Anasayfaİletişim
  
English



E-Bülten Üyeliği

Günlük bültenimize üye olmak için aşağıdaki alanları doldurunuz.
Ad:
Soyad:
Eposta:


DERGİ SAYILARI

Olaylar ve Yorumlar

Emekli Büyükelçi Ömer Engin LÜTEM*
ERMENİ ARAŞTIRMALARI, Sayı 7, Sonbahar 2002

 .r[€üğ="justify">  
Ermenistan D??i?leri Bakan? Vardan Oskanyan son zamanlarda verdi?i konferanslarda  ülkesinin Türkiye ile olan ili?kilerine geni? yer vermeye ba?lam??t?r.

Oskanyan’?n 26 Haziran 2002 tarihinde ?stanbul’da TESEV’de verdi?i konferans hakk?nda dergimizin önceki say?s?nda ayr?nt?l? bilgi sunmu?tu.[1]

19 Eylül 2002 tarihinde Amerika’da Yale Üniversitesinde verdi?i bir di?er konferansta Vardan Oskanyan, ABD’nin  Ermenistan’?n Türkiye ile önko?ul olmadan diplomatik ili?ki kurmaya haz?r oldu?unu bildi?ini,  Ermenistan’la ili?ki kurmak yolunda somut ad?mlar atmaya Türkiye’yi ikna edece?ine dair dört y?ldan beri vaatlerde bulundu?unu, bu amaçla Türkiye’nin iki ülke aras?ndaki demiryolunun  i?lemeye ba?lamas? ve kara s?n?r?n? açmas? gibi jestlerde bulunmas?na çal??t???n? ancak bir ilerleme kaydedemedi?ini söylemi?tir. Ermenistan D??i?leri Bakan?  Amerikan Hükümetinin Irak, ?srail, NATO  ve AB savunmas? gibi kritik baz? konularda Türkiye’nin hayati deste?ini kaybetmek korkusuyla  bu ülke üzerinde fazla bask? yapmak riskini göze alamad???n?, ancak bu durumun da Ermenistan’da Amerika’n?n Ankara’n?n taraf?n? tuttu?u ?eklinde alg?land???n? ilave etmi?tir.[2]

Bu sözlerde ilginç olan husus diplomatik ili?kilerin kurulmas?, kara s?n?r?n?n aç?lmas?, demiryolu hatt?n?n i?lemeye ba?lamas? gibi Ermenistan aç?s?ndan  gayet önemli konularda ilerleme sa?lanmas? için Ermenistan’?n bir çaba harcamamas?, bunlar?n gerçekle?mesini ABD’den beklemesi ve Amerikan giri?imleri ba?ar?l? olmay?nca da bu ülkeyi taraf tutmakla itham etmeye çal??mas?d?r.

Ermenistan D??i?leri Bakan? 30 Ekim 2002 tarihinde Erivan’da  bir sivil toplum örgütü[3] taraf?ndan Kafkasya’da güvenlik sorunlar? hakk?nda düzenlenen bir toplant?da yapt??? konu?mada  Türkiye’nin tek tarafl? ve yap?c? olmayan tutumunun sorunu daha kar???k hale getirdi?ini, Ermenistan’?n Türkiye’nin bu olumsuz tutumunu de?i?tirmeye çal??mas?na ra?men ilerleme sa?layamad???n?, zira Türkiye’nin bu konuya  jeopolitik bir ac?dan yakla?mak istemedi?ini  söylemi?tir.[4]

Oysa Güney Kafkasya ülkeleri aras?ndaki tüm problemlerin kökeninde Ermenistan vard?r. Karaba? ve Azeri topraklar?n? i?gal eden Ermenistan’d?r. Cevaheti Ermenileri aras?ndaki huzursuzluk ve merkezi idareye ba?kald?rma e?ilimleri Ermenistan’dan destek görmektedir. Ermenistan Türkiye’ye kar?? soyk?r?m iddialar? ileri sürmekte, Türkiye’nin s?n?rlar?n? ve toprak bütünlü?ünü tan?mamaktad?r. Nihayet, Rusya Federasyonu Ermenistan sayesinde güney Kafkasya’da varl???n? sürdürmektedir. Ermenilere hakim olan, kusuru kendilerinde de?il ba?kalar?nda görmek e?ilimi, Kafkasya’da istikrar ve güvenli?in sa?lanmas? çal??malar? için ciddi bir engel olu?turmaktad?r.

2- ERMEN? D?ASPORASININ TÜRK?YE ALEY?H?NDEK? FAAL?YETLER?

