áááAnasayfaŢleti■im
áá
English

ABD-Irak Sava├żlar├Ż S├Żras├Żnda T├╝rk-Amerikan ├Łli├żkileri ve ABD Kongresi'nde T├╝rkiye'ye Y├Ânelik Ermeni Lobi Faaliyetleri

Dr. Ůenol KANTARCI*
ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, Sayř 9, Bahar 2003

 

Title: Turkish-American Relations and The Activities of the Armenian Lobby Against Turkey in the US Congress During the Iraq Wars.

 

Abstract: There has been some ups and downs in Turco-American relations during the recent war in Iraq. During this period the Armenian Lobby in the US took these events as an opportunity to damage further Turkish-American relations by taking the Turkish issue with the authorities in Washington. In this context the author of the article will try to examine the harmful activities committed by the Armenian Lobby against Turkey in the US. The author will also analyze how these harmful activities affected Turco=American relations.

 

Keywords: Armen’an Lobby, the wars between USA and Iraq, Turco-American relations, Armenian claims, Armenian Assoc├Żat├Żon.

Anahtar Kelimeler: Ermeni Lobisi, ABD – Irak Sava├żlar├Ż, Türk – Amerikan ├Łli├żkileri, Ermeni ├Łddialar├Ż, Ermeni Kurulu.

G├ŁR├Ł├×  

ABD, 2002 sonu ve 2003 y├Żl├Ż ba├ż├Żnda ikinci defa Irak'a yönelik olarak gerçekle├żtirdi├░i askeri harekat s├Żras├Żnda Türkiye'nin deste├░ine ihtiyaç duydu├░unu belirtmi├ż ve bu amaçla, Türk hava sahas├Żn├Ż, limanlar├Żn├Ż do├░rudan kullanmak, Türk hava alanlar├Żndan istifade etmek, 50.000’in üzerinde askerini Türkiye üzerinden Irak'├Żn kuzeyine sevk etmek ve bir y├Żl içinde askerlerinin lojistik deste├░ini Türkiye üzerinde sa├░lamak amac├Żn├Ż güttü├░ünü Türk yetkililere bildirmi├żtir. Söz konusu Amerikan istekleri, askeri harekat öncesinde, asl├Żnda oldukça kapsaml├Ż talepler olarak, hem Irak'├Żn hem de Irak’a sald├Żracak olan Amerikan ordusunun kaderini yak├Żndan ilgilendirmekteydi.[1] Bu dönemde Ankara ise, Washington’un söz konusu taleplerini yerine getirmek için hakl├Ż olarak ABD’den politik, askeri ve ekonomik konular ba├żl├Ż├░├Ż alt├Żnda güvenceler talep etmi├żtir[2]. Bunun için Ankara-Washington aras├Żnda görü├żmeler yap├Żlm├Ż├żt├Żr.

2003 y├Żl├Żn├Żn ilk aylar├Żndan itibaren Ankara ile Washington aras├Żnda söz konusu geli├żmeler ya├żan├Żrken, Washington’da, Kongre koridorlar├Żnda bir ba├żka ko├żu├żturmaca ya├żanm├Ż├żt├Żr.

 

Ermeni lobisinin önde gelen isimlerinden Frank Pallone, Türkiye’ye ABD taraf├Żndan yap├Żlmas├Ż dü├żünülen ve/veya kulislerde konu├żulan (yakla├ż├Żk) 30 milyar dolarl├Żk yard├Żm paketinin engellenmesi için ABD Kongresinde yo├░un ├żekilde lobi faaliyeti sürdürmü├żtür. Özellikle, ekonomik yard├Żm alan├Żnda Türk taleplerini kabul etmenin Amerikan politikas├Żna ters dü├żece├░i noktalar├Ż üzerinde çal├Ż├żmalar yürütmü├ż olan Pallone, yard├Żm├Żn gerçekle├żtirilmemesi için D├Ż├żi├żleri Bakan├Ż Collin Powell’a mektupla ba├żvuruya kadar i├żi boyutland├Żrm├Ż├żt├Żr[3].

 

Bu dönemde Pallone, Türkiye’ye yönelik yard├Żm paketi rakam├Żn├Żn çok yüksek oldu├░unu, Bush’un, Irak harekat├Ż maliyetinin 50 milyar dolar ile 200 milyar dolar civar├Żnda tahmin etti├░ini aç├Żklad├Ż├░├Żn├Ż ve e├░er Türkiye’ye konu├żulan rakamlarda yard├Żm yap├Żl├Żrsa bunun da sava├ż maliyeti içerisine eklenece├░ini ifade etmi├żtir. Pallone, söz konusu yard├Żm paketinin Amerikan iç yat├Żr├Żmlar├Żn├Ż engellemesinin yan├Ż s├Żra, bu yard├Żm paketi olmaks├Żz├Żn dahi tahminen y├Żll├Żk yakla├ż├Żk 300 milyar dolarl├Żk bir bütçe aç├Ż├░├Żn├Żn ortaya ç├Żkaca├░├Żn├Ż belirtmi├żtir[4].

 

Frank Pallone’├Żn Collin Powell’a gönderdi├░i mektubunda Türkiye’nin kendi halk├Żna ve kom├żular├Żna kar├ż├Ż sald├Żrgan bir tutum içerisinde oldu├░unu, kendi topraklar├Ż içinde ya├żayan Kürtlere kar├ż├Ż merhametsizce bask├Ż yapt├Ż├░├Żn├Ż, dillerini, kültürlerini, meclisteki temsil haklar├Żn├Ż s├Żn├Żrlad├Ż├░├Żn├Ż, geçmi├żte Osmanl├Ż Türklerinin Ermeni az├Żnl├Ż├░├Ż üzerinde bir katliam kampanyas├Ż düzenleyerek 1,5 milyon Ermeni’yi öldürdü├░ünü; son zamanlarda ise Türk ordusunun Kuzey K├Żbr├Żs’ta yakla├ż├Żk 29 y├Żld├Żr süren illegal i├żgalinin devam etti├░ini, etnik temizlik politikas├Ż ile 200 bin K├Żbr├Żsl├Ż Rum’u göçe zorlad├Ż├░├Żn├Ż belirttikten sonra as├Żl ├Żsrarla üzerinde durdu├░u konuya geçmi├ż ve Türkiye’nin Irak sava├ż├Ż süresince / sonras├Żnda alaca├░├Ż pozisyon üzerinde durmu├żtur[5].

 

ABD Kongresi Ermeni Komitesi e├ż ba├żkanlar├Żndan olan Pallone: “Savunma Bakan├Ż Donald Rumsfeld defalarca ifade etmi├żtir ki, Irak petrolü, Irak’├Żn menfaatleri için kullan├Żlacakt├Żr ve Irak’a aittir. Ancak, ne yaz├Żk ki, Türkiye, Irak petrolünü kendisi için istemekte ve özellikle Irak’├Żn kuzeyinde Kürt yerle├żim alan├Żn├Żn kalbinde olan Kerkük’e göz koymu├żtur”[6]. ├żeklindeki vurgusundan sonra söz konusu durumu Recep Tayip Erdo├░an’├Żn: “ Meselenin sadece dolar pazarl├Ż├░├Żyla basite indirgenecek kadar basit olmad├Ż├░├Żn├Ż, bölgede ki s├Żn├Żrlar hakk├Żnda da müzakereler yap├Żlaca├░├Ż...”[7] sözleriyle desteklemi├ż, bölgede Kürt hükümetinin oldu├░unu ve demokratik kurallar içerisinde bölge halk├Żna hizmet etti├░ini ve bunun desteklenmesi gere├░ini vurgulam├Ż├żt├Żr[8].

 

Powell’a yazm├Ż├ż oldu├░u mektubunda Pallone, son olarak: Türkiye’ye sözü edilen finanssal yard├Żm├Ż yapman├Żn, Amerikan politikas├Żna ters dü├żece├░ini, ABD bütçesini yaralayaca├░├Żn├Ż daha da önemlisi Türkiye’ye Irak’├Żn gelece├░inde herhangi bir rol verilmemesi ve petrol taleplerine kar├ż├Ż ç├Żk├Żlmas├Ż hususunu ifade etmi├żtir[9].

 

Söz konusu dönem içerisinde Frank Pallone’├Żn yukar├Żdaki çabalar├Żn├Żn yan├Ż s├Żra, Kongre’de etkin lobi faaliyetleri yürüten, Ermeni Milli Komitesi’ (ANCA) de (2003) ├×ubat ay├Ż ortalar├Żndan itibaren Senatörler ve Temsilciler Meclisi Üyelerine yönelik mektup kampanyas├Ż ba├żlatm├Ż├żt├Żr. ANCA, Türkiye’ye yönelik olarak dü├żünülen yard├Żm paketinin bir çok Amerikal├Ż Ermeni’yi tedirgin etti├░ini, kendi web sayfalar├Ż ve belge geçerlerine tepki mesajlar├Ż ya├░d├Ż├░├Żn├Ż, kendilerinin de bu mesajlar├Ż Kongre üyelerine gönderdiklerini ifade etmi├żtir[10].

