Anasayfaİletişim
  
English



E-Bülten Üyeliği

Günlük bültenimize üye olmak için aşağıdaki alanları doldurunuz.
Ad:
Soyad:
Eposta:


Makaleler

ERMEN?STAN'IN SÖZDE SOYKIRIMA YÖNEL?K BEKLENT?LER? GÖLGES?NDE 2004 ?LERLEME RAPORU

Yıldız DEVECİ BOZKUŞ
11 2005 - www.eraren.org
Diğer Makaleler

.iq0 À="justify">2004 AB ilerleme raporunda soyk?r?m konusunun i?lenmemi? olmas? önümüzdeki günlerde bu konunun giderek önemini yitirdi?i anlam?na gelmemektedir. a{adar Diyaspora Ermenilerinin bu durumdan rahats?z oldu?u ve hatta olumsuz etkilendi?ini söylesek de sözde soyk?r?m iddialar?n?n 90 y?ldönümünü kutlamak için çal??malar son sürat devam etmektedir. Ermeni iddialar?n?n en önemlisini sözde soyk?r?m konusu olu?turmaktad?r. Bu iddialar?n ba?ar?l? olmas? halinde Türkiye’ye verebilece?i zararlar üzerinde durmak son derece önemlidir.  Bu nedenle ilerleme raporunda Ermenilerle ilgili maddelere geçmeden önce, sözde soyk?r?m?n kabul edilmesi halinde Türkiye’ye etkileri üzerinde durmak gerekmektedir;

Avrupa ?nsan Haklar? Mahkemesi’ne göre insanl??a kar?? i?lenebilecek en büyük suç Soyk?r?m  suçu oldu?undan dolay?  Türk d?? politikas?  ya da Türkiye böyle bir durumda sayg?nl?k kaybeder ve imaj? daha da geriler,

Soyk?r?m suçu hukuki bir suç oldu?undan dolay? sözde soyk?r?ma tabi olan ma?durlar tazminat talep edebilir ve tazminat ödenmesi gerekebilir. Böyle bir durumda Yüz binlerce ki?inin öldü?ü iddia edildi?inden dolay?, bunlara ödenmesi gereken tazminat Türkiye için büyük bir maddi felaket olabilir. Ayr?ca Nazi Almanya’s?n?n II. Dünya Sava??nda  Yahudilere yönelik Holocaust giri?imi ?u ana kadar Federal Almanya Devletine 100 milyar dolarl?k bir tazminata neden olmu?tur. Bu  miktar da Diaspora Ermenilerinin hedefleri konusunda bir fikir verebilir.

Ermeniler öldürüldü?ünü iddia ettikleri atalar?n?n Türkiye’de Çukurova ve çevresi, Güneydo?u Anadolu, Do?u Anadolu, Do?u Karadeniz illerinde çok say?da gayri menkul ve arazilerinin bulundu?unu ve bu arazi ve gayri menkullerin bu ki?ilerin varislerine ödenmesi gerekti?ini iddia etmeleri  ve ba?ar?l? olmalar? halinde Türkiye bu sorunlarla kar?? kar??ya kalacakt?r.

Diyaspora Ermenileri

Diyaspora Ermenileri genel olarak Türkiye’nin AB üyeli?ine kar?? kampanyalar?n? devam ettirmektedir. Bu faaliyetler özellikle Fransa’da son günlerde iyice hareketlenmi?tir. Fransa Cumhurba?kan? Chirac’?n referandum önerileri adeta Diyasporaya ye?il ???k yakm??t?r. Frans?z Ulusal Meclisinde Ermeni sorunuyla ilgili bir madde ilk kez 28 May?s 1998 tarihinde kabul edilmi?tir. Bu maddeye göre “Fransa 1915 Ermeni soyk?r?m?n? resmen tan?r” hükmü yer almaktad?r.[i][ii] Fransa’da bu tür hareketlenmeler Fransa’daki Ermeni lobisinin önümüzdeki dönemde Frans?z politikas?na girmelerinin önünü açacak ve bu yolla Fransa’daki Ermeniler Frans?z politikas?na entegre olmalar?n? sa?layacakt?r.

