áááAnasayfaŢleti■im
áá
English

Ermenistan'da 19 ├×ubat ve 5 Mart 2003'de Yap├Żlan Devlet Ba├żkanl├Ż├░├Ż Se├žimleri

Hatem CABBARLI*
ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, Sayř 9, Bahar 2003

 

Title: The Presidential Elections of February 19 and March 5 in Armenia.

Abstract: This paper deals with Armenian presidential elections in the context of political parties in Armenia and their election races.  During the elections and thereafter, the political developments and opposition parties’ assessments of the election result are scrutinized in this research.  The opposition announced that Kocharian won the elections, manipulating governmental power for his election campaign and using coercion to minimize the activities of the opposition.  This election was also studied accordance with Turkish-Armenian relations.

Keywords: Armenia, Presidential Elections, Kocharian, Democracy, Demirchian, Opposition in Armenia, Central Election Office, Artashes Gegamian, First Round, Second Round, Political Parties.

Anahtar kelimeler: Ermenistan, Devlet Ba├żkan├Ż, Seçimler, Koçaryan, Demokrasi, Demirciyan, Merkez Seçim Kurulu, Ermenistan Muhalefeti, Arta├żes Gegamyan, Birinci Tur, ├Łkinci Tur, Siyasi Partiler.

Giri├ż

19 ├×ubat 2003’de Ermenistan’da yap├Żlan devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż seçimlerinde hiçbir aday toplam geçerli oylar├Żn yar├Żdan fazlas├Żn├Ż almad├Ż├░├Ż için Ermenistan Merkez Seçim Kurulu ikinci tur seçimlerin 5 Mart’ta yap├Żlmas├Żn├Ż kararla├żt├Żrm├Ż├żt├Żr. AG├ŁT, Avrupa Konseyi ve ba├żka uluslararas├Ż örgütleri temsil eden gözlemciler birinci ve ikinci tur seçimlerden sonra yapt├Żklar├Ż aç├Żklamada seçimlerin antidemokratik bir ortamda yap├Żld├Ż├░├Żn├Ż ve ciddi usulsüzlüklerin oldu├░unu ifade etmi├żtir. Ermenistan muhalefeti düzenledi├░i mitingde seçimleri Koçaryan ile ikinci tura kat├Żlan Ermenistan Halk Partisi Ba├żkan├Ż Stepan Demirciyan’├Żn kazand├Ż├░├Żn├Ż iddia ederek Koçaryan’├Żn istifas├Żn├Ż talep etmi├żtir.

Ermenistan’da 2003 seçimleri de dahil olmakla bugüne kadar dört devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż seçimleri yap├Żlm├Ż├żt├Żr. Ancak hiçbir devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż seçimleri 2003 y├Żl├Żnda (19 ├×ubat 1. tur, 5 Mart 2. tur.) yap├Żlan seçimler kadar iktidar ve muhalefet aras├Żnda rekabete sahne olmam├Ż├żt├Żr. On iki y├Żld├Żr ba├░├Żms├Żz olan Ermenistan hükümeti, demokrasinin sa├░lanmas├Żna, temel insan hak ve özgürlüklerinin ülkenin siyasi hayat├Żnda yerle├żmesine çal├Ż├żsa da ciddi bir geli├żme kaydedilmemi├żtir. Özellikle devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż, parlamento ve yerel seçimlerde yap├Żlan usulsüzlükler, ülkenin imaj├Żn├Ż kötü yönde etkilemi├żtir.

Bu çal├Ż├żmada yukar├Żdaki ön bilgilere dayanarak 2003 devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż seçimleri öncesinde iktidar ve muhalefet aras├Żnda ya├żanan sorunlar, seçim propagandas├Ż ve seçim zaman├Ż iktidar├Żn yapt├Ż├░├Ż yolsuzluklar ele al├Żnm├Ż├ż ve seçim sonuçlar├Żn├Żn genel bir de├░erlendirilmesi yap├Żlm├Ż├żt├Żr.

