Anasayfaİletişim
  
English
Makaleler

BAKÜ KATL?AMI

Cavid VELİEV
24 2008 - Cumhuriyet

="justify">Ermeniler kendilerine yönelik 'soyk?r?m yap?ld???' iddialar?n? ayn? zamanda kendi yapt?klar? katliamlar? örtme amac?yla da kullan?yorlar. Rusya'daki Bol?evik-Men?evik çat??malar? s?ras?nda Azerbaycan'daki katliamlar?n önemli bir bölümünü de Ermenilerin yapt??? tan?kl?klarla belirlenmi? durumda...

ç'l;nya Sava?? Güney Kafkasya'n?n siyasi haritas?nda de?i?ikliklere neden oldu. Rus Çarl???'n?n 1917 devriminden sonra sava?tan çekilmesi Güney Kafkasya'n?n siyasi haritas?ndaki de?i?ikli?i h?zland?rd?. Bir tarafta Güney Kafkasya'da üç ba??ms?z cumhuriyetin ortaya ç?kmas? süreci ba?larken di?er taraftan Petrograd'ta devrim yapan Bol?evikler Güney Kafkasya'da kontrolü kaybetmemek için harekete geçtiler.

TA?NAK-BOL?EV?K ??B?RL???

Aral?k 1917'de yap?lan Halk Komiserleri Konseyi toplant?s?nda Stalin, Ermeni as?ll? Stepan ?aumyan'? Kafkasya Ola?anüstü Komiseri tayin etti?ini aç?klad?. Tiflis'te Men?evikler iktidardayken Bakü'de Bol?evikler iktidara geldi. Petrograd'daki devrime paralel olarak Bakü'de iktidara gelen Bo?evikler 1917'de Bakü'de yönetimi ele ald?lar. ?aumyan'?n Kafkasya komiseri tayin edilmesi ve Azerbaycan Türkleri ço?unlu?unun destekledi?i Musavat Partisi'nden farkl? olarak Ermeni Ta?nak örgütünün Bol?eviklerle i?birli?i içinde olmas? Ermenilerin Türklere kar?? pozisyonunu daha da kuvvetlendirdi. Kas?m-Aral?k 1917'de Rus Çarl???'n?n Kafkasya Ordusu silah b?rakt?ktan sonra Bakü'deki yerel garnizon da??ld? ve ?ehirdeki tek askeri güç olarak Ermeni birlikleri kald?. 7000 Ermeni askeri çe?itli yollardan Bakü'ye geldi ve bunun d???nda 12 binlik Bol?evik Ordusu'nun yüzde 70'i de Ermeniler'den olu?uyordu.

Bakü Sovyeti (Bakü Konseyi), Azerbaycan Türklerine istedi?i miktarda silah vermeyi reddetmenin de ötesinde Türklerin elindeki tüm silahlar? olas? bir silahl? ba?kald?r?ya kar?? toplatt?. Bakü, Ermeni-Bol?evik ittifak?n?n i?galinde oldu?u için Bakü'de ya?ayan Azerbaycan Türkleri silahl? Ermenilerin merhametine kalm??t?. ?ubat 1918'de Bakü'ye gelen bir Müslüman bölü?ün kumandan? General Tal??inski'nin tutuklanmas? Müslümanlar?n Bakü Sovyeti'ne özellikle Bol?eviklere kar?? muhalefetini yo?unla?t?rd?. General Tal??inski'nin tutuklanmas? gösterilerin yap?lmas? ve Müslümanlar?n dükkânlar?n?n kapat?lmas?na neden oldu. 30 Mart'ta "Müslüman Vah?i Alay?"n? ta??yan Eveline gemisi Bakü'ye geldi. ?kna yönetimiyle bu alay da silahs?zland?r?ld? ve bu olay üzerine 31 Mart'ta tekrar gösteriler ba?lad?. (Grigory Suny, Bakü Komünü,S.213).