Türkiye Ermenileri

Türkiye Ermenilerinin bas?na yapt??? aç?klamalarda genellikle Türkiye’nin AB üyeli?ine s?cak bakt?klar? görülmektedir. Özellikle bu konuda Agos gazetesi genel müdürü Hrant Dink s?k s?k bas?nda ve tv programlar?nda bu konudaki  olumlu dü?üncelerini dile getirmektedir. Ayr?ca Ermeni Patri?i II. Mesrop Mutafyan’da Türkiye’nin AB üyeli?i yolunda Türkiye’yi desteklemi?tir.

Özellikle Diaspora’n?n tepkisine neden olan gezi ise Mutafyan’?n Kopenhag zirvesi için AB ülkelerine çe?itli ziyaretlerde bulunmas? ve ?u aç?klamalarda yapmas?d?r;

“Ben e?er Türkiye Ermenileri Patri?i olarak Kopenhag Zirvsi için AB ülkelerine bir iyi niyet ve destek gezisine ç?k?yorsam, bu Ermeni cemaatinin Türkiye’ye ne kadar entegre oldu?unu ve ülkenin bir parças? haline geldi?ini gösterir. Biz Türk vatanda??y?z ve Türk halk? ile ayn? gemideyiz, gemi batarsa hepimiz batar?z. Ve az?nl?k cemaatlerinin de AB yolunda Türkiye’ye tam destek verdi?ini kan?tlamak üzere geldim. Avrupal?lar az?nl?k cemaatlerinin ne dü?ündü?ünü  bilmiyorlar, art niyetli ki?ilerin haz?rlatt??? as?ls?z ve mesnetsiz iddialara dayal? raporlarla bizim hakk?m?zda karar veriliyor. Ben sadece Ermenilerin de?il, AB’ye destek ça?r?s?nda bulunan Musevi, Süryani gibi az?nl?klar?n da sesini duyuruyorum.”[iii] Diaspora Ermenileri Mutafyan’? bu yakla??m?ndan dolay? s?k s?k rahats?z etmekte ve ?stihbarat görevlisi olarak yarg?lamaktad?r.

Ermenistan Ermenileri

Ermenistan Ermenilerinin bas?ndan takip etti?imiz kadar?yla genel olarak AB’ye destek vermektedirler. ?stanbul’da yay?nlanan Ermeni gazetesi Agos’a göre Ermenistan’da halk Türkiye’nin AB üyeli?ini olumlu bir ?ekilde desteklemektedir. Buna bir örnekte Artush M?k?rtiçyan’?n kendi aç?klamalar? olmu?tur. Türkiye’nin AB üyeli?i Ermenistan’?n Bat?ya aç?lmas?nda önemli bir rol oynayacakt?r. Bu aç?klamalar?n benzeri Ermenistan d??i?leri Bakan? taraf?ndan yap?lm??t?r.

?lerleme Raporu ve Ermenistan

AB komisyonunun 2004 ilerleme raporunda Ermeni Soyk?r?m? ile ilgili herhangi bir ibare yer almamaktad?r. Bu durumun Türkiye’nin lehine oldu?unu söylemek mümkündür. ?lerleme Raporunda Ermenistan’la ilgili olarak 1. maddenin 3. Ba?l???nda Medeni ve Siyasi Haklar (36), Az?nl?k Haklar?, Kültürel Haklar ve Az?nl?klar?n Korunmas? ba?l???(41), 2.Maddenin 2 Ba?l???nda 1999 Y?l?ndan Bu Yana Ekonomik Geli?melerin Özeti ad? alt?nda (49), 3. maddenin 27. Ba?l???nda Ortak D?? ve Güvenlik Politikas? ad? alt?nda (136-137) Ermenistanla ilgili konulara de?inilmi?tir.

