?aret etmektedir. Tarih boyunca Ermenilerin ve Kürtlerin ortak hareket ettiklerini birçok Bat? ya da Türk yazarlar?n eserlerinde görüyoruz. Ancak, bir akademisyen olarak yine de henüz kesin ifade kullanmak için erken oldu?unu söylemeliyim.

 

PKK’n?n Karaba?’a yerle?me olas?l???na kar?? zaten kötü giden Türk-Ermeni ili?kileri nas?l ?ekillenecektir?

 

Ermeniler asl?nda Kelbecer’de sadece Azerileri de?il Kelbecer’deki yani Kafkaslar’daki Kürtleri de öldürdü. Bu yüzden asl?nda Da?l?k Karaba?’da ya?ayan Kürtlerin burada PKK’y? bar?nd?rmas? konusunda sorunlar ya?anabilir. Ermenilerden güçlü bir devlet adam? ç?km?yor. Türkler, Farslar devlet yönetiminde Ermenilerden daha ak?ll? ve gerçekçi politikalar üretiyorlar. Geçmi?e bakt???m?zda da bu böyle. Kalk?p da Ermeniler Karaba?’a PKK’y? yerle?tirirse, ayn? etnik kökenden gelen iki Müslüman devlet aras?nda kalm?? bir Ermenistan’?n sürekli bu devletlerden birine çomak sokan bir ülke olarak kendisi zarar görür. Türkiye her zaman bar??ç?l politikalardan yana ve kimseyle sava?mak istemeyen bir ülke olmu?tur. Ama e?er durmadan sorunlar yaratan birileri de olursa Türkiye 3 günde tüm kom?ular? da dahil olmak üzere hepsini etkisiz hale getirecek askeri güce de sahip bir ülkedir.  Türkiye art?k eskisi gibi sadece ABD’den silah alm?yor, 20 ayr? yerden silah al?yor. Böyle bir geli?me olsun istenmez, ayr?ca silahlanmaya veya sava?a harcanacak para neden e?itim, sa?l?k, altyap? çal??malar?na harcanmas?n. Unutmay?n ki, sava??n kazanan?, bar???n kaybedeni olmaz.

 

PKK’n?n Co?rafi olarak Kuzey Irak’tan kalk?p da bir Bat? ülkesine gidip tekrar Karaba?’a dönmesi nas?l gerçekle?ir bu durumda?

 

PKK neden bir Bat? ülkesinden gitsin ki? Van üzerinden ç?kar gider.  ?ran üzerinden gider. Zaten ?ran’a girip ç?k?yorlar. PJAK’la ba?lant?lar? var. Kuzey Irak’tan ç?kacaksa tek ç?k?? vard?r o da ?ncirlik üzerindendir. Geçmi?te Barzani ?talya’ya ya da Milano’ya nas?l gitti. ?ncirlik’ten gittiler. Bu adam?n ?talya’ya gitmesi için ?ncirlik’ten geçmi? olmas? gerekiyor. Zaten ?ncirlik de yolgeçen han? haline geldi.  Türkiye’de 19 Amerikan üssü vard?. Çetin Altan ??çi Partisi milletvekiliyken “ABD’liler 35 milyon metre karelik yeri i?gal ediyorlar” bu bizim toprak bütünlü?ümüze ayk?r?d?r diye itiraz etti.  1969’da Süleyman Demirel Adalet Partisi’nden Ba?bakand?, bu protesto sonucu ?ncirlik üs olmaktan ç?kar?l?p tesis haline getirildi ve ABD personelinin yar?s? da s?n?r d??? edildi. ?ncirlik kelimesini art?k yanl?? kullanmayal?m. ?ncirlik asl?nda NATO’dan çok daha önce kuruldu. Biz NATO’ya 1952’de girdik. ?ncirlik ise 1947’de CHP iktidardayken,  ABD’nin ?ncirlik’e üs yap?lmas?n? da içermek ko?uluyla Marshall Plan? ile Türkiye’ye 100 milyon dolar Yunanistan’a da 300 milyon dolar yard?m yapmas?yla Türkiye’nin gündemine girdi. Bu üsler kuruldu?unda Türkiye’de söz konusu dönemde çok fazla üs vard?. Sinop’ta radar istasyonu, Hopa’da yine ayn? ?ekilde. Do?u Bloku y?k?l?nca Türkiye ikili ili?kiler çerçevesinde kurdu?u bu üsleri Sovyetler Birli?i da??l?nca art?k Rusya’dan olas? bir Komünizm tehlikesi olmad???ndan kapataca??n? söyledi. Bu ba?lamda Sinop ve Hopa’daki istasyonlar kapat?ld?. Asl?nda devam?nda ?ncirlik’in de kapat?lmas? gerekirdi. Her ne denli bu üs ?kili i?i?kiler çerçevesinde kurulmu?sa da Türkiye’ye ya da NATO’ya olas? bir sald?r? an?nda kullan?lmalar? da dü?ünülmü?tü. ?imdi tüm bu geli?meler ya?and?ktan sonra asl?nda ?ncirlik üssünün  Müslüman ülkelerine sald?r? amaçl? bir araç olarak kullan?lmamas? konusunda D??i?leri Bakanl???’n?n bir nota vermesi gerekirdi.   “Türkiye’ye bir kedimi bile vermem” diyen adam ?ncirlik’ten Avrupa’ya gidiyor. Bu deh?et verici bir durum.  PKK’l?lar neden  ?ncirlik’ten Avrupa’ya gitmesin?

 

K?sa vadede sorunun çözümü için neler yap?lmal??

 

Sonuç olarak bir ülke ba??ms?zl?k bildirgesinde Türkiye topraklar?ndan Bat? Ermenistan olarak bahsediyorsa, terör örgütü dedi?iniz bir gruba neden destek vermesin. Örne?in Ukrayna için neden benzer ?eyleri söylemiyoruz çünkü Ukrayna’n?n Karadeniz Bölgesi benim geni?letilmi? bölgemdir diye bir iddias? yok. O nedenle bu söylentiler Ukrayna için ç?ksa pek bir gerçeklik pay? yoktur deriz. Ama Ermenilerin bu yönde iddialar? var ve daha geçti?imiz günlerde Ta?nak Partili Kiro Manoyan ve Ermenistan’?n Kanada eski Elçisi Ara Papyan Türkiye’den tazminat taleplerinin oldu?unu aç?klad?. Yine Ermenistan’daki Bilimsel Ara?t?rma Merkezi Ba?kan?n?n da s?ran?n art?k toprak talebine geldi?ini aç?klad???n? gördük.

 

 

 ----------------------
* ERAREN Uzmanı - ydeveci@iksaren.org
- ERMENİ ARAŞTIRMALARI, Sayı 27-28, 2007
    İçeriğe Yorum Yaz    Yazdır    Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar

Henüz Yorum bulunmamaktadır.


 
 
ERAREN - Ermeni Araştırmaları Enstitüsü

Bu site en iyi 1024 x 768 çözünürlükte görüntülenir.