Diaspora Ermenilerinin Türkiye aleyhindeki faaliyetleri devam etmektedir. Bunlar soyk?r?m iddialar?n?n baz? ülkeler parlamentolar?nca kabul edilmesi konusunda yo?unla?m?? bulunmakla beraber, özellikle ABD’de Türkiye lehine olabilecek her giri?imin, Ermeni ç?karlar?n? ilgilendirmese dahi, önlenmeye çal???ld??? görülmektedir.

a. ABD

Her zaman oldu?u gibi Türkiye’ye kar?? Ermeni faaliyetleri, Ermeni diasporas?n?n en güçlü oldu?u ülke olan Amerika Birle?ik Devletlerinde odaklanm?? bulunmaktad?r.

ABD Senatosu’ndaki Soyk?r?m Tasar?s?

Daha önce ayr?nt?l? bilgi verdi?imiz,[5] Amerikan Senatosu’na sunulmu? bulunan ve dolayl? bir ?ekilde sözde Ermeni soyk?r?m?n?n tan?nmas?n? amaçlayan 307 say?l? tasar? Ekim ay? sonuna do?ru 31 ortak sunucu toplam?? bulunmaktad?r. Bu say? 51’e ula?t??? taktirde kabul edilmi? olacakt?r.

Ancak tasar? sahibi Robert Toricelli’nin bir skandala kar??arak tekrar Senato üyesi olamamas? aleyhte bir durum yaratm??t?r. Bu tasar? için as?l önemli olan husus ?u anda Amerikan Hükümetinin terörizme kar?? mücadele ve Irak’a olas? bir müdahale için Türkiye’nin yard?m?na ihtiyaç duymas?d?r. Di?er yandan Amerikan Kongresinde Ermeni ç?karlar?n? koruyan temsilci ve senatörleri bir araya getiren ve 125 üyesi bulunan  “Armenian Caucus”ün ara seçimler sonunda 114 ki?iye inmesi de Kongre’de Ermenilerin durumunda nispi bir zay?flamaya yol açm??t?r.

Türkiye’nin AB Üyeli?i Lehinde Karar Tasar?s?
                       
ABD Temsilciler Meclisi üyesi Robert Wexler Türkiye’nin Avrupa Birli?ine kat?l?m?na yard?mc? olmak üzere Temsilciler Meclisine bir karar tasar?s? sunmu?tur. Söz konusu tasar?n?n i?lem k?sm?n?n çevirisi ?öyledir:

“1. Amerika Birle?ik Devletleri Türkiye Cumhuriyetinin Avrupa Birli?ine kat?lma gayretlerini desteklemeye devam etmeli,

2. Avrupa Birli?i Türkiye’nin kapsaml? siyasi ve askeri reformlar?n? tan?mal? ve Kopenhag’da 12-13 Aral?k’ta yap?lacak olan Avrupa Konseyinin  toplant?s?nda kat?lma müzakerelerinin  ba?lamas?  için bir tarih tespit etmeli,”

ABD’deki Ta?nak örgütü olan  Amerika Ermeni Milli Komitesi (Armenian National Committee of America - (ANCA) bu karar tasar?s?na derhal kar?? ç?km??t?r. Kongre üyelerine gönderilen bir mektupta, “askerlerin güdümünde bulunan, insan haklar?n? ihlal eden, ülkesindeki H?ristiyanlar?n dini özgürlü?ünü k?s?tlayan, Ermeni soyk?r?m?n? inkar eden, Ermenistan’a hukuk  d??? abluka uygulayan ve K?br?s’ta askeri i?gali sürdüren bir hükümete  destek olmas?  Amerikan halk?ndan istenmemelidir” denmi?tir.[6]

ANCA’ya  rakip kurulu? olup  ancak Türkiye söz konusu oldu?unda ANCA ile beraber veya benzer ?ekilde hareket eden Amerika Ermeni Asamblesi’nin (Armenian Assembly of America - AAA)  bu konuda yapt??? bir aç?klamada ise  “Ermeni Soyk?r?m?n? tan?mas?, Ermenistan’a uygulad??? ablukay? kald?rmas? ve insan haklar? ihlallerini durdurmas? için Türkiye’ye ça?r?da bulunmadan, ABD Türkiye’nin Avrupa Birli?ine kat?lmas?n? manen nas?l destekleyebilir?” ifadeleri yer alm??t?r.[7]

Türkiye’ye Ekonomik Kolayl?klar Sa?layan Kanun Tasar?s?