?lerleme raporunun 1. maddesindeki 3. Ba?l???nda Medeni ve Siyasi Haklar ad? alt?nda  13’ncü dipnotta resmi olmayan tahminlere göre,

Türkiye’de tahmini az?nl?k nüfusu ?öyledir:

60,000 Ermeni Ortodoks H?ristiyan

20,000 Yahudi

20,000 Katolik

20,000 Süryani Ortodoks H?ristiyan

3,000 Rum Ortodoks H?ristiyan

2,500 Protestan

2,000 Süryani Katolik

2,000 Ermeni Katolik

500 Ermeni Protestan

300 Keldani Katolik[iv] ya?amaktad?r.

Sosyal ve Kültürel Haklar

Bu bölümde “Az?nl?k Haklar?, Kültürel Haklar ve Az?nl?klar?n Korunmas?” ba?l??? alt?nda daha çok, dil, din, e?itim gibi konulara de?inilmi?tir;

Dil ve E?itim (Anadilde E?itim)

?lerleme raporunun 1. maddesinin 3. ba?l???nda Az?nl?klar?n dil ve e?itimi ile ilgili olarak ?u aç?klamalar bulunmaktad?r;

“Az?nl?k topluluklar?na mensup olanlar?n, üst düzey idari ve askeri görevlere gelmekte güçlüklerle kar??la?t?klar? 2003-2004 e?itim y?l?nda okutulan tarih kitaplar?, az?nl?klar? hâlâ güvenilmez, hain ve devlete zarar verici ki?iler olarak göstermektedir. Ancak, resmi makamlar ders kitaplar?ndaki ayr?mc? ifadeleri incelemeye ba?lam??lar ve Mart 2004’de okullardaki ders kitaplar?nda ?rk, din, cinsiyet, dil, etnik köken, felsefi veya dini inanç nedeniyle ayr?mc?l?k yap?lmamas? gerekti?i yolunda bir genelge yay?mlanm??t?r. Musevi, Rum ve Ermeni okullar?nda çift müdürlük konusunda (bu okullar?n müdür yard?mc?s?, Milli E?itim Bakanl???’n? temsil eden bir Müslümand?r ve müdürden daha fazla yetkiye sahiptir) resmi makamlarla ba?lat?lan diyalog devam etmektedir.”[v]

Raporda bu konuya bir netlik getirilmek istenmektedir. Çünkü Ermeni Patrikli?inin özellikle sorun ya?ad??? en önemli konulardan birini bu bölüm olu?turmaktad?r.

Yine ayn? maddenin devam?nda az?nl?klar?n e?itim hakk?yla ilgili olarak Milli E?itim Bakanl???n?n baz? düzenlemelere gitti?ine de?inilmi? fakat bunun yetersizli?i vurgulanm??t?r.

“May?s 2004'de Milli E?itim Bakanl???, anneleri az?nl?k mensubu olan çocuklar?n da bu okullara gidebilece?ini aç?klam??t?r (daha önce sadece babalar? az?nl?k mensubu olan çocuklar bu okullara gidebiliyordu). Ancak ebeveynlerin az?nl?k statüleri konusundaki beyan?, Milli E?itim Bakanl???n?n yapaca?? bir de?erlendirmeye tabi olacakt?r. Ermeni cemaati, Ermeni dilinin ö?retilmesinin yetersizli?i konusundaki kayg?lar?n? dile getirmi?tir.”[vi]

Din

?lerleme Raporunda 1. maddenin 3 ba?l???nda yine “Az?nl?k Haklar?, Kültürel Haklar ve Az?nl?klar?n Korunmas?” ba?l??? alt?nda Türkiye’deki az?nl?klar?n sadece Ermeni, Rum ve Musevilerden olu?tu?una de?inilmi?tir.