 

ANCA lobi kurulu├żu, Türkiye’nin bask├Ż taktiklerinin her zamanki gibi beklenmedik bir ├żey olmad├Ż├░├Żn├Ż, söz konusu durumun zaten göz önünde tutulmas├Ż gereken bir husus oldu├░unu, vergi mükellefleri olarak, Birle├żik Devletlere düpedüz ├żantaj gibi ba├żvuru yapan bir ulusa yard├Żm edilmemesi, özellikle de Amerikan halk├Ż taraf├Żndan önemli olarak kabul edilen bir çok önemli de├░eri ihlal eden bir devlete yard├Żm├Żn yap├Żlmamas├Ż ├żeklinde ifadeleriyle Kongre üyelerini etkilemeye çal├Ż├żm├Ż├żlard├Żr[11].

 

Ermeni lobisinin önde gelen kurulu├żu ANCA ile dirsek temas├Ż halinde çal├Ż├żan New Jersey Milletvekili Frank Pallone, Kongre içersinde “Ermenistan ve Ermeni sorunu” konular├Ż üzerinde 1990’l├Ż y├Żllardan beri oldukça aktif bir ├żekilde çal├Ż├żmalar yürütmektedir.

 

ABD Kongresinde, Ermeni Konusu Üzerine Kongre Kurulu (Congressional Caucus on Armenian Issues) Ermeni lobisinin Kongre içerisinde legal kurulu├żu olarak faaliyet göstermektedir. Her iki partiden de (Demokratlar ve Cumhuriyetçiler) üyelerin bulundu├░u Ermeni Kurulu (Armenian Caucus)’nun üye say├Żs├Ż 2002 itibariyle 121’e ula├żm├Ż├żt├Żr[12]. Cumhuriyetçi Michiganl├Ż parlamenter Joe Knollenberg taraf├Żndan çal├Ż├żmalar├Ż yürütülen Ermeni Kurulu (AC) Ocak 1995 y├Żl├Żnda Demokrat Frank Pallone ve Cumhuriyetçi Edward Porter taraf├Żndan Kongre’ye dahil ettirilmi├żtir. AC, Ermenistan ve Ermeni (Sorunu gibi) konular├Ż üzerine giri├żimleri destekleme amaçl├Ż olarak Temsilciler Meclisi’nde çal├Ż├żmaktad├Żr.

 

Üyeleri farkl├Ż partilerden de olmu├ż olsa, Ermenistan’a ait konular üzerinde s├Żk├Ż bir i├żbirli├░i ve yard├Żmla├żma içerisinde olduklar├Żn├Żn göstergelerinden birisi 907. Maddenin (Section 907) uygulanmas├Żna devam edilmesi gayretlerindeki birlikteliklerinde görülmü├żtür[13].

B├ŁR├ŁNC├Ł ABD – IRAK SAVA├×I SIRASI VE SONRASINDA ERMEN├Ł LOB├ŁS├ŁN├ŁN ÇALI├×MALARI

1980’li y├Żllardan itibaren etkin bir ├żekilde, ABD Parlamentosunda lobi faaliyeti yürüten Ermeni Milli Komitesi (ANCA) ve Amerikan Ermeni Asemblesi (AAA)’nin Washington’un Ankara politikas├Ż üzerinde etkileri oldukça büyük olmu├żtur. Çe├żitli aral├Żklarla Kongre’ye ta├ż├Żm├Ż├ż olduklar├Ż “Ermeni Tasar├Żlar├Ż” ile Ankara-Washington ili├żkilerinde gerginliklere yol açm├Ż├żlard├Żr.


 


1990’l├Ż y├Żllarda Ortado├░u-Orta Asya-Kafkasya ekseninde ortaya ç├Żkan yeni olu├żumlar, bölge üzerinde hassasiyetle duran Washington’u da farkl├Ż politikalar üretmeye zorlam├Ż├żt├Żr. Söz konusu dönemde Ermeni lobisinin Kongre üyeleri üzerinde yapm├Ż├ż oldu├░u lobi faaliyetleri ba├żar├Żl├Ż olsa da, ABD yönetimi Türkiye lehine bir tav├Żr içerisine girmek zorunda kalm├Ż├ż, böylesi bir tav├Żr ise Ermeni lobisinin etkinli├░ini k├Żrm├Ż├żt├Żr.


Mevcut dönem içerisinde ABD politikas├Żn├Żn, Ortado├░u ve Türkiye üzerindeki dinamik geli├żmelerde ortaya ç├Żkan ç├Żkarlar├Ż baz├Żnda zikzaklar çizdi├░i de görülmü├żtür.


 


1990 ve 1991 y├Żl├Ż, Türk-Amerikan ili├żkilerinde –Ermeni sorunu ba├░lam├Żnda- önemli bir milat olarak yerini alm├Ż├żt├Żr. Zira, bu tarih, gerek ABD gerekse ABD’de ki ve Ermenistan’da ki Ermeniler için, ayn├Ż zamanda ABD’de sürekli olarak Kongre’ye ta├ż├Żnan Ermeni sorunu konusu ve Türkiye için bir dönüm noktas├Ż olmu├żtur.

Birinci ABD – Irak Sava├ż├Ż S├Żras├Żnda ABD Kongresi’nde Ermeni Lobi Faaliyetleri

1991 y├Żl├Ż Nisan ay├Żnda Senato’da ki konu├żmas├Żnda Senatör Kennedy, son haftalarda bütün dünyan├Żn Irak’ta ki Kürtlere uygulanan büyük bir insanl├Żk trajedisine ├żahitlik etti├░ini söylemi├żtir[14]. Senatör Carl Levin’de benzer bir konu├żma yapm├Ż├żt├Żr. Senatodaki konu├żmas├Żnda Senatör Carl Levin, 1920 y├Żl├Żnda Amerikan Senatosu’nun “Senate Resolution 359” karar├Żyla Senato D├Ż├ż ├Łli├żkiler Komitesi’nin Ermenilerin katliamlara maruz kald├Ż├░├Ż raporuyla olay├Ż kabullendi├░ini hat├Żrlatm├Ż├żt├Żr. Carl Levin, Ermeni olaylar├Żndan sonra dünyan├Żn di├░er yerlerinde soyk├Żr├Żmlar├Żn gerçekle├żti├░ini söylemi├ż[15] ve Ermeni olaylar├Żndan ders al├Żnmad├Ż├░├Ż için Nazi Holokost’unun cereyan etti├░ini bundan sonra da bir milyon Kamboçyal├Ż’n├Żn öldü├░ünü vurgulam├Ż├żt├Żr[16]. Bu sözlerinden sonra Senatör Levin de: “Bu gün bir kez daha yaln├Żzca kendileri oldu├░u için insanlar tehlike alt├Żnda ve ölüyorlar. Bu defa çok say├Żda Kürt, ya├żamlar├Ż için mücadele ediyor ve kaç├Żyor, biz bunun tekrar olmas├Żna izin veremeyiz.”[17] diyerek sözü tekrar Ermeni sorununa getirmi├ż ve tarihten ders al├Żnmas├Ż laz├Żm geldi├░ini ve Ermeni iddialar├Żn├Żn kabul edilmesi gerekti├░ini söylemi├żtir[18].


 


Konu├żmac├Żlardan Senatör Herbert Kohl, 24 Nisan 1991’in Ermeni soyk├Żr├Żm├Żn├Żn 76. y├Żldönümü oldu├░u, 1915 ile 1923 aras├Żnda 1.5 milyon Ermeni’nin yok oldu├░u ve Kongre’nin bu korkunç trajediyi bir hat├Żrlama günü olarak kabul etmesinin tam zaman├Żn├Żn oldu├░unu vurgulayarak sözlerine ba├żlam├Ż├żt├Żr. Konu├żmas├Żnda Kohl, sözü Kürtlere getirmi├ż ve Senatör Levin’in sözlerinin benzerini söyledikten sonra Körfez Krizi’nde Türkiye’nin (Saddam Hüseyin’e yönelik) tepkisini, bunun yan├Żnda cömertli├░ini ve yard├Żm├Żn├Ż özellikle vurgulama gere├░i duydu├░unu belirtmi├żtir[19]. Senatörlerden Jeffords, Kerry ve Pell’de benzer konu├żmalar yapm├Ż├żt├Żr.