ABD Hükümeti Türkiye’yi ekonomik bak?mdan desteklemek üzere, Türkiye’den ithal edilen tekstil ve deri mamulleri gibi baz? mallardan vergi al?nmamas?n? öngören bir kanun tasar?s?n? Kongreye sunmu? ve tasar? Temsilciler Meclisinden geçmi?ti.

Ermeni lobisinin bu tasar?ya ?iddetli muhalefet etmesi üzerine Amerikan D??i?leri Bakan Yard?mc?s? Richard Armitage Senato üyelerine bir mektup göndererek ABD Hükümetinin Türkiye-Ermenistan s?n?r?n?n aç?lmas? ve iki ülke aras?nda kapsaml? ekonomik, siyasi ve kültürel ili?kiler kurulmas? için çaba harcayaca??n? bildirmi?tir. [8]

Görüldü?ü üzere Amerika’daki Ermeni lobisi, Türkiye’ye ticari kolayl?klar sa?lanmas? gibi, Ermenileri ve Ermenistan’? do?rudan ilgilendirmeyen bir konuya dahi müdahale edebilmekte ve D??i?leri Bakan Yard?mc?s?n? Ermenistan’?n Türkiye’den istekleri do?rultusunda bir mektup yazmaya mecbur edebilmektedir.

b. Galler Bölgesi

?ngiltere Galler (Wales) Bölgesi Milli Meclisi 30 Ekim 2002 tarihinde 31 oyla[9] ald??? bir kararla sözde Ermeni soyk?r?m?n? tan?m??t?r. Meclisin “Görü? Bildirimi” ba?l???n? ta??yan karar?n?n çevirisi ?öyledir: ”1915 y?l?nda Türk hükümeti döneminde yap?lan Ermeni soyk?r?m?n? tan?yoruz. Ermenistan Cumhuriyetine kar?? ekonomik yapt?r?mlar?na son vermesi için Türk Hükümetine ve Türkiye’nin Avrupa Birli?i üyeli?ini desteklememesi için de ?ngiliz Hükümetine ça?r?da bulunuyoruz.”[10]

Bu karar?n al?nmas?nda Galler bölgesindeki kiliselerin ba?l?ca etken oldu?u anla??lmaktad?r.[11] 

Karar ?ngiltere ve Türkiye bak?m?ndan hukuksal bir sonuç do?urmayacakt?r. Ancak bu karar Ermeniler için bir manevi tatmin olup, ?ngiltere’de soyk?r?m iddialar?n? kabul ettirme çabalar?nda bir emsal olarak gösterilecektir.

Gerek ?ngiltere Parlamentosu gerek Hükümeti Ermeni iddialar?n? benimsememektedir. Bu husus son olarak ?ngiliz Bakan Baroness Scotland taraf?ndan, 2001 y?l? ?ubat’?nda Lordlar Kameras?nda bir soru üzerine, 1915 olaylar?n?n, 1948 BM Soyk?r?m? Sözle?mesine göre belirli bir anlam? olan, soyk?r?m  olarak nitelendirilemeyece?ini delillerin gösterdi?ini ifade edilmek suretiyle vurgulanm??t?r. Ankara’daki ?ngiltere Büyükelçili?ince ayn? y?l?n Temmuz ay?nda bu hususu bir bas?n bildirisiyle tekrarlam??t?r.[12] 

?ngiliz Hükümetinin bu tutumu Ermenileri ihtiyata harekete sevk etmekte ve parlamentoda ba?ta Baroness Cox gibi baz? taraftarlar? olmas?na ra?men, parlamentoya müracaat etmeden önce, sendikalar, Londra Ana ?ehir Konseyi, ?ngiltere Kiliseler Konseyi ve Liberal Parti gibi Ermeni iddialar?na s?cak bakabilecek baz? örgütlerden karar ç?kartmay? planlad?klar? anla??lmaktad?r.[13]

c. “Günümüz Türkiyesi’nde Ermeniler” Raporu

1998 y?l?nda Ermenistan’da Koçaryan’?n ba?kan olmas?ndan sonra, Avrupa ülkelerindeki Ermeni örgütlerini bir araya getirmek ve aras?nda i?birli?i yap?lmas?n? sa?lamak üzere bir “Avrupa Ermeni Dernekleri Forum’u (The Forum of Armenian Associations in Europe) kurulmu?tu. Bu örgüt, Ermeni dernekleri aras?nda i?birli?ini arka plana iterek çal??malar?n? Türkiye’nin Avrupa Birli?i üyeli?ini önleme konusunda yo?unla?t?rm??t?r. Genellikle lobi faaliyetlerinde bulunan Forum’un ba?ar?lar? aras?nda, ?sveçli Raportör Per Garthon’un ikna edilmesiyle haz?rlanan ve Ermeni görü?lerini yans?tan Güney Kafkasya Raporu da  bulunmaktad?r.[14]

