áááAnasayfaŢleti■im
áá
English

Kitap Tahlili: Ermeni ├Łddialar├Ż Kar├ż├Żs├Żnda T├╝rkiye'nin Birikimi

Yřldřz DEVECŢ BOZKUŮ*
ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, 30, 2008

 

ERMEN├Ł ├ŁDD├ŁALARI KAR├×ISINDA TÜRK├ŁYE’N├ŁN B├ŁR├ŁK├ŁM├Ł
Yazar: Prof. Dr. Hikmet Özdemir
Ankara, TBMM Kültür Sanat Yay├Żnc├Żl├Żk, 2008, 163 Sayfa.


Prof. Dr. Hikmet Özdemir taraf├Żndan haz├Żrlanan “Ermeni ├Łddialar├Ż Kar├ż├Żs├Żnda Türkiye’nin Birikimi” adl├Ż eser Türkiye’de Ermeni sorunu konusunda bugüne kadar yap├Żlan yay├Żnlar├Żn ne düzeyde oldu├░unu ve bu yay├Żnlar├Żn hangi dönemlerde yo├░unluk kazand├Żklar├Ż konusuna detayl├Ż bir aç├Żklama getirmektedir. 

Kitapta Türkiye’nin son dönemlerde yapt├Ż├░├Ż yay├Żnlar├Żn say├Żs├Żn├Żn ve kalitesinin art├Ż├ż├Żn├Ż iyiye do├░ru bir gidi├ż olarak yorumlayan Prof. Dr. Hikmet Özdemir, akademik camiadaki de├░i├żimin önümüzdeki dönemde ba├żta sivil toplum kurulu├żlar├Ż olmak üzere devlet kurumlar├Ż ve di├░er çevrelerde de etkili olmas├Ż temennisinde bulunuyor.

Kitab├Żn birinci bölümünde I. Dünya Sava├ż├Ż öncesinde 1915 krizi ile ilgili Ermeni iddialar├Ż kar├ż├Żs├Żnda Türk tezini aç├Żklayan literatüre iki ayr├Ż ba├żl├Żk alt├Żnda yer veren Prof. Özdemir’in,   bunlar├Ż genel olarak Lozan öncesi dönem ve Lozan’dan 2007 sonuna kadar olan dönem olarak ikiye ay├Żrd├Ż├░├Ż görülmektedir. Bu ba├░lamda Lozan öncesi dönemle ilgili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi yönetimi taraf├Żndan Osmanl├Ż Ermenilerinin Do├░u Anadolu’daki “toprak talepleri”nin imkâns├Żz k├Żl├Żnd├Ż├░├Ż, bu çözümün Lozan Bar├Ż├ż Antla├żmas├Ż ile tescil edildi├░i ve Ermeni iddialar├Żn├Żn taraf devletlerce geçersiz say├Żld├Ż├░├Żna vurgu yap├Żlmaktad├Żr. Bu nedenle Lozan Bar├Ż├ż Antla├żmas├Żn├Ż tarihi bir dönüm noktas├Ż olarak de├░erlendiren Prof. Özdemir, bu dönemde pek fazla yay├Żn yap├Żlmad├Ż├░├Żn├Ż bölümün sonunda yer alan   grafiklerle ayr├Żnt├Żl├Ż bir ├żekilde ortaya koymu├żtur.

Lozan öncesi yay├Żnlar ba├░lam├Żnda üç ayr├Ż ba├żl├Żk alt├Żnda de├░erlendirilen yay├Żnlar ise, Avrupa’daki yay├Żnlar, Talat  Pa├ża ve Cemal Pa├ża’n├Żn an├Żlar├Żndan olu├żuyor. Lozan’dan sonraki yay├Żnlar├Żn iki evrede de├░erlendirildi├░i bir sonraki bölümde ise söz konusu dönemin yay├Żnlar aç├Żs├Żndan 1970 öncesi ve sonras├Ż olarak iki ayr├Ż kategoride de├░erlendirildi├░i görülmektedir.

Kitab├Żn üçüncü bölümü ise di├░er y├Żllara oranla bu dönemde daha fazla yay├Żn yap├Żlm├Ż├ż olmas├Ż nedeniyle daha geni├ż tutulmu├żtur. 1923’ten sonraki dönemi yani Lozan bar├Ż├ż├Żn├Żn ard├Żndan 1980 y├Żl├Żna kadar yap├Żlan yay├Żnlar├Ż “Kalemli ba├żkald├Żr├Ż” olarak yorumlayan Prof. Özdemir, Lozan’dan sonra iki ayr├Ż tutumun olu├żtu├░una i├żaret ederek resmi ba├░lamda 1923-1980 aras├Ż dönemde Lozan Bar├Ż├ż├Ż politikas├Ż çerçevesinde Türkiye’de bir tür rehavetin ya├żand├Ż├░├Żna de├░inmektedir.

Atatürk ve ├Łnönü dönemlerinde Ermeni diasporas├Żn├Żn faaliyetleri kar├ż├Żs├Żnda devletin çe├żitli kademelerinde gösterilen a├ż├Żr├Ż “hassasiyet”e dair baz├Ż örneklerin de yer ald├Ż├░├Ż kitapta, 1931’de Prof. Leon Kawan’a gösterilen tepkiye de de├░inilmektedir. Buna göre Prof. Kawan’├Żn 1931 y├Żl├Żnda Roma’da yap├Żlan Nüfus Kongresi’nde sundu├░u bir bildirinin 1935 y├Żl├Żnda Türkçe bas├Żma haz├Żrlan├Ż├ż├Ż s├Żras├Żnda as├Żl metnine iki aç├Żklama notunun eklenmesini yazara yapt├Ż├░├Ż çarp├Żtmalardan dolay├Ż verilen bir yan├Żt olarak de├░erlendirmektedir.

