Anasayfaİletişim
  
English

ERMEN? TERÖRÜ VE TERÖR?ZM KAVRAMI

Doç. Dr. Yücel ACER*
Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-II.Cilt
 

 le="text-align: juðÿg!ERMEN? TERÖRÜ VE TERÖR?ZM KAVRAMI83& ">ERMEN? TERÖRÜ VE TERÖR?ZM KAVRAMI

Yrd.Doç.Dr.Yücel ACER*



Giri?

Tarihleri boyunca ço?u kez bir ba?ka devletin yada imparatorlu?un egemenli?i alt?nda ya?am?? Ermenilerin,Osmanl? egemenli?i alt?nda 600 y?l boyunca durumlar?ndan uzun süre memnun kald?klar? genelde kabul gören bir görü?tür.Osmanl?da az?nl?k kavram?, etnik esastan ziyade din ve mezhep esas?na dayand?r?lmakta ve bu gruplara hak ve ayr?cal?klar tan?nmakta,hatta kendi içlerinde önemli bir oranda örgütlenmelerine ve kendi toplumlar?na ili?kin i?leri idare etmelerine izin verilmekteydi.Fatih Sultan Mehmet,?stanbul’u Osmanl? topraklar?na katt?ktan sonra,1461 y?l?nda Osmanl? egemenli?i alt?nda bulunan Ermenilerin kendi patrikhanelerini kurulmalar?na izin vermi?ti ve bu çerçevede Osmanl? Ermeni toplumu birçok i?lerini idare etme ve birçok dini ve kültürel ayr?cal?klara sahip olma haklar?n? rahatça kullanabilmi?lerdi.[1]Bu durumun Ermeni toplumu için tatminkar oldu?unu gösterir önemli gerçeklerden birisi,bu toplumun kendilerine‘sad?k millet’dedirtecek kadar Osmanl? devletine ba?l?l?k göstermi? olmalar?d?r.[2]

Özetlenen bu pozitif tabloya ra?men Osmanl?da bir‘Ermeni Sorunu’nun ortaya ç?kt???n? görmek oldukça ?a?t?r?c? bir durum olsa gerek.?üphesiz ki bu ?a??rt?c? durumun gerisinde kendine özgü sebepler ve unsurlar bulunmaktayd?.Bu sebep ve unsurlar?n bir ço?u,Osmanl?da bir‘Ermeni Sorunu’nun ortaya ç?kt??? dönemin özelliklerinden kaynaklanmakta.19’uncu yüzy?l,Osmanl?’n?n gerileme ve y?k?lma dönemlerini ve bu nedenle de yükselen güçlerin,özellikle de Bat?l? güçlerin yo?un müdahalelerine maruz kald??? bir dönemi temsil etmekte.Zay?flam?? olman?n,do?al olarak kendilerini zaten tam ait hissedemeyecek az?nl?klar aç?s?ndan ba?l? ba??na bir huzursuzluk ç?karma nedeni say?laca?? gerçe?i bir yana,Osmanl?’n?n miras? üzerinde payla??m mücadelesine giri?mi? devletler için de bu potansiyel huzursuzluk unsurlar?n? kullanarak,kar???kl??? daha da a??rla?t?rmak ?ans? do?mu?tu.

Bu nedenlerle,Osmanl? da Ermeni sorununun gerisinde yatan temel unsurun,Bat?’n?n müdahalelerinden kaynaklanan k??k?rtma ve kullanmalar oldu?u Türk tarihçiler aras?nda yayg?n olarak kabul görmekte.[3]

Fakat,sorunun gerisinde yatan nedenlerin aç?klanmas?nda Bat? müdahalesi unsuruna,sadece bu unsuru ön plana ç?karacak kadar vurgu yap?lmas?,sorunu oldu?undan daha basite indirgemekle de sonuçlanabilir ve bugün de Türkiye’nin gündeminde olan Ermeni meselesini kavrama ve kavratma güçlü?ü yarat?r.Oysa bu çerçevede vurgulanmas? gereken en az ayn? önem derecesine sahip nedenler bulunmaktad?r.Bunlar?n ba??nda o dönemde h?z kazanan milliyetçilik ak?m?n?n geldi?i kolayl?kla söylenebilir.Öte yandan,Ermeni kökenli olaylar kar??s?nda Osmanl?’n?n tak?nd??? tavr?n olumsuz etkilerinin de olup olmad??? ayr?ca bir ara?t?rma konusu olabilir ve yeni sebepleri ortaya ç?karabilir.

Tabi ki konunun en az bunun kadar önemli bir unsuru ise Ermenilerin milliyetçilik ve Bat? vaatleri ve k??k?rtmalar? neticesinde,Osmanl? Devletine ve 1920’den sonra da Türkiye Cumhuriyetine kar?? ne tür eylemler içerisinde olduklar?d?r.??te bu noktada aç?kl??a kavu?mas? gereken konu,Ermenilerin milliyetçili?i ve daha spesifik olarak da Osmanl?’n?n do?u topraklar?n? da içine alan ba??ms?z bir Ermenistan kurma planlar?n? yürütürken ne tür yöntemlere ba?vurduklar?d?r.Bu konular?n aç?kl??a kavu?turulmas? ile Osmanl? ve Türkiye Cumhuriyeti dönemlerinde hem Ermeni eylemlerinin hukuksal ve etik yönleri anla??lm?? olacak hem de Osmanl? ve Türkiye aç?s?ndan Ermeni meselesinin ortaya ç?k?p a??rla?mas?nda gerçekte Ermenilerin eylemlerinin rolü ortaya konmu? olacakt?r.

??te bu çerçevede‘Ermeni sorunu’kavram? kadar tan?n?r ve hatta onunla birlikte an?l?r olmu? bir‘Ermeni terörü’kavram? ortaya ç?km??t?r.Bugün art?k özellikle Türkiye Cumhuriyeti aç?s?ndan Ermeni meselesi