Avrupa Birli?i’nin az?nl?klar konusundaki duyarl?l???, Forum’u Türkiye’deki Ermeni az?nl???n?n durumunu kötü göstermek suretiyle, Türkiye’yi ba?ta Avrupa Parlamentosu olmak üzere, Avrupa Birli?i organlar?nda güç durumda b?rakmak politikas?n? izlemeye götürmü?tür. Bunun sonucu olarak Forum, “Günümüz Türkiye’sinde Ermeniler-Türkiye Cumhuriyetindeki Ermeni Az?nl???n?n Durumunun Ele?tirisel bir De?erlendirilmesi” (Armenians in Turkey Today - A Critical Assesment of the Situation of the Armenian Minority in the Turkish Republic) ba?l?kl? bir rapor haz?rlatm??t?r.[15] Raporu kaleme alan Tessa Hofmann Almanya’da Türkiye ve Türkler aleyhinde yaz? ve faaliyetleri ile tan?nm??t?r. Bayan Hofmann her f?rsatta Ermeni görü?lerini çekincesiz desteklemektedir. Bu nedenle kendisi Ermeni Hay?r Vakf? (Armenian Benevolent Foundation) taraf?ndan ödüllendirilmi? ve ayr?ca Erivan Üniversitesi de profesör payesini vermi?tir.[16]

Raporda Türkiye’deki Ermenilerin durumu hakk?nda bir ço?u as?ls?z baz?lar? da olabildi?ince abartmal? baz? iddialar yer almaktad?r.[17] Bunlar aras?nda raporda, Türkiye’deki Ermenilere kar?? önyarg?l? davran?ld???n?, hukuki ve idari ay?r?mc?l??a tab? tutulduklar?, bir çok k?s?tlama ve keyfi muameleye maruz kald?klar? ve bu k?s?tlamalar?n amac?n?n Ermenilerin asimilasyonu ve göçünü sa?lamak oldu?u gibi baz? hususlar bulunmaktad?r.  Rapor, Kilise mallar?na el konuldu?u  ?eklinde mevcut olmayan olaylar? uydurmakta, yeter say?da Ermeni papaz olmamas?n? dahi Hükümetin ald??? önlemlere ba?lamaktad?r. Raporda  Ermenilerin ki?isel hak ve özgürlüklerine riayet olunmad??? gibi garip bir iddia da ileri sürülmektedir.

Rapordaki ayr?nt?l? “Tavsiyeler”[18] bölümünde, sanki böyle olaylar varm?? gibi,  resmi makamlar? Ermenileri sald?r? ve tehditlerden korumas?, dini vak?flar?n ya?malanmas?na   son verilmesi gibi hususlar yer almaktad?r. Ayr?ca Türk bas?n?ndan Ermenilere kar?? ayr?mc? ve sald?rgan yay?nlar?ndan vazgeçmesi, bu konuda sorumlulu?unu kabul etmesi ve sözde Ermeni soyk?r?m?n? tan?yan ki?ileri tenkit etmekten kaç?nmas? gibi, ne yazaca?? hakk?nda bas?na talimat vermeye çal??an k?s?mlar da bulunmaktad?r. Tavsiyeler aras?nda  Türk toplumunun geni? bölümlerinin bu konuda e?itilmesi, okul kitaplar?n?n gözden geçirilmesi de vard?r. Türk siyaset adamlar?n?n  az?nl?klar?n korunmas? hususundaki sorumluluklar?n?  kabul etmeleri de  tavsiyeler aras?ndad?r. Nihayet, Ermeni soyk?r?m?n? tan?yan Türkler hakk?nda takibat yap??mamas? ve Avrupa Birli?i’nden tarihin ele?tirisel de?erlendirmesini yapan (yani Ermeni soyk?r?m iddialar?n? kabul eden) Türk bilim adamlar?, yay?nc?lar ve gazetecilerin te?viki için (yani onlara maddi kaynak sa?lanmas? için) gerekli önlemleri almas? istenmektedir.