      

19 ├×ubat 2003 Devlet Ba├żkanl├Ż├░├Ż Seçim Maratonunun Ba├żlamas├Ż

 

26 Kas├Żm 2002’de Ermenistan Bilimler Akademisi’nde yap├Żlan toplant├Żda Koçaryan’├Żn 2003 devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż seçimlerine adayl├Ż├░├Ż ileri sürülmü├żtür. Koçaryan toplant├Żda yapt├Ż├░├Ż konu├żmada ikinci dönem devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż seçimlerini kazand├Ż├░├Ż taktirde Ermenistan ekonomisinin kalk├Żnmas├Ż için elinden gelen her ├żeyi yapaca├░├Żn├Ż ifade ederek seçmenlerden destek istemi├żtir.[1] Bu aç├Żklamadan sonra Ta├żnaksutyun (Ermeni Devrimci Federasyonu), Cumhuriyet, Orianç Yerkir (Kanunlar Ülkesi) ve Artsakh-Ermenistan[2] Parti liderleri 2003 devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż seçimlerinde Koçaryan’├Ż destekleyeceklerini ifade etmi├żtir.

Ermenistan Savunma Bakan├Ż Serj Sargsyan’├Żn Aral├Żk ay├Ż ba├żlar├Żnda Koçaryan’├Żn seçim çal├Ż├żmalar├Ż koordinatörlü├░ü görevini üslenmesinden sonra, baz├Ż muhalif partiler buna itiraz ederek, ordunun seçimlere müdahale edece├░ini ve ülkedeki demokrasiye zarar verece├░ini ileri sürseler de ba├żka siyasi partiler bu konuyu fazla gündeme ta├ż├Żm├Ż├żt├Żr.

Ermenistan Merkez Seçim Kurulu’nun devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż adaylar├Żn├Żn belirlenmesi için verdi├░i süre 6 Aral├Żk 2002’de sona ermi├żtir. Merkez Seçim Kurulu’nun verdi├░i bilgiye göre 6 Aral├Żk 2002 tarihine kadar Stepan Demirciyan (Ermenistan Halk Partisi), Aram Karapetyan (ba├░├Żms├Żz), Prayur Hayrikyan (Ulusun Kendi Kaderini Tayin Birli├░i), Arta├żes Gegamyan  (Ulusal Birlik), Raffi Hovannisyan (ba├░├Żms├Żz), Robert Koçaryan (ba├░├Żms├Żz), Ruben Avagyan ( Birle├żik Ermeniler), Aram Sargsyan (Ermenistan Demokrat Partisi), Garnik Margaryan (Vatan ve Onur), Aram Harutyunyan (Ulusal Antla├żma), Ar├żak Sadoyan (Ulusal Demokratlar Blo├░u), Vazgen Manukyan (Ulusal Demokratlar Birli├░i), Vladimir Darbinyan (Ermenistan Komünist Partisi), Aram Sargsyan (Cumhuriyet Partisi) ve Petros Makeyan ( Demokratik Vatan) Merkez Seçim Kurulu’na müracaat ederek devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż seçimlerine adayl├Ż├░├Żn├Ż resmen bildirmi├żtir.[3] Merkez Seçim Kurulu taraf├Żndan yap├Żlan inceleme sonucunda üç aday├Żn belgelerinde eksiklikler bulundu├░u için talepleri geri çevrildi, üç ki├żi ise seçimlere k├Żsa bir süre kala adayl├Ż├░├Żn├Ż geri çekti ve böylece devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż seçimlerine toplam dokuz aday kat├Żlm├Ż├żt├Żr.

Ermenistan muhalefetinin ortak aday belirleyememesi, muhalefetin zay├Żf oldu├░unu ve muhalefet partileri aras├Żndaki iç sorunlar├Ż a├żacak kadar güçlü bir siyasi gelene├░e sahip olmad├Żklar├Żn├Ż göstermektedir. Her ne kadar 16 muhalif siyasi parti 27 A├░ustos 2002’de bir araya toplanarak seçim süresinde ortak eylem plan├Ż uygulamaya çal├Ż├żsa da, 16’lara üye olan Vazgen Manukyan yapt├Ż├░├Ż bir aç├Żklamada 16’lar├Żn siyasi kurum olmaktan daha çok bir isti├żare organ├Ż oldu├░unu ve muhalefetin ortak devlet ba├żkan├Ż aday├Żn├Ż belirleyecek güce ve yap├Żya sahip olmad├Ż├░├Żn├Ż ifade etmi├żtir.[4]