 


Kürtlerle ilgili olarak Senatör Jeffords, bütün Amerika’n├Żn Saddam Hüseyin’in ordusu taraf├Żndan (Kürt halk├Żndan) erkek, kad├Żn ve çocuklar├Żn öldürülü├żünü izledi├░ini ve bu trajediye bir son verilmesi gerekti├░ini belirtmi├ż ve Türkiye’nin Körfez Krizi’nde ABD’nin kritik bir müttefiki oldu├░unu söylemi├żtir.[20] Konu├żmac├Żlardan Senatör John F. Kerry’de benzer temalara de├░indikten sonra Irak’ta günde yakla├ż├Żk 1000 (bin) Kürt’ün ya├żam├Żn├Ż kaybetti├░ini belirtmi├żtir[21]. Benzer görü├żleri Senatör Claiborne Pell ikilemli bir ifadeyle ├żöyle aktarm├Ż├żt├Żr: “Ermeni soyk├Żr├Żm├Żn├Ż an├Żyoruz ancak Körfez Sava├ż├Ż’ndaki koalisyon partnerimiz ve NATO müttefikimiz modern Türkiye’yi ele├żtirmiyoruz. Osmanl├Ż’n├Żn i├żlemi├ż oldu├░u suçlardan ötürü mevcut Türk Hükümeti’ni sorumlu tutmuyoruz, t├Żpk├Ż Nazi zulümleri için modern Almanya’y├Ż suçlamad├Ż├░├Żm├Żz gibi, biz sadece Ermeni soyk├Żr├Żm├Ż hat├Żras├Żn├Ż muhafaza ediyoruz...”[22]


 


1991 y├Żl├Żnda Temsilciler Meclisi’nde ki bu konu├żmalarda, Lehman’dan sonra kürsüye gelen T.M.Ü. Dooley:[23] (benzer cümlelerden sonra Lehman’dan farkl├Ż olarak, Anadolu’nun 3 bin y├Żld├Żr Ermenilere ait oldu├░unu ve sürüldüklerini, 2.5 milyon Ermeni’den geriye yaln├Żzca 100 bin Ermeni’nin kald├Ż├░├Żn├Ż söyledikten sonra) “Modern Türk Hükümeti’nin Kürt mültecilere kar├ż├Ż yapm├Ż├ż oldu├░u yard├Żm ve jestler yüzünden takdir edilmesi gerekir. Gerçekte bugünün Türk Hükümeti XX. yüzy├Żl├Żn ba├żlar├Żnda Osmanl├Ż ├Łmparatorlu├░u’ndan ayr├Żlm├Ż├żt├Żr. Türkiye NATO’nun güvenilir bir üyesi ve ABD’nin müttefiki olarak hayati bir önem ta├ż├Żmaktad├Żr. Müttefiklerin sava├ż makinas├Ż olan Saddam’a kar├ż├Ż Körfez Sava├ż├Ż’ndaki askerî ba├żar├Żlar├Żn├Żn büyük bir bölümünü Türkiye’nin uyumuna ve hava koridoru yard├Żm├Żna borçludurlar.” ├żeklinde Türkiye ile ilgili taltifli sözlerinden sonra: [24] “Toplant├Żyla bu trajedinin yans├Żt├Żlmas├Żn├Żn yan├Żnda söylemek istedi├░im ve hayran oldu├░um bir ├żey var. O da Ermeni halk├Żn├Żn sahip oldu├░u manevi güç. 1988 depremi 35.000 Ermeni’yi öldürdü ve 500 bin insan├Ż da evsiz b├Żrakt├Ż. Dahas├Ż Da├░l├Żk-Karaba├░’daki anla├żmazl├Ż├░├Żn devam etmesi ve Ermeni kar├ż├Żt├Ż ├żiddet yüzünden deprem kurbanlar├Żna uluslararas├Ż yard├Żm çabalar├Żn├Ż dahi engellemi├żtir.” diyerek Türkiye ve Azerbaycan’├Ż suçlam├Ż├żt├Żr.


 


1991 y├Żl├Ż konu├żmalar├Żnda, di├░er y├Żllarda oldu├░u gibi istisnas├Żz hemen her konu├żmac├Ż Ermeni halk├Żna kar├ż├Ż yap├Żlm├Ż├ż olan (sözde) soyk├Żr├Żm├Żn 76. y├Żl├Żn├Ż kutlamak için burada olduklar├Żn├Ż, 1915–1923 aras├Żnda 1,5 milyon Ermeni’nin öldürüldü├░ünü, 500 binden fazlas├Żn├Żn da sürgün edildi├░ini, 1915 y├Żl├Ż 24 Nisan’├Żnda 200 Ermeni dini, politik ve entelektüel liderinin tutuklanarak idam edildi├░i, XX. yüzy├Żl├Żn ilk soyk├Żr├Żm├Ż oldu├░unu, bu dönemde Osmanl├Ż ordusu saflar├Żnda yakla├ż├Żk olarak 250 bin Ermeni’nin görev yapt├Ż├░├Żn├Ż, Ermenilerin yakla├ż├Żk olarak 3000 y├Żld├Żr Anadolulu olduklar├Żn├Ż, Sultan Abdülhamit II.’ nin yakla├ż├Żk 300 bin Ermeni’yi katletti├░ini, 1915 y├Żl├Żndan sonra Ermenilerin bir ço├░unun Amerika’ya gelerek buraya yerle├żti├░ini,[25] Amerikal├Ż-Ermeni toplumunu olu├żturduklar├Żn├Ż ve bunun gibi konu üzerinde görü├żlerini sunmu├żlar ve konu├żmac├Żlardan T.M.Ü. Rinaldo, 1913–1930 aras├Żnda Amerikan halk├Żn├Żn 113 milyon dolar yard├Żmda bulundu├░unu ve 132 bin yetim çocu├░un bak├Żm├Żn├Ż sa├░lad├Żklar├Żn├Ż söylemi├żtir[26].


 


Birinci ABD – Irak Sava├ż├Ż döneminde ABD Kongresi’nde yap├Żlan konu├żmalarda sürekli olarak Irak konusuna de├░inilmi├ż ve yukar├Żda da belirtildi├░i gibi Irak’taki Kürtlerin durumunun çok kötü oldu├░u vurgulanm├Ż├żt├Żr. Ermeni sorunu konulu söz konusu toplant├Żlarda de├░i├żik söylemler de Ermeni lobisi taraf├Żndan dile getirilmi├żtir. Böylesi ilginç söylemlerden birisi, T.M.Ü. Broomfield’den gelmi├żtir. Broomfield yapt├Ż├░├Ż konu├żmada 1974 y├Żl├Żnda Türkiye’nin K├Żbr├Żs ç├Żkarmas├Ż s├Żras├Żnda (Broomfield bunu istila “invasion” kelimesiyle söylemi├żtir.) bir çok Amerikan vatanda├ż├Żn├Ż da içeren 1500 masum K├Żbr├Żsl├Ż Rum’un kayboldu├░unu ve Türkiye’nin bunu inkâr etti├░ini söylemi├żtir[27].


 


1991 y├Żl├Ż konu├żmalar├Żnda her ne kadar geleneksel Ermeni iddialar├Ż, Ermeni lobisi taraftar├Ż olan milletvekilleri taraf├Żndan düzenli bir ├żekilde dile getirilse de gerek milletvekilleri gerekse Senatörler Türk-Amerikan dostlu├░undan, müttefikliklerinden bahsetmi├żler ve Türk-Amerikan ili├żkilerine büyük ölçüde de├░er verdiklerini beyan etmi├żlerdir. Örne├░in Senatör Larry Pressler, 1990 y├Żl├Żnda Ermeni yanl├Żs├Ż bir tutum sergilerken, 1991 y├Żl├Żnda yapt├Ż├░├Ż konu├żmada Türk-Amerikan dostlu├░unu savunucu bir tarz sergilemesi,[28] 1991 y├Żl├Ż Amerikan ç├Żkarlar├Żn├Żn (ABD’nin Körfez bölgesindeki ç├Żkarlar├Ż) da önemli bir göstergesi olarak ortaya ç├Żkm├Ż├żt├Żr.


 


Birinci ABD – Irak Sava├ż├Ż Sonras├Ż Geli├żmeler: Stratejik Müttefik Türkiye


 


Son dönem Türkiye-ABD ili├żkilerine[29] bak├Żld├Ż├░├Ż zaman gerek ekonomik gerekse askerî düzeyde iyi bir çizgi yakaland├Ż├░├Ż görülecektir. Türkiye’nin, NATO’nun büyüme planlar├Ż içerisinde Avrupa, Ortado├░u ve Asya’ya uzanan bir köprü olmas├Ż Irak’├Żn Türkiye üzerinden kontrolü, Körfez Sava├ż├Ż sonras├Ż ABD’nin Ortado├░u’da artan pazar pay├Żn├Żn korunmas├Ż, ├Łsrail’in ve ABD yanl├Żs├Ż di├░er devletlerin varl├Ż├░├Żn├Ż daha güvenli sürdürmesi[30] amaçl├Ż olarak olu├żturulan Türkiye - ├Łsrail - Ürdün askerî i├żbirli├░i ve bütün bu geli├żmeler özellikle yak├Żn dönemde Türkiye’nin ABD nezdinde, önemini art├Żrm├Ż├żt├Żr.


