Anasayfaİletişim
  
English
Makaleler

TÜRK?YE-ERMEN?STAN ?L??K?LER? VE ULUSLARARASI HUKUK

Nurşen MAZICI, Doç. Dr.
27 2008 - Radikal

.A°*="justify">Ku?kusuz 1915 Sevk?yat?, Osmanl? Ermenileri için büyük bir trajedi. Ancak trajedi kar??l?kl? ya?and?. Umar?m, ?ngiliz emperyalizmiyle Alman militarizmince birbirine k?rd?r?lan iki Do?u halk?, tarihten ç?kard?klar? dersle, 21. yüzy?lda da neo-emperyalistlerin Kafkasya ç?karlar? için kendilerini tekrar kurban etmez

ABD D??i?leri Bakan Yard?mc?s? Daniel Fried, 18 Haziran 2008’de Temsilciler Meclisi D??i?leri Komitesi’nde Kafkasya ile ilgili görü?meler s?ras?nda, Ermenistan’?n Türk s?n?r?n? tan?mas?, bunun yan? s?ra Türkiye’nin de Ermenistan ile olan s?n?r?n? açmas? ve tarihinin karanl?k bir bölümüyle yüzle?mesi gerekti?ine de?indi.

K?sacas? Fried, “Türkiye soyk?r?m? kabul etsin ve s?n?r kap?s?n? açs?n ki, Ermenistan da Türkiye’nin s?n?rlar?n? tan?s?n” demek istedi, san?r?m.

Türkiye’den talepler
Son zamanlarda Ermenistan siyasi yetkilileri de, ikili ili?kilerin düzeltilmesi
için çe?itli toplant?larda Türkiye’den ?u taleplerde bulunuyorlar:
a- Türkiye-Ermenistan s?n?r çizgisini yeniden belirlemek üzere Kars Antla?mas?’n?n de?il, Sevr Antla?mas?’n?n esas al?nmas?,
b- 1915 sevk?yat?nda soyk?r?ma u?rad?klar? iddia edilen Ermenilere Türkiye’nin tazminat ödemesi,
c- Türkiye’nin, Karaba? Sorunu’nun Azerbaycan lehine çözümünü istemekten ve Ermeni soyk?r?m? olmad? demekten vazgeçmesi (Hürriyet, 2 Ocak 2008).
Ta?nak Partisi, 16,5 ilimizi içeren Do?u Anadolu’yu Bat? Ermenistan olarak niteleyen bir bildiri yay?nlam?? ve ayn? partiden olan Cumhurba?kan? Koçaryan da bu bildirinin Ermenistan anayasas?nda zikredilmesini sa?lam??t?r. Bu ba?lamda hem Fried’e hem de Ermeni siyasi yetkililere sormak gerekiyor: Tan?yaca??n?z Türkiye-Ermenistan s?n?r?n?, Giresun-Sivas-Mersin’den mi, yoksa Trabzon-Malatya-Hatay’dan m? geçirmek istiyorsunuz lütfen belirtiniz (!). Her iki ülkede de bu denli gayri ciddi ve hukuk d??? öneriler getirenlerin hükümet yetkilileri olmalar? inan?l?r gibi de?il.

‘Antla?ma’ metni
An?msatmak gerekir ki, a- Bir metnin antla?ma olabilmesi için önce taraflar aras?nda imzalanmas?, sonra taraf ülkelerin parlamentolar?nda onaylanmas?, ard?ndan da devlet ba?kan?n?n imzalamas?yla resmi gazetede yay?nlanmas?yla yürürlü?e girece?ini, oysa Sevr Antla?mas?’n?n yaln?zca birinci a?amay? tamamlam?? olmas?na kar??n, Yunanistan d???nda hiçbir taraf ülkenin öbür iki a?amay? gerçekle?tirmedi?i, bu haliyle antla?madan çok “taslak” niteli?inde kald???n? Say?n Daniel Fried ve Ermenistan siyasi yetkililerin en az benim kadar bilmesi gerekir.