Devlet Ba├żkanl├Ż├░├Ż Seçimlerinden Önce Koçaryan’├Żn Yurt D├Ż├ż├Ż Gezisi

Devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż seçimlerine bir ay kala Koçaryan 16 Aral├Żk 2003’te Rusya’ya resmi bir ziyarette bulunmu├żtur. Koçaryan’n├Żn devlet ba├żkam├Ż seçimlerinden önce Rusya’ya yapt├Ż├░├Ż ziyaret Ermeni ve Rus bas├Żn├Żnda, siyasi anlam ta├ż├Żd├Ż├░├Ż ve destek aray├Ż├ż├Ż olarak yorumlanm├Ż├żt├Żr. Ermenistan Rusya’ya olan 101 milyon borcuna kar├ż├Żl├Żk be├ż büyük sanayi merkezini Rusya’ya vermesine ra├░men, anla├żma Duma’da onaylanmam├Ż├ż ve yap├Żlan inceleme sonucunda anla├żma metninde Rusya’n├Żn kontrolüne verilmi├ż bu sanayi merkezlerinin demirba├żlar├Żn├Żn say├Żn├Żn kesin olarak belirlenmedi├░i anla├ż├Żlm├Ż├żt├Żr.[5] Ziyaret öncesi Rusya Devlet Ba├żkan├Ż Vladimir Putin anla├żman├Żn hayata geçmesi sürecinden rahats├Żz oldu├░unu ifade etmi├żtir.

Rusya’n├Żn siyasi deste├░ini almadan seçimleri kazanman├Żn çok zor oldu├░unu, kazansa bile be├ż y├Żl iktidarda kalman├Żn mümkün olmad├Ż├░├Żn├Ż anlayan Koçaryan, Rusya’n├Żn borca kar├ż├Żl├Żk ileri sürdü├░ü ekonomik ├żartlar├Ż kabul etmek zorunda kalm├Ż├żt├Żr.

Ziyaret öncesinde Ermenistan muhalefetinin 27 Ekim 1999 meclis bask├Żn├Żn├Ż, 27 Aral├Żk 2002’de Ermenistan Devlet Televizyon Komitesi Ba├żkan├Ż Tigran Nagdalyan’├Żn öldürülmesi ve El-Kaide terör örgütü militanlar├Żn├Żn Ermenistan pasaportu ile Amerika’ya giri├ż yapt├Ż├░├Ż konular├Żn├Żn[6] gündeme getirmeleri Koçaryan’├Żn ziyaretine gölge dü├żürmü├żtür.

Devlet Ba├żkanl├Ż├░├Ż Seçimleri Öncesi Yap├Żlan Kamuoyu Ara├żt├Żrmalar├Ż         

Ermenistan’da 19 ├×ubat 2003’te yap├Żlan devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż seçimleri öncesinde pe├ż pe├że kamuoyu ara├żt├Żrmas├Ż yap├Żlm├Ż├ż ve birbirinden farkl├Ż sonuçlar ortaya ç├Żkm├Ż├żt├Żr. ‘Globe News Analitik Merkezi’nin 5–8 ├×ubat 2003 tarihleri aras├Żnda Ermenistan’├Żn on eyaleti ve ba├żkent Erivan’da 3000 ki├żinin kat├Żl├Żm├Żyla gerçekle├żti├░i kamuoyu ara├żt├Żrmas├Ż sonuçlar├Żna göre ‘E├░er seçimler 9 ├×ubatta yap├Żlsayd├Ż kime oy verirdiniz?’ sorusunu cevaplayanlar├Żn % 55,6’si ├żimdiki Devlet Ba├żkan├Ż Robert Koçaryan’a, % 18,7’si Stepan Demirciyan’a, % 16’si Arta├żes Gegamyan’a, % 4,1’i Vazgen Manukyan’a, % 2,9’u Aram Karapetyan’a, % 2,7’si de di├░er adaylara oy vereceklerini bildirmi├żtir. Rusya’n├Żn ‘PR Research’ Ara├żt├Żrma Merkezi’nin yapt├Ż├░├Ż kamuoyu ara├żt├Żrmas├Ż sonuçlar├Ż da ‘Globe News Analitik Merkezi’nin elde etti├░i sonuçlara çok yak├Żn olmu├żtur.[7]