 


1985 y├Żl├Żnda ABD Kongresi Temsilciler Meclisi’nde konu├żma yapan Milletvekili Siljander, Türkiye’nin ABD için stratejik önemini dile getirirken, Türkiye’nin NATO’nun en stratejik ve güçlü ülkesi haline geldi├░i, ├Łran, Irak, Suriye, Bulgaristan ve Sovyetler Birli├░i ile s├Żn├Żrlar├Żn├Żn olmas├Ż ve hepsinden önemlisi de topraklar├Żnda NATO karargâh├Żn├Żn ve ABD üslerinin bulunmas├Ż dolay├Żs├Żyla önemli bir müttefik oldu├░unu vurgulam├Ż├żt├Żr. Siljander konu├żmas├Żnda, 1974 y├Żl├Żnda Türkiye’ye uygulanan silah ambargosuyla neredeyse Türkiye’deki Amerikal├Żlar├Żn kovuldu├░unu da anlatm├Ż├żt├Żr[31].


 


Ayn├Ż y├Żl ABD D├Ż├żi├żleri Bakan├Ż George Shultz, Türkiye’nin Kore’de ABD ile sava├żt├Ż├░├Żn├Ż belirttikten sonra “ ..NATO’nun en büyük kara ordusuna sahip, Sovyetlerin Karadeniz üslerini Akdeniz’den ay├Żran bo├░azlar├Ż koruyan ve güvenli├░imiz için çok önemli olan  askerî ve di├░er kolayl├Żklar├Ż sa├░layan  Kuzey Atlantik  ├Łttifak├Ż Te├żkilat├Ż’n├Żn  güvenilir bir müttefikidir.” aç├Żklamas├Żyla  Türkiye’nin ABD için ta├ż├Żd├Ż├░├Ż önemi dile getirmi├żtir[32].


 


Bir taraftan bu dönemde Amerikan kanad├Żnda bunlar söylenirken, So├░uk Sava├ż├Żn[33] bitmesiyle beraber genel olarak Türk taraf├Żnca dü├żünülen nokta, Türkiye’nin stratejik öneminin azalaca├░├Ż kayg├Żs├Żnda toplanmaktayd├Ż. Bunun tabi sonucu olarak, Bat├Ż’dan daha az askerî ve ekonomik yard├Żm al├Żnaca├░├Ż endi├żeleri bulunmaktayd├Ż. Fakat bu durum, 1990’larla beraber oldukça de├░i├żime u├░rad├Ż. Bundaki en önemli etken, hiç ├żüphesiz bu dönemde uluslararas├Ż ili├żkilerin yap├Żs├Żnda meydana gelen geli├żmelerdi. 1991’deki Birinci ABD – Irak Sava├ż├Ż ve yine ayn├Ż y├Żl├Żn A├░ustos’unda SSCB’deki darbe ve ard├Żndan Aral├Żk ay├Żnda bu ülkenin da├░├Żlmas├Ż, Türkiye’nin stratejik önemini tekrar ön plana ç├Żkartm├Ż├żt├Żr[34].


 


Türkiye, yukar├Żda gerek Slijander’in gerekse D├Ż├żi├żleri Bakan├Ż Shultz’un da belirtti├░i gibi ABD’nin sad├Żk müttefiki olarak kalm├Ż├żt├Ż. Mevcut süreç içerisinde ortaya konan sadakat ve i├żbirli├░ine ra├░men di├░er NATO üyelerinin yan├Ż s├Żra özellikle ABD’den daha fazla malî ve askerî yard├Żm elde edememe, yine ayn├Ż dönemde Türk yönetiminin en önemli problemlerinden birisini olu├żturmu├żtur[35].


 


21 Ocak 1991 tarihli The New York Times gazetesinde “Sava├ż Türkiye’ye Daha Geni├ż Bir Rol Oynama ├×ans├Ż Tan├Żyor” ba├żl├Żkl├Ż yaz├Żda ├żu yorum yap├Żlm├Ż├żt├Żr:[36] “Bu güne kadar ki olan geli├żmelerde Türkiye rolünü çok güzel oynamaktad├Żr. Bunlar: Ekonomik ve askerî yard├Żm f├Żrsat├Ż ve uluslararas├Ż sayg├Żnl├Ż├░├Żn geni├ż ölçülerini elde etmedir. Stratejik bir öneme sahip olan Türkiye, Sovyet tehdidinin ortadan kalkmas├Ż üzerine önemini yitirmekteyken, birdenbire askerî kozunu oynamadan Avrupa Birli├░ine kat├Żlma arzular├Żn├Ż tekrar popüler bir tart├Ż├żma olarak ortaya koydu. Körfez Krizi, Türkiye’nin önemini ve NATO’da oynad├Ż├░├Ż rolü tekrar hat├Żrlatt├Ż...”


 


The New York Times’├Żn yukar├Żdaki yorumun da çok az do├░ruluk pay├Ż ortaya ç├Żkm├Ż├żt├Żr. Türkiye’nin Körfez Sava├ż├Ż’yla birlikte ABD’den ve körfez ülkelerinden yard├Żm beklentileri artm├Ż├żt├Żr. Bu amaçla Türkiye, ABD’den tekstile uygulanan kotan├Żn kald├Żr├Żlmas├Żn├Ż talep etmi├ż, askerî modernizasyona destek istemi├ż ve borçlar├Żn hafifletilmesi talebinde bulunmu├żtur[37].


 


Ancak Körfez Sava├ż├Ż’n├Żn ortaya ç├Żk├Ż├ż├Ż ile ilk etapta Türkiye için öngörülen Amerikan yard├Żm├Ż bu dönemde 553.4 milyon dolardan 635.4 milyon dolara ç├Żkm├Ż├ż (82 milyon dolarl├Żk bir art├Ż├żla)[38] ve bu yard├Żm├Żn en büyük k├Żsm├Ż ise do├░rudan hibe yard├Żm├Ż ├żeklini alm├Ż├żt├Ż. AKKA çerçevesi içerisinde ortaya ç├Żkan askerî malzemenin Türkiye’ye verildi├░i de hesaba kat├Żl├Żrsa, Türkiye’nin yuvarlak bir hesapla, Amerikan ve Alman askerî yard├Żm├Ż olarak 8 milyar dolarl├Żk bir yard├Żm elde edece├░i görülüyordu. Elbette Türkiye, bölgedeki stratejik önemini burada bir kere daha ortaya koymu├ż oluyordu. Di├░er taraftan da Avrupa’n├Żn Ortado├░u petrollerine ba├░├Żml├Ż olu├żu, Avrupa’n├Żn güvenli├░inin, Ortado├░u’nun güvenli├░inden ayr├Żlmaz bir durum arz etmesi Ortado├░u’nun, NATO için art├Żk “Bölge D├Ż├ż├Ż” olamaz ├żart├Żn├Ż beraberinde getirmi├ż oluyordu[39].


 


Birinci ABD – Irak Sava├ż├Ż s├Żras├Żnda Türkiye’nin ABD’ye sa├░lad├Ż├░├Ż yard├Żm hayatî bir önem ta├ż├Żmaktayd├Ż. Petrol boru hatt├Żn├Żn kapat├Żlmas├Ż, Bat├Ż’n├Żn ekonomik ambargosunun ba├żar├Żs├Żn├Ż bu dönemde garantilemi├żtir. Ayr├Żca ├Łncirlik Hava Üssü, Irak aç├Żs├Żndan kuzeyde yeni bir cephe açmas├Ż nedeniyle bu ülke (Irak) üzerinde büyük bir bask├Ż olu├żturmu├żtu. Amerikan uçaklar├Ż taraf├Żndan Kuzey’den gelebilecek muhtemel bir sald├Żr├Ży├Ż göz önünde bulundurmak zorunda kalan Irak üzerinde büyük bir bask├Ż gerçekle├żtirmi├żtir. Türkiye, söz konusu deste├░iyle So├░uk Sava├ż├Żn sona erip yeni bir dünya düzenine geçildi├░i s├Żrada Bat├Ż içindeki yerini ve dünyan├Żn belli ba├żl├Ż devletleri içinde stratejik önemini garanti alt├Żna al├Żyordu[40]. Bir di├░er önemi ise, Washington’un müttefiklere ihtiyaç duydu├░u bir s├Żrada Türkiye’nin (ABD’nin) yard├Żm├Żna ko├żmas├Żyd├Ż.


