Anasayfaİletişim
  
English
Makaleler

ERMEN?STAN L?DER?N? ARIYOR -4-

Semih İDİZ
17 2008 - Milliyet

.[Ô`A="justify">Diyasporay? hem 'nimet' hem 'külfet' gören var
Cumhurba?kan? adaylar?ndan Vazgen Manukyan, diyasporan?n Türkiye'ye daha sert oldu?unu belirterek, 'Ermenistan'?n ise ba?ka problemleri var ve bunlar?n biri de kom?ular?yla iyi ili?kiler kurmakt?r' dedi ?nsani Kalk?nma Merkezi Ba?kan? Poghosyan ise 'beyin gücü, mali olanaklar? ve etkinli?iyle diyasporan?n kendileri için en önemli varl?k' oldu?unu söyledi. Ancak diyasporan?n yat?r?mlar? çok yetersiz.

Bat?'daki Ermeni diyasporas? ile Ermenistan'?n ç?karlar?n?n her zaman örtü?meyebilece?ini ne zaman yazsak, özellikle Amerika'daki Ermenilerin ele?tiri bombard?man?na u?ruyoruz. Bu konuda söylediklerimiz, "Türk propagandistlerin Ermeniler aras?na nifak sokma çabas?" olarak görülüyor. Biz de "bayatlam?? bir giri?im pe?inde ko?makla" suçlan?yoruz.
Her ?eyden önce, diyaspora Ermenileriyle Ermenistan Ermenilerinin ayn? millete mensup olduklar?n? ve 1915 olaylar? konusunda ayn? görü?lere sahip olup bu konuda ayn? ac?lar? payla?t?klar?n? hiç kimse inkâr etmiyor.
Fakat iki kesim aras?nda ç?kar çat??mas? olmas? e?yan?n tabiat?nda var. Hükümran bir ülke olan Ermenistan'?n kendi gelece?i için yapt??? tasar?larla, Fransa'n?n Marsilya kentinde veya Amerika'n?n Glendale kasabas?nda, yani farkl? bir ülkenin vatanda?lar? olarak ya?ayan Ermeni cemaatlerinin tasar?lar?n?n her zaman örtü?mesi mant?k gere?i mümkün de?il.
Bu arada, bir di?er husus da göz ard? edilemez. So?uk sava? boyunca diyaspora "kapitalist dünyan?n" içinde zenginle?en ve siyasi etkinlik kazanan had safhada burjuva bir topluluk olarak ya?arken, Ermenistan Ermenileri Sovyetler Birli?i vatanda?lar? olarak 75 y?l boyunca çok farkl? sosyo-ekonomik ko?ullar alt?nda ya?ad?lar.


Diyasporaya toz kondurulmuyor
Bundan kaynaklanan farkl?l?klar da zaten, örne?in hem Glendale Ermenilerini hem de Ermenistan'? görmü? olan ki?iler aç?s?ndan ortaya ç?k?yor. Ermenistan'?n önde gelen siyasetçilerinden ve sal? günü yap?lacak cumhurba?kanl??? seçiminde aday olan Vazgen Manukyan'?n baz? sözleri de buna i?aret eder nitelikteydi.
Erivan'da konu?tu?umuz Manukyan, diyaspora Ermenilerinin Türkiye'ye kar?? Ermenistan Ermenilerinden çok daha sert oldu?unu kabul etti. Bunu diyasporan?n "1915 tehcirinin ve soyk?r?m?n?n ürünü olmas?na" ba?layarak, "Ermenistan'?n ise ba?ka problemleri var ve bunlardan biri de kom?ular?yla iyi ili?kiler kurmakt?r" dedi.
Öte yandan, diyaspora ile Ermenistan Ermenileri aras?ndaki ç?kar çat??mas?n? ortaya koyanlar?n ba??nda, hunharca katledilen gazeteci dostumuz Hrant Dink geliyordu. Dink, Frans?z Parlamentosunda Ermeni soyk?r?m tasar?s? ile ilgili olarak 12 Ekim 2006'da CNN Türk'ten ?irin Payz?n'a verdi?i demeçte buna da de?inmi?ti.
Payz?n'?n "Diyaspora Ermenileriyle Ermenistan Ermenileri gerçekten ayn? telden çal?yor mu?" sorusunu ?öyle yan?tlam??t?:
"Diyaspora ile Ermenistan aras?nda Ermenistan'? kim yönetecek türünden bir egemenlik mücadelesinin var oldu?unu görüyoruz. Diyaspora çok aç?k biçimde, seçme ve seçilme hakk?yla birlikte, çifte yurtta?l?k istiyor. Ermenistan hükümeti ise egemenli?ini diasporaya kapt?rmak istemiyor ama onun katk?s?na, ekonomik yard?m?na, her ?eyine de muhtaç."
Dink'in sözleri asl?nda durumun bir foto?raf? niteli?indedir. Nitekim Erivan'daki temaslar?m?z s?ras?nda da baz? s?k?nt?lar kabul edilse bile, diyasporaya "toz kondurmama" e?iliminin a??r bast???na tan?k olduk.
Örne?in, Uluslararas? ?nsani Kalk?nma Merkezi Ba?kan? Tevan Poghosyan "beyin gücü, mali olanaklar? ve siyasi etkinli?i nedeniyle" diyasporay? "Ermenistan aç?s?ndan en önemli varl?k" olarak tan?mlad?. Bu arada diyaspora hakk?nda genellemelerde bulunman?n da çok do?ru olmad???n? söyleyerek ?ö?ye devam etti:


Safaryan: Gündemlerimiz farkl?
"Ermeniler aras?nda soyk?r?m? inkâr edecek olan yoktur. Ancak 'bunu Türklerle ili?ki için bir önko?ul yapmayal?m' diyenler var. Bu diyaspora için de geçerli. Onun için, örne?in 'diaspora Türk Ermeni Uzla?ma Komitesi'nin çal??malar?n? engelledi' demek de tümüyle do?ru de?il. K?sacas?, diasporaya kal?pla?m?? bir aç?dan bakmak hatal? olur."
Miras Partisi Genel Sekreteri ve milletvekili Stepan Safaryan ise diyaspora-Ermenistan ili?kileri konusunda daha net konu?tu.
"Ermenistan'?n gündemi ile diyasporan?n gündemi ayn? de?il" diyen Safaryan, "Türkiye iki kesimi ayn? kefede görüyor. Diyaspora soyk?r?m konusunda bast?r?yor, çünkü kendisi için ba?ka kanal görmüyor. Ancak Türkiye ile diplomatik diyalo?u da olumlu kar??layacakt?r."
Safaryan, bu diyalo?a diyasporada her ?eye ra?men kar?? ç?kanlar?n olaca??n? da teslim etti. "Ancak bunlar belirleyici olmazlar" diye ekledi. Safaryan'?n diyasporayla ilgili sözleri ba?ka bir aç?dan da ilginçti. Zira Miras Partisi'nin diaspora-Ermenistan çeki?mesi aç?s?ndan özel bir konumu var.
Partinin ba?kan? Los Angeles kökenli olan ve Ermenistan'?n ilk D??i?leri Bakan? olarak görev yapm?? bulunan Raffi Hovanisyan'd?r. Hovanisyan'?n buna ra?men cumhurba?kanl???na adayl???n? koymas? engellenmi?. Neden olarak da vatanda?l?k sorunu gösterilmi?. 
Hovamisyan, 1991'den beri Ermenistan'da ya?ad??? süre zarf?nda iki üç kez vatanda?l?k ba?vurusunda bulunmas?na ra?men bu ba?vurular?na yan?t dahi alamam??. Sonunda ba?vurusu kabul edilmi? olsa da bu kez, "vatanda? olarak gerekli 10 y?ll?k süreyi doldurmad???" gerekçesiyle cumhurba?kan? adayl??? geri çevrilmi?.
Bu örnek bile Hrant Dink'in Payz?n'a 2006'da söylediklerini do?rular nitelikteydi. Safaryan da haliyle di?er parti üyeleri gibi, partisinin ba?kan?n?n, "yasal" de?il, "siyasi bir engel" ile kar?? kar??ya oldu?unu savunuyor.

Poghosyan: Diyaspora önemli

Uluslararas? ?nsani Kalk?nma Merkezi Ba?kan? Tevan Poghosyan "beyin gücü, mali olanaklar? ve siyasi etkinli?i nedeniyle" diyasporay? "Ermenistan aç?s?ndan en önemli varl?k" olarak tan?mlad?. Bu arada, diyaspora hakk?nda genellemelerde bulunman?n da çok do?ru olmad???n? söyledi.

Türkiye'nin AB üyeli?ine diyasporadan farkl? bak?l?yor

Ermenistan ile diyaspora aras?ndaki bir di?er nüans? Türkiye'nin AB'ye tam üye olma çabalar? konusunda görmek mümkün. Erivan bu üyeli?i do?al olarak destekliyor. Zira bu suretle "Avrupa'n?n s?n?r?na gelece?ini" dü?ünüyor.
Ermenistan'?n bu konudaki yakla??m?n?, Yunanistan'?n tutumuna benzetmek de mümkün. Atina Türkiye'nin üyeli?ini istiyor zira güvenli?inin AB d???nda kalm?? bir Türkiye taraf?ndan daha fazla tehdit edilece?ini dü?ünüyor. Ayn? ?ey Erivan için de geçerli.
Örne?in, eski ba?bakanlardan olan H?ristiyan Demokrat Partisi ba?kan? Khosrov Harutyunyan, kendisiyle konu?mam?zda, "Türkiye'nin AB perspektifine ho? bak?yorum. Türkiye'nin AB'ye entegrasyonunun bölge için yararl? olaca??n? biliyoruz" dedi.
Fakat hemen ard?ndan "Ama Ermenistan'? bir yana b?rakarak baypas eden bir Türkiye AB'ye üye olamaz" diye ekledi. ?lk bak?ld???nda olumsuz gibi görünen bu sözler asl?nda diasporayla olan bir di?er fark? da ortaya koyuyor.
?öyle ki, özellikle Fransa'daki diaspora Ermenileri, Türkiye'nin AB üyeli?ini "Ankara'n?n soyk?r?m? tan?mas?" ön ko?uluna ba?lanmas?n? istiyorlar. Türkiye'yi AB'de görmek istemeyen Frans?z siyasetçiler de buna tabii ki kullanarak destek veriyorlar.
Fakat, Harutyunyan'?n sözlerinden de anla??ld??? gibi, Ermenistan'?n öngördü?ü önko?ul, "soyk?r?m?n tan?nmas?" de?il, Türkiye'nin Ermenistan'? tecrit edip izole etme politikas?ndan vazgeçmesidir.
Bu yap?ld??? takdirde, Erivan'?n -sa?layaca?? somut avantajlar? da gözeterek- soyk?r?m konusunu Ankara'ya dayatmaya çal??mas? zay?f bir olas?l?k olarak de?erlendiriliyor.

Diyasporadan gelen yat?r?mlar yetersiz

Erivan'? gezerken, özellikle Amerikan ve Frans?z toplumun en zengin tabakas?na mensup olan Ermeni diyasporas? mensuplar?n?n Ermenistan ekonomisine yapt?klar? katk?lar?n çok say?da örne?ine rastlayaca??m?z? dü?ünmü?tük. Oysa durumun pek de öyle olmad???n? gördük.
Nitekim Ermeni ara?t?rmac? Manuk Herginyan, 1998-2004 y?llar? aras?nda ülkeye yat?r?m yapanlar?n yüzde 69'unun diyasporaya mensup olmalar?na kar??n, yapt?klar? yat?r?mlar?n toplam yabanc? yat?r?mlar içinde sadece yüzde 24'lük bir pay? temsil te?kil etti?ini, yani çok yetersiz kald???n?, tespit etmi?.
Erivan'da konu?tu?umuz ancak bu konuda isimlerinin sakl? kalmas?n? isteyen ki?iler, bunu çe?itli nedenlere ba?lad?lar. Bunlar?n aras?nda yolsuzluk ile rü?veti sayarak, bunun Bat?l? i? âdetlerine al??m?? diyaspora mensuplar? üzerinde cayd?r?c? oldu?unu belirttiler.


'Ba?lar san?ld??? kadar de?il'
Ülkeye yat?r?m yapacak ki?ilerin, Ermenistan'da siyasi gücü elinde tutan odaklarla, pek de yasal olmayan ?ekillerde, i?birli?i yapmalar? zorunlulu?unun da cayd?r?c? oldu?unu söylediler.
Bu arada, a??rl?kl? olarak Anadolu kökenli olan diyasporan?n bugünkü Ermenistan'a duygusal ba?lar?n?n san?ld??? kadar güçlü olmad???n? söyleyenler de ç?kt?. Fakat bunun aksini gösteren somut örneklere de rastlad?k Erivan'da.
Örne?in merkezi Amerika'da bulunan Kafesciyan Vakf?, Erivan'?n en görkemli tepelerinden birinde devasa bir sanat müzesi ve kültür saray? in?a ediyor. Öte yandan Ermeni as?ll? Arjantin vatanda?? Eduardo Örnekyan, ülkenin d?? dünya ile ba?lant?s?n? sa?layan Zvarnots Havaalan?'n? 2001'de 30 y?ll???na kiralayarak yeni terminal binas?n?n in?a etmi?.
Fakat yap?lan yat?r?mlar?n yetersiz kald???n? görmek için, yukar?da da belirtti?imiz gibi, Erivan'? gezmek yetiyor.
Bu çerçevede "S?n?r aç?l?p ili?kiler normalle?irse, Türkiye'den gelecek olan yabanc? yat?r?m?n diyasporadan gelen yat?r?mdan fazla olmas? halinde buna ?a?mayaca??n?" söyleyen bir muhatab?m?z?n sözleri de ilginçti.
Bu söylenenlerde diyasporaya kar?? duyulan bir hayal k?r?kl???n? sezer gibi olduk.

 DI???LER? BAKANI VARTAN OSKANYAN:
?li?kilerimiz olsayd? buna diyaspora olumlu bakard?

Erivan'da görü?tü?ümüz D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan'a, "Diyasporan?n bast?rmas?yla çe?itli Bat?l? ülkelerin parlamentolar?nda gündeme getirilen soyk?r?m tasar?lar? Türkiye ile Ermenistan aras?nda arzulanan normal ili?kilerin sa?lanmas?n? zorla?t?rm?yor mu?" diye sorduk.
"Bu geli?meler Türkiye'nin neler yapmad???n? gösteren bir durumdur" diye konu?an Oskanyan ?unlar? söyledi:
"Ülkelerimiz aras?nda normal ili?kiler olsayd?, s?n?r aç?k olsayd?, sorunlara bakan hükümetler aras? komiteler olsayd?, diyaspora da, tabii ki, bu geli?melere olumlu bakard?. Türkiye'ye kar?? duyulan k?zg?nl?k da Amerikan Kongresi'nin veya Frans?z Parlamentosu'nun Ermeni soyk?r?m?n? tan?mas? için yap?lan bask?lar ?eklinde aç??a ç?kmayabilirdi."
Diyasporan?n i?lerine kar??mad?klar?n? da kaydeden Oskanyan ?öyle devam etti:
"Bu, Türkiye'de var olan yanl?? bir alg?lamad?r veya kas?tl? olarak böyle gösteriliyor. Oysa Ermenistan hükümran bir ülkedir ve ba?ka hükümran ülkelerin iç i?lerine kar??m?yor. Diyasporam?z?n yapt?klar? ise kendileri ve seçilmi? temsilcileri aras?nda cereyan eden ?eylerdir.
Kan?mca tüm bunlar?n alt?nda yatan? görmek için en iyi s?nav, ülkelerimiz aras?nda normal ili?kiler tesis etmektir. O zaman her ?eyi do?ru çerçevesinde ele al?p farkl? ülkelerde meydana gelen bu geli?melerin arkas?ndaki gerçek niyetlerin ne oldu?unu analiz etme f?rsat? do?acakt?r."

A?r?'ya naz?r sanat merkezi

Merkezi Amerika'da bulunan Kafesciyan Vakf?'n?n Erivan'?n en yüksek tepelerinden birinde A?r? Da??'na naz?r in?a etmekte oldu?u devasa sanat müzesi ve kültür saray? diyasporan?n Ermenistan'a yapt??? yat?r?mlar?n somut bir örne?ini olu?turuyor.

KOLYA AMCA'NIN EN BÜYÜK ?STE??:
Gençli?imizde ya?ad???m?z Los Angeles'taki Ermeni mahallelerinde Türk kimli?imizi çekinerek d??a vurdu?umuzu an?msad???m?z için, Erivan'da Türk oldu?umuzu ö?renenlerin bizi s?cak bir ?ekilde kar??lamalar? ho? bir sürpriz oldu. Bunlardan biri de Azerbaycan'dan gelen "Kolya" adl? ya?l? Ermeniydi. Ho? Azeri ?ivesiyle Türkçe söyledi?i "Sa? ol, sa? ol, saksa?an ol. E?ekten dü? aksa?an (topal) ol" tekerlemesi bizi güldürdü. Kolya Amca ayr?ca her gün izledi?i Türk kanallar?n? da bize s?ralayarak hiç görmedi?i Türkiye'yi çok görmek istedi?ini ama bunun için çok fakir oldu?unu söyledi.

    Makaleye Yorum Yaz        Tavsiye Et

«  Geri
Yorumlar


«  »