Sosyoloji ve Psikoloji Ara├żt├Żrma Merkezi, Kr├Ż├ża (Çat├Ż) sivil toplum kurulu├żu ile birlikte 10–17 Ocak ve 1–5 ├×ubat tarihleri aras├Żnda Erivan’da 600 ki├żinin kat├Żld├Ż├░├Ż kamuoyu ara├żt├Żrmas├Ż yapm├Ż├żt├Żr. Ocak ay├Żnda yap├Żlan kamuoyu ara├żt├Żrmalar├Ż sonuçlar├Żna göre ‘E├░er devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż seçimleri bugün yap├Żlsayd├Ż kime oy verirdiniz?’ sorusunu yan├Żtlayanlar├Żn % 29,4’ü Robert Koçaryan (├×ubatta % 23,2), % 22,2’si Stepan Demirciyan (├×ubatta % 15,1), %13,2’si Arta├żes Gegamyan (├×ubatta 11,6),  % 1’i Vazgen Manukyan (├×ubatta % 2,4),  % 3,1’i Aram Karapetyan (├×ubatta % 8,4) lehine oy kullanacaklar├Żn├Ż ifade etmi├żtir. Ara├żt├Żrma sonuçlar├Ż seçimlerin ikinci tura kalmas├Ż durumunda Arta├żes Gegamyan ve Stepan Demirciyan’├Żn Koçaryan’dan daha fazla oy alacaklar├Żn├Ż ortaya ç├Żkarm├Ż├żt├Żr. Buna göre, Arta├żes Gegamyan Koçaryan ile ikinci tura kal├Żrsa % 40,6, (Koçaryan % 29), Demirciyan Koçaryan ile ikinci tura kal├Żrsa % 38,6 (Koçaryan % 35,42) oran├Żnda oy alarak devlet ba├żkan├Ż seçilme ├żans├Żna sahip idi. ├Łkinci tur seçimlere muhalefet adaylar├Żn├Żn kat├Żlaca├░├Ż takdirde ise Demirciyan’├Żn %36,6, Gegamyan’├Żn ise %17,8 oran├Żnda oy alaca├░├Ż tahmin edilmekteydi.[8]

Seçim Öncesinde Koçayan’├Żn Propaganda Araçlar├Ż

2002 Aral├Żk ay├Ż sonlar├Żndan itibaren devlet ba├żkan├Ż adaylar├Ż seçmenlerin deste├░ini almak için ciddi propaganda faaliyetlerinde ba├żlam├Ż├żt├Żr. Ancak muhalefet adaylar├Ż kendi seçim programlar├Żn├Żn propagandas├Żn├Ż yapmaktan daha çok Koçaryan’├Żn be├ż y├Żll├Żk iktidar├Żn├Ż ele├żtirmi├żtir. Buna kar├ż├Żl├Żk Koçaryan eyalet, ├żehir, kasaba ve hatta köylere kadar giderek  halk├Żn deste├░ini kazanmaya çal├Ż├żm├Ż├żt├Żr. Davida├żen, Gegarnuk ve Vardenis’i ziyaret eden Koçaryan, 1998 devlet ba├żkan├Ż seçimlerinde oldu├░u gibi i├żsizlik sorununu çözüme kavu├żturmak için 40 bin ki├żiyi istihdam edece├░ini, ekonominin kalk├Żnd├Żr├Żlmas├Ż için yabanc├Ż sermayenin giri├żine kolayl├Żk sa├░layaca├░├Żn├Ż, insanlar├Żn sosyal refah düzeyinin iyile├żtirilmesi için yo├░un çaba harcad├Ż├░├Żn├Ż ve harcayaca├░├Żn├Ż, Da├░l├Żk Karaba├░ konusunda ise Karaba├░’├Żn kabul etmedi├░i hiçbir antla├żmay├Ż imzalamayaca├░├Żn├Ż ve d├Ż├ż politikada sözde soyk├Żr├Żm

Ermenistan’da baz├Ż bas├Żn organlar├Ż Koçaryan’├Żn ziyaret etti├░i eyaletlerde Valilerin, Polislerin ve fabrika müdürlerinin insanlar├Ż zorla mitinglere toplad├Żklar├Ż, pasaportlar├Żn├Ż ald├Żklar├Ż ve Koçaryan’├Żn lehine oy kullanmad├Żklar├Ż takdirde kendilerinin i├żten at├Żlacaklar├Ż ile tehdit ettikleri konusunda haberler yay├Żmlanm├Ż├żt├Żr.[9]