Raporda “Türk makamlar?na göre, 1923 Lozan Antla?mas?n?n 37-45. maddeleri uyar?nca Türkiye'deki az?nl?klar sadece gayrimüslim topluluklardan olu?maktad?r. Resmi makamlar taraf?ndan genellikle Lozan Antla?mas? çerçevesinde görülen az?nl?klar Museviler, Ermeniler ve Rumlard?r. Bu çerçevede, Türkiye'nin BM Medeni ve Siyasi Haklar Sözle?mesi ve BM Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözle?mesine, e?itim hakk? ve az?nl?klar?n haklar? konusunda koydu?u çekinceler, az?nl?k haklar?n?n korunmas? konusunda daha fazla ilerleme sa?lanmas?na engel olabilece?i için, endi?eyle kar??lanmaktad?r.”[vii]

Bu maddeyle ilgili olarak Lozan’a göre az?nl?k okullar? Vak?flar Yasas?n?n içerisinde, cemaat vak?flar?n?n bünyesinde bir kurulu? olarak kabul edildi?inden dolay? vak?flarla ilgili sorunlar cemaat okullar?n? da do?rudan etkilemektedir. Cemaat okullar?ndaki ba?l?ca sorunlar ?unlard?r;

Okulun ö?renci kabulünde ç?kar?lan zorluklar

Az?nl?k okullar?na atanan ba?müdür yard?mc?lar?n?n statüsü

Dil ve din dersi ö?retmeni yeti?tirilmesinin önündeki engeller

Çe?itli nedenlerle kapanan okullara ait bo? binalar?n de?erlendirilememesi

Uygulanan müfredat?n ve ders kitaplar?n?n bir bölümünün uygunsuz olmas?[viii]

Yay?n Haklar?

?lerleme raporunun 1. maddenin 3 ba?l??? ad? alt?nda Az?nl?klar?n yay?n haklar?yla ilgili olarak ?u ibare yer almaktad?r;

“Anayasa’da de?i?iklik yap?larak Türkçe d???ndaki dillerin kullan?lmas?na ili?kin yasak kald?r?lm??t?r. Kürtçe dahil olmak üzere, Türkçe d???ndaki dillerde radyo ve televizyon yay?nlar? yap?lmas?na ve bu dillerin ö?retilmesine imkân veren mevzuat de?i?iklikleri gerçekle?tirilmi?tir (Bkz. ayr?ca, Radyo ve televizyon yay?nc?l???). Bu dillerdeki yay?nlar ve e?itim 2004 y?l?nda ba?lam??t?r. Genel anlamda resmi makamlar, Kürtçe'nin kullan?lmas?na kar?? daha fazla ho? görü göstermi?lerdir. Kaydedilen ilerlemeye kar??n kültürel haklar?n kullan?lmas? konusunda hâlâ önemli k?s?tlamalar bulunmaktad?r.”[ix]

Görüldü?ü gibi bu maddede Ermenilerle ilgili bir aç?klama geçmiyor fakat yay?n konusunda Ermeniler’de TRT’ye ba?vurmu? ve özelliklede Ermenice radyo yay?n? konusunda önemli bir yol kat etmi?lerdir.

Kom?uluk ?li?kileri

?lerleme Raporun 3. maddesinin 27 Ba?l???nda Ermenistan’la ilgili olarak bir di?er önemli madde ise s?n?r konusudur. Türkiye’nin Ermenistan s?n?r?n?n kapal? oldu?undan ve Türkiye’nin Kafkaslar’da istikrar için yapt??? giri?imlerden aç?kland??? maddede ?u ibareler yer almaktad?r;

“Türkiye’nin Ermenistan ile s?n?r? hâlâ kapal?d?r. Bununla beraber, kamuoyunda s?n?r?n yeniden aç?lmas?n?n faydalar? ve üçüncü ülkelerden gelen mallar?n geçi?ine izin vermeye yönelik haz?rl?klar konusunda artan bir bilinçlenme görülmektedir. Ekim 2003’de, ?stanbul’dan Erivan’a hava ula??m? için çart?r seferleri ba?lam??t?r. Türk Ula?t?rma Bakan?, ?ubat 2004’de, iki ülke aras?ndaki demiryolunun yeniden aç?lmas?n?n, Do?u Anadolu ekonomisine fayda sa?layaca??n? ifade etmi?tir. Haziran 2004’de ?stanbul’da düzenlenen NATO Zirvesi vesilesiyle Türkiye, Ermenistan ve Azerbaycan aras?nda ilk kez d??i?leri bakanlar? seviyesinde üçlü bir toplant? düzenlenmi?tir. Türkiye, Gürcistan’daki siyasi de?i?iklikler ve Acaristan’daki durum kar??s?ndaki tutumuyla, Güney Kafkasya’daki bölgesel istikrara olumlu katk?da bulunmu?tur.”