Raporda bu tavsiyelerin kime yap?ld??? belli de?ildir. Ancak Forum’un ba?ta Avrupa Parlamentosu olmak üzere Avrupa Birli?i organlar?yla yak?n ili?kileri dü?ünüldü?ünde muhatab?n Avrupa Birli?i olabilece?i akla gelmektedir. Avrupa Parlamentosu üyelerinden önemli bir k?sm?n?n Türkiye’nin Avrupa Birli?i üyeli?ine kar?? olmas? bu tavsiyelerin, k?smen olsun, Avrupa Parlamentosunun kararlar?nda yer almas? olas?l???n? güçlendirmektedir. 
Buna kar??n Türkiye Ermeni Patrikli?i’nin söz konusu Rapor hakk?nda yay?nlad??? bir bildiri[19] Türkiye’deki Ermenilerin gerçek durumu yans?tt???ndan bu rapor için bir tür yalanlama olu?turmu?tur. Bildiride Türkiye’nin Avrupa Birli?i üyeli?ini engellemek isteyen çevrelerin Türkiye Ermenileri hakk?ndaki haks?z ve as?ls?z iddialar?n?n üzüntü ile kar??land??? belirtilmi? kas?tl? ve haks?z bir ?ekilde Ermeni cemaati üzerinde bask?, engelleme, asimilasyon, kötü muamele iddias?nda bulunanlar k?nam?? ve  Türkiye Ermenilerinin ülkelerine ba?l?l??? yenilenmi?tir.

Patrik ayr?ca Kas?m ay? sonunda baz? Avrupa ülkelerini ve Avrupa Birli?ini ziyaret ederek Türkiye’nin birli?e üye olmas? yolunda temas ve görü?meler yapm??t?r.

4. ERMEN?STAN’DA BA?KANLIK SEÇ?MLER?

Ermenistan’da ba?kanl?k seçimleri 19 ?ubat 2003 tarihinde yap?lacakt?r. Ba?kan Koçaryan dahil bir çok Ermeni siyaset adam? adayl???n? koymu? bulunmaktad?r.. Bunlar aras?nda Ermenistan Halk Partisi Ba?kan? Stepan Demirciyan, Milli Birlik Partisi Ba?kan? Arta? Gegemyan ve Milli Demokratik Birlik Partisi Ba?kan? Vazgen Manukyan gibi ?ahsiyetler  vard?r. 

19 muhalefet partisi Koçaryan’a kar?? tek  aday gösterebilmek amac?yla bir birlik kurmu?larsa da bir aday üzerinde anla?amam??lard?r. Ba?kanl?k için en güçlü aday Robert Koçaryand?r. Ancak çok say?da aday bulundu?undan Koçaryan’?n birinci turda yeterli oyu sa?layamamas? ve  ikinci turda seçilmesi olas?d?r.

Koçaryan’?n bu seçimlerdeki gücünün son be? y?ldaki ba?ar?lar?ndan  de?il  rakiplerinin göreceli zay?fl???ndan ileri geldi?i görülmektedir, zira, a?a??da aç?klad???m?z gibi, Koçaryan idaresinde Ermenistan’?n ciddi geli?meler kaydetti?ini söylemek mümkün de?ildir.

Ermenistan’?n en büyük sorunu ekonomidir. Ekonominin zay?fl??? i?sizli?e, fakirli?e ve di?er ülkelere göçe yol açmaktad?r. Koçaryan döneminin ilk dört y?l? ekonomik durgunluk içinde geçmi?, 2002’de ise milli gelirde % 10 gibi büyük bir art?? gözlemlenmi?tir. Ancak bu olumlu geli?me yontulmu? elmaslar  ile baz? madenler ihracat?n?n art???ndan ve Ermeni as?ll? Amerikal? i? adam? Kirk Kerkoryan’?n Lincy Vakf? vas?tas?yla finanse etti?i yol in?aat?ndan ileri geldi?inden[20] az say?da sektöre inhisar etmi? ve ülke genelinde  gelirlerin artmas?na ve i?sizli?in azalmas?na fazla bir katk? yapmam??t?r.

Ermenistan’da öteden beri en fazla ?ikayet edilen hususlardan biri de devlet idaresindeki yolsuzluklard?r. Ba??ms?z bir kurum[21] taraf?ndan yap?lan bir halk oyu ara?t?rmas?nda  “son be? y?l içinde yolsuzluk düzeyinde nas?l bir de?i?me oldu?” sorununa cevap verenlerin %47’si yolsuzluklar?n ço?ald???, %25’i ise yolsuzluk düzeyinde de?i?me olmad??? cevab?n? vermi?[22] oldu?undan halk?n yolsuzluklar hakk?ndaki ?ikayetlerinin artarak devam etti?i görülmektedir.
Hak ve özgürlüklere gelince bu konuda Ter Petrosyan döneminden daha liberal olundu?unu söylemek mümkün de?ildir. Özellikle medyan?n zaman zaman bask? alt?na al?nmaya çal???ld??? görülmektedir. Mesela, yak?n geçmi?ten misal verecek olursak, sadece Ekim 2002 ay?nda gazeteci Mark Grigoryan’a bomba at?lm??[23] ve Avarot gazetesinin da??t?m? engellenmi?tir.[24] 

