Anasayfaİletişim
  
English
Makaleler

ERMEN?STAN L?DER?N? ARIYOR - 3 -

Semih İDİZ
16 2008 - Milliyet

.[Ô`A="justify">Erivan'da 'SOYKIRIM' iddias?n?n a??r gölgesi
Eski Ba?bakan Manukyan, "Soyk?r?mlar? halklar de?il, hükümetler yapar. Bunu kabul etmek, Türk halk? için bir ay?p de?il" görü?ünü ileri sürüyor. Eski Ba?bakan Harutyunyan, "Türkiye'nin kabul etmesi en önemlisi" diyor. Prof. Safrastyan, iki ülke tarihçileri aras?nda i?birli?i fikrine kapal? de?il
 
"Soyk?r?m An?t? ve Müzesi" alan?nda Hrant Dink'in öldürülmesinin birinci y?ldönümünü anmak için aç?lan kö?e. Dink'in resminin üzerinde bulunan ve duvara yontulmu? olan yaz?da, Ermenice Dink'in do?du?u kent olan "Malatya" yaz?yor.


Erivan'da, Türkiye ile diyalog sürecinin ba?lamas? Ermenilerin en büyük arzular?ndan biri olarak ç?kt? kar??m?za. Fakat, iki taraf, nadiren de olsa bir araya geldi?inde, "soyk?r?m" konusu gölgesini, ?u veya bu ?ekilde hep hissettiriyor.
Sonuçta, Türk-Ermeni ili?kileri aç?s?ndan temel bir gerçe?i kabul etmek zorunday?z. Türkler aras?nda 1915'te olanlar hakk?nda farkl? görü?ler ortaya ç?kmaya ba?lasa da Türk devletinin "soyk?r?m?" tan?mas? imkâns?zm?? gibi geliyor bize.
Ancak, Ermeni devletiyle milletinin "soyk?r?m?" inkâr etmeleri de ayn? ölçüde imkâns?z görünüyor.
Sonuçta, 1915'teki hadiseler Ermenileri milletçe ebediyen da?lam?? ve ulusal kimliklerinin ayr?lmaz bir parças? haline gelmi?. Peki, bu durumda ne olacak? Prof. Mim Kemal Öke'nin tabiriyle, iki millet aras?ndaki bu "yüzy?l?n kan davas?", her iki devletin ba??n? giderek daha fazla a?r?tmaya ilelebet devam m? edecek?


Rövan?ist duygular
Ermeniler aras?nda, bu konuda nelerin yap?lmas? gerekti?i hususunda farkl? görü?ler oldu?u anla??l?yor. Ermenistan ile diyaspora aras?nda da bir mutabakat yok bu konuda. "Tehcirin ürünü" olmas? nedeniyle Türklere kar?? daha kat? oldu?u belirtilen diyasporada, "rövan?ist" duygular a??r bas?yor.
Ermenistan'da da eski Kanada Büyükelçisi Ara Papian gibi dü?ünenler var tabii. Ancak, Erivan'daki egemen güçler konuya, daha pragmatik bir yakla??mla "ulusal güvenlik" ve "ekonomik ç?karlar" aç?s?ndan bak?yor. Türkiye'den bu a?amada "kolektif tazminat talebinde" bulunman?n çok gerçekçi olmad???n? da anl?yorlar.
Bu yüzden, Ankara ile ili?kilerin normalle?mesinin orta ve uzun vadede daha yararl? olaca??na inan?yorlar. K?sacas?, Bat?'ya giden yolun Türkiye üzerinden geçti?i art?k görülüyor. Türkiye'nin AB üyeli?i de Erivan taraf?ndan bu nedenle destekleniyor.


'Halk sorumlu de?il'
Erivan'da, eski Ba?bakan ve Savunma Bakan? ve Ulusal Demokratik Birlik Partisi'nin 19 ?ubat seçimlerindeki cumhurba?kan? aday? Vazgen Manukyan ile "soyk?r?m" konusunu da konu?tuk.
Kendisi Ermenistan'?n popüler siyasetçilerinden. 1996'da cumhurba?kanl??? seçimlerini dahi kazanm??. Ancak, burada bize söylenene göre, cumhurba?kanl???, o s?rada Cumhurba?kan? olan Levon Ter Petrosyan taraf?ndan "elinden çal?nm??."
O gün bugün iki siyasetçi aras?na kara kedi girmi?. Ermenistan'da Manukyan için i?itti?imiz en ilginç söz, "Elinde, halk?n deste?inden ba?ka bir ?ey yok, onun için kazanamaz" oldu.
Bu cümle bile Ermenistan'daki siyaset hakk?nda çok ?ey söylüyor.