 


1990’lar├Żn ilk y├Żllar├Żnda, Körfez Sava├ż├Ż’n├Żn yan├Ż s├Żra Orta Asya’daki hareketlilik de gerek ABD için gerekse Bat├Ż için Türkiye’nin stratejik önemini bir kere daha gözler önüne sermi├żtir. Söz konusu dönemden sonra Amerika’n├Żn güvenlik düzenlemeleri dü├żüncesi içerisinde yer alan örne├░in, Kafkasya, Avrupa’n├Żn kanatlar├Żndaki jeopoliti├░in yeniden ke├żfedilmesi, kitlesel imha silahlar├Żn├Żn ve nükleer füzelerin artmas├Żna tepki verme konusuna daha fazla e├░ilme ve bölgesel dengelere hakim olmay├Ż isteme gibi faktörler ABD’nin Türkiye’ye kar├ż├Ż stratejik ortak olarak daha fazla ilgi duymas├Żn├Ż da beraberinde getirmi├żtir. Amerikal├Ż yetkililer, Türkiye’yi NATO içerisinde yeni cephe devleti olarak görmenin yan├Ż s├Żra Balkanlar, Ortado├░u, Kafkasya ekseni ve Avrupa güvenli├░iyle ilgili olarak da temel aktör olarak görme durumu içerisine girmi├żlerdir[41].


 


Stratejik Müttefik Türkiye Kan Kaybediyor... :Türkiye Nas├Żl Bir Çukurun ├Łçine Sokuldu?


 


Gerek stratejik önemi bak├Żm├Żndan gerekse ABD’ye olan sad├Żk müttefikli├░i ile Türkiye ABD ve Bat├Ż nezdinde puan toplarken, sava├ż sonras├Ż geli├żmeler ve Türkiye’ye verilen sözlerin bir anda unutulmas├Ż veya kas├Żtl├Ż olarak yerine getirilmemesi ekonomik aç├Żdan Türkiye’yi oldukça sarsm├Ż├ż ve bir o kadar da hayal k├Żr├Żkl├Ż├░├Żna u├░ratm├Ż├żt├Żr.


 


Sonraki 10 y├Żl içinde, Türkiye’nin sadece Irak’a uygulad├Ż├░├Ż ambargo yüzünden u├░rad├Ż├░├Ż kay├Żp, 14 Mart 2000 tarihli Milliyet gazetesinin Hazine Müste├żarl├Ż├░├Ż’ndan ald├Ż├░├Ż bilgiye göre 100 milyar dolar civar├Żnda oldu├░u[42] belirtilse de zarar├Żn 40–50 milyar dolar civar├Żnda oldu├░u tahmin edilmektedir. Çünkü, söz konusu dönemde boru hatt├Żndan elde edilen transit gelir durmu├ż, Irak’la yap├Żlan ticaret (s├Żn├Żr ticareti dahil) büyük ölçüde bitirilmi├żtir[43]. Ortaya ç├Żkan durum, özellikle Güneydo├░u Anadolu Bölgesi’nde i├żsizli├░i art├Żrm├Ż├ż, hatta Irak’├Żn Türkiye’ye olan borçlar├Żn├Ż ödememesi ve müteahhitlik hizmetlerinin durmas├Żn├Ż gibi neticeleri getirmi├żtir.


 


Birinci Irak Sava├ż├Ż s├Żras├Żnda Türkiye’ye uygulanan ambargo sebebiyle, Kerkük – Yumurtal├Żk petrol boru hatt├Żn├Żn durdurulmas├Ż Türkiye – Irak ticaret düzenine büyük darbe indirmi├żtir. ├Łki ülke aras├Żndaki ticaretten hem Irak’├Żn kuzeyinde hem de Türkiye’de Güneydo├░u Anadolu Bölgesi’nde ya├żayanlar yararlan├Żrken, ABD ve ├Łsrail’in bask├Żlar├Ż ile ambargo sert bir ├żekilde Türkiye – Irak ili├żkilerine uygulanm├Ż├ż[44] / uygulat├Żlm├Ż├ż ve bu uygulama dar anlamda en çok iki bölge insan├Żn├Ż genel anlamda ise Türkiye ekonomisini yaralam├Ż├żt├Żr.


 


Ambargo öncesinde Irak’a en fazla mal satan ülke Türkiye iken, ambargo sonras├Ż, Irak’a en fazla mal satan ülke Ürdün üzerinden her türlü mal├Ż Irak’a satarak gizli yollardan petrol paralar├Żn├Ż kendi ├żirketleri arac├Żl├Ż├░├Żyla toplayan ABD olmu├żtur[45].


 


1990’larda, yeni dünya düzenine geçi├ż süreci içerisinde Irak ile beraber bölgenin kaybeden ve gerileyen ülkesi Türkiye olmu├żtur[46].


 


Irak – Türkiye ili├żkilerinde son 12 y├Żll├Żk de├░erlendirmeyi ticari aç├Żdan ele alan, Chicago Tribune yazarlar├Żndan Paul Salopek:[47]


 


“ Türkiye’nin Irak’la 150 mil uzunlu├░unda ortak bir s├Żn├Żr├Ż bulunuyor. Türk Hükümeti, geçti├░imiz 12 y├Żl içerisinde BM’nin Ba├░dat’a kar├ż├Ż uygulad├Ż├░├Ż yapt├Żr├Żmlar nedeniyle u├░rad├Ż├░├Ż ticari zarar├Żn 40 milyar dolar oldu├░unu iddia ediyor. Ba├░├Żms├Żz uzmanlar ise söz konusu kayb├Żn yakla├ż├Żk 10 – 15 milyar dolar oldu├░unu belirtiyorlar. Rakam ne olursa olsun, Ankara’n├Żn Washington’u destekledi├░i için ekonomik zarara maruz kald├Ż├░├Żna hiç ├żüphe yok.


 


“Bu ac├Ż hiçbir yerde, kaçakç├Żl├Ż├░├Ż da içerisinde bar├Żnd├Żran ticaretin yüzy├Żllard├Żr art├Żk bir ya├żam biçimi oldu├░u ülkenin yoksul kö├żesi Güneydo├░u Anadolu’nun ├Żss├Żz platolar├Żnda oldu├░u kadar aç├Żk de├░il. Cizre, Silopi ve Diyarbak├Żr gibi tarihi kentler, Balkanlar ve Orta Do├░u aras├Żnda kap├Ż olduklar├Ż için uzun seneler boyunca geli├żmi├ż kent unvan├Żn├Ż korudular. Körfez Sava├ż├Ż’ndan önce buradaki ticaret geliri y├Żlda yakla├ż├Żk 1,5 milyar dolard├Ż. Ancak, Saddam’a kar├ż├Ż uluslararas├Ż yapt├Żr├Żmlar├Żn uygulanmaya ba├żlamas├Żyla bu görkemli y├Żllar sona erdi.”[48] ├żeklinde ki ifadeleriyle Türkiye’nin önündeki on y├Żll├Żk tablonun da renklerini ortaya koymu├żtur.


 


“Uluslararas├Ż sistem içinde yürütülen ili├żkilerde devletlerin siyasi ve kültürel amaçlar├Żn├Żn yan├Żnda iki temel amac├Ż daha bulunmaktad├Żr: Bunlardan biri güvenlik di├░eri ise ekonomik ç├Żkard├Żr.”[49] dü├żüncesinden hareketle, ekonomik aç├Żdan yukar├Żda ifade edilen zararlara yol açt├Ż├░├Ż gibi siyasal aç├Żdan da faydal├Ż olmam├Ż├żt├Żr. Güneydo├░uda i├żsizli├░in artmas├Ż PKK’n├Żn (bugünkü ad├Żyla KADEK’in) i├żine yaram├Ż├ż ve bölgede Türkiye’ye kar├ż├Ż faaliyetlerine güç kazand├Żrm├Ż├żt├Żr. Özellikle Irak’├Żn kuzeyindeki güç bo├żlu├░u KADEK’in i├żini kolayla├żt├Żrm├Ż├żt├Żr.


 


Siyasî olarak bir di├░er konu da, Türkiye-AB ili├żkilerinde bir iyile├żmeye gidilece├░i dü├żüncesiydi. Ancak bundan da beklenilen neticeye var├Żlamam├Ż├żt├Żr. Hatta ekonomisi büyük yara alan Türkiye’nin, AB üyeli├░i daha da zay├Żflam├Ż├żt├Żr. Yine siyasî anlamda ortaya ç├Żkan önemli noktalardan birisi de, sava├ż sonras├Ż Orta Do├░u’daki bar├Ż├ż süreci için Madrid’te yap├Żlan zirveye Türkiye’nin ça├░r├Żlmamas├Żd├Żr[50]. Bütün bu geli├żmelerin yan├Ż s├Żra sava├ż sonras├Ż Kuveyt’in yeniden imar├Ż konusunda Türkiye’nin bekleyi├ż içerisinde oldu├░u müteahhitlik f├Żrsatlar├Ż sunulmam├Ż├ż, hatta Kuveyt ve Suudi Arabistan sava├ż s├Żras├Żnda kendisini destekleyen ülkeler için yay├Żnlam├Ż├ż olduklar├Ż te├żekkür bildirgesine Türkiye’nin ismini koymam├Ż├żlard├Żr[51].


