Anasayfaİletişim
  
English
Makaleler

?KT?DAR BU KEZ ZORLANIYOR...

Hatem CABBARLI
09 2007 - Cumhuriyet

.n~@Gellspacing="0" cellpadding="0" width="95%" align="center" border="0">

Ermenistan'da bugüne kadar yap?lm?? dört devlet ba?kanl??? seçimlerinin sonuçlar? Ermeni kamuoyu ve gözlemciler için sürpriz olmam??t?r. Yani, seçim sürecinde iktidarda olan siyasi partiler seçimlerden zaferle ç?km??, siyasi ve ekonomik gücünü daha da peki?tirmi?tir. Muhalefet bir defa da olsun zafere ula?man?n sevinç ve gururunu ya?amam??t?r. Bu gelene?in 2008 y?l? ?ubat veya Mart ay?nda yap?lacak devlet ba?kanl??? seçimlerinde de tekrarlanaca?? istisna de?ildir.

Ermenistan devlet ba?kanl??? seçimleri arifesindedir ve siyasi oyunun aktörleri-iktidarda ve muhalefette olan siyasi partiler aras?nda hâkimiyet zirvesi u?runda ya?anan mücadele tablosu her geçen gün biraz daha belirginlik kazanmaktad?r. Bugün Ermenistan'da hangi siyasi gücün iktidara gelmesi veya kalmas?nda Rusya, ABD ve Fransa'n?n ç?karlar? çat??maktad?r. Bu durumu demokrasi ve totalitarizmin mücadelesi gibi de de?erlendirmek mümkündür. Ancak Ermenistan'da hangi siyasi gücün iktidara gelmesi/getirilmesi veya kalmas? u?runda büyük devletler aras?ndaki mücadeleyi bu ?ekilde de?erlendirmek meseleye daha geni? aç?dan bakmaya engel te?kil edebilir. Bu mücadelede ad? geçen devletlerin demokratik de?erlerden daha üstün tuttuklar? ulusal ç?karlar?n?n oldu?u gerçe?i de hiçbir zaman unutulmamal?d?r.

Ermenistan'da yap?lacak devlet ba?kanl??? seçimleri daha önceki seçimlerden farkl?d?r ve büyük önem ta??maktad?r. Çünkü Ermenistan Anayasas?n?n 50. maddesine göre, iki defadan çok devlet ba?kan? seçilmek mümkün de?ildir ve bu nedenle Robert Koçaryan üçüncü defa seçimlere kat?lmayacakt?r. Bütün durumlarda iktidar de?i?ecektir. Problem, Koçaryan'dan sonra kimin iktidara gelece?idir. Bu problem eski ba?bakan Andranik Markaryan'?n ölmesinden/öldürülmesinden sonra halledilmi? ve Koçaryan ?imdiki ba?bakan Serj Sarkisyan'? varisi olarak ilan etti?i iddia edilmektedir. Koçaryan'?n son zamanlarda s?k s?k bu konuda beyanatlar vermesi ve seçimlerde Sarkisyan'? destekleyece?ini bildirmesi bu iddiay? do?rulamaktad?r. Ayn? zamanda bugün Ermenistan'da iktidar zirvesinde Sarkisyan'dan güçlü siyasetçinin/aday?n olmamas? onun devlet ba?kan? seçilme ?ans?n? daha da artt?rmaktad?r.

Devlet ba?kanl??? seçimlerine yaln?zca iktidarda temsil olunan siyasi güçler de?il, ayn? zamanda son 16 y?ld?r iktidar olmaya çal??an ancak her seferinde iktidar?n darbeleri ve kendilerinin yapt?klar? yanl??l?klar nedeniyle hedeflerine varamayan muhalif siyasi partiler de kat?lacakt?r. Bu y?l May?s ay?nda gerçekle?en parlamento seçimlerinde iktidar?n verdiyi 'kota' çerçevesinde parlamentoda temsil edilen muhalefet, devlet ba?kanl??? seçimleri öncesinde de, ortak gaye ve hedeflerde birle?e bilmemekte veya birle?melerine engel olunmaktad?r.