D?? politika alan?nda, Karaba? sorununda, Minsk Grubunun gayretlerine ek olarak Aliev ile Koçaryan aras?nda yirmi kadar do?rudan görü?me yap?lm?? olmas?na kar??n hiçbir ilerleme sa?lanamamas? Koçaryan için aleyhte bir puand?r. Di?er yandan Koçaryan, Karaba? sorununda Türkiye’yi bir tür tarafs?zl??a itebilmek amac?yla, sözde Ermeni soyk?r?m iddialar?n? ön plana ç?karan bir politika izlemi?, ancak bundan bir sonuç alamam?? ve hatta bu politikas? diplomatik ili?kilerin kurulmas?n? ve s?n?rlar?n aç?lmas?n?  engellemi?tir.

Ermenistan Koçaryan döneminde, hem Rusya hem de, ba?ta ABD olmak üzere, Bat?l? ülkelerle iyi ili?kiler içinde olmak ve i?birli?i yapmak politikas?n? izlemeye devam etmi? ancak taraflar aras?nda dengeler korunamad??? için, Rusya Federasyonu Ermenistan d?? politikas?nda öncelikli konumunu daha da güçlendirmi?tir. Ermenistan, Koçaryan döneminde gerek ordu teçhizat?n?n sa?lanmas? gerek ülkesindeki Rus üstleri nedeniyle savunma alan?nda tamamen Rusya’ya ba??ml? hale gelmi?tir. Rusya’n?n Ermenistan d?? ticaretindeki büyük pay?, Ermenistan’?n bu ülkeye olan borçlar?n? ödememesi nedeniyle baz? Ermeni ?irketlerinin Rusya’ya devredilmesi, Rusya’ya göçmü? Ermenilerin ülkeye gönderdi?i paralara duyulan ihtiyaç ve ülkenin ba?l?ca enerji kayna?? olan Metzamor  nükleer santralinin yak?t?n?n Rusya’dan al?nmas? da Rusya’ya ekonomik alanda da Ermenistan’?n vazgeçemeyece?i bir konum kazand?rm??t?r.

Koçaryan için gelecek seçimlerde en büyük handikap, 27 Ekim 1999 tarihinde Ermenistan Millet Meclisinde, Meclis Ba?kan? Demirciyan ile Ba?bakan Sarkisyan’?n katledilmesi olay?na dahil oldu?u hakk?ndaki ?üphelerdir. Bu olay?n san?klar?n?n halen devam eden mahkemesinde Koçaryan’? suçlayacak bulgulara rastlanmam?? olmakla beraber, bu cinayetlerden siyasi ç?kar sa?layan tek ki?i Koçaryan oldu?undan hakk?ndaki ?üpheler devam etmekte ve bu konu bir seçim malzemesi olarak da kullan?lmaktad?r.

Koçaryan bu ba?ar?s?zl?klar?na ra?men, yukar?da da de?indi?imiz gibi, halen ba?kanl?k için en güçlü adayd?r. Bunun ba?l?ca nedeni kar??s?nda tek ve güçlü bir rakip bulunmamas?d?r. Di?er yandan son belediye seçimlerini kazanmakla gücünü kan?tlayan Ba?bakan Andranik Markaryan’?n ba?kan? oldu?u Cumhuriyetçi parti taraf?ndan da desteklenmesi de lehine bir durum yaratmaktad?r. Nihayet Ta?nak Partisi de yay?nlad??? bir bildiride Koçaryan’? destekleyece?ini aç?klam?? bulunmaktad?rlar.[25] Bu parti yetkilisi Agvan Vartanyan Koçaryan’? destekleme nedenleri aras?nda ad? geçenin sözde Ermeni soyk?r?m?n?n uluslararas? alanda tan?nmas? gayretlerini de saym??t?r.[26]

Lehindeki duruma kar??n Koçaryan’?n ba?kanl?k seçimini kazanaca??n? ?imdiden söylemek do?ru olmayacakt?r. Ermenistan’?n istikrars?z iç siyaseti her zaman sürprizler yaratabilir.