AB bu maddeyle  Türkiye’den Ermenistan s?n?r?n? açmas?n?n faydalar? üzerinde yo?unla?m?? ve bu ba?lamda Türkiye’nin yapt??? çal??malar?n bölgedeki istikrara olumlu katk? sa?lad???na de?inmi?tir.

?lerleme raporunda  3. Maddenin 27 ba?l??? ad? alt?nda Ermenistan’la ilgili bir di?er bölüme ise kom?uluk ili?kileri ad? alt?nda de?inilmi?tir.

“Türkiye, Suriye ba?ta olmak üzere, kom?u ülkelerle ikili ili?kilerini iyile?tirmek için çaba göstermi?tir. Yunanistan’la olan ili?kiler, d??i?leri bakanlar? aras?ndaki temaslarla ve Türk Ba?bakan?n?n Yunanistan’a yapt??? ziyaretle iyile?meye devam etmi?tir. Ermenistan s?n?r?n?n hâlâ kapal? olmas?na kar??n, Türk, Azeri ve Ermeni makamlar? aras?ndaki mevcut diyalog, çözüme yönelik olumlu bir ad?md?r.”

Türkiye’nin Faaliyetleri;

Ermenistan’la kom?uluk ili?kilerinin iyile?tirilmesi konusu yukar?da da de?inildi?i gibi  art?k AB’ye üyelik müzakeresi kriteri haline gelmi?tir. Bu konuda ilerleme raporu öncesi ve sonras? Türk bas?n?nda ç?kan aç?klamalar Türkiye’nin hiçbir kazanc? olmayaca?? yönünde olsa da asl?nda Kom?uluk ?li?kileri maddesiyle durum biraz de?i?mi?tir. Türk taraf?n?n Ermenistan’dan iki önemli beklentisi bulunmaktad?r; birincisi yüzde yirmisini i?gal etti?i Azerbaycan topraklar?ndan geri çekilmesi, ikincisi ise ba??ms?zl?k bildirgesinin 11. maddesinde Bat? Ermenistan’?n olarak tan?mlad??? Türkiye s?n?rlar?n? tan?mas?d?r. AB ?lerleme Roporu’nda bu konu üzerinde durulmu? olmas?n?n en önemli nedeni Ermenistan’?n AB ülkeleri için enerji rotalar? üzerinde yer almas?d?r.

Ermenistan’?n Faaliyetleri;

Kom?uluk ili?kilerinin iyile?tirilmesi için Ermenistan da çe?itli aç?klamalar da bulunmaktad?r. Bunlardan ilki ve belki de en önemlisi Koçaryan’?n Alman bas?n?na yapt??? aç?klamalard?r. Koçaryan 20 Kas?m 2004 tarihinde Alman “Die Welt” gazetesine verdi?i demeçte, Ermenistan`?n Türkiye ile ili?kilerinin normalle?tirilmesine yönelik görü?melerin ba?lamas? için öne sürülen “soyk?r?m” iddialar?n? Türkiye`nin kabul etmesi konusunda ?srarc? davranmayaca??n? aç?klam??t?r. Ayr?ca Ermenistan’da çe?itli Sivil Toplum Kurulu?lar? da bu konuda aktif rol almaya ba?lam??lard?r.  Ermenistan’da halk?n kap?n?n aç?lmas?n? istemesindeki en önemli neden bilindi?i gibi ekonomidir. Önceleri sözde soyk?r?m? ön ko?ul olarak aç?klayan Koçaryan hükümeti de son dönemdeki baz? geli?meler nedeniyle geri ad?m atmaya ba?lad? diyebiliriz. Özellikle Kerry’nin ABD ba?kanl?k seçimini kaybetmesi, hem Koçaryan’? hemde diasporay? hayal k?r?kl???na u?ratm??t?r. 17 Aral?k tarihinde 2004 AB ?lerleme Raporunda da sözde soyk?r?m konusunun gündeme gelmemesi Koçaryan’?n politikalar?n?n yumu?amas?na neden olmu?tur.