b- Kald? ki, Kars Antla?mas?’ndan önce, Ankara Hükümeti ile o tarihte ba??ms?z olan Ermenistan Cumhuriyeti ad?na iktidardaki Ta?nak Partisi’nin eski Maliye Bakan? Avram Gülhandanyan, eski Ba?bakan Alexandr Hadisyan ve ?çi?leri Bakan Yard?mc?s? ?stepan Gurganyan’?n imzalad??? 2 Aral?k 1920 tarihli Gümrü Antla?mas?’n?n konuyla ilgili maddeleri ?öyledir: Bugünkü Türkiye-Ermenistan s?n?r?n?n? küçük de?i?ikliklerle kabul edildi?i 2. Md’den sonra, 3. Md’si “...antla?ma uyar?nca Türkiye’de kalacak olan ve üzerinde Türkiye’nin tarihsel, hukuksal ve etnik ili?kisi yads?namaz topraklar?n hukuksal durumu konusunda,...” biçiminde düzenlenmi?tir. 4. Md’de ise, “Emperyalist devletlerin k??k?rtma ve özendirmeleri sonucu olarak, düzen ve güvenli?i bozucu eylemlere bundan böyle olanak b?rak?lmamas?...” denilmektedir. 6. Md’de, “Taraflar, sava? s?ras?nda dü?man ordular?na kat?larak kendi devletine kar?? silah kullanm?? ya da i?gal alt?ndaki topraklar üzerinde toptan katliamlara kat?lm?? olanlar d???ndaki göçmenlerin eski s?n?r içindeki yurtlar?na dönmelerine izin verir...” ve 10. Md. ise “Erivan Hükümeti, TBMM’ce kesinlikle reddedilmi? olan Sevr Antla?mas?’n? hükümsüz say?p ve kimi emperyalist hükümet ve siyasal çevreler elinde bir k??k?rtma arac? olan Avrupa ve Amerika’daki [Ermeni] temsilci heyetlerini geri ça??rmay?, bundan böyle iki ülke aras?nda her türlü yanl?? dü?ünceleri ortadan kald?rmak iyi niyetiyle yükümlendi?ini aç?klar. Ermenistan Cumhuriyeti... emperyalist amaçlar güderek, iki ulusun bar?? ve güvenli?ini tehlikeye sokan haris ve sava?ç? ki?ileri hükümet yönetiminden uzak tutmay? yükümlenir”, biçiminde kaleme al?nm??t?r. 13 Ekim 1921 Kars Antla?mas? ile ufak de?i?ikliklerle Türkiye ile Ermenistan aras?ndaki s?n?r belirlenmi?tir. Misak-? Milli’nin taraf devletlerce kabul edildi?ini de belirten Kars Antla?mas?’n? imzalayanlardan ikisi de, Ermenistan Cumhuriyeti ad?na D??i?leri Komiseri ?skinaz Mravyan ve ?çi?leri Komiseri Bogos Makizyan’d?r.

c- Antla?ma metninde görülece?i gibi, Ta?nak Partisi yetkilileri, Ermenistan Devleti ad?na yapt?klar? bir antla?mada Sevr Antla?mas?’n? tan?mad?klar?n? resmen teyit etmi?lerdir. 1. Dünya Sava?? s?ras?nda Osmanl? Ermenilerinin devletlerine kar?? emperyalistlerle i?birli?i ve katliamlar yapt?klar? bir bak?ma itiraf edilmi?tir. Bu ba?lamda, bir yönetimin “devlet” olarak tan?mlanabilmesi için gerekli olan iki hukuksal ö?eden birisinin “süreklilik”, ikincisinin de “devletin tan?nmas?” oldu?unu, bu iki ö?enin birbirini tamamlad???n? Ermenistan siyasi yetkililerinin bilmesi gerekir. - Ayr?ca çok iyi bilinmelidir ki, Gümrü Antla?mas?’n? yapan Ankara Hükümeti’nin taraflara imzalatt??? ve anla?ma olman?n uluslararas? hukuk ve devletler hukuku çerçevesindeki üç ko?ulunu, Türk delegelerin imzac? devletlere sa?latt??? Lozan Antla?mas?, Türkiye Cumhuriyeti’nin tapusu olmas? hasebiyle ayn? zamanda tabusudur da.

Bu hukuksal çerçevede gerek Türkiye’den gerek Ermenistan’dan gerekse bir ba?ka “egemen devletten” toprak talebinde bulunman?n, sava? nedeni oldu?unu bilmek için de ne d??i?leri bakan? ya da yard?mc?s? ne de benim gibi akademisyen olmak gerektir. E?itimli ve akl?selim her insan bunu bilebilir. Ancak zaman zaman, her toplumda olabilece?i gibi e?itimi ve akl? evvel baz? insanlar, Do?u Anadolu’dan toprak talep edebilece?i gibi, baz?lar? da Ermenistan’? eski Türk Hanl??? olarak tan?mlay?p Ermenistan’dan toprak talep edebilecek ciddiyetsizliklere neden olabilirler.