 

├Łkinci ABD – Irak Sava├ż├Ż Öncesinde Ermeni Lobisinin Çal├Ż├żmalar├Ż

 


Birle├żik Devletler, 21. yüzy├Żlda Amerikan tek-kutuplulu├░u ve hegemonyas├Żn├Żn devam├Żn├Ż sa├░lamak gayesi ile merkezinin Avrupa-Asya k├Żta blo├░unun olu├żturdu├░u co├░rafyada yeni bir askeri-politik yap├Żlanma / konu├żlanma gerçekle├żtirme politikas├Ż izlemektedir. Merkez eksenleri, Orta Asya-Güney Kafkasya ile Orta Do├░u olan, bu jeopolitik düzenlemeleri de içeren yakla├ż├Żm├Żn iki hedefi vard├Żr. ├Łlk hedef, dünya sanayi sistemini ayakta tutan petrolün denetimini (Washington’un) mutlaka yak├Żn kontrolü alt├Żna almakt├Żr. Böylece, (ABD) önümüzdeki 25 y├Żl içinde bir s├Żçrama yaparak artacak olan petrol tüketimini güvence alt├Żna alman├Żn ötesinde muhtemel rakipleri olan, Çin, Hindistan ve Avrupa Birli├░i’nin de enerji ihtiyaçlar├Żn├Ż denetim alt├Żna almay├Ż hedeflemektedir[52].


 


├Łkinci hedef olarak Washington, enerji kaynaklar├Żn├Żn yer ald├Ż├░├Ż merkezlerin yan├Ż s├Żra enerji nakil hatlar├Żn├Żn geçti├░i co├░rafyalar├Żn çevresinde de askeri yap├Żlanmalar olu├żturmak, bir yandan Orta Asya ve Kafkasya’da di├░er yandan da Orta Do├░u’da güç projeksiyonu yapabilece├░i politik-askeri yap├Żlanmalar olu├żturmay├Ż amaçlamaktad├Żr[53].


 


11 Eylül sonras├Ż Afganistan’la ba├żlayan, hemen sonras├Żnda Orta Asya eksenli yerle├żim ve ├żimdilerde Irak operasyonu, oturtmay├Ż amaçlad├Ż├░├Ż ABD hegemonyas├Żn├Żn olu├żumunun sadece bir k├Żsm├Żn├Ż olu├żturmaktad├Żr[54]. Orta Do├░u’da bu hegemonyaya tehdit te├żkil edebilecek, her türlü engelin pasivize edilmesi, hegemonya olu├żumunun gereklilikleri olarak ortaya ç├Żkmaktad├Żr.


 


Böylesi bir tablo içerisinde Türkiye’nin ABD – Irak Sava├ż├Ż sonras├Żnda da küresel, bölgesel ve ulusal ç├Żkarlar├Ż, Irak ve Irak’├Żn kuzeyindeki yeni geli├żmeler, mercek alt├Żna al├Żnarak gözden geçirilmelidir[55].


 


Ermeni lobisi, incelemenin ba├ż├Żnda da belirtildi├░i üzere, s├Żk├Ż bir ├żekilde Ankara-Washington pazarl├Ż├░├Żnda, Ankara’n├Żn lehine sonuçlanabilecek anla├żmay├Ż bozma gayreti içerisine girmi├żtir.


 


Türkiye’nin ├Łkinci ABD – Irak Sava├ż├Ż s├Żras├Żnda izlemi├ż oldu├░u politika, son 12 y├Żl├Żn tecrübesi olarak ortaya ç├Żkm├Ż├żt├Żr. Ankara, Washington’un siyasi ve mali destek vaatlerini, sonradan yerine getirmeyece├░i endi├żesiyle, (Irak operasyonuyla ilgili olarak) ABD yönetimine aç├Żk çek vermeyi geciktirmi├żtir.


 


Sava├ż öncesi ve s├Żras├Żnda, Ankara, garanti isterken, Washington mali aç├Żdan kendisini ba├░lamaktan kaçmaya çal├Ż├żm├Ż├ż bunu yaparken de, Amerikan siyasal sisteminin önemli ayaklar├Żndan olan lobileri kullanma yoluna gitmeyi tercih etmi├żtir.


 


ANCA lobi kurulu├żunun aniden dü├░meye bas├Żlm├Ż├ż gibi birden bire ortaya ç├Żkmas├Ż ve Türk-Amerikan pazarl├Ż├░├Żnda ABD ç├Żkarlar├Żn├Ż korumaya çal├Ż├żmas├Ż, New Jersey Milletvekili Frank Pallone’├Żn D├Ż├żi├żleri Bakan├Ż Collin Powell’a gönderdi├░i mektup, zamanlama olarak oldukça dü├żündürücü bir ├żekilde kamuoyuna yans├Żt├Żlm├Ż├żt├Żr. Bu o kadar güzel bir tertiptir ki, Türkiye’ye yönelik dü├żmanl├Ż├░├Ż ile bilinen Ermeni lobisinin söz konusu hareketi de yad├Żrganmam├Ż├żt├Żr.


 


Sava├ż öncesi/s├Żras├Ż ve sonras├Żnda Amerikal├Żlar, sava├ż sonras├Ż Irak’├Żn yeniden düzenlenmesinde Türkiye’nin söz sahibi olamayaca├░├Ż dü├żüncesiyle pazarl├Ż├░a yana├żmay├Ż denemi├żlerdir[56].


 


Mevcut dönem içerisinde Washington’un aba alt├Żndan gösterdi├░i silahlar├Żndan birisi de, (sözde) Ermeni soyk├Żr├Żm tasar├Żs├Żn├Ż Amerikan Kongresi’nden ç├Żkartaca├░├Ż tehdidiydi[57].


 


Ermeni lobisinin Washington kulislerinde ortaya att├Żklar├Ż 30 – 32 milyar dolarl├Żk yard├Żm paketi kampanyas├Ż bir tarafa, ABD’nin Türkiye’ye 2 milyar dolar├Ż hibe olmak üzere 20 milyar dolarl├Żk bir yard├Żm paketi önerdi├░i de 2003 y├Żl├Ż ├×ubat ay├Ż içerisinde yine kulislerde dola├żan[58] bir ba├żka nab├Żz yoklama harekat├Ż olarak konu├żulmu├żtur[59].


 


Söz konusu durumu Chicago Tribune gazetesi yazarlar├Żndan Paul Salopek’in ├×ubat ay├Ż sonlar├Żnda Atlanta Journal’a, Türkiye Cizre’de yazm├Ż├ż oldu├░u makalesi ├żu ├żekilde ortaya koymu├żtur[60]:


 


“Amerika’n├Żn en sad├Żk müttefiklerinden biri olan Türkiye’nin neden i├żleri a├░├Żrdan almas├Ż ve ABD’nin Irak’a kar├ż├Ż gerçekle├żtirece├░i sava├ża kar├ż├Ż ç├Żkmas├Ż gerekti├░ini anlamak için, masals├Ż ├Łpek Yolu’nda bulunan bu eski kervan kentindeki engin kamyon mezarl├Żklar├Żna bakmak yeterli.


 


“Yenilgiye u├░ram├Ż├ż bir ordunun ölen ├żövalyeleri gibi s├Żraya dizilmi├ż yakla├ż├Żk 48 bin pasl├Ż Fiat, Volvo ve Ford kamyon, Cizre çevresindeki çamurlu düzlüklerde yat├Żyor. Bunlar, kom├żu Irak’la bir zamanlar çok hareketli olan ve BM yapt├Żr├Żmlar├Ż döneminde ve daha yak├Żn zamanda sava├ż gemileriyle bozulan s├Żn├Żr ticaretinin tekerlekli kurbanlar├Ż.


 


“Irak mazotunu Türkiye’ye ithal etmek üzere bir tanker alabilmek için annesinin satt├Ż├░├Ż alt├Żnlar├Żn├Ż kullanan i├żsiz kamyon ├żoförü Heybet Karasi: ‘Birkaç y├Żl önce, Irak’ a o kadar çok kamyon giriyordu ki, ana caddeden kar├ż├Żdan kar├ż├Żya geçmek için 20 dakika beklemeniz gerekiyordu. ├×imdi s├Żn├Żr neredeyse kapand├Ż. E├░er istiyorsan├Żz yolun ortas├Żnda uyuyabilirsiniz’ dedi.”


 


Bütün bunlar i├żin, oldukça önemli bir boyutunu ekonomik yönünü ortaya koymaktad├Żr.


 


ABD’nin önemli yay├Żn organlar├Żndan olan Washington Post gazetesinde Uluslararas├Ż Ekonomi Enstitüsü üst düzey yetkililerinden Morris Goldstein, Türkiye ile ilgili olarak “...korkunç derecede borcu olan bir ülke”[61]  tan├Żmlamas├Ż yapm├Ż├żt├Żr. Gerçekte, Goldstein’├Żn bu tan├Żmlamay├Ż yaparken atlad├Ż├░├Ż önemli bir nokta var. O da, korkunç derecede borcu olan Türkiye’nin sadece borç faizlerine ödeyece├░i 73 milyar dolarl├Żk bir dinami├░e sahip oldu├░u gerçe├░idir[62].