Sovyet önderli?i, iktidar?n? tehdit eden ayaklanmay? bast?rmak için kararl? ve h?zl? davrand?. 31 Mart ak?am? erken saatlerde Müslüman "isyanc?lara" kar?? hareketin genel kurmay? olarak hareket edecek Devrimci Savunma Komitesi (DSK) kuruldu. ?aumyan, Dzhaparidze, Korganov, Sukhartsev, Shakian, Melik-Eolchian ve Dr. Nerimanov komite üyeleriydi. 31 Mart günü Bakü'deki Ermeni birlikleri de askerlerini Sovyetin hizmetine verdi. Sovyet ve Ermeni askerleri sahil boyu dizilerek Bakü'de ya?ayan Azerbaycan Türkleri'ne kar?? ciddi bir sald?r? gerçekle?tirdi. (Grigory Suny, s. 216-217) 1 Nisan'da ise DSK Müslüman mahallelerine kar?? top ate?i açma karar? ald? ve top ate?i Azerbaycan'?n ulusal te?kilat? Müsavat Devrimci Savunma Komite'nin taleplerini kabul edene kadar devam etti. Fakat komitenin i?birli?i yapt??? Ta?naklar ve Ermeni askeri birlikleri üzerinde hiçbir denetimi yoktu ve bu da Ermenilerin uzla?ma olana??n? yok ediyordu. (G.S. a.g.e.,S. 219). Böylece 31 Mart-2 Nisan aras?nda Bol?evik-Ta?nak ittifak? Bakü'deki Müslüman Türklere kar?? çok büyük bir katliam gerçekle?tirdiler. Hedef ise Rusya Devrimci harekat?na petrol sa?layabilecek ve Büyük Ermenistan'a ba?kent olabilecek Bakü'yü kontrolde tutarak Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin kontrolüne geçmesini engellemekti. 2 Nisan'a kadar devam eden sald?r?lardan sonra Bakü'nün ço?unlu?unu olu?turan Müslümanlar ölülerini gömdü ve ?ehri y???nlar halinde terk etti. Müslüman Ulusal Konseyi ve Müslüman askeri birlikleri yok edildi.

SOYKIRIMIN TANIKLARI

31 Mart-2 Nisan aras?nda Bakü'de katledilen insanlar?n say?s? konusunda farkl? görü?ler ve kaynaklar bulunmaktad?r. Kafkasya Komiseri Ermeni as?ll? ?aumyan Moskova'ya gönderdi?i raporunda Bakü katliam?nda 3 bin "dü?man?n" öldürüldü?ünü yaz?yordu. Katliam s?ras?nda Bakü'de bulunan Ali ve Nino'nun yazar? Lev Nussimbaum 1929'da Almanya'da yay?nlanan "Do?uda Petrol ve Kan" isimli eserinde o günlerde Bakü'de 30 bin insan?n Bol?evik-Ta?nak i?birli?ince öldürüldü?ünü yaz?yor. Bakinski Raboçi gazetesine göre ise, 30 Mart-1 Nisan aras?nda Bakü'de 17.000 bin Türk Müslüman katledilmi?ti. O tarihle ilgili Rusya, Avrupa ve Azerbaycan ar?ivlerinde yapt??? ayr?nt?l? ara?t?rma sonucunda ABD'li yazar Grigory Sunny Bakü katliam?n?n bir ideolojik veya s?n?flararas? sava??n de?il Ta?naklar?n Müslüman Türklere yönelik ulusal sald?r?s?n?n sonucu gerçekle?ti?ini yazmaktad?r. Fakat Bol?eviklerin Güney Kafkasya Komiseri Ermeni as?ll? Stepan ?aumyan Bakü katliam?na s?n?f mücadelesi süsü vermek istiyordu.

31 Mart olaylar?yla ilgili Rusya Sovyet Cumhuriyeti Halk Komiserleri Konseyi'ne rapor veren Stepan ?aumyan olaylar? ?öyle de?erlendirmi?tir:

"Kafkasya'da Sovyet gücü için ciddi sava? ba?lam??t?r. Üç gün 31 Mart 1-2 Nisan Bakü'de ciddi çat??malar oldu. Bir tarafta Sovyet K?z?l Ordusu; bizim taraf?m?zdan olu?turulan Uluslararas? K?z?l Ordu; K?z?l Donanma; ve Ermeni ulusal birlikleri; kar?? tarafta ise Müsavatç?lardan, Müslümanlardan ve birkaç Rus komutandan olu?an Vah?i Müslüman Birli?i bulunuyordu. Sonuç bizim aç?m?zdan mükemmel oldu. Dü?man tamamen yok edildi. Her iki taraftan üç bin ki?i öldü."

Azerbaycan as?ll? Bol?evik Neriman Nerimanov Ermenilerin Bol?evizm ad? alt?nda yapt??? bu katliam? ?öyle izah ediyordu: "Bol?evizm ad? alt?nda hatta Bol?evik olan Müslümanlar bile katledildi ve sonunda bu soyk?r?ma vatanda? sava?? ismini takt?lar".

Nussimbaum ise "Do?uda Petrol ve Kan" isimli eserinde 30 Mart 1 Nisan olaylar?n? ?öyle anlat?yordu:

"Bakü'de Bol?eviklerle i?birli?i yapan Andronik ve Styopa Lalay Bakü'nün sokaklar?nda üç gün kan ak?tt?lar. Üç gün sonunda caddeler ve evler cesetlerle doluydu. Camilerin önünde kar?nlar? delinmi? hamile kad?nlar y???lm??t?. Ermeniler bizim mahallede on ya??nda iki çocu?u havaya f?rlat?p hançerlerine geçirdiklerini gözümle gördüm. Bu sald?r?larda her ?eyini kaybetmi? Müslümanlar kefenlerini giyip dü?man?n üstüne atl?yordu. Bu sava?ta Ermeniler kimseye ac?mad?. Do?unun her yerinde dokunulmaz olan doktorlar bile katledildiler."

KATL?AMLAR SÜRÜYOR

O tarihte sadece Bakü'de de?il Azerbaycan'?n her taraf?nda Ermenilerce katliamlar yap?ld?. Sadece Mart-Nisan 1918'de Bakü, Kuba, Lenkoran, ?amah? ve çevre illerinde 50 bin civar?nda insan katledildi ve 100 binlerce insan kendi ata yurtlar?n? terk etmek zorunda kald?.

Bakü'de katliamlar?n devam etti?i günlerde Osmanl?-Azerbaycan askerlerinden olu?an 15 binlik Türk-Müslüman Ordusu Azerbaycan topraklar?n? i?galden kurtarmak için haz?rl?k içindeydi. Bu do?rultuda Türk-Müslüman Ordusu Bakü'yü kurtarmak için harekete geçerek 15 Eylül'de Bakü'yü Bol?evik-Ta?nak i?galinden kurtard?. Fakat Mondros Anla?mas? Bakü'nün müttefik birlikler ad?nda Britanya askerleri kontrolüne devredilmesine neden oldu. Britanya-Rusya aras?nda devam eden pazarl?klar sonucu 28 Nisan 1920'de Bakü 21. K?z?l Ordu taraf?ndan i?gal edildi. Bakü'de yap?lan katliamlar hakk?nda soru?turma aç?lmas? ve katliamlara i?tirak edenlerin tutuklanmas?n?n kararla?t?r?lmas?na ra?men Azerbaycan'? i?gal eden Bol?evikler AHC'nin verdi?i bütün kararlar? 10 Ekim 1920'de yürürlükten kald?r?ld? ve Bakü katliam?n?n i?tirakçileri cezas?z kald?lar.

Bugün Ermenistan'da ?aumyan'?n yolunu ba?ar?yla devam ettiren Koçaryanlar ve Sarkisyanlar 26 ?ubat 1992'de Bakü katliam?n?n benzerini Hocal?'da yapt?. 1920'deki Bol?eviklerin görevini ise günümüzde Fransa, ABD ve Rusya üstlenmi? durumda...

    Makaleye Yorum Yaz        Tavsiye Et

«  Geri
Yorumlar


«  »