Lozan ve mülk tart??mas?
Haz?r Lozan Antla?mas?’na de?inilmi?ken bu antla?mayla ba?lant?l? olan 19-20 Aral?k 2007’de yap?lan Ermenistan Ulusal Meclis’indeki oturumda iddia edilen talebi de de?erlendirmek gerekir. Ermenistan’?n eski Kanada Büyükelçisi Ara Papyan’?n dile getirdi?i iddia edilen bu talebe göre, 1915 Olaylar?’nda ölen Ermeniler için Türkiye’nin 14 milyon 500 bin dolar tazminat ödemesi gerekti?i belirtilmi?. Sava? sonras? evlerine tekrar döndürülmeleri planlanarak haz?rlanan 1915 Sevk ve ?skân Yasas?, geçici bir yasa oldu?undan, sava? sonras? dönecek Ermenilerin mallar? devletçe kay?t alt?na al?nm??, 1918’de de Geri Dönü? Yasas? ç?kar?lm??t?r. Ayr?ca Gümrü Antla?mas?’n?n 3. maddesinde de belirtildi?i gibi, sürgün edilenlerin üç y?l içinde yurtlar?na dönmesi hakk? tan?nm??t?r. Lozan Konferans?’nda da bu tür Ermeni mülkleri, uzunca bir tart??ma konusu olmu? ve sonunda sava?ta yerlerini terk eden Osmanl? vatanda?lar?na geri döndüklerinde mallar?n? alma hakk?n?n verildi?i, ancak bu konudaki zamana??m? çoktan doldu?u için art?k bu mallar?n iadesi için talepte bulunulamayaca?? karar? al?nm??t?r.

Dahas? Lozan Antla?mas?’na ekli Protokol gere?ince sava? s?ras?nda siyasi ve askeri amaçlarla i?lenen suçlar affedilmi? oldu?undan, bu dönemde ölen Ermeniler için tazminat verilmesinin de söz konusu olamayaca?? belirtilmi?tir.

Karaba? tart??mas?
Dillendirilen son talebe gelince: D??i?leri Bakan? Oskanyan, “...Karaba? sorununun Azerbaycan lehinde sonuçland?r?lmas?, ... ve soyk?r?m iddiam?zdan vazgeçmemiz konular?nda Türkiye’nin bizden hukuki gerekçeler bir yana, ahlak de?erleri aç?s?ndan da talep etme hakk? yoktur” (Taraf, 4 Ocak 2007) aç?klamas?n? yapm??. Ahlak de?erleri her topluma göre de?i?ebilen felsefi bir tan?mlama oldu?u için tart??maya aç?kt?r. Ancak, bildi?im kadar?yla 3. Murat zaman?nda Osmanl? Devleti’nin egemenli?ine girmi? olan Karaba?, 18. ve 19. yüzy?llar aras?nda Türk, Rus ve ?ran egemenli?inde sürekli el de?i?tirirken çalkant?lara sahne olmu?, Mondros Ate?kes Antla?mas? sonras?nda Türk Ordusu bölgeyi terk ederken ?ngilizler bölgeye girmi?ler ve 1920 y?l?nda Karaba?’?n Azerbaycan’a ba?l? oldu?unu kabul ve ilan etmi?lerdir. SSCB ise, 1923 y?l?nda Karaba?’?n Azerbaycan’a ait oldu?unu kabul ve ilan etmi?tir. 1929’da Karaba? Ermenileri, Sovyet hükümetine her f?rsatta Karaba?’?n Ermenistan’a ba?lanmas? ve Ermenistan d???nda bulunan Ermenilerin Ermenistan’a getirilmesini tekrarlam??larsa da bu istekler SSCB’ce reddedilmi?tir.

Ba??ms?zl?k sonras? her iki ülke, Karaba? konusunda AG?K ilkelerine ba?l? kalma sorumlulu?unu üstlenme ve BM ile öteki uluslararas? kurulu?lar?n bar?? çabalar?n? destekleme sözü vermi?lerdir. Ancak Ermenilerin sald?r?s?, 1993’de özellikle Hocal?’da Azerilere kar?? giri?ilen katliam ve 1 milyon Azeri’nin Karaba?’dan sürülmesi sonucu, o tarihe de?in bu sorunu SSCB’nin iç i?lerine kar??ma olarak niteleyen ve sorunun d???nda kalan Türkiye, Kafkaslar’da genel olarak bölgesel bar??? koruyacak politika izlemi? ve AG?K’ten, Karaba?’?n resmi statüsünün Azerbaycan içinde özerk bir bölge olarak tan?nmas? yolunda güvence alm?? ve me?rulu?un ?iddet kullanarak bozulmas?na izin verilmemesini istemi?tir.

Tavizler paketi
29 Kas?m 2007’de ?spanya’n?n ba?kenti Madrid’de yap?lan AG?T D??i?leri Bakanlar? toplant?s?ndan önce Rusya D??i?leri Bakan? Sergey Lavrov, Ermenistan D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan’a Karaba? sorununun çözümüne ili?kin yeni bir tavizler paketi sunmu?tur.
Minsk Grubu taraf?ndan “Çerçeve Belgesi” veya “Temel Prensipler Belgesi” olarak tan?mlanan bu belgede, 1- Ermeni birlikleri Karaba? d???nda i?gal ettikleri di?er yedi ilin be?inden çekilecek, ... 2- Göçürülenler geri dönecek, ... 6-Karaba?’?n statüsü belirlenecektir..., denmektedir. “Temel Prensipler Çerçevesi’nde al?nan bu kararlar do?rultusunda Karaba?’?n statüsünün belirlenmesine çal???lan ?u güne de?in görüldü?ü üzere Türkiye, uluslaras? hukuk kurallar?na uyma d???nda, “Azerbaycan lehine olmak” gibi bir tutum izlememektedir.

Toplant?da D??i?leri Bakan? Oskanyan, bir de “normal ili?ki f?rsat?n?n Ankara taraf?ndan SSBC’nin parçaland??? 1991’de ve Türkiye’nin AB ile üyelik görü?meleri süreci ba?lang?c?nda kaç?r?ld???n?” söylemi?. 1991’de Ermenistan ba??ms?zl???n? ilan etti?inde ilk tan?yan devletlerin ba??nda Türkiye vard?r. Hatta 1991’de Türkiye’nin öncülü?ünde kurulan Karadeniz Ekonomik ??birli?i örgütüne, Karadeniz’e s?n?r? olmad??? için itirazlara kar??n, Ba?bakan Demirel’in ?srarlar?yla Ermenistan da üye yap?lm??t?r. Kar??l?ks?z yap?lan baz? yard?mlardan da “ay?p” olmas?n diye söz etmeyece?im. E?er Say?n Oskanyan böyle bir aç?klama yapt?ysa, herhalde röportaj heyecan?yla 1991 sürecini unutmu? oldu?unu varsaymak istiyorum. Ermenilerin soyk?r?ma u?rad?klar? iddias?n?n hukuksal boyutuna gelince: Bir iddian?n hukuksal sonuca ula?mas? için, mahkeme karar? gerekmektedir. 26 y?ld?r bu konuda yapt???m ar?iv çal??malar?, mahkeme kararlar? ve Rusya, ?ngiltere, ABD ve Fransa ar?ivleri ba?ta olmak üzere yap?lan ara?t?rmalar ve tutulan Bat?l? komisyon raporlar?, elçilik yaz??malar? v.d. 1890 - 1918 aras?ndaki olaylar? kar??l?kl? katliam olarak nitelemekte. E?er benim bilmedi?im, Erivan’daki ar?ivlerde bulunan belgelerde olaylar?n soyk?r?m oldu?una dair Say?n Oskanyan’da bir belge varsa, yararlanmak isterim. Hiç ku?kusuz 1915 Sevk?yat?, Osmanl? Ermenileri için “vaka-i hayriye” de?il, büyük bir trajedidir. Ancak bu trajedi, kar??l?kl? ya?anm??t?r. Umar?m, 19. yüzy?l?n ba?ta ?ngiliz emperyalizmiyle Alman militarizmi taraf?ndan birbirine k?rd?r?lan iki Do?u halk?, tarihten ç?kard?klar? dersle, 21. yüzy?lda da neo-emperyalistlerin Kafkasya ç?karlar? için kendilerini tekrar kurban etmezler ve tarihin yaln?zca aptallar için tekerrür edece?ini kan?tlar ve bölgede belirlenecek olan yeni güçler dengesinin ana aktörleri olurlar.

Prof. Dr. Nur?en Maz?c?: Siyaset Bilimci, Marmara Üniversitesi Ö?retim Üyesi
 

    Makaleye Yorum Yaz        Tavsiye Et

«  Geri
Yorumlar


«  »