 


Genel De├░erlendirme

 


Elbette ki, ikinci ABD – Irak Sava├ż├Ż öncesi ve s├Żras├Żnda sadece ekonomik boyut, Ankara’n├Żn tek pazarl├Żk konusu olmam├Ż├żt├Żr. Zaten Washington’da, Türkiye aleyhine lobi yapan ANCA ve memurlar├Żndan Pallone’da ayn├Ż görü├żü savunmu├żlard├Żr[63].


 


Türkiye söz konusu dönemde, Irak’├Żn kuzeyindeki Türkmenlerin statüsüne netlik kazand├Żrmaya çal├Ż├żmas├Ż gereklili├░inin sürekli olarak gündeminde tutmu├ż ve savunmu├żtur. Bölgede ç├Żban ba├ż├Ż olarak kök salan KDP – KYP yap├Żlanmas├Ż da Türkiye için önemli tehditlerden biri olmu├ż ve Türkiye konuyla ilgili siyasi endi├żelerini gündeme ta├ż├Żmas├Ż ve yine Türkiye’nin pozisyonunun ne olaca├░├Ż noktalar├Żn├Żn ayd├Żnl├Ż├░a kavu├żturulmas├Ż noktas├Żn├Ż ├Żsrarla dile getirmeye çal├Ż├żm├Ż├żt├Żr[64].


 


Ermeni lobisi, yo├░un bir ├żekilde gerek Birinci ABD – Irak Sava├ż├Ż, gerekse ├Łkinci ABD – Irak Sava├ż├Ż s├Żras├Żnda Ankara-Washington pazarl├Ż├░├Żnda, Ankara’n├Żn lehine sonuçlanabilecek anla├żmay├Ż bozma gayreti içerisine girmi├żtir.


 


Türkiye’nin ├Łkinci ABD – Irak Sava├ż├Ż s├Żras├Żnda izlemi├ż oldu├░u politika, son 12 y├Żl├Żn tecrübesi olarak ortaya ç├Żkm├Ż├żt├Żr. Ankara, Washington’un siyasi ve mali destek vaatlerini, sonradan yerine getirmeyece├░i endi├żesiyle, (Irak operasyonuyla ilgili olarak) ABD yönetimine aç├Żk çek vermeyi geciktirmi├żtir.


 


Sava├ż öncesi ve s├Żras├Żnda, Ankara, garanti istemi├ż Washington ise mali aç├Żdan kendisini ba├░lamaktan kaçmaya çal├Ż├żm├Ż├ż ve bunu yaparken de, Amerikan siyasal sisteminin önemli ayaklar├Żndan olan lobileri kullanma yoluna gitmeyi tercih etmi├żtir.


 


Yukar├Żda da belirtildi├░i üzere ANCA lobi kurulu├żunun aniden dü├░meye bas├Żlm├Ż├ż gibi birden bire ortaya ç├Żkmas├Ż ve Türk-Amerikan pazarl├Ż├░├Żnda ABD ç├Żkarlar├Żn├Ż korumaya çal├Ż├żmas├Ż, New Jersey Milletvekili Frank Pallone’├Żn D├Ż├żi├żleri Bakan├Ż Collin Powell’a gönderdi├░i mektup, zamanlama olarak oldukça dü├żündürücü bir ├żekilde kamuoyuna yans├Żt├Żlm├Ż├żt├Żr. Böylesi bir organizasyonda,  Ermeni lobisinin söz konusu hareketi de yad├Żrganmam├Ż├żt├Żr.


 


Son söz olarak, yukar├Żda da izah edildi├░i üzere Türkiye, 1991 y├Żl├Żnda ya├żad├Ż├░├Ż büyük tecrübeden hareketle 2003 y├Żl├Żnda “Bir musibet, bin nasihatten efdaldir” misali gelece├░e yönelik ad├Żmlar├Żn├Ż iyi hesaplamaya çal├Ż├żm├Ż├ż ancak bunda ne kadar ba├żar├Żl├Ż oldu├░u, tart├Ż├żmaya aç├Żk bir ├żekilde tarihteki yerini alm├Ż├żt├Żr.

 