Ermenistan'da iktidar partisi devlet ba?kanl??? seçimlerinde Serj Sark?syan'?n adayl???na karar vererek propaganda kampanyas?na ba?lasa da, muhalefet kamp?nda tek aday konusunda anla?ma sa?lanamam??t?r. Ayn? zamanda muhalif partiler henüz resmen seçim propagandas?na ba?lamam??t?r.

2003'te yap?lan devlet ba?kanl??? seçimlerinde Koçaryan ile ikinci tura kat?lan Ermenistan Halk Partisi Ba?kan? Stepan Demirçiyan bu süreçte sessiz kalmay? tercih etmektedir. May?s 2006'ya kadar Ermenistan Parlamento Ba?kan? görevinde bulunan ve daha sonra istifa ederek muhalefet kamp?na geçen Artur Ba?dasaryan da nedense ?imdilik gölgede kalmay? ye?lemektedir.

Muhalefet s?ralar?nda en önemli konulardan biri de, son zamanlarda eski devlet ba?kan? Levon Ter-Petrosyan'?n seçimlere adayl???n?n verilece?idir. Bu konuyla ilgili Ter-Petrosyan seçimlere kat?l?p kat?lmayaca?? hakk?nda kesin bilgi vermese de, Ermeni kamuoyunda kendisinin adayl??? ile ilgili ciddi tart??malar ba?lam??t?r. Son zamanlarda seçimlerde tek adayla kat?lmak konusunda anla?maya varamayan muhalefet partilerinin Ter-Petrosyan'?n liderli?inde birle?me imkânlar?n?n ara?t?r?ld??? ve muhalefetin tek aday? gibi desteklenece?i konusunda çe?itli spekülasyonlar yap?lmaktad?r.

Liberal Kalk?nma Partisi Ba?kan? Ovanes Ovanesyan, Erivan'?n eski belediye ba?kan? ve '?mpiçment Blo?u' üyesi Vahan Khaçatryan ve baz? siyasi partiler Ter-Petrosyan'? desteklemektedirler. Ancak mazinin yeniden canland?r?lmas? ve yakla??k on y?ld?r siyaset meydan?nda gözükmeyen (asl?nda gözükmek istemeyen) Ter-Petrosyan'?n 'zorla' yeniden siyasete sokulmas? iç politikada yeni bir dalgan?n olu?mas?na ve geni? ufuklar aç?lmas?na imkân verebilir mi? E?er Ter-Petrosyan'?n bu konuda hiçbir aç?klamas?n?n olmad??? dikkate al?n?rsa, bu konu gelecek vaat etmiyor gibi gözüküyor. Ancak seçimlere daha 5-6 ay süre var ve Ter-Petrosyan seçimlere kat?lmak konusunda siyasi irade beyan ederse, Ermenistan kamuoyunda hareketlenmeden bahsetmek mümkün olabilir. Bugün Ter-Petrosyan'? marjinal siyasi partiler desteklemektedir ve bu partiler Ermenistan siyasi hayat?nda herhangi de?i?iklik yapma gücüne sahip de?ildirler.

Uzun bir suskunluk döneminden sonra Ermeni Ulusal Hareketi'nin (EUH) 21 Eylül'de yap?lan toplant?s?nda konu?an Ter-Petrosyan iktidar? ele?tirerek, 'Bu rejim iktidarda kald??? sürece ermeni halk? ?imdiki durumdan ç?kamayacak... Bugün bizim kar??m?zda mevcut rejimi da??tmak ve ondan kurtulmak görevi durmaktad?r' demi?tir. Da?l?k Karaba? probleminin çözümüne de de?inen Ter-Petrosyan, görü?lerini 'Bu sorun halledilmeden Ermeni halk?n?n gelece?i olmayacak, ekonominin kalk?nmas? ve refaha ula?mas? mümkün de?ildir' ?eklinde aç?klam??t?r.

Ter-Petrosyan'?n bu beyanlar? de?erlendirildi?i zaman Ermeni seçmenlerin belki de ilk defa olarak '?ahinler' ve 'güvercinler' aras?nda seçim yapma ?ans?na sahip olduklar?n? söylemek mümkündür. Seçimlerde Ter-Petrosyan ald??? oylar?n toplam? ülkede ço?u zaman sipari?le haz?rlanan kamuoyu ara?t?rmalar? sonuçlar?n?n aksine Ermenilerin sava? veya bar?? isteklerini daha do?ru gösterecektir. Tabi ki bu zaman iktidar?n seçimlerde usulsüzlük yapma oran? dikkate al?nmal?d?r.

Ta?naksutyun Partisi lideri Armen Rüstemyan 19 Eylül'de düzenlenen bas?n toplant?s?nda Ter-Petrosyan'?n devlet ba?kanl???na aday olaca?? konusunda haberleri temkinle kar??lad?klar?n? ve seçimler arifesinde bugüne kadar eksiklik gibi de?erlendirilen ideolojik tart??man?n ba?lamas?na neden olaca??n? bildirmi?tir. Rüstemyan'?n bu aç?klamas? Ta?naksutyun Partisi'nin son zamanlara kadar Ter-Petrosyan hakk?nda olan görü?lerinde ciddi de?i?ikli?in oldu?unu göstermektedir. Armen Rüstemyan'?n bu ?l?ml? mesaj? Ter-Petrosyan'? cesaretlendirmi? olmal? ki, 29 Eylül'de Ta?naksutyun Partisi'nden rabdevü talep etmi? ve bu talebi kabul görmü?tür. EUH Ba?kan Yard?mc?s? Aram Manukyan düzenledi?i bas?n toplant?s?nda görü?te ülkedeki genel siyasi durumun de?erlendirildi?i ve seçim sürecindeki gelei?melerin ele al?nd???n? bildirmi?, Ta?naksutyun Partisi'nden Vahan Ovanesyan da bu haberleri teyit etti?ini ancak seçimlerde birbirilerine destek verilmesi konusunun tart???lmad???n? ifade etmi?tir. Ter-Petrosyan'?n 1994'te terrörist ilan ederek, liderlerinin tamam?n? hapsettirdi?i Ta?naksutyun Partisi'nden randevü talep etmesi ve bu talebinin kabul edilmesi 'siyasette ebedi dost ve ebedi dü?man yoktur' tezini do?rulamakta ve 2008 y?l? seçimlerinde ciddi geli?melerin ya?anaca??n? haber vermektedir.

Ter-Petrosyan'?n yeniden 'büyük oyuna' dönmesinde Azerbaycan aç?s?ndan önemli olan Da?l?k Karaba? problemine yakla??m?d?r. Ter-Petrosyan'?n hatta kendi tak?m?nda olan siyasetçilere bar?? anla?mas?n?n imzalanmas?n?n zaruretini anlatabilmemsi sonucunda istifa etti?i bellidir. Ancak ayn? zamanda Azerbaycan topraklar?n?n yakla??k %20'nin Ter-Petrosyan iktidar? zaman? i?gal edildi?i gerçe?i de unutulmamal?d?r. Bu gerekçeye kar?? e?er, Ter-Petrosyan'?n iradesi d???nda Azerbaycan topraklar?n?n i?gal edildi?i iddialar?na kar??l?k, (Kelbecer ilinin i?gal edilmesi buna örnek gösterilmektedir) Ter-Petrosyan'? iddial? oldu?u hâkimiyeti yönete bilmeyecek kadar beceriksiz ve deneyimsiz biri gibi de?erlendirilebilir.

Ter-Petrosyan Türkiye aç?s?ndan da ilgi çekici bir karaktere sahiptir. Bugün sözde Ermeni soyk?r?m? propagandas? kar??s?nda ciddi sorunlar ya?ayan Türkiye, Ter-Petrosyan'?n yeniden iktidara gelme sürecini de?erlendirmeli ve geli?meleri devlet ciddiyeti ile izlemelidir. Ayr?ca, Türkiye ABD ve Avrupa'da Ermenistan'?n ve Ermeni diasporas?n?n sözde soyk?r?m propagandas?na kar?? lobi çal??malar?na harcad??? paran?n çok daha az k?sm?n? harcayarak Ermenistan'da Türkiye'nin tezlerini destekleyen siyasi partilerin ve akademisyenlerin Ermeni kamuoyunda seslerini duyurmas?na yard?mc? olabilir ve kamuoyunu bu konuda ikiye bölebilir. Bu çok daha ciddi sonuçlar do?uracak bir projedir ve bu yönde çe?itli senaryolar haz?rlanarak hayata geçirilmelidir.

Koçaryan ve Ter-Petrosyan'?n siyasi karakterleri de?erlendirilirken ikincisinin daha çok pragmatik oldu?u ortaya ç?kmaktad?r. Ancak Ter-Petrosyan'?n yakla??k on y?ldan sonra 'satranç oyununda' hayat?na mal olabilecek bir oyuna ba?lamas? ihtimali bugün aç?s?ndan bir de?erlendirme yap?ld???nda zay?ft?r. EUH'un baz? üyeleri Ter-Petrosyan'?n liderli?inde yeniden mücadeleye ba?layacaklar?n? bildirseler de, sadece onlar?n siyasi deste?i ile Ter-Petrosyan tabi ki devlet ba?kan? seçilemeyecektir. Bir ba?ka önemli konu da yakla??k on y?ld?r siyaset dünyas?n?n 'karanl?k ar?ivinde' kalan ve hiçbir 'hayat belirtisi' vermeyen EUH üyelerinin ve baz? marjinal siyasi partilerin son zamanlarda Ter-Petrosyan'?n siyasi hayata reenkarnasyonu için faaliyetlerinin sonucu de?i?tirmeye imkân vermeyece?ini anlamayacak kadar amatör olmalar?d?r. Siyasi geli?melerin dinamizmi de?erlendirildi?i zaman, seçimler öncesinde Ter-Petrosyan'?n ad?n?n gündeme getirilmesinde Cumhuriyet Partisi'nin strateji ç?karlar?n?n olmas? ihtimali göz ard? edilmemelidir. Cumhuriyet Partisi Ter-Petrosyan'?n seçimlerde iddial? oldu?unu ortaya atarak seçim sürecinde muhalefet kamp?nda zaten zay?f olan birlik ve beraberli?i bozmak isteyebilir.

Resmi seçim süreci ba?lamasa da, Cumhuriyet Partisi Ba?kan? Serj Sarkisyan, Kanunlar Ülkesi Partisi Ba?kan? Artur Ba?dasaryan, Milli Demokratik Birlik Partisi Ba?kan? Vazgen Manukyan, Yeni Zaman Partisi Ba?kan? Aram Karapetyan, Marksist Partisi Ba?kan? David Akopyan, Halk Partisi Ba?kan? Tiqran Karapetyan ve Kaderini Tayin Partisi Ba?kan? Paryur Ayrikyan adayl?klar?n? aç?klam??t?r.

?ktidarda temsil edilmelerine ra?men, seçimlere kendi adaylar? ile kat?lacaklar?n? bildiren Ta?naksutyun Partisi 12-14 Eylül tarihlerinde sözde Da?l?k Karaba? Cumhuriyetinde yapt?klar? 11. Yüksek Meclis toplant?s?nda Parlamento Ba?kan Yard?mc?s? Vahan Ovanesyan ve Parlamento D?? ?li?kiler Komisyonu Ba?kan? Armen Rüstemyan'?n seçimlerde aday olabileceklerini bildirmi?tir. Bu konuda verilen bilgilere göre, ad? geçenlerden hangisinin kesin olarak aday gösterilece?ine ise Ekim ay?nda yap?lacak ola?anüstü kurultay?nda karar verilecektir. Bu tart??mal? karar asl?nda sa?lam gibi gözüken Ta?naksutyun Partisi'nin içinde ciddi problemlerin ya?and???n? göstermektedir. Parti Genel Kurulu bunu itiraf etmese de, 'görünen köy k?lavuz istemez'. Ekim ay?nda yap?lacak ola?anüstü kurultayda kimin adayl??? onaylanacaksa, onun parti içi mücadelede üstün ve parti kontrol mekanizmine sahip oldu?u gerçe?i ortaya ç?kacakt?r.

Ta?naklsutyun Partisi lideri Armen Rüstemyan'?n devlet ba?kanlar? seçimlerinde kendi adaylar?n? aç?klad?ktan sonra Cumhuriyet Partisi liderlerinin ?a??rmalar?n?n do?al olmad???n? ve e?er bu karadan rahats?z oldularsa, hükümetten ayr?labileceklerini bildirmi?tir. Ta?naksutyun Partisi bu karar?n? uygularsa, Cumhuriyet Partisi için ciddi bir sorun ortaya ç?kabilir. Ta?naksutyun Partisi temsilcileri seçimlere kendi adaylar? ile kat?lmakla ülkede demokrasi ve çokseslili?in geli?imine yard?mc? olacaklar?na inand?klar?n? dile getirmi?tir.

ADAYLARIN SEÇ?LME OLASILIKLARI

Serj Sarkisyan yukar?da ifade edildi?i gibi adaylardan en ?ansl? olan?d?r. Her ?eyden önce kendisi ba?bakand?r ve bütün siyasi ekonomik ve sosyal bask? mekanizmalar?na sahiptir. Ordu ve polis üzerinde ciddi kontrole sahiptir. Rusya ile çok iyi ili?kileri vard?r ve kendisini iktidara ta??yacak kadar destek almaktad?r. Seçimlerden zaferle ç?karsa, Da?l?k Karaba? probleminin halledilmesi Koçaryan döneminde oldu?u gibi on y?l daha uzayabilir. Ayn? zamanda Türkiye ve dünya kamuoyuna yönelik sözde Ermeni soyk?r?m? propagandas? daha da geni?leyebilir. Sarkisyan seçimlerin demokratik bir ortamda yap?ld???n? ve sonuçlar?n?n Avrupa taraf?ndan kabul edilmesini sa?lamak için ikinci tur seçimlerin yap?lmas?n? temin edebilir. Bu Avrupa ve muhalefetin argümanlar?n? zay?flatan siyasi bir karar olabilir. Sarkisyan seçimlerde % 51­65 oran?nda oy alabilir.

Artur Ba?dasaryan "büyük oyunda" son zamanlarda oldukça zay?flam??t?r. Demokrat oldu?unu ispat etmeye çal??arak Avrupa ve Amerika'n?n siyasi deste?ini kazanmak istese de, bekledi?i deste?i alamam??t?r. Rusya ile ili?kilerde bütün köprüleri yakt???ndan 'geriye yolu yoktur'. May?s 2007'de yap?lan parlamento seçimlerinden önce ?ngiltere'nin Ermenistan Büyükelçisi yard?mc?s? Richard Khayda ile "Marko Polo" restoran?nda görü?ünün gizlice kayda al?nmas? ve konu?ma metninin yay?mlanmas?ndan sonra siyasi imaj? ciddi ?ekilde zedelenmi? ve baz? siyasi çevreler daha da ileri giderek kendisini vatana ihanette suçlam??t?r. Seçimlerde %8-12 oran?nda oy alabilir.

Vazgen Manukyan klasik muhalefettir ve eski ba?bakan olmas? istisna edilirse, siyasi hayat?nda devlet ba?kan? seçimlerinde aday olmaktan ba?ka ciddi bir zafer elde etmemi?tir. Yeni siyasi dü?ünce ve ideolojiye sahip olmad??? için di?er liderlerden seçilmiyor ve ucuz propaganda konu?malar?ndan ba?ka kamuoyuna hiçbir ?ey sunamamaktad?r. Bundan sonra da siyasi hayat?nda ciddi ba?ar?lar elde etme ihtimali oldukça zay?ft?r. Rusya'dan destek almamas?na ra?men, Ermenistan'?n 'kuzeyle ili?kilerine' önem vermektedir. Seçimlerde %3-5 oran?nda oy alabilir.

Aram Karapetyan'? da Manukyan gibi karakterize etmek mümkündür. Ermenistan siyasi hayat?nda kadrolu muhaliftir. Seçimlerde %3-4 oran?nda oy alabilir.

Tigran Karapetyan'?n kendisi de, partisi de marjinaldir ve kamuoyunu arkas?yla sürükleyecek siyasi imaja ve güce sahip de?ildir. Büyük bir ihtimalle seçimlere k?sa bir süre kala adayl???n? daha güçlü bir aday?n lehine geri çekecektir. Bu gerçekle?mese bile seçimlerde %1-2 oran?nda oy alabilir.

Paryur Ayrikyan Sovyet döneminden itibaren muhalefettedir ve uzun bir siyasi mücadele hayat? ya?asa da, önemli zaferleri oldukça azd?r. Tabandan gelen siyasi desteyi de zay?flam??t?r. Önceleri Sovyet rejimine kar?? oldu?u için Rusya ile de ili?kileri iyi de?ildir. Buna ra?men Bat?yla da yakla?man?n yollar?n? henüz bulmam??t?r. Seçimlerde %3-7 oran?nda oy alabilir.

Henüz adayl?klar?n? resmen aç?klamasalar da, Stepan Demirçiyan, Ter-Petrosyan ve Arta?es Gegamyan Sarkisyan'a rakiptirler. Asl?nda muhalefet tek adayla seçimlere kat?lmasa, yukar?da ad? geçen liderlerin adayl?klar? Sarkisyan için tehlikeli de?ildir.

AVRUPA VE RUSYA'NIN DESTEKLED??? ADAYLAR

Avrupa Ermenistan'da yap?lacak seçimlerden demokratik de?erlere önem verdi?ini bildirse de, baçl?ca amac? Ermenistan'? Rusya'n?n yörüngesinden uzakla?t?rmakt?r. Bu amaçla Avrupa de?erlerine yak?n olduklar?n? dü?ündü?ü siyasi liderleri desteklese de, Ermenistan'?n kar?? cepheye daha da yak?nla?mas?n? istemedi?inden dolay? seçimlerde ya?anan en ciddi usulsüzlü?e bile gereken tepkiyi vermemektedir. Bat? bu seçimlerde Artur Ba?dasaryan ve Stepan Demirçiyan'a destek verebilir. Ancak seçimlere k?sa bir zaman kald?kta daha ?ansl? adaya destek verebilir. Her ?eye ra?men bu seçimlerde Avrupa'n?n destekledi?i adaylar?n seçilme ?ans? oldukça zay?ft?r. Bunu Bat? da bilmektedir, ancak ülkede demokratik de?erlerin felç olmamas? ve muhalefet kamp?n?n tamamen da??lmamas? için bu deste?i vermeye mecburdur.

Rusya her zaman oldu?u gibi bu seçimlerde de, kendisinin belirledi?i 'eyalet valisini' koltu?una oturtmak için bütün siyasi, ekonomik ve sosyal mekanizmalara sahiptir ve uygun gördü?ü zaman bunlar? kullanacakt?r. Genellikle, bugüne kadar Ermenistan'da yap?lm?? bütün seçimlerde gerçekle?en usulsüzlüklerle ilgili Rusya hiçbir zaman olumsuz görü? bildirmemi?tir.

Rusya bu seçimlerde Sarkisyan'? desteklemektedir. Sarkisyan'?n seçimlerden önce Rusya'ya resmi seferde bulunmas? bölge bas?n?nda siyasi destek aray??? gibi yorumlanm??t?r. Bu seferde ayn? zamanda Ermenistan-Rusya ili?kilerinin genel çerçevesi de de?erlendirilmi?tir.

SONUÇ

Ermenistan'?n siyasi ve ekonomik hayat?nda yeni bir dönem ba?lamaktad?r. Avrupa ve Rusya destekledikleri adaylar?n seçilmesi için yard?m ederek, Ermenistan'?n toplumsal-siyasi hayat?nda söz sahibi olmak istemektedir. Azerbaycan ve Türkiye de bu süreci ciddi ?ekilde takip etmeli, Ermenistan'da faaliyet gösteren siyasi partilerin hangisiyle i?birli?i yapman?n mümkün olaca??n? de?erlendirmelidir. Azerbaycan ve Türkiye koordineli bir ?ekilde hareket etmeli, bu konularda çe?itli projeler haz?rlamal? ve uygulamaya çal??mal?, Ermenistan iç politikas?nda k?r?lgan siyasi konulara dikkat etmeli ve gerekti?i zaman bunu kullanmak için uygun mekanizmalar üzerinde çal??mal?, olaylar? yönlendirecek argüman ve imkânlara sahip olmal?d?r.

    Makaleye Yorum Yaz        Tavsiye Et

«  Geri
Yorumlar


«  »