5. YEN? TÜRK HÜKÜMET?NE KAR?I ERMEN?STAN’DA TEPK?LER

Türkiye’de Parlamento seçimlerini kazanan Adalet ve Kalk?nma Partisine kar?? Ermenistan resmi makamlar? uzun süre bir tepki göstermek istememi?lerdir. Seçimlerden yakla??k on gün sonra. D??i?leri Bakan? Oskanyan, gazetecilerin ?srar? üzerine “Türk Hükümetinin Ermenistan’a ve genelde bölgeye kar?? ne gibi bir politika izleyece?ini bekleyip görmek gerekti?ine inan?yorum.” demi?tir.[27]

Buna kar??n siyaset adamlar? görü? bildirmekten kaç?nmam??lard?r. Ta?nak Partisi üyesi, Ermenistan Meclisi D??i?leri Ba?kan Yard?mc?s? Armen Rustamyan, ?slam taraftar? güçlerin iktidara gelmesiyle Türkiye’nin Ermenistan’a kar?? siyasetinde kayda de?er de?i?iklik olmayaca??n?, eski Türk Hükümetinin iki ülke d??i?leri bakanlar? aras?nda toplant?lar düzenlemekle Ermenistan’a kar?? olumsuz tutumunu saklamaya çal??t???n?, Ankara’n?n gerçek niyetinin uluslararas? toplumun dikkatini Ermeni soyk?r?m?n?n tan?nmas? sorunundan sapt?rmak ve güney Kafkaslarda nüfuzunu artt?rmak oldu?unu söylemi?tir. Yeni Hükümetin eskisinin politikas?n? izleyece?ini ifade eden Rustamyam  “Seçimlerde ?slam taraftar? güçlerin zaferi, Türkiye’de geleneksel olarak sald?rgan ideolojiye dayanan gerçek de?erler sistemini ortaya koymu?tur“ demek suretiyle[28] ?slamiyet’e sald?rgan bir nitelik atfetmeye çal??m??t?r.

Ermenistan Millet Meclisi D??i?leri Komisyonu Ba?kan? Hovhanes Hovhanisyan ise Ermenistan’?n d?? politikas?n? gözden geçirmesi gerekti?ini Türkiye’deki olaylar?n  ciddi  endi?eler do?urdu?unu  ifade etmi?tir. [29]

Ba?kanl?k için adayl???n? koymu? bulunan Ulusal Birlik Partisi Ba?kan?  Arta?e? Gegemyan  yeni hükümetin Gürcistan ve Azerbaycan ile ekonomik i?birli?ine önem verece?ini ve bunu bir askeri ittifakla sa?lamla?t?rmay? deneyece?ini, bunun da Ermenistan ve Karaba?’?n ç?karlar?na ayk?r? olaca??n? söylemi?tir.[30]

Ermenistan Millet Meclisinde ço?unluk grubu ba?kan? Galust Sahakyan ise “?ster ?slamc? ister laik idare alt?nda olsun, Türkiye Türkiye’dir” demekle yetinmi?tir.[31]

Görüldü?ü gibi, Ermeni siyaset adamlar?n?n yeni Türk Hükümetine kar?? tutumlar? olumsuzdur. Ancak bu yarg?ya, yeni Türk hükümetin Ermenistan’a kar?? politikas?n?n ne olabilece?i hakk?nda bir ara?t?rma yaparak de?il,  temelde Türkiye’ye kar?? dü?manca duygular beslemelerinin bir sonucu olarak vard?klar? mü?ahede edilmektedir.

Yeni Türk hükümetinin Ermenistan’a kar?? politikas?n?n ne olabilece?i ise D??i?leri Bakan? Ya?ar Yak?? taraf?ndan bir mülakat s?ras?nda aç?klanm??t?r. Yak??,  Adalet ve Kalk?nma Partisinin Ermenistan ile ili?kilerin düzeltilmesinden yana oldu?unu ve bunun için inisiyatif alacaklar?n? söylemi?tir.[32] 

Ermenistan’?n yeni Türk hükümetine kar?? tutumu bizzat Ba?kan Koçaryan  taraf?ndan, 22 Kas?m 2002 tarihinde, NATO  zirve toplant?s?na kat?lmak üzere gitti?i Prag’da verdi?i bir mülakatta aç?kl?k kazanm??t?r. Koçaryan bu konuda “Ermenistan, önko?ulsuz olarak, Türkiye ile diplomatik ili?kiler kurulmas?na ve ticaretin artt?r?lmas? için s?n?rlar?n aç?lamas?na haz?rd?r”. “Türk makamlar?yla görü?mek istedi?imiz sorunlar mevcuttur, ancak günümüz ili?kileri herhangi bir önko?ul ileri sürülmeden kurulmal?d?r.” demi?tir. Koçaryan Türk-Ermeni ili?kilerinin düzelmesinin Ermenistan’?n Karaba? sorunu nedeniyle Azerbaycan ile olan anla?mazl???na ba?l? olmamas? gerekti?ini ve ayr?ca Ermenistan’?n yeni Türkiye hükümetiyle, ikili ili?kilerin olas? geli?tirilmesi konusunda, tüm sorunlar? tart??maya aç?k oldu?unu da belirtmi?tir.[33]