19 ├×ubat 2003 Devlet Ba├żkanl├Ż├░├Ż Seçim Sonuçlar├Ż

19 ├×ubat 2003 seçimlerinde devlet ba├żkan├Ż seçilemedi├░i için, Ermenistan Merkez Seçim Kurulu ikinci tur seçimlerin 5 Mart 2003’te yap├Żlmas├Żn├Ż kararla├żt├Żrd├Ż.[10] Merkez Seçim Kurulu’nun yapt├Ż├░├Ż aç├Żklamaya göre, 1. turda toplam 2.295.330 seçmenden 1.436.000 ki├żi oy kullanm├Ż├żt├Żr. Seçim sonuçlar├Żna göre adaylardan Robert Koçaryan 707.155 (49,8 %),  Stepan Demirciyan 400.846 (% 28,3), Arta├żes Gegamyan 247.360 (% 17,4), Aram Karapetyan % 2,92 oran├Żnda oy alm├Ż├żt├Żr.

 

20 ├×ubat’ta Ermenistan Merkez Seçim Kurulu’ndan yap├Żlan bir aç├Żklamada kesin olmayan verilere göre Koçaryan toplam oylar├Żn % 56,7’sini ald├Ż├░├Ż bildirilmi├żtir. Bu aç├Żklamadan sonra muhalefetin ciddi bask├Żlar├Ż ile kar├ż├Ż kar├ż├Żya kalan Merkez Seçim Kurulu, muhalefetin seçim sonuçlar├Żn├Ż kabullenmeyece├░ini anlad├Ż ve 21 ├×ubat’ta Koçaryan’n├Żn % 49,8 oran├Żnda oy ald├Ż├░├Żn├Ż aç├Żklad├Ż. Muhalefet ise resmi aç├Żklamay├Ż da kabullenmedi; seçim sonuçlar├Żna itiraz eden on binlerce ki├żi 20 ├×ubat’ta Erivan’da miting yaparak seçimlerde Koçaryan lehine usulsüzlük yap├Żld├Ż├░├Żn├Ż ve Merkez Seçim Kurulu’ndan seçimleri Stepan Demirciyan’├Żn kazand├Ż├░├Żn├Ż aç├Żklamas├Ż gerekti├░ini talep etmi├żtir.[11] Bu durum kar├ż├Żs├Żnda ve ayn├Ż zamanda Avrupa Konseyi’nden kat├Żlan gözlemcilerin seçimlerde ciddi hatalar ve yanl├Ż├żl├Żklar oldu├░unu tespit etmeleri üzere Koçaryan’n├Żn riske gitmek istemedi├░i iddia edilmi├żtir.

 

Milletvekili Agasi Ar├żakyan konuyla ilgili yapt├Ż├░├Ż aç├Żklamada 1996’da namlular├Żn gölgesinde yap├Żlan devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż seçimlerinde bile bu kadar usulsüzlük yap├Żlmad├Ż├░├Żn├Ż ifade ederek, Merkez Seçim Kurulu’nun seçmenlerin toplam say├Żs├Żn├Żn 2.295.330 ki├żi oldu├░una dikkat edilmesi gerekti├░ini vurgulam├Ż├żt├Żr. Ar├żakyan bu rakam├Żn oldukça abart├Żl├Ż oldu├░unu, bugün tüm Ermenistan nüfusunun 2 milyon 600 binden fazla olmad├Ż├░├Żn├Ż ve buna göre de toplam seçmen say├Żs├Żn├Żn 1 milyon 600 bin olmas├Ż gerekti├░ini dile getirerek en az 320 bin oy pusulas├Żn├Żn Koçaryan’├Żn lehine fazladan kullan├Żld├Ż├░├Żn├Ż kaydetmi├żtir. Stepan Demirciyan’├Żn seçim karargah├Ż ba├żkan├Ż olan Grigor Arutyunyan ise seçimlerden önce küçük çapl├Ż bir nüfus say├Żm├Ż yapt├Żklar├Żn├Ż ve elde edilen sonuca göre seçmenlerin yakla├ż├Żk % 30’unun Ermenistan d├Ż├ż├Żnda oldu├░unu ve Merkez Seçim Kurulu’nun verdi├░i rakamlara dikkat edilirse 320 binin çok daha üzerinde sahte seçim pusulas├Żn├Żn kullan├Żld├Ż├░├Żn├Ż iddia etmi├żtir.[12]

Birinci tur seçimlerinden hemen sonra Ermeni bas├Żn├Żnda Koçaryan ve Demirciyan’├Żn seçimlerde üçüncü en çok oy alan Arta├żes Gegamyan ile i├żbirli├░i konusu gündeme gelmi├żtir. Yakla├ż├Żk 300 bin seçmenin oyunu alan Gegamyan ile anla├żma sa├░layan aday ikinci tur seçimlerinde daha çok ├żansa sahipti. Ancak 1. tur seçimlerinden yakla├ż├Żk bir hafta sonra bir bas├Żn toplant├Żs├Ż düzenleyen Gegamyan 2. turda hiçbir aday├Ż desteklemeyece├░ini aç├Żklam├Ż├żt├Żr.[13]

Seçim sonras├Żnda Rusya Federasyonu Merkez Seçim Kurulu’ndan gözlemci olarak kat├Żlan temsilciler AG├ŁT ve Avrupa Konseyi gözlemcilerinden farkl├Ż bir aç├Żklamada bulunarak seçimlerin demokratik bir ortamda yap├Żld├Ż├░├Żn├Ż ifade etmi├żtir.[14] Koçaryan iktidar├Żn├Żn devam├Żn├Żn Rusya’n├Żn bölgedeki ve özellikle Ermenistan üzerindeki ç├Żkarlar├Ż ile örtü├żtü├░ünü göz önünde bulundurulursa Rusya gözlemcilerinin de├░erlendirmelerini aç├Żklamak mümkündür.  

├Łkinci Tur Seçimleri ve Koçaryan’├Żn Zaferi    

├Łkinci tur seçimlerine hem Koçaryan hem de Demirciyan büyük heyecanla girdiler. Birinci tur seçimlerinden hemen sonra bir haftadan çok devam eden mitinglerde Demirciyan’├Żn desteklenmesi Koçaryan’├Ż endi├żelendiriyordu. En ciddi sorunlardan biri de AG├ŁT ve Avrupa Konseyi temsilcilerinin seçimlerde ciddi yolsuzluklar├Żn yap├Żld├Ż├░├Żn├Ż dile getirmeleriydi. Demirciyan da kendi seçmenlerine güveniyordu. Ancak 5 Martta yap├Żlan ikinci tur devlet ba├żkan├Ż seçimlerinin Merkez Seçim Kurulu taraf├Żndan aç├Żklanan sonuçlar├Żna göre Robert Koçaryan toplam geçerli oylar├Żn % 67,5’ini (1.045.801 ki├żi) alarak ikinci defa devlet ba├żkan├Ż seçildi. Stepan Demirciyan ise % 32,56 (503.136 ki├żi) oran├Żnda oy ald├Ż.[15]

Koçaryan’├Żn zaferinin ilan edilmesinin hemen ard├Żndan Stepan Demirciyan 5 Mart’ta Ulusal Bas├Żn Kulübü’nde gerçekle├żtirdi├░i bas├Żn toplant├Żs├Żnda ikinci tur seçimlerinde usulsüzlük yap├Żld├Ż├░├Żn├Ż ve halk├Żn iradesini yans├Żtmad├Ż├░├Żn├Ż, ‘Anayasa çerçevesinde adalet ve zafer için’ sonuna kadar mücadele edece├░ini ifade ederek, seçim sonuçlar├Żn├Żn iptal edilmesi için Anayasa Mahkemesinde dava açt├Ż├░├Żn├Ż bildirmi├żtir.[16]

Ba├żta Demirciyan olmakla di├░er muhalefet partilerin mitingler düzenleyerek veya Anayasa Mahkemesi’nde dava açarak seçim sonuçlar├Żn├Ż iptal etmesi mümkün de├░ildir. Her ├żeyden önce Ermenistan’da demokrasi bu a├░├Żrl├Ż├░├Ż kald├Żracak kadar geli├żmemi├żtir. ├Łkinci önemli konu da Ermenistan halk├Żn├Żn büyük bir k├Żsm├Żn├Żn seçim sonuçlar├Żn├Ż kabullenmi├ż gözükmesidir. Yap├Żlan kamuoyu ara├żt├Żrmalar├Ż sonuçlar├Żna göre halk Koçaryan’├Żn birinci be├ż y├Żll├Żk iktidar├Żndan fazla memnun de├░ildi. Ekonomide ciddi bir kalk├Żnma kaydedilmemi├ż, d├Ż├żar├Żya göçün kar├ż├Żs├Ż al├Żnmam├Ż├ż ve en nihayet Koçaryan’├Ż kahraman yapan Da├░l├Żk Karaba├░ konusunda hiçbir geli├żme kaydedilmemi├żtir. Ancak bütün bunlara ra├░men Koçaryan’├Żn devlet ba├żkan├Ż seçilmesi Ermeni halk├Żn├Żn güvenini sarsm├Ż├żt├Żr.

Sonuç ve Seçimlerin Türkiye Aç├Żs├Żndan De├░erlendirilmesi

1990’l├Ż y├Żllar├Żn ba├żlar├Żndan itibaren demokratikle├żmeyi hedefleyen Ermenistan bu süreci oldukça sanc├Żl├Ż ya├żamaktad├Żr. ├Łlk Devlet Ba├żkanl├Ż Levon Ter-Petrosyan’├Żn 1996 seçimleri öncesinde yap├Żlan mitinglerde halka kar├ż├Ż askeri güç kullanmas├Ż, bas├Żn yay├Żn organlar├Żna k├Żs├Żtlama getirmesi, Ekim 1999’da Parlamentoya yap├Żlan terör sald├Żr├Żs├Ż, üst düzey devlet görevlilerinin ve siyasi liderlere kar├ż├Ż yap├Żlan terör eylemleri Ermenistan’├Żn demokrasinin dikenli yollar├Żn├Żn ba├żlang├Żc├Żnda oldu├░unu göstermektedir.

2003 devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż seçimlerinde Koçaryan rejiminin yapt├Ż├░├Ż usulsüzlükler, muhalefetin düzenledi├░i mitinglerin güç kullanarak bast├Żr├Żlmas├Ż, yasad├Ż├ż├Ż tutuklamalar ve mahkeme karar├Ż olmadan insanlar├Żn hapsedilmeleri ve bu gibi ba├żka sorunlar Ermenistan’da demokrasinin önünü t├Żkayan önemli engellerdir. Seçim sürecinde ya├żanan haks├Żzl├Żklar, adaylar├Żn haklar├Żn├Żn çi├░nenmesi, ikinci tur seçimlerinde Erivan’a ordu sokulmas├Ż, Ermenistan demokrasisi kar├ż├Żs├Żnda ciddi engellerin oldu├░unu göstermektedir. Bundan sonra önemli konulardan biri de Koçaryan’├Żn 2008 y├Żl├Żna kadar iktidarda kal├Żp kalmayaca├░├Żd├Żr. Koçaryan’├Żn selefi Levon Ter-Petrosyan’├Żn iktidar├Ż s├Żras├Żndaki geli├żmeler de├░erlendirildi├░i zaman Koçaryan’dan daha çok siyasi a├░├Żrl├Ż├░├Ż olan Petrosyan’├Żn ikinci dönemin ba├ż├Żnda istifaya zorland├Ż├░├Żn├Ż göz önünde bulunduracak olursak Koçaryan’├Żn da ayn├Ż kaderi payla├żma ihtimalinin oldu├░unu söylemek mümkündür.      

Devlet ba├żkanl├Ż├░├Ż seçim sonuçlar├Ż Ermenistan ve Türkiye ili├żkilerini de etkileyecektir. ├Łkinci dönem devlet ba├żkan├Ż seçilen Koçaryan’├Żn izleyece├░i Türkiye politikas├Żn├Ż ├żöyle aç├Żklayabiliriz; Ermenistan sözde soyk├Żr├Żm├Żn Avrupa ve Amerika’da tan├Żnmas├Ż için propaganda faaliyetlerine devam edecek; Türkiye’nin toprak bütünlü├░ünü tan├Żmayacak ve s├Żn├Żr anla├żmas├Ż imzalamayacak; Türkiye’den sözde soyk├Żr├Żm├Ż kabullenmesini talep edecek; (Mehmet Ali Birand’├Żn ├×ubat 2001’de Robert Koçaryan’la yapt├Ż├░├Ż söyle├żi) buldu├░u her f├Żrsatta toprak ve tazminat sorununu gündeme ta├ż├Żyacak; Türkiye’nin Ermenistan’├Ż ekonomik ablukaya ald├Ż├░├Ż gerekçesiyle s├Żn├Żr kap├Żlar├Żn├Żn aç├Żlmas├Ż için ABD Ermeni diasporas├Ż arac├Żl├Ż├░├Ż ile zaman zaman Türkiye üzerinde bask├Ż uygulayacak ve Türkiye-Avrupa Birli├░i ili├żkilerinde sözde soyk├Żr├Żm konusunu koz olarak kullanacakt├Żr.