├Łnönü döneminde Ermenistan’a yönelik politikalar├Żn da yer ald├Ż├░├Ż kitapta,  1935 y├Żl├Żnda dönemin Ba├żbakan├Ż ├Łsmet ├Łnönü’nün Ermenistan ziyaretine de yer verilmi├żtir. ├Łlerleyen y├Żllarda Ermeni sorunu konusunda Genelkurmay’da da bir tak├Żm çal├Ż├żmalar├Żn yürütüldü├░üne de├░inen Prof. Özdemir, “Genelkurmay’├Żn Durum Raporu” 1949 ba├żl├Żkl├Ż raporda Ermeni diasporas├Żn├Żn özellikle dünyadaki faaliyetleri hakk├Żnda önemli bilgilerin bulundu├░unun alt├Żn├Ż çizmektedir. Söz konusu y├Żllarda Ermeni taleplerinin neler oldu├░unun da belirtildi├░i bu çal├Ż├żmada Türk-Ermeni ihtilaf├Żna dair kronolojik bilgilere de yer verildi├░i görülmektedir.

Bu bölümde Ermeni sorunu konusunda temel ba├żvuru kitaplar├Ż aras├Żnda ilk s├Żrada yer alan Esat Uras’├Żn “Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi” adl├Ż klasik eserine dair bilgilerde yer al├Żyor. Bu eseri Türkiye’de Ermeni ara├żt├Żrmalar├Ż alan├Żnda orijinal dilinde Ermeni kaynaklar├Żndan yararlan├Żlarak haz├Żrlanan tek tart├Ż├żmas├Żz kitap olarak de├░erlendiren Prof. Özdemir, kitab├Żn muhtevas├Żna da geni├ż yer vermektedir.

Türkiye’de Ermeni sorunu konusunda ilk “kalemli ba├żkald├Żr├Żn├Żn” 1965’li y├Żllarda Türkiye aleyhinde gerçekle├żtirilen faaliyetler neticesinde ortaya ç├Żkt├Ż├░├Żn├Ż belirten Prof. Özdemir, bu konudaki ilk yaz├Żya 1967’de Hukukçu Ertu├░rul Zekai Ökte öncülü├░ündeki Belgelerle Türk Tarih Dergisi adl├Ż yay├Żnda yer verildi├░ini belirtiyor. Bu bölümdeki bir di├░er konu ise 1973-1994 y├Żllar├Ż aras├Żnda Ermeni terör gruplar├Ż taraf├Żndan Türk devlet adamlar├Żna yönelik intikam suiakastleri olmu├żtur. Yine Ermeni sorunu konusunda Türkiye’de yap├Żlan akademik toplant├Żlar ve Türk Tarih Kurumu’nun konuyla ilgili çal├Ż├żmalar├Żna da yer veren Prof. Özdemir, TTK’n├Żn Ermeni sorunu konusunda yay├Żnlad├Ż├░├Ż eserlerden de birkaç örnek vermektedir.

Ermeni Ara├żt├Żrmalar├Ż Enstitüsü yay├Żnlar├Żn├Żn da yer ald├Ż├░├Ż bu kitapta Enstitü dergileri ve 2004 ile 2007 y├Żllar├Żnda yay├Żnlanan kongre bildirilerine dair bilgiler de bulunmaktad├Żr. Kitapta ayr├Żca Ermeni sorunu konusunda Genel Kurmay Ba├żkanl├Ż├░├Ż’n├Żn ATASE ar├żivinin yan├Ż s├Żra Devlet Ar├żivleri’nin yay├Żnlam├Ż├ż oldu├░u eserlere dair bilgilerde bulunuyor. Bölümün sonunda verilen grafikte de özellikle 2000 y├Żl├Żndan itibaren yay├Żn konusunda giderek art├Ż├ż gösteren bir ilerleme kaydedildi├░i net bir ├żekilde görülmektedir. Yabanc├Ż dillerde yay├Żnlar├Żn da yer ald├Ż├░├Ż eserde 1975-2007 y├Żllar├Ż aras├Żnda yabanc├Ż yay├Żnlar alan├Żnda da Türkiye’de h├Żzl├Ż bir ilerleme kaydedildi├░i görülmektedir.

Sonuç olarak “Ermeni ├Łddialar├Ż Kar├ż├Żs├Żnda Türkiye’nin Birikimi” adl├Ż eserin Türkiye’nin Ermeni ara├żt├Żrmalar├Ż konusunda bugüne kadar yapm├Ż├ż oldu├░u çal├Ż├żmalar├Żn k├Żsa bir tarihini vermesi ve bu konuda çal├Ż├żma yapacak olan ara├żt├Żrmac├Żlara yol göstermesi bak├Żm├Żndan önemli bir eser oldu├░unu söylemek mümkündür. Ayr├Żca kitapta her dönemde yap├Żlan çal├Ż├żmalar├Żn ayr├Ż ayr├Ż grafiklerle renklendirilmi├ż olmas├Ż da esere ayr├Ż bir zenginlik katm├Ż├ż bulunuyor. Ermenilerle 1915 ihtilaf├Ż konusundaki Türk tezlerini inceleyen bir kronoloji kitab├Ż olarak da de├░erlendirilebilece├░imiz bu eser Türkiye’nin Ermeni sorunuyla mücadelede nerede oldu├░unu göstermesi aç├Żs├Żndan da oldukça önemlidir.

 

 ----------------------
* ERAREN Uzmanř - ydeveci@iksaren.org
- ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, 30, 2008
            Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar