Anasayfaİletişim
  
English
Makaleler

ERMEN?STAN L?DER?N? ARIYOR- 5-

Semih İDİZ
18 2008 - Milliyet

.[Ô`A="justify">Türkiye, Karaba?'da tarafs?z olsun
Ermenistan'a, Azerbaycan topraklar?n? i?galine yan?t olarak uygulanan ve Türkiye'nin de kat?ld??? ambargo büyük zarar vermi? durumda. Kafkaslar'da istikrar için öncelikle Karaba? sorununun çözümü gerekiyor Ancak Azerbaycan ve Ermenistan'?n Karaba? konusundaki kat? tutumu çözümü güçle?tiriyor. Türkiye ise bu itilafta taraf olmu? durumda. Erivan'?n en önemli iste?i ise Karaba? konusunda Türkiye'nin tarafs?z kalmas?.

Karaba? sorunu, benzeri sorunlar gibi, ortaya bo?lukta ç?kmad?. ?htilaf?n kökenleri Stalin'in demografiyi "böl-yönet" arac? olarak kullanma siyasetine dayan?yor. ?lgilenenler konuya her aç?dan bakan çok say?daki kaynaktan yararlanabilirler.
Arada ya?anan ve Azeri taraf?nda bir milyonun üzerinde mülteciye neden olan kanl? sava? ise taraflar? onulmaz bir dü?manl?k içine kilitlemi?. Bu arada, Karaba? topraklar? d???ndaki Azeri topraklar?n?n üçte birinin Ermeni i?gali alt?na olmas? açmaz? iyice derinle?tirmi?.
Azerbaycan'?n misillemesi, Ermenistan'a mutlak bir ambargo uygulamak ama çok daha önemlisi, Türkiye'nin de ambargo uygulamas?n? sa?lamak ?eklinde olmu?. Ermenistan'?n bu ambargolardan büyük zarar gördü?ü kesin.
Sorun bununla kalmam??, Erivan'?n Ankara ve Baku taraf?ndan bölgedeki stratejik enerji ve ula??m hatlar?ndan da d??lanmas?, ülkenin yans?zl???n? derinle?tirmi?. Birçok Ermeni bu nedenle ülkenin gelece?ine umutla bakam?yor.
Fakat, Ermenistan'?n da dahil oldu?u istikrarl? ve geli?en Kafkasya'n?n ortaya ç?kmas? için önce Karaba? dü?ümün çözülmesi gerekecek. Ancak bunun nas?l olaca?? belli de?il. Minsk Grubu çerçevesinde süren sözde müzakerelerden ise ?u ana kadar elle tutulur bir sonuç al?nabilmi? de?il.
Azeriler hâlâ, Karaba? dahil, tüm topraklar?n? "azat etme" emeliyle ya?arken, Ermeniler de "kutsal topraklar" mertebesine yükselttikleri Karaba?'? teslim etmemeye yemin etmi? durumdalar. Ermenistan ile Karaba? aras?ndaki kara ula??m?n? sa?layan bölge d???ndaki Azeri topraklar?n? ise müzakere kozu olarak tutuyorlar.


'Pantürkizm' korkusu
Bu arada Erivan'?n resmen tan?mad??? "Karaba? Cumhuriyeti"nin Ermenistan'dan ba??ms?z ve farkl? bir ülke oldu?u sav? da bir mitten ibaret. Nitekim bugün Ermenistan'?, ba?ta Cumhurba?kan? Koçaryan olmak üzere, "Karaba? grubu" yönetiyor.
AG?T çerçevesinde soruna çözüm bulmak için kurulan Minsk Grubu'nun bir üyesi olsa da Türkiye'nin ?u anda bu sorunun çözümüne katk?da bulunma potansiyeli pek yok. Zira Erivan ile diplomatik ili?ki kurmay? reddederken bu konuya da at?fta bulunmas?, ayr?ca 1993'ten bu yana Ermeni s?n?r?n? kapal? tutmas? Ankara'y? "ihtilafa taraf" yapm??.
Sal? günü yap?lacak seçimlerin cumhurba?kan? adaylar?ndan Vazgen Manukyan'a göre, Ankara'n?n Karaba? sorununda izledi?i politika, "bölgesel güvensizlik" yaratarak eski korkular?n hortlamas?na da neden olmu?. Bunlar?n ba??nda da "Pantürkizm" korkusu geliyormu?.
Erivan'da görü?tü?ümüz Manukyan, "Pantürkizm"in günümüzde bir "masal"dan ibaret oldu?unu söyledi. "Bugün Türkiye'de hiçbir hükümet bunu dü?ünemez" diye ekleyerek ?öyle devam etti:
"Fakat Türkiye'nin Karaba? konusundaki tutumu bu ?üpheleri yine de körüklüyor. Bu amaç gizlice güdülüyor diye dü?ünülüyor. Türkiye'de Pantürkist projeleri unutmu? olabilirsiniz, ama bizde hâlâ hat?rlan?yor."
Bu arada, Bakü-Ceyhan Boru hatt?n?n hayata geçmesi ve bu bölgede Ermenistan'? d??layan yeni enerji ve ula??m hatt? projelerinin olgunla?maya ba?lamas?, Ankara-Bakü ili?kisini daha da yak?nla?t?rarak, bu tür korkular? iyice körüklemi?.
Hatta bu geli?meleri, "Türklerin Ermenileri uzun vadede yok etme stratejisinin devam?" olarak görenler bile var. Bu nedenle Erivan'da, Türkiye'nin Karaba? sorununun çözümü ile ilgili tarafs?z bir giri?imde bulunabilece?ine dair fazla inanç yok.


Ermenistan'?n açmaz?
Ancak Erivan'?n bu konuda ciddi bir açmaz? var. Zira "Karaba? Cumhuriyeti" hiç bir ülke veya uluslararas? kurulu? taraf?ndan tan?nm?yor. Avrupa Konseyi ile AB de Azerbaycan'?n toprak bütünlü?ünü teyit ederek, oradaki Ermenilerin haklar?n? teslim etseler de Karaba?'?n Azerbaycan'a ait oldu?unu söylüyorlar. Ermenilerin i?gal ettikleri topraklar? terk etmelerini istiyorlar.
Bu arada Uluslararas? camia, Karaba? Ermenilerinin yapt?klar? seçimleri de tan?m?? de?il. Özetle, bugün "Karaba? Cumhuriyeti"nin izolasyonu yan?nda KKTC'nin izolasyonu hiç say?l?r.
Ermenistan'?n açmaz?n? derinle?tiren en önemli husus ise Karaba? konusunda verilecek herhangi bir siyasi tavizin ülkedeki Karaba? kökenli egemen siyasi erk taraf?ndan "ihanet" olarak görülmesidir.
Nitekim, cumhurba?kan? adaylar?ndan Levon Ter Petrosyan'?n bu konudaki pragmatik söylemi dü?manlar? taraf?ndan aleyhinde kullan?l?yor. Ermenistan'?n ba??ms?zl???n? ilan etmesinden sonraki ilk cumhurba?kan? olan Petrosyan, bu nedenle a??r suçlamalara maruz kal?yor.


Diyaspora da zorla?t?r?yor
Öte yandan, bölgesel gerçekler hakk?nda çok fazla bilgisi olmayan Bat?'daki Ermeni diyasporas?n?n, "Hay Dat"?n (yani Ermeni davas?n?n) temel ta?lar?ndan biri haline getirdi?i Karaba? konusundaki kat? tutumu da soruna çözüm aray??lar?n? kolayla?t?rm?yor.
Erivan'da bu kat? tutumun nedenlerini sordu?umuzda, baz? muhataplar?m?z "Ermeniler tarihte dü?manlar?na kar?? o kadar az zafer kazand?lar ki, bundan dolay? Karaba?'dan kolay vazgeçemiyorlar" diye konu?tular.
Ancak Karaba?'da çözümsüzlükten en çok zarar gören taraf?n gene de Ermenistan oldu?u inkar edilemez. Zengin petrol ve gaz kaynaklar? nedeniyle birçok Bat?l? ülkenin gözdesi haline gelmi? olan Azerbaycan, var olan tüm s?k?nt?lar?na ra?men ekonomik aç?dan gözle görülür bir ?ekilde geli?irken, Ermenistan, son y?llarda yakalad??? nispi büyümeye ra?men, ekonomik s?k?nt? içinde ya?ayan bir ülke konumundad?r.

 Dink cinayeti 'büyük darbe' oldu

Ermenistan'da geçirdi?imiz bir hafta zarf?nda konu?tu?umuz resmi ve resmi olmayan ki?ilerin görü?lerini be? gün boyunca aktard?k. Baz? söylenenler ileriye do?ru küçük de olsa bir umut ????? yaksa bile, genel siyasi ortam?n Türkiye ile Ermenistan aras?nda resmi ili?kilerin kurulmas? aç?s?ndan çok da verimli olmad???n? itiraf etmeliyiz. Bunun Ermeni taraf?ndaki sorunlar kadar, Türkiye'deki sorunlardan da kaynakland??? a?ikar. Bu arada Ermeni diyasporas?n?n giri?imleri ve Karaba? ihtilaf? da açmaz? derinle?tirmi? bulunuyor.


'Erivan'? soranlar artt?'
Öte yandan, Hrant Dink'in öldürülmesi ve ard?ndan gelen rahip cinayetleri ve misyoner katliamlar? iki millet aras?ndaki ku?ku duvar?n?n harc?n? daha da sa?lamla?t?rm??. Dink'in karde?ine ait Konstantinopolis kitap ve k?rtasiye evinin yöneticisi ve ayn? zamanda Agos gazetesinin Erivan temsilcisi olan Tiran Lokmazgözyan da buna i?aret etti.
Aslen ?stanbullu olan ancak son 20 y?ld?r Ermenistan'da ya?ayan Lokmagözyan'a göre Ermeni toplumu bu süre zarf?nda "art?k her ?ey düzeldi" dü?üncesiyle fazla rahatlam??.
"Hrant'?n öldürülmesi bu aç?dan büyük darbe oldu" diyen Lokmagözyan ?unlar? söyledi:
"Me?er bir ?ey de?i?memi?, diye dü?ünüldü. Bu yüzden Türkiye'den gitmeyi dü?ünen çok ki?i var. 'Erivan nas?l, orada ya?anabilir mi?' diye soranlar art?yor. Hrant'?n münferit bir vak?a olmad???n? dü?ünüyorlar."
Lokmagözyan Ermenilerin, geriye do?ru bakt?klar?nda, hep bu tür kanl? olaylar? gördüklerini de belirterek ?öyle devam etti:
"Sakin bir dönemden geçiliyor ve olaylar sonra yeniden parl?yor. Patlak veren olaylar?n ise her zaman planl? oldu?u görülüyor. Varl?k Vergisi, 5-6 Eylül olaylar?, Alevilere kar?? sald?r?lar. Hepsinin alt?ndan örgütlü bir olay ç?k?yor. Bu da sald?r?lar aç?s?ndan bir devaml?l?k arz ediyor."
Trabzon'da geçen y?l sahnelenen Hagop Baronyan'?n "Ba?dasar Karde?" adl? eserini Türkçeye çeviren Lokmagözyan, "Türkiye'nin de?i?mekte oldu?u" tezini de destekledi?ini söyledi.
Fakat, Türkiye'deki tart??malar? yak?ndan izledi?ini ortaya koyarcas?na, "Türkiye'de bir derin devlet var ve bütün kilit kurumlar? ele geçirmi? durumda. Bu de?i?im süreci de derin devletin plan?d?r" diye konu?tu.


Cesur ad?mlar bekleniyor
Tüm dünyan?n yak?ndan izledi?i bu cinayet ve dava, Dink için 10 binlerce Türk soka?a dökülmü? olsa bile, ?imdiden, Türk-Ermeni ayr??mas?n? daha da derinle?tiren bir engel olarak ortaya ç?km?? bulunuyor. Zira bu dava Ermenilerde, "Ermeniler söz konusu oldu?unda Türklerden adalet beklememek gerekti?ine" dair inanc? peki?tirmi?.
Bu ortamda, özellikle de bu "asimetrik ili?ki"de güçlü taraf olan Türkiye'den siyasi liderlik yans?tan cesur ad?mlar gelmedikçe, Ermeni taraf?n?n da Karaba? konusunda bölgesel gerçeklerle uyumlu ad?mlar at?lmad?kça dü?ümün güçlü bir d?? müdahale olmadan çözülmesi kolay görülmüyor.

 Oskanyan: Azerbaycan'la birbirimize güvenmiyoruz

Erivan'da Ermenistan D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan ile yapt???m?z görü?mede Karaba?'? da konu?tuk. Oskanya'na yöneltti?imiz sorular ve ald???m?z yan?tlar ?öyle:

Kosova için ba??ms?zl?k yolda. Sizce bu Karaba? sorununu nas?l etkiler? Türkiye'nin bu sorunun çözümü aç?s?ndan yapabilecekleri var m??
Ermenistan ve Azerbaycan olarak üstesinden gelemedi?imiz bir sorun da bu güvenlik sorunudur, çünkü birbirimize güvenmiyoruz. Bunun nedeni de son 15 y?ld?r ya?anan gerginliktir. Buna Türkiye'nin bu sorun kar??s?ndaki tutumunu ve s?n?r?n kapat?lmas? gibi ad?mlar?n? katarsan?z, o zaman tehdit alg?lamam?z derinle?iyor ve müzakere ?ans? zora giriyor.
Size temin ederim ki, s?n?r aç?k olsayd? ve Türkiye de iki taraf?n güvenebilece?i tarafs?z bir oyuncu olsayd?, o zaman sonuca var?lmas?n? önleyen güvenlik engeli ortadan kalkard?. Onun için üzüntüyle söylüyorum. Zaman art?k geçti. Bu durum düzeltilebilir mi bilemiyorum.
Bu konudaki müzakereler gelince bunlar bir hayli kar???k. Kosova'da veya ba?ka ülkelerde ne olursa olsun bu sorunu çözmeye kararl?y?z. Fakat saf da olmamak laz?m. Kosova ba??ms?zl??a kavu?ursa - veya kavu?amazsa - art?k ne olursa olsun, be?ensek de be?enmesek de, bu benzeri sorunlar aç?s?ndan bir emsal olacakt?r.
Bu ayn? zamanda, uluslararas? camia taraf?ndan zorla sa?lanan bir çözün olmas? bak?m?ndan da emsal olacak. Tabii (Karaba? için) biz de ba??ms?zl?k isteriz. Bu olabilir de, olmayabilir de. Her ?ey sürecin ve bu arada öngörülen referandum meselesinin nas?l ilerleyece?ine ba?l?.

Türkiye temel pozisyonu olarak Karaba? Ermenilerinin haklar? oldu?unu teslim ediyor. Ancak Karaba?'?n Azerbaycan'a ait oldu?unu belirtiyor. Bu yakla??ma ne diyorsunuz?
?u andaki tüm çaba toprak bütünlü?ü ilkesi ile kendi kaderini tayin etme ilkesini uzla?t?rmaya dönüktür. Bunu ba?arman?n bir yolu da halk?n kendisinin, yani o bölgede ya?ayan Ermenilerle Azerilerin kaderlerine karar vermeleridir. Bu iki ilkeyi ancak bu yoldan uzla?t?rabiliriz.
Türkiye'nin pozisyonunu tabii ki not etmi? bulunuyorum. Ama Türkiye ayn? zamanda Azerbaycan'a büyük destek veriyor. Bizim uluslararas? camian?n bir üyesi olarak Türkiye'den istedi?imiz, masada olan belgeye sayg? göstermesi ve müzakerelerden ç?kacak sonuç hakk?nda pe?in yarg?l? olmamas?d?r.


AZER? MÜLTEC?LER:


Karaba? sava??n?n kurbanlar? aras?nda Ermeni sald?r?lar? nedeniyle yerlerini ve yurtlar?n? terk etmek zorunda kalm?? olan bir milyonun üzerinde Azeri mülteci var bugün. Bu insanlar i?gal alt?ndaki topraklar?na dönebilmek için çözüm bekliyorlar.

    Makaleye Yorum Yaz        Tavsiye Et

«  Geri
Yorumlar


«  »