Anasayfaİletişim
  
English
Makaleler

ERMEN?STAN L?DER?N? ARIYOR 2

Semih İDİZ
15 2008 - Milliyet

="justify">Türkiye, Türk-Ermeni kara s?n?r?n? 1993'te kapatt?. Türkiye ile diplomatik ili?kinin olmamas? ve s?n?r kap?s?n?n kapal? tutulmas?, Erivan'da konu?tu?umuz Ermenilerden duydu?umuz en büyük ?ikâyet konusu oldu. Ermeni Bakan Oskanyan, Türkiye'yi rahatlatacak aç?klamay? bize yap?yor: "Siz, hükümetin ne dedi?ine bak?n. Bizim için Kars Antla?mas? bugün de geçerlidir." Eski Ba?bakan Harutyunyan da "Demirel ile anla?m??t?k" diyor

à5
 
 Türkiye, Ermenistan'?n ba??ms?zl???n? 16 Aral?k 1991 tarihinde tan?d?, ama, diplomatik ili?ki kurmad?. Arka plandaki Karaba? sorunu, fakat daha da önemlisi, Ermeni diyasporas?n?n soyk?r?m iddialar? konusundaki bask?lar?, kamuoyu tepkisini de kollayan Ankara'y? bu ad?m? atmaktan al?koydu. Türkiye gene de, 1988 depreminin de etkisiyle büyük ekonomik s?k?nt?larla bo?u?an Erivan'a, yeri geldi?inde, yard?m ediyordu. Bunun bir örne?ini eski ba?bakanlardan Khosrov Harutyunyan'?n a?z?ndan dizimizin bu bölümünde ayr? bir kutu içinde aktard?k. Fakat, Erivan'dan da yard?m alan "Karaba? ordusu"na ba?l? Ermenilerin, 25 ?ubat 1992'de Hocal? kasabas?nda Azeri sivilleri katletmelerinin Türk kamuoyunda yaratt??? infial zaten hassas olan ortam? gerdi.

Ortam neden gerildi?

Ermeni güçlerinin 1993'te Azerbaycan'?n Kelbecer bölgesini i?gal etmelerinin ard?ndan Ankara, o ana kadar aç?k olan Türk-Ermeni kara s?n?r?n? kapatt?. Bu yoldan bask? uygulayarak, Ermenileri i?gal ettikleri Azeri topraklar?n? terk etmeye zorlamay? hedefledi. Bu arada, Ermenistan'?n "Ba??ms?zl?k Bildirgesi" ve buna at?f yapan Ermenistan Anayasas? gibi temel belgelerde "Bat? Ermenistan" ifadesinin yer almas? ve o bölgede meydana gelen soyk?r?m?n dünyaya kabul ettirilmesinden söz edilmesi, Ankara'y?, Erivan'?n Türkiye'den uzun vadede, ba?ta toprak olmak üzere, çe?itli taleplerde bulunaca?? sonucuna götürdü. Bu geli?melerin yan? s?ra, Sovyet hükümetinin Ankara hükümetiyle 13 Ekim 1921'de imzalad??? ve Türk-Ermeni s?n?r?n? belirleyen Kars Antla?mas?'n?n tan?nmamas?, yerine Sevr Antla?mas?'n?n esas al?nmas? için - diyasporan?n da deste?iyle - Ermenistan'da yükselen sesler ortam? daha da gerdi.

Kap? 14 y?ld?r kapal?

Sonuç olarak, iki ülke aras?ndaki s?n?r kap?s? 14 y?ld?r kapal? ve bu durum, Azerbaycan'?n ambargosuyla birle?ince, Ermenistan ekonomisine büyük zarar vermeye devam ediyor. Nitekim, Türkiye ile diplomatik ili?kinin olmamas? ve s?n?r kap?s?n?n da kapal? tutulmas?, Erivan'da konu?tu?umuz Ermenilerden duydu?umuz en büyük ?ikâyet konusu oldu. Kald? ki, daha birkaç gün önce Münih'te düzenlenen güvenlik zirvesinde, Ba?bakan Erdo?an ile Ermenistan D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan aras?nda ya?anan tart??man?n oda??nda da bu konu vard?. Erdo?an'?n zirvede yapt??? konu?madan sonra dinleyiciler aras?nda oturan Oskanyan kendisine ?u soruyu yöneltti:

Ba?bakan f?rsat? kaç?rd?