AB’nin Ermenistan Diyalo?u;

AB’nin Ermenistan için planlar?na bakt???m?z zaman Ermenistan’?n Orta Asya’dan Avrupa’ya sa?lanacak petrol ve gaz kaynaklar?n?n rotas? üzerinde olmas? nedeniyle siyasi istikrar? son derece önemlidir. Bu  nedenle AB Kafkaslar’da Ermenistan’?n istikrar?n? oldukça önemsemektedir. AB’nin Ermenistan politikas? üç ba?l?k alt?nda topland???nda, Metsamor Nükleer Santrali, Ekonomik kalk?nma ve Enerji rotas? konular? bunlar?n en önemlilerini olu?turmaktad?r. AB’den farkl? olarak Rusya ise bölgede kurmak istedi?i hegemonyada kaybetti?i Gürcistan ve Ukrayna’dan sonra son aktör olan Ermenistan’? kaybetmek istememektedir. Buna rakip olarak ABD siyasi amaçl?, AB ise ekonomik amaçl? ç?kar ili?kileri kurmak istemektedir.

Bu  nedenlerden dolay? Kafkaslar’da ABD ve Rusya’n?n uzun vade de önümüzdeki dönemde kar?? kar??ya gelmesi muhtemel  sonuçlardand?r. Ermenistan’?n co?rafi olarak do?algaz ve ham petrol nakil  ve alt yap? projelerinin rotas? üzerinde olmas? nedeniyle Avrupa Birli?inin enerji tedari?inin güvence alt?na al?nmas?  konusunda son derece hassasiyet olu?turmaktad?r.

Türkiye’nin AB’ye Üyeli?inden Ermenistan’?n Beklentileri

Ermenistan’?n Türkiye’nin AB’ye üyeli?inden en büyük beklentisi her ne kadar sözde soyk?r?m?n tan?nmas? gibi görünse de bu beklenti ikinci planda kalm??t?r. Ermenistan ekonomisi göz önünde bulunduruldu?unda gerçektende  s?n?r kap?s?n?n aç?lmas? konusu Ermenistan Ermenileri için ilk s?rada gelmektedir.

Bir di?er beklenti ise Türkiye’nin AB’ye üye olmas? halinde Ermenistan’?n do?rudan Bat?’ya aç?lan bir kap?s?n?n olu?mas?d?r.

Sonuç olarak 2004 AB ?lerleme Raporunda soyk?r?ma dair herhangi madde yoktur fakat Türkiye AB’ye girmek ve bölgede siyasi istikrar ve ekonomik i?birli?i sa?layan bir güç olma yolunda ad?m atmak istiyorsa, Ermenistan’la ili?kileri düzeltmelidir. Ermenistan’la ili?kilerin düzeltilebilmesi için Ermenistan Karaba?’dan çekilmeli ve sözde soyk?r?m konusunu tarihçilere b?rakmal?d?r. Ermenistan bu ad?mlar? att?ktan sonra diplomatik ili?ki kurulmal?d?r. Ayr?ca diplomatik ili?ki kurulamad??? taktirde gerekli alt yap?y? Sivil Toplum Kurulu?lar? olu?turmal?d?r, bu durumda ASAM, ERAREN vb. kurumlara çok önemli görevler dü?mektedir. Ermenistan’?n kalk?nmas? için Türkiye destek olmal?d?r, çünkü ekonomik problemi olan bir Ermenistan bölgede  istikrars?zl???n zeminini olu?turacakt?r.



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    Makaleye Yorum Yaz    Yazdır    Tavsiye Et

«  Geri
Yorumlar

Henüz Yorum bulunmamaktadır.

« Diğer Makaleler »



 
 
ERAREN - Ermeni Araştırmaları Enstitüsü

Bu site en iyi 1024 x 768 çözünürlükte görüntülenir.