'Diyaspora daha sert'
Manukyan, ayn? zamanda bize, diyaspora Ermenilerinin Türkiye'ye, Ermenistan'daki Ermenilerden daha sert bakt???n? söyleyenlerden. Ailesinin Vanl? oldu?unu anlatan Manukyan, "Soyk?r?mla ilgili benim kendi tutumum var" diyerek ?öyle konu?tu:
"Soyk?r?mlar? halklar de?il hükümetler yapar. Soyk?r?m gerçe?ini kabul etmek, Türk halk? için bir ay?p de?il. Osmanl? hükümetinin yapt??? kötü bir ?eyi ö?renir ve ileri gider. Yoksa, Ermeni soyk?r?m? Türk halk? üzerinde kötü bir leke de?ildir."
Manukyan, "1990'l? y?llarda biz hükümet olarak, Türkiye ile normalle?meyi bu çerçevede gördük. Halk? töhmet alt?nda b?rakmadan soyk?r?m meselesini çözeriz diye dü?ündük" dedi.
Ancak, Türkiye'nin Karaba? sava??nda Azerbaycan'? desteklemesi ve s?n?r? kapatmas?ndan sonra bu ?ans?n kaybedildi?ini söyledi.
Manukyan, "1998 y?l?nda i?ba??na gelen yeni iktidar (Koçaryan iktidar?n? kastediyor), ilk iktidar?n yapt?klar?n?n sonuç getirmedi?ini görerek, soyk?r?m konusunu ön plana ç?kard?" diye ekledi.


Dink'in karde?i
Vazgen Manukyan'?n görü?üne Agos gazetesinin Erivan Temsilcisi Tiran Lokmagözyan da kat?l?yor. Hrant Dink'in karde?ine ait 'Konstantinopolis" adl? bir kitap ve k?rtasiye evinin yöneticisi de olan ?stanbul kökenli Lokmagözyan, Manukyan'?n i?aret etti?i yola at?fta bulunarak ?unlar? söyledi:
"Bu yoldan gidilseydi ve iki ülke aras?nda ekonomik ili?kiler geli?tirilseydi Erivan soyk?r?m dosyas?n? açmazd?. Özetle, Türkiye ak?ll? davransayd? Ermenistan bugün cebindeydi. Ama keskin sirke küpüne zarar verdi. "


Spor tarihine merak duyan "Soyk?r?m An?t? ve Müzesi" Müdürü Hayk Demoyan, bize 1912'de yap?lan Stockholm Olimpiyatlar?'na Osmanl? bayra?? alt?nda kat?lan Ermenilerin resimlerini gösterdi. Bunlardan biri de resimde sa?da ikinci s?rada yar??an Vahram Papazyan adl? Ermeniymi?. Demoyan, bu gibi konular?n ara?t?r?l?p iki milletin yak?nla?mas?na katk?da bulunulmas?n? istiyor.


'An?t' müdüründen komisyona destek

Tarihçiler Komisyonu meselesini, Erivan'?n en yüksek tepesinde yer alan ve A?r? Da??'na bakan "Soyk?r?m An?t? ve Müzesi"nin Müdürü Hayk Demoyan'la da konu?tuk.
"Bu an?t?m?z, ayn? zamanda Türkiye'nin tarihiyle ilgilidir" diyen Demoyan'?n, Tarihçiler Komisyonu fikrine en aç?k olan Ermeni yetkililerden biri olmas? bizi biraz ?a??rtt?.
Ancak, Demoyan bunun, "Akl? ba??nda ve pragmatik sonuçlar almaya dönük bir giri?im olmas? gerekti?ini" belirtti. "Komisyonda kimler yer alacak, bu da önemli" diyerek, "Örne?in, Türk taraf?nda Taner Akçam ile Yusuf Halaço?lu'nun bir araya geldiklerini hayal etmekte biraz zorlan?yorum" diye ekledi.


Osmanl? sporcular?
Demoyan, tarihçilere iki millet aras?nda ya?anm?? güzellikleri ortaya ç?karma görevinin de dü?tü?ünü söyledi. Özel merak alan?n?n spor tarihi oldu?unu da belirterek, bize Osmanl? dönemindeki Ermeni sporcular?n tarihi kartpostallar?n? gösterdi.
Bunlardan en ilginci, 1912 Stockholm Olimpiyatlar?'na Osmanl? devleti ad?na kat?lan Vahram Papazyan'?n resmiydi.
"Her iki tarafa, iki milletin insani yanlar?n? gösterebilmemiz laz?m. ?ki ülkenin de ?ifaya ihtiyac? var" diye konu?an Demoyan, ?u anda, Çanakkale'de Osmanl? ordusunun saflar?nda çarp??an Ermeni subaylarla ilgili bir ara?t?rma üzerinde çal??t?klar?n? söyledi.
"Ermenilerin Ruslar ile i?birli?i yapt??? hep belirtilir, oysa Türkiye'de kim Ruslar?n Osmanl? ordusunda esir ald?klar? 10 bin Ermeniyi Sibirya'ya sürdü?ün biliyor ki" diye ekleyen Demoyan, ayn? ?ekilde Ruslarla 1887'de patlak veren "93 Harbi"nde Osmanl? devletine büyük hizmetlerde bulunmu? olan "Ermeni Pa?alardan" söz etti.


Türkiye'de tart???lmal?
 "??te, bunun için Tarihçiler Komisyonu fikri önemlidir. Ama, bu komisyon, 'soyk?r?m oldu, soyk?r?m olmad? komisyonu'na dönü?ürse, hiçbir yarar sa?lamaz" diyen Demoyan ?öyle devam etti: "Benim için Türkiye'nin soyk?r?m? tan?mas? veya tan?mamas? veya konunun ba?ka ülkelerin parlamentolar?nda görü?ülüyor olmas? önemli de?il. Benim için önemli olan, bu konunun Türkiye'de korkusuzca ve aç?k bir ?ekilde tart???labilmesidir."
Bu arada, hem Demoyan'dan hem de konu?tu?umuz di?er Ermeni akademisyenlerden duydu?umuz ve Türk Tarih Kurumu Ba?kan? Yusuf Halaço?lu'nun da dikkatini özellikle çekece?ini dü?ündü?ümüz bir konuya de?inmeden de edemeyece?iz.


Gizli Ermeniler
Ermenistan'da 1915 olaylar? ile ilgili olarak yap?lan yeni ara?t?rmalarda, Halaço?lu'nun da bir süre önce gündeme getirdi?i, "Türkiye'deki gizli Ermeniler" konusu, giderek daha önemli bir yer tutmaya ba?lam??. Kim bilir, ilerde belki Demoyan veya Safrastyan ile Halaço?lu'nun bu konudaki bir ortak çal??mas?na tan?k oluruz?
Demoyan'dan ö?rendiklerimiz, elbette ki kula?a ho? gelen ?eylerdi. Fakat, daha önce "Türk Ermeni Uzla?ma Komitesi"nin çal??malar?n? engelleyen Ermeni diyasporas?, Vazgen Hayk Demoyan'?n gösterdi?i yoldan gidilmesine raz? olur mu?
Daha do?rusu, Ermenistan ile diyaspora aras?ndaki ili?kiler, yans?t?lmaya çal???ld??? kadar uyumlu mu? Bu konuya da bir sonraki yaz?m?zda de?inece?iz.

Eski Ba?bakan Harutyunyan:

 
Türkiye'nin kabul etmesi daha önemli
H?ristiyan Demokrat Partisi ba?kan? olan Ermenistan'?n ba??ms?zl?ktan sonraki ilk ba?bakanlar?ndan Khosrov Harutyunyan, "Bugünkü Türkleri asl?nda biraz anl?yorum. Çünkü, Türkiye'deki tarih kitaplar?, olanlar? anlatm?yor" dedi.
Harutyunyan, "Çe?itli ülkelerin soyk?r?m? kabul etmeleri önemli ama, benim için en önemlisi Türkiye'nin bunu kabul etmesidir" diye ekledi.
Ermenistan'?n ya?ad??? ekonomik s?k?nt?lar? betimlercesine bak?ms?z ve kara k?? olmas?na ra?men ?s?t?lamad??? için buz gibi olan ofisinde konu?tu?umuz Harutyunyan, "Türkiye, soyk?r?m? tan?mad?kça bir Ermeni vatanda?? Türkiye'ye bak?p hep tehdit görecek" dedi.


Erdo?an'?n önerisi
Tabii bu arada, Ba?bakan Erdo?an'?n Ermenistan'a yapt??? ve iki ülkeyle üçüncü ülkelerden gelecek akademisyenlerden olu?mas?n? önerdi?i, "Tarafs?z Tarihçiler Komisyonu" meselesi de var.
Bu öneriyi biz de yaz?lar?m?zda geçmi?te destekledik. Fakat, kafam?zda hep bir soru i?aret de yok de?ildi. "Ya komisyondan Türkiye'deki resmi tezlere uymayan sonuçlar ç?karsa? Ankara bunlar?, Erdo?an'?n ima etti?i gibi, gerçekten kabul edecek mi?" diye dü?ünmeden edemedik.
Nitekim, Hrant Dink'in ba??na gelenleri de an?msatan Ermeni muhataplar?m?z, "301 gibi maddeler varken, sizde kim, yasal takibata u?rama korkusu olmadan, bu konudaki fikirlerini rahatça aç?klayabilir ki?" diye sordu.
Dönemin Adalet Bakan? Cemil Çiçek'in, üstelik Meclis kürsüsünden, "Bizi arkadan hançerliyorlar" diyerek Bo?aziçi Üniversitesi'nde yap?lmas? planlanan Ermeni konferans?n? engelledi?ini de an?msatarak, Erdo?an'?n önerisinin bu nedenle samimi olamayaca??n? söylediler.

'Nâz?m Hikmet eserinde söyledi'

 Ulusal Bilim Akademisi Do?u Bilimleri Ara?t?rma Enstitüsü Ba?kan? Prof. Dr. Ruben Safrastyan, Erdo?an'?n Tarihçiler Komisyonu önerisini ele?tirmesine ra?men, iki ülke tarihçileri aras?nda i?birli?i fikrine kapal? olmayan ki?ilerden biri.
Safrastyan, sorular?m?z? yan?tlarken, Ermeni taraf?n?n da 1915 olaylar?na farkl? aç?lardan bakabilece?ini söyledi. Ancak, Türkiye'nin de "geçmi?inde yatan bu karanl?ktan kendisini s?y?rmas? gerekti?ini" belirtti.
Nâz?m Hikmet'in Rusya'da yazd??? "Romantika" adl? eserine i?aret eden Safrastyan, "Kitab?n kahraman? Ahmet adl? bir Türktür. Nâz?m Hikmet, bu kahraman?na 'Ermeni olay? Türkiye'nin yüz karas?d?r' dedirtir" diyerek, birçok Türkün Nâz?m'?n bu eserini dahi bilmedi?ini söyledi.
Safrastyan, eski Türkçe harfleriyle yaz?lm?? bir belgeyi de göstererek ?öyle konu?tu:
"Burada, 'Ermeni sorununu çözmek için bu tehcir yap?lmal?' cümlesi geçiyor. Böylece, niyet ortaya ç?k?yor. Alt?ndaki imzalara bak?nca, hükümetin büyük bölümü imzalam??. Bu imzalar Sait Halim Pa?a, Talat Pa?a, Enver Pa?a, Ahmet Nesimi'ye ve di?erlerine ait.
Belge, ayr?ca numaral? ve tarihli. ??te, mesela bu belgeyi Türk meslekta?lar?ma analiz etmek isterim."
Safrastyan, 1915'te meydana gelenler hakk?nda ortaya çok say?da yeni belgenin ç?kmaya ba?lad???n? ve böylece ara?t?rmalarda "yepyeni bir döneme girildi?ini" de kaydederek, "Türk tarihçilere de bu dönemde çok i? dü?ecek" dedi.

    Makaleye Yorum Yaz        Tavsiye Et

«  Geri
Yorumlar


«  »