 



[1] Margarita Esayan, ‘Raboçie Mesta Nakanune V├Żborov: Davayte rabotat Vmeste. Daha geni├ż bilgi için bkz: http://www.aravot.am/2003/aravot_rus/January/22/st01.htmJanuary/24/st01.htm
[2]‘Artsakh-Ermenistan Partisi Robert Koçaryan’├Żn Adayl├Ż├░├Żn├Ż Savunuyor’. Daha geni├ż bilgi için bkz: http://www.azg.am/_TR/20021203/2002120302.shtml
[3] ‘Devlet Ba├żkanl├Ż├░├Ż ├Łçin 15 Aday Önerildi’, Daha geni├ż bilgi için bkz: http://www.azg.am/_TR/20021207/2002120703.shtml
[4] http://www.aravot.am/2002/aravot_rus/November/30/st01.htm
[5] Marina Koju├żko, ‘Rossiyskiy Faktor Na Armyanskih V├Żborah’, Nezavisimaya Gazeta, 15 Ocak 2003.     
[6] Anna ├Łsraelyan, ‘Afganskiye Terrorist├Ż ├Łspolzovali Pasporta Respubliki Armeniya’, Daha geni├ż bilgi için bkz:  http://www.aravot.am/2002/aravot_rus/December/25/st01.htm
[7] ‘Po ├Łtogam Poslednego Soçoprosa Lideruet Deystvuyu├żiy Prezident Armenii Robert Koçaryan’, Daha geni├ż bilgi için bkz: http://www.panarmenian.net/news/rus/headlines/?task=archive&day=10&month=02&year=2003&id=7328
[8]Anna ├Łsraelyan, ‘U Koçaryana i Demirçiyana Pochti Odinakov├Ży Reyting’, Daha geni├ż bilgi için bkz: http://www.aravot.am/2003/aravot_rus/February/11/st01.htm
[9] Armine Udumyan, ‘Naru├żeniya s Opredelennoy Çelyu’, Daha geni├ż bilgi için bkz:   http://www.aravot.am/2003/aravot_rus/January/25/st02.htm
[10] ‘5 Marta v Armenii Sostoitsa Vtoroy Tur Prezidentskih V├Żborov’, Daha geni├ż bilgi için bkz. http://www.armenpress.am/rus/fr_rus.htm
[11] Daha geni├ż bilgi için bkz: http://www.panarmenian.net/news/rus/headlines/?task=archive&day=21&month=02&year=2003&id=7449
[12] Anna ├Łsraelyan, ‘Sfalsirovano ot 300 do 500 T├Żsyaç Byulleteney’, Daha geni├ż bilgi için bkz: http://www.aravot.am/2003/aravot_rus/February/21/st02.htm
[13] Agvani Arutyunyan, ‘Gegamyan voVtorom Ture ne podderjit Nikogo’, Daha geni├ż bilgi için bkz:  http://www.azg.am/_RU/20030225/2003022504.shtml
[14] ‘Missiya Nablyudateley SNG Poka Udovletvorena Hodom Prezidentskih V├Żborov v Armenii’, Daha geni├ż bilgi için bkz: http://www.arminfo.am./news._ru.htm##23
[15] ‘Robert Koçaryan ├Łzbran Prezidentom Armenii’, daha geni├ż bilgi için bkz: http://www.armenpress.am/rus/fr_rus.htm   
[16] Karine Danielyan, ‘Stepan Demirciyan Anayasa Mahkemesine Ba├żvurdu’, Daha geni├ż bilgi için bkz: http://www.azg.am/_TR/20030308/2003030804.shtml

 

 ----------------------
* -
- ERMENŢ ARAŮTIRMALARI, Sayř 9, Bahar 2003
            Tavsiye Et

   «  Geri
Yorumlar