Koçaryan’?n bu sözleri gelecekte yap?lacak müzakerelerde de Ermenistan’?n yeni Türk Hükümetine kar?? eski görü?lerini savunmaya devam edece?i ve tutumunda hiçbir de?i?iklik yapmadan Türkiye ile diplomatik ili?ki kurmaya ve s?n?rlar? açt?rmaya çal??aca?? anla??lmaktad?r. Oysa Ermenistan Türkiye’nin do?u s?n?rlar?n? tan?madan, soyk?r?m iddialar?n? desteklemekten vazgeçmeden ve Karaba? sorununu çözümlemeden  bu ülke ile diplomatik ili?kiler kurmak  ve kara s?n?rlar?n açmak  Türkiye’nin ç?kar?na  olmad???ndan  bu hususlar? dikkate almayan müzakerelerden  sonuç al?nmas?  zordur.



 

[1] Ömer E. Lütem ‘Olaylar ve Yorumlar’,  Ermeni Ara?t?rmalar?, Say? 6, Yaz 2002,  ss. 10-15.
[2] groong.usc.edu/news/mgs55013.html
[3] Public Dialogue and Development Center.
[4] Ayastani Anrapetutyun,  31 Ekim 2002 (ANN/Groong 2.11.2002)
[5] Ömer E. Lütem, ‘Olaylar ve Yorumlar’, Ermeni Ara?t?rmalar?, Say? 6, Yaz, 2002,  ss. 22-23
[6] Armenian National Committee of America, Press Rea?ese 30 Ekim 2002
[7] Armenian Assembly of America, Press Release, 21 Ekim 2002
[8] RFE/RL,Armenia Report, 10 Ekim 2002
[9] Galler Bölgesi Milli  Meclisinde 60 üye olup bu konunun müzakeresi s?ras?nda 48 oy verilmi?tir. Arka News Agency, 5 Kas?m 2002
[10] Arka News Agency, 5 Kas?m 2002
[11] Press Release. Cathlolicosate of th Great House of Cilicia 25 Ekim 2002 ve Asbarez Online 22 Ekim 2002.
[12]  Ömer E. Lütem, ‘Olaylar ve Yorumlar’,  Ermeni Ara?t?rmalar?,  Say? 2, Haziran-Temmuz-A?ustos 2001,  ss 25-27.
[13] Asbarez Online 22 Ekim 2002
[14] Bu rapor için bkz. Ömer E. Lütem, ‘Olaylar ve Yorumlar’, Ermeni Ara?t?rmalar?, Aral?k 2001, Ocak-?ubat 2002, -Say? 4, ss. 27-31
[15] Armenians in Turkey Today,
http://www.armenianforum.org/site/english/eu-contact/docs-news/Armenians%20in%20Turkey%20MOD.pdf   
[16] Ibid,  s. 2
[17] Ibid,  ss. 9-45
[18] Ibid, s. 7
[19] Lraper Kilise Bülteni, 16 Ekim 2002
[20] La Lettre de l’UGAB,  2 Kas?m 2002.
[21] Regional Development Centre/Transparency International
[22] Aykakan Zhamanak , 2 Kas?m 2002
[23] RFE/RL Armenia Report ,29 Ekim 2002
[24] RFE/RL Armenia Report, 31 Ekim 2002
[25] Asbarez Online, 25 Kas?m 2002
[26]  Ibid
[27] Azg Daily, 15 Kas?m 2002
[28] Arminfo, 5 Kas?m 2002
[29] A1+TV, 7 Kas?m 2002
[30] Azg (Türkçe),  8 Kas?m 2002
[31] A1+TV 7, Kas?m 2002
[32] Turkish Daily News, 6 Kas?m 2002
[33] Armenpress News Agency, 25 Kas?m 2002

 

 ----------------------
* Avrasya İncelemeleri Merkezi Başkanı - oelutem@avim.org.tr
- ERMENİ ARAŞTIRMALARI, Sayı 7, Sonbahar 2002
    İçeriğe Yorum Yaz    Yazdır    Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar

Henüz Yorum bulunmamaktadır.


 
 
ERAREN - Ermeni Araştırmaları Enstitüsü

Bu site en iyi 1024 x 768 çözünürlükte görüntülenir.