[1] Ümit ÖZDA├É ‘Türkiye’nin Irak Politikas├Żn├Żn Belirleyicileri’ ASAM, Stratejik ├Łnceleme Raporu, www.avsam.org .
[2] ÖZDA├É “Türkiye’nin Irak Politikas├Żn├Żn Belirleyicileri”, s. 1 “Ankara'n├Żn taleplerinin en önemli boyutunu Irak'├Żn siyasal gelece├░inin nas├Żl ├żekillendirilece├░i ile ilgili politik güvenceler olu├żturmaktad├Żr. Ankara, ABD'den sava├żtan sonra Irak'├Żn yeniden ├żekillendirilmesi s├Żras├Żnda Türkmenlerin de Araplar ve Kürtler ile birlikte Irak'├Żn asli halklar├Żndan birisi olarak kabul edilmesini hakl├Ż olarak talep etmektedir” (ÖZDA├É ‘Türkiye’nin Irak Politikas├Żn├Żn Belirleyicileri’, s. 1, www.avsam.org ).
[3] http://www.asbarez.com/frontpage2.htm .
[4] http://www.asbarez.com/frontpage2.htm.
[5] http://www.asbarez.com/frontpage2.htm.
[6] http://www.asbarez.com/frontpage2.htm.
[7] http://www.asbarez.com/frontpage2.htm.
[8]  http://www.asbarez.com/frontpage2.htm.
[9]  http://www.asbarez.com/frontpage2.htm
[10] http://www.asbarez.com/frontpage2.htm
[11] http://www.asbarez.com/frontpage2.htm
[12] AZG ARMENIAN DAILY, 30 A├░ustos 2002.
[13] AC’nin d├Ż├ż├Żnda ABD Kongresi’nde AAA ve ANCA ile irtibatl├Ż olarak çal├Ż├żan 1997’de Los Angeles’te kurulan Ermeni-Amerikan Demokratik Liderlik Konseyi (Armenian-American Democratic Leadership Council, AADLC) bulunmaktad├Żr.
[14] United State Congressional Record, Apr. 24, 1991, s. S4923. (Bundan sonraki dipnotlarda ‘U.S. CONG. REC.’ ├żeklinde verilmi├żtir. April: ‘Apr.’ olarak, Senate: ‘S’ olarak, House: ‘H’ ├żeklinde k├Żsalt├Żlm├Ż├żt├Żr.
[15] U.S. CONG. REC., Apr. 24, 1991, s. S5047.
[16] 1920 y├Żl├Żnda ABD Senatosu’nun bunu katliam (massacres) olarak tan├Żd├Ż├░├Żn├Ż 24 Nisan 1991 y├Żl├Żndaki konu├żmas├Żnda T.M.Ü. Moakley’de söylemi├żtir. Moakley: ‘They United States Senate formally recognized the nature of the massacres in 1920. And every year we commemorate this event’ demi├żtir,  U.S. CONG. REC., Apr. 24, 1991, s. H2523).
[17] U.S. CONG. REC., Apr. 24, 1991, s. S5047.
[18] U.S. CONG. REC., Apr. 24, 1991, s. S5047.
[19] U.S. CONG. REC., Apr. 24, 1991, s. S5048.
[20] U.S. CONG. REC., Apr. 24, 1991, s. S4982.
[21] U.S. CONG. REC., Apr. 24, 1991, s. S4921.
[22] U.S. CONG. REC., Apr. 24, 1991, s. S4924.
[23] U.S. CONG. REC., Apr. 24, 1991, s. H2521.
[24] U.S. CONG. REC., Apr. 24, 1991, s. H2520.
[25] T.M.Ü Annunzio, 1921 y├Żl├Żna kadar yakla├ż├Żk 100 bin Ermeni’nin Birle├żik Devletler göç etti├░ini söylemi├ż ve bunu 1915 y├Żl├Żna ba├░lam├Ż├żt├Żr (U.S. CONG. REC., Apr. 24, 1991, s. H2530).
[26] U.S. CONG. REC., Apr. 24, 1991, s. H2530.
[27] U.S. CONG. REC., Apr. 24, 1991, s. H2526.
[28] U.S. CONG. REC., Feb. 21, 1991, s. S2243.
[29] Son dönem Türk-Amerikan ili├żkileri için bkz: George S. HARRIS, Troubled Alliance: Turkish-American Problems in Historical Perspective, 1945-1971, (Washington, D.C.: 1972); Dankwart A. RUSTOW, Turkey-America’s Forgotten Ally, (New York: 1989); Philip ROBINS, Turkey and the Middle East, (London: 1991). Ömer KARASAPAN, ‘Turkey and the U.S. Strategy in the age of Glasnost’, Middle East Report, Vol. 19 (5), (Sept. – Oct., 1989); Kemal K├ŁR├Ł├×Ç├Ł, ‘Turkey and the United States: Ambivalent Allies’ Middle East Reviev of International Affairs, Vol. 2, No.4 (Dec.  1998); Ian O. LESSER, Turkey, Greece, and the U. S. In a Changing Strategic Environment, (Rand: Santa Monica, 2001); LESSER, NATO Looks South: New Challenges and New Strategies in the Mediterranean (Rand: Santa Monica, 2000); Zalmay KHALILZAD, Ian O. Lesser and F. Stephen Larrabee, The Future of Turkish-Western Relations: Toward A Strategic Plan (Rand: Santa Monica, 2000).
[30] John Duke Anthony, ‘The U.S. – GCC Relationship: Is It a Glass Leaking or a Glass Filling?’ David W. Lesch (Ed.), The Middle East and the United States, (Colorado and Oxford: 1996), s. 356.
[31] U.S. CONG. REC., Dec. 12, 1985, s. H11920.
[32] U.S. CONG. REC., Dec. 12, 1985, s. H11920.
[33] II. Dünya Sava├ż├Ż’ndan sonra ABD ve eski Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli├░i büyük güçler olarak ortaya ç├Żkm├Ż├żlard├Żr. ├Łki z├Żt kutuplu ülke, dünya güç dengesinde ve yeni dünya düzeninde önemli rol oynam├Ż├żlard├Żr. Bu süreç SSCB’nin 1980’den sonra, ekonomik ve siyasî gücünün zay├Żflamas├Żna kadar sürmü├żtür. 1989 y├Żl├Żyla Do├░u Avrupa’da Sovyet yanl├Żs├Ż yönetimlerin çökmeye ba├żlamas├Ż ve hemen akabinde 1990’da SSCB’nin da├░├Żlmas├Ż, iki kutuplu dünya düzeninin da├░├Żlmas├Żna ve so├░uk sava├ż dönemi olarak adland├Żr├Żlan dönemin de biti├żine sebep olmu├żtur (Kadir SA├ÉLAM, Körfez Sava├ż├Ż ile De├░i├żen Güç Dengeleri, (├Łstanbul: 1999), s. 64).
[34] ├Łlhan UZGEL, ‘ABD ve NATO’yla ├Łli├żkiler’ Türk D├Ż├ż Politikas├Ż, C. II.  Bask├Żn Oran (Ed.), (├Łstanbul: 2001), s. 251.
[35] James BROWN, Delicately Poised  Allies: Greece and Turkey: Problems, Policy Choices and Mediterranean Security, (London: 1991), s. 160.
[36] THE NEW YORK TIMES, 21 Ocak 1991.
[37]UZGEL, ‘ABD ve NATO’yla ├Łli├żkiler’, s. 257.
[38] 82 milyon dolarl├Żk bu yard├Żm Bush taraf├Żndan Ocak 1991’de sa├░lanm├Ż├żt├Żr.
[39] THE SUNDAY TELEGRAPH, 27 Ocak 1991.
[40] Türkiye aç├Żs├Żndan böylesi beklentiler varken, a├ża├░├Żda da görüldü├░ü üzere AB için ayn├Ż dü├żünce gerçekle├żmemi├żtir.
[41] Ian O., LESSER, ‘Turkey’s Strategic Options’, The International Spectator, C. 34, No.1, (Ocak-Mart 1999), s. 88.
[42] UZGEL, ‘ABD ve NATO’yla ├Łli├żkiler’, s. 258.
[43] “ Körfez Sava├ż├Ż’n├Żn görünürdeki nedeni olan Kuveyt’in kurtar├Żlmas├Żndan sonra, bölgede zarara u├░rayan ülkelerin bu zararlar├Ż Kuveyt’in petrol gelirlerinden ödenirken, Türkiye bunun d├Ż├ż├Żnda kas├Żtl├Ż olarak b├Żrak├Żlm├Ż├żt├Żr. Bir anlamda sava├ż ile Irak y├Żk├Żl├Żrken, Türkiye’nin de dolayl├Ż yollardan zarara u├░ramas├Żna neden olunmu├żtur. Bat├Ż ittifak├Ż u├░runa fedakarl├Żk yapan Türkiye’nin gözlerinin ya├ż├Żna sava├ż sonras├Ż dönemde kimse bakmam├Ż├żt├Żr.  Türkiye Bat├Ż’ya yaranmak isterken kom├żular├Ż ile kötü olmu├ż ama kar├ż├Żl├Ż├░├Żnda  u├░rad├Ż├░├Ż zarara Bat├Żl├Ż ülkeler ilgi göstermemi├żtir. Kuveyt gibi zengin bir ülke bile sava├ż tazminatlar├Ż s├Żras├Żnda Türkiye’yi görmezden gelmi├żtir. Bu durum bile aç├Żkça Irak’├Żn Türkiye’nin ne derece benzer ko├żullara sahip oldu├░unu bir kez daha ortaya koymaktad├Żr.” An├Żl ÇEÇEN, ‘Güney Kom├żumuz Irak’, Avrasya Dosyas├Ż Irak Özel, (Sonbahar 2000) C. 6, Sa:3, s. 23.
[44] ÇEÇEN, ‘Güney Kom├żumuz Irak’, s. 24.
[45] ÇEÇEN, ‘Güney Kom├żumuz Irak’, s. 24.
[46] ÇEÇEN, ‘Güney Kom├żumuz Irak’, s. 24.
[47] CHICAGO TRIBUNE, 21 ├×ubat 2003.
[48] CHICAGO TRIBUNE, 21 ├×ubat 2003.
[49] Arma├░an KULO├ÉLU, ‘11 Eylül Sonras├Ż De├░i├żen Dengeler Çerçevesinde Türkiye’nin Irak Politikas├Ż’, ASAM, Irak Özel, www.avsam.org.
[50] Türkiye daha sonraki çal├Ż├żma gruplar├Żnda alt düzeyde temsil edilmi├żtir (UZGEL, ‘ABD ve NATO’yla ├Łli├żkiler’, s. 258).
[51] UZGEL, ‘ABD ve NATO’yla ├Łli├żkiler’, s. 258.                                                                              [52]ÖZDA├É, ‘Türkiye’nin Irak Politikas├Żn├Żn Belirleyicileri’, ASAM Stratejik ├Łnceleme Raporu, www.avsam.org.
[53] ÖZDA├É, ‘Türkiye’nin Irak Politikas├Żn├Żn Belirleyicileri’, www.avsam.org.
[54]ÖZDA├É, ‘Türkiye’nin Irak Politikas├Żn├Żn Belirleyicileri’, www.avsam.org “Amerikan yap├Żlanmas├Żn├Żn Orta Do├░u’da da Irak ile s├Żn├Żrl├Ż kalmayaca├░├Ż anla├ż├Żlmaktad├Żr. ABD Ba├żkan├Ż Bush’un Haziran 2002’de West Point Askeri Akademisi’nde ├Łran’├Ż hedef alan konu├żmas├Ż, Savunma Bakanl├Ż├░├Ż Dan├Ż├żma Kurulu Ba├żkan├Ż Richard Perle’ün Suriye’yi uyaran aç├Żklamas├Ż Washington’un amaçlar├Ż do├░rultusunda ipucu vermektedir. Bugün kimse üzerinde durmasa da Irak sava├ż├Żn├Ż takiben Washington’un ilk yönelece├░i Orta Do├░u sorununun Arap-├Łsrail ihtilaf├Ż olaca├░├Ż dü├żünülmektedir” (ÖZDA├É, ‘Türkiye’nin Irak Politikas├Żn├Żn Belirleyicileri’, www.avsam.org).
[55] ÖZDA├É, ‘Türkiye’nin Irak Politikas├Żn├Żn Belirleyicileri’, www.avsam.org.
[56] SUDDEUTSCHE ZEITUNG, 21 ├×ubat 2003.
[57] SUDDEUTSCHE ZEITUNG, 21 ├×ubat 2003.
[58] ASIA TIMES, 21 ├×ubat 2003.
[59] Oysa 1991 musibetinin Türkiye’ye zarar├Ż yakla├ż├Żk 40 milyar dolar olmu├żtur.
[60] ATLANTA JOURNAL, 21 ├×ubat 2003.
[61] WASHINGTON POST, 21 ├×ubat 2003.
[62] ÖZDA├É, ‘Türkiye’nin Irak Politikas├Żn├Żn Belirleyicileri’, www.avsam.org.
[63] http://www.asbarez.com/frontpage2.htm.
[64] Konuyla ilgili geni├ż aç├Żklamalar için bkz. ÖZDA├É, ‘Türkiye’nin Irak Politikas├Żn├Żn Belirleyicileri’, www.avsam.org.

 

 ----------------------
* -
- ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, Sayř 9, Bahar 2003
            Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar