Anasayfaİletişim
  
English
Makaleler

ERMEN?STAN L?DER?N? ARIYOR 1

Semih İDİZ
14 2008 - Milliyet

.[Ô`A="justify">Ba?larken

Da??n ard?ndaki ülke Ermenistan 

Türkiye ile Ermenistan aras?nda a??lmas? zor görünen bir duvar var. ?ki ülke ne görü?üyor ne de konu?uyor. Duvar?n harc?n? ise tarihten miras kalan kemikle?mi? korkular olu?turuyor. Bu yüzden, karanl?k sayfalar?n d???nda çok ?ey payla?m?? olsalar da, iki millet aras?ndaki dü?üm çözülemiyor.  

Aksine, daha birkaç gün önce Münih'te düzenlenen güvenlik zirvesi s?ras?nda Ba?bakan Erdo?an ile Ermenistan D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan aras?nda geçen sert sözler var olan gerginli?i daha da art?rm?? bulunuyor.  

Ermenistan, 19 ?ubat'ta cumhurba?kanl?k seçimlerine gidiyor. ?kili ili?ikler aç?s?ndan fazla bir ?ey getirmeyen "Koçaryan dönemi" böylece kapan?yor. Cumhurba?kanl??? s?ras?nda Türkiye'ye salt milliyetçi bir aç?dan de?il, ayn? zamanda pragmatik bir aç?dan bakmaya çal??an Ermenistan'?n ilk Cumhurba?kan? Levon Ter Petrosyan da (1991-1998) yar??a kat?lm?? durumda.  

Ancak, cumhurba?kanl??? s?ras?nda i?ledi?i vahim hatalar? unutmayan Ermenilerin kendisini tekrar seçmeleri ihtimali zay?f görünüyor. "Cumhuriyet Partisi" ad?na adayl???n? koyan Ba?bakan Serj Sarkisyan'?n kazanaca??na ise kesin gözüyle bak?l?yor.  

AG?T ?ikâyet ediyor

Gözlemciler, Ermenistan'?n ba??ms?zl?ktan bu yana demokratik seçimler aç?s?ndan AG?T ölçütlerinin gerisinde kald???n? an?msat?yorlar. Halen Erivan'da bulunan AG?T denetleme heyeti de zaten s?k s?k ?ikâyette bulunuyor. K?sacas?, kurulu düzenin olanaklar? da zaten Sarkisyan'?n kazanmas?ndan yana i?letiliyor.  

Cumhurba?kan? Koçaryan'?n da tercihi olan Sarkisyan'?n bir di?er özelli?i, Koçaryan gibi, Karaba? kökenli olmas?. Bu da kendisini "milliyetçilere" yak?n k?l?yor. Fakat, "ekonomik kalk?nma" vaat eden Sarkisyan'?n da birçok konuda pragmatik dü?ünmeye zorlanaca?? san?l?yor.  

Buna ra?men Sarkisyan döneminin Türkiye ile ili?kiler aç?s?ndan ne getirece?i belli de?il. Bu arada Türk taraf?ndaki sorunlar da bu aç?dan olumlu geli?meleri engelleyebilir. Ermeni diyasporas?n?n yararl? geli?meleri zehirleme potansiyeli ise her zaman mevcut.

Ancak, Ermenistan'?n çok ciddi bir açmaz? var. Türkiye ile ili?kilerinin normalle?tirilmesi kendisi için "hayati" bir nitelik kazanm?? bulunuyor. Zira, bugün dünyaya sadece Gürcistan üzerinden Rusya yoluyla ve ?ran üzerinden aç?labiliyor. Bu yollardan gelen ekonomik yarar ise s?n?rl?.  

??in içinden ç?k?lam?yor 

Özetle, Türkiye ile Azerbaycan'?n 14 y?ld?r uygulad?klar? ambargo, Ermenistan'?n ciddi ekonomik sorunlar?ndan s?yr?lmas?n? çok güçle?tirmi?. Ankara'n?n izin verdi?i ?stanbul-Erivan uçu?lar?n?n bu aç?dan yeterli olmad??? ise ortada.

?ktidar, tüm zorluklara kar??n, son y?llarda belli bir büyüme h?z?n? yakalam?? olsa bile, bunun halk?n refah düzeyini art?rmas? için zamana ihtiyaç oldu?u biliniyor. Bu ortamda, özellikle i?siz gençler aras?nda, Bat?'ya göç kronik bir sorun haline dönü?mü?; ki Türkiye bile, az da olsa, bu göçten pay al?yor.

Fakat, bir yandan soyk?r?m meselesinin a??r gölgesi, di?er yandan Karaba? ihtilaf?ndan kaynaklanan diplomatik sorunlar, Türkiye ile Ermenistan aras?ndaki ili?kilerin normalle?tirilmesi önünde ciddi engel olu?turmaya devam ediyor. Erivan'?n Türkiye'nin s?n?rlar?n? tan?y?p tan?mad??? konusundaki tart??malar da i?i içinden daha da ç?k?lmaz hale getiriyor.  

?ki imkâns?zl?k 

Türkiye'nin soyk?r?m? tan?mas? ne kadar imkâns?zsa, Ermenistan'?n soyk?r?m iddialar?ndan vazgeçmesi de o kadar imkans?z görünüyor. Azerbaycan'? mutlak anlamda destekleyen Türkiye'nin, Karaba? sorununda tarafs?zl??? seçmesi de mevcut ortamda, pek mümkün görünmüyor.

Hükümet yetkilileri, önde gelen siyasetçiler ve kanaat önderlerinin bu dü?ümün çözülmesi için neler önerdiklerini kendi a??zlar?ndan dinlemek amac?yla, "Da??n ötesindeki ülke" Ermenistan'a gittik.

Yazd?klar?m?z?n yeni bir diyalog zemininin olu?turulmas?na katk?da bulunup bulunmayaca??n? bilmiyoruz. Ancak, iki taraftaki siyasetçilerin liderlik göstermemeleri durumunda bu iki ülke aras?nda verimli bir diyalo?un ba?layabilece?ini dü?ünecek kadar da saf de?iliz. Bu aç?dan da çok umut vaat eden geli?meler göremiyoruz.  

A?r? Da?? (Ararat), Erivan'dan sanki dokunulacak mesafedeymi? gibi görünüyor. 'Ararat', sadece Ermenilerin ula??lamaz görünen emellerinin simgesi de?il. Ayn? zamanda Nuh Peygamber nedeniyle kutsal say?l?yor. Özellikle ya?l? Ermeniler Ararat'a bakarak haç ç?kar?yorlar. 

?lk kez ziyaret etti?im Ermenistan'a gitmeden önce itiraf etmeliyim ki biraz endi?eliydim. Zira, Ermeni meselesine s?k s?k de?inen bir yazar olarak, özellikle a??r? milliyetçi diyaspora Ermenilerinden zaman zaman çok sert ve sald?rgan mesajlar al?yorum.

Dahas?, gençli?imde bir süre ya?ad???m ve çok büyük bir Ermeni toplumunun bulundu?u Los Angeles'ta, Ermenilerin bulunduklar? ortamlarda Türk oldu?umu tepki çekmeden kolay kolay söyleyemedi?imi de an?ms?yordum.

Bu nedenle, Ermenistan'a hareket etmeden önce, Erivan Bas?n Kulübü ba?kan? dostum Boris Navasardiyan'a bu konudaki dü?üncelerini soran bir mesaj geçtim. Sorumu garipseyen Navasardiyan'?n, her ülkede olabilecek istisnalar d???nda, Erivan'da herhangi bir sert tepkiyle kar??la?mam?n çok zay?f bir ihtimal oldu?unu söylemesi aç?kças? rahatlat?c? oldu.  

Türkiye'ye özlem 

Nitekim, foto muhabir arkada??m Altan Burgucu ile birlikte Erivan'da kald???m?z bir hafta boyunca her gitti?imiz yerde Türk oldu?umuzu aç?k aç?k yans?tt?k ve ne sert bir söz, ne de suçlay?c? bir tav?rla kar??la?t?k. Aksine, konu?tu?umuz ki?ilerde büyük ilgi ve hasret uyand?rd???m?z? hissettik.

Böylece, ayaküstü konu?tu?umuz ki?ilerin Van, Kars veya Erzurum gibi kentlerimizi görmek için duyduklar? özleme tan?k olduk. Bize "karda?" diye hitap eden Ermenilerin yer yer Azeri, yer yer de ?stanbul lehçesiyle Türkçe konu?arak ak?llar?na gelen komik tekerlemeleri söylemeleri de s?cak diyaloglar?n kurulmas?na vesile oldu.

?stanbul'u görmeye gelince, bunun, tan??t???m?z hemen hemen herkesin en büyük özlemi oldu?unu anlad?k. Bu arada, ?stanbul'a i? için s?k s?k giden ki?ilerin "?ansl?" say?ld?klar?na tan?k olduk.

 Avlanan bir avc? gibi... 

Herkes kar?? tarafa sald?rmak için malzeme ar?yor. Petrosyan'?n, kazanmas? halinde Türkiye ile ili?kilere farkl? bir aç?dan bakaca??n? ortaya koyan söylemi, özellikle a??r? milliyetçi kesimin "ihanet" suçlamalar?na yol açm?? bulunuyor.

Nitekim, hem eski d??i?leri bakanlar?ndan, hem de sonuçsuz kalan Türk-Ermeni Uzla?ma Komitesi üyesi olan Arzumanyan'?n, bizim için "Kendisiyle seçimlerden sonra görü?ürüm" demesi bile bu söylenenleri do?rular nitelikteydi.

Türkiye ile ilgili bu a??r? duyarl?l???n bir di?er örne?ini, cumhurba?kan? adaylar?ndan eski ba?bakan ve savunma bakan? Vazgen Manukyan ile yapt???m görü?meden sonra gördüm.

Ülkenin en tan?nm?? siyasetçilerinden biri olan Manukyan ile mülakat?mdan bir gün sonra D??i?leri Bakanl??? Bas?n Sözcüsü Vladimir Karapetyan ile telefonda konu?urken, gülerek, "Bak?yorum, daha ilk günden haber olmay? ba?ard?n" dedi.

"Hayrola, ne yapm???m ki?" diye sordu?umda, Manukyan'?n benimle yapt??? mülakat hakk?nda Ermeni medyas?na ayr?nt?l? bilgi verdi?ini söyledi. Avlanan avc? durumuna dü?mü?tüm.  

Türk bas?n?na güvensizlik 

Ermeni dostlar?ma, "Peki, bu normal mi?" diye sordu?umda, bunun da Türkiye'ye ve özellikle de Türk bas?n?na kar?? duyulan güvensizli?in farkl? bir yans?mas? oldu?unu belirttiler.

Türk bas?n?na verilen demeçlerin ?u veya bu ?ekilde çarp?t?ld???na dair genel bir kan?ya i?aret ederek, Manukyan'?n, bir Türk gazeteciyle yapt??? mülakat?n Ermenistan'da siyasi istismar konusu yap?lmamas? için bu yolu seçmi? olabilece?ini söylediler.

Bu arada, Cumhurba?kan? Koçaryan ve Ba?bakan Sarkisyan'dan istedi?imiz mülakatlar?n da büyük olas?l?kla bu nedenle geri çevirili?ini belirttiler. D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan'?n mülakat talebimizi kabul etmesini ise "mevcut ortamda çok önemli bir geli?me" olarak nitelediler.

Bu duyarl?l??a kar??n, Ermenistan'da konu?tu?umuz herkesin Türkiye ile ili?kilerin normalle?tirilmesiyle s?n?r?n aç?lmas?n?n önemini vurgulamas? dikkat çekiciydi. Ermeni diyasporas?n?n aksine, Ermenistan'?n as?l derdi, Türkiye ile "tarihi bir hesapla?maya" girmek de?il. En az?ndan konu?tu?um ki?ilerden edindi?im izlenim bu.  

 Duyarl?l???n di?er yüzü 

Ermenistan'da Türkiye ile ilgili bu duyarl?l???n, olumsuz demeyelim, ama, farkl? bir yans?mas?n? da gördük. Örne?in, cumhurba?kan? aday? Levon Ter Petrosyan görü?me talebimizi kesinlikle kabul etmedi?i gibi, sa? kolu olan Aleksander Arzumanyan da reddetti. "En az?ndan bas?n dan??man?yla görü?elim" dedi?imizde yine bir duvar ile kar??la?t?k.

Bu tavr? Ermeni arkada?lar?m?za sordu?umuzda fazla ?a??rmad?lar. "Petrosyan'?n kazanmas?n?n Türkiye için iyi olaca??n? belirten Türk bas?n?ndaki yorumlar, muhaliflerine f?rsat sa?lad?. 'Al?n i?te! Türkiye'nin adam?' diye kendisine sald?rd?lar" sözleriyle durumu aç?klamaya çal??t?lar.

Ben de yaz?lar?mda bu yorumda bulundu?um için, bu da Ermenistan'da bilindi?i için, Petrosyan kamp?n?n bu hassasiyetini, onaylamasam dahi, en az?ndan anl?yorum. Zira, cumhurba?kanl??? seçimi için yürütülen kampanyalar, bizdekileri hiç aratmayacak suçlamalar?n savruldu?u çok sert bir ortamda geçiyor.  

Tan?nmayan s?n?r... 

Ermenistan'?n as?l derdi, Türkiye ile ili?kileri normalle?tirip hem tecrit edilmi?lik duygusundan kurtulmak, hem de Bat?'yla olan en önemli s?n?r kap?s?n?n aç?lmas? suretiyle, ülkenin ekonomik kalk?nmas?n? h?zland?rarak 1991'den bu yanan nüfusun üçte birinin gitmesine neden olan göçü durdurmak.

Bu arada, Ermenistan'?n Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru hatt? ile Bakü-Tiflis-Kars demiryolu projelerinden d??lanarak co?rafi olarak baypas edilmesi de Ermenileri derinden sarsarak, Türkiye ile ili?kilerin normalle?tirilmesinin stratejik önemini çarp?c? bir ?ekilde ortaya koymu?.

Ancak, mevcut durumun nas?l de?i?ece?i hiç de belli de?il. Zira Ankara, "Ba??ms?zl?k Bildirgesi", "Ba??ms?zl?k Karar?" ve "Ermenistan Anayasas?" olmak üzere, bugünkü Ermenistan için önem arz eden üç temel belgede, Türkiye Cumhuriyeti'nin toprak bütünlü?üne yönelik sald?r? görüyor.

Hal böyle olunca, Erivan'?n çok arzulad??? diplomatik ili?kilerin kurulamayaca??n? söylüyor. Ayn? ?ekilde, Ermenistan'?n s?n?r?n aç?lmas?na dönük taleplerine, "Tan?nmayan bir s?n?r nas?l aç?l?r ki?" diye yan?t veriyor.

Peki, ba?ta D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan olmak üzere, önde gelen Ermeni siyasetçileriyle akademisyelerin bu soruya yan?tlar? nedir. Bir sonraki bölümde buna bakaca??z.

    Makaleye Yorum Yaz        Tavsiye Et

«  Geri
Yorumlar


«  »