"Aram?zda diplomatik ili?ki yok, s?n?r kap?m?z kapal?. Bunun sebebini sordu?umuzda, bize 1915'te ya?anan soyk?r?mla ilgili geli?meleri ve Da?l?k Karaba? konusunu söylüyorsunuz. Ama, ülkelerimiz aras?nda sava? yok. Dolay?s?yla, bu sorunlar? oturup neden konu?am?yoruz? Neden diplomatik ili?ki kuram?yoruz?" Haz?rl?ks?z yakaland??? yan?t?ndan belli olan Erdo?an, Kars Antla?mas? meselesini ve Türkiye'nin toprak bütünlü?üne dair bir kast?n oldu?unu ça?r??t?ran yukar?da sözünü etti?imiz hususlar? gündeme getiremedi. Karaba? konusuna da sert bir ?ekilde de?indi?i yan?t?nda Erdo?an, Ermeni bakandan ülkesinden Türkiye'ye niçin 40 bin Ermeni vatanda??n?n çal??mak için geldi?ini sorgulamas?n? istemekle yetindi. Böylece Oskanyan'a, Kars Antla?mas? ve Türkiye'nin toprak bütünlü?ü konular?ndaki görü?lerini dünya kamuoyu önünde aç?klatmak için önemli bir f?rsat kaç?rd?.

BAKAN OSKANYAN'DAN M?LL?YET'E ÖNEML? AÇIKLAMA

Kars Antla?mas? geçerlidir

Erdo?an'?n Oskanyan'a soramad??? soruyu, biz, Ermeni bakana Erivan'da, Münih'teki toplant?dan k?sa bir süre önce, ?u ?ekilde sormu?tuk: "Türkiye'de, 'tan?mad?klar? bir s?n?r? nas?l aç?p diplomatik ili?ki kurabiliriz ki?' diye soranlar var. Sizde de Sevres Antla?mas?'n?n canland?r?lmas? gerekti?ini söyleyenler de var. Her ?eyden önce, siz Kars Antla?mas?'n? tan?yor musunuz?"

Oskanyan'?n yan?t? ise ?öyle olmu?tu: "Sizde nas?l a??r? uçlar varsa, Ermenistan'da da her türlü fikir mevcut. ?nsanlar?n farkl? görü?leri olabilir. Fakat, hükümetin ne dedi?ine bak?n. Daha önce de belirtti?im gibi, bizim için Kars Antla?mas? bugün de geçerlidir."

Ard?ndan ?öyle devam etmi?ti Oskanyan: "?kincisi, ili?kileri normalle?tirmek için gerçek niyet varsa, o zaman diplomatik ili?kilerle ilgili herhangi bir belgeye veya anla?maya bak?n. Bunlarda, s?n?rlar?n tan?nmas?, birbirinin iç i?lerine kar???lmamas? ve birbirinin hükümranl?k haklar?na sayg? gösterilmesi ilkeleri zaten var. Bunlar, uluslararas? hukukun normlar?d?r." Bu yan?t, Ermenistan'?n temel belgelerinde yer alan baz? ifadeler nedeniyle Ankara'da duyulan güvensizli?i gidermeye yeter mi, bilemeyiz. Ancak, Ermenistan D??i?leri Bakan?'n?n "Kars Antla?mas?'n? tan?yoruz" sözü, Türkiye'de dile getirilen baz? görü?ler kar??s?nda, gene de önemli bir aç?klama say?lmal?d?r.

Güvensizli?i giderir mi?

Bu arada, Oskanyan'?n, Yunanistan Ba?bakan? Kostas Karamanlis'in Türkiye'ye yapmakta oldu?u resmi ziyarete i?aret edip, Yunanl?lar?n her y?l dile getirdikleri "Pontus soyk?r?m?" iddias?na da at?fta bulunduktan sonra söyledi?i ?u sözler de ilgi çekiciydi: "Yunanistan ile sorunlar?n?za bak?n. Bizimle olan sorunlar?n?z?n neredeyse ayn?s?. Buna ra?men, ülkeleriniz aras?nda normal ili?kiler var. Bizim de Türkiye'den istedi?imiz budur. Böylece, sorunlar?m?z? üst düzeyde çözmemiz için daha iyi bir ortam da sa?lanm?? olur."

Politikas?zl?k yolu

Normal ?artlara Türkiye'nin bu gibi sözler üzerine Erivan'a kar?? daha "proaktif" bir diplomasi gütmesi gerekirdi. Diplomasinin temel amac? da zaten sorunlar? mümkün oldu?u kadar bar??ç?l yollardan çözmek ve ortaya ç?kacak f?rsatlardan bu amaç la yararlanmakt?r. Fakat, mevcut durumda bunun olaca??na dair bir i?aret yok. Politikas?zl?k kar??s?nda, takip edilecek en kolay yol, statükoyu savunarak, yararl? olabilecek farkl? olas?l?klar? dü?ünme zahmetinden kurtulmakt?r. Yoksa, Ermenistan ile diplomatik ili?kinin kurulmamas? ve s?n?r?n da 14 y?ld?r kapal? tutulmas? bugüne kadar istenen sonucu getirmi? de?ildir. Kald? ki, Suriye'nin tüm resmi haritalar?nda Hatay ilimizi kendi topraklar?nda göstermesine ra?men, Ankara ?am ile diplomatik ili?kileri kesmeyi ve bu ülkeyle olan s?n?r?n? kapatmay? hiç dü?ünmemi?tir. Buna, Abdullah Öcalan'?n ?am'da a??rland??? y?llar da dahildir.
 
'Türkçeyi anl?yorum”

Görü?memiz cumartesi günü oldu?u için spor giyimiyle gelen D??i?leri Bakan? Oskanyan, kravatl? oldu?umuzu görünce önce bir bocalad?. "Sizi rahatlatacaksa kravat?m? ç?kar?r?m" dedi?imde, "Gerek yok" dedi. Oskanyan, Türkiye ile diplomatik ili?ki kurma arzular?n? aç?kça yans?tt?. Türkiye'nin toprak bütünlü?ünü tan?d?klar?n? da vurgulayarak, "Yunanistan ile olan ili?kinizin benzerini istiyoruz" dedi. Foto muhabiri arkada??m?z Altan Burgucu'ya, Türkçe olarak, "Burada dursam iyi mi?" diye soran Oskanyan'a biz de Türkçe konu?up konu?mad???n? sorduk. Türkçe olarak, "Bilmiyorum, ama anl?yorum" dedi.

Eski ba?bakanlardan Khosrov Harutyunyan, bize zaman?n Ba?bakan? Süleyman Demirel'in Ermenistan'a zor bir an?nda nas?l yard?m etti?ini anlatt?. Türkiye'nin 1993'te s?n?r? kapatmas?ndan sonra, bu temaslar?n tümüyle durdu?unu üzüntüyle ifade etti.

Demirel bize çok yard?m etti

Halen H?ristiyan Demokrat Partisi Ba?kan? olan, Ermenistan'?n ba??ms?zl?ktan sonraki ilk ba?bakanlar?ndan Khosrov Harutyunyan, "Çok büyük f?rsat kaç?r?ld?" diye üzüntüyle bakt??? o günler hakk?nda, bize a?a??daki anekdotu anlatt?: Erivan sokaklar?n? gezerken kendinizi zaman zaman Anadolu'nun herhangi bir kentinde san?yorsunuz. Lava??yla, kebab?yla de?i?en fazla bir ?ey yok. Ancak, Ermeni dostlar al?nmas?n, Türkiye'de yemeklerin biraz daha lezzetli oldu?unu dü?ünüyoruz ki bunu Türkiye'yi bilen Ermeniler de teslim ediyor.

Pe?in ekmek ald?k

"1992'de Ba?bakan'd?m. AB'den ekmek için 38 milyon ECU'lük kredi alacakt?k, ancak kredi gecikti. Ayn? s?rada Abhaz s?n?r? kapand?. Mallar?m?z d??ar?da kald?. O s?rada, bir karar al?p Ba?bakan Demirel'e mektup gönderdim. Ayr?ca, telefonda konu?up anla?t?k. Krediyi alam?yorduk ama, acelemiz vard?. Kredi hakk?m?z? Türkiye'ye verdik. Türkiye de bize pe?in olarak ekmek verdi. AB kredisini ald???nda da kendisine ekmek ald?.

?ki halk çal??abilirdi

Bu olan ekonomik aç?dan tabii ki önemli de?ildi. Önemli olan Demirel ile anla?mam?zd?. ?kimiz daha sonra halklar?m?za bu konuyla ilgili demeçler verdik. ?ki halk?n birlikte çal??abilece?ini gösterdik.

Fakat, 1993'te Türkiye tek tarafl? olarak s?n?r? kapatt? ve o gün bugün aram?zda ili?ki yok.
Türkiye, Ermenistan s?n?r?n? kapatt?ktan sonra bölgede Ermenistan'? baypas eden yeni jeostratejik yollar aç?yor. Bir ana yol var ama, bunu bir yana itiyor. Bu faaliyetlerden dolay? da Ermenistan'?n gelece?i olmuyor. Bu nedenlerden dolay? da Ermenistan ?üpheleniyor ve tehdit görüyor. Onun için konuyu dünya çap?nda gündeme getiriyor. ?stikrarl? bir Kafkasya istiyorsa Türkiye, bu ad?mlar? atmamal?."
 
'Türkiye'ye kar?? ?üphe'
Ankara'n?n Erivan politikas? Türkiye'ye bu a?amada somut bir yarar getirmezken, Miras Partisi Genel Sekreteri ve milletvekili Stepan Safaryan'?n da Erivan'da bize i?aret etti?i gibi, Ermenilerin ulusal savunma güdüsünü peki?tirmi?. Meclisteki bürosunda konu?tu?umuz Safaryan'a göre, ülkelerinin Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hatt? ile Bakü-Tiflis-Kars demiryolu gibi stratejik projelerden de d??land???n? gören Ermeniler aras?nda, Türkiye'nin kendilerini yok etmeye dönük büyük stratejisini hâlâ uygulamakta oldu?una dair kanaat yay?lm??.

Osmanl? görüntüleri

Nitekim, Ermeni televizyonunda milliyetçi duygular? kabartarak "dü?mana kar?? birlik olman?n" önemini vurgulayan belgesellere ve müzik kliplerine s?k s?k yer verilmesi dikkatimizi çekti. Bunlarda, Osmanl? dönemi görüntüleriyle Karaba? sava??ndan görüntülerin iç içe geçirilmesi, "dü?mandan" kimin kastedildi?ini ortaya koyuyordu.

Safaryan, diplomatik ili?kinin kurularak s?n?r?n aç?lmas?n?n bu olumsuz alg?lamalar?n giderilmesine, iki ülke aras?nda artacak olan insan trafi?inin de iki milletin birbirini daha iyi anlamas?na katk?da bulunaca??na inan?yor. Ancak, i? o kadar basit mi? ?ki ülkenin soyk?r?m iddias?n?n a??r gölgesinden kurtulup, ili?kilerindeki bu ciddi pürüzü a?malar? mümkün mü?

    Makaleye Yorum Yaz        Tavsiye Et

«  Geri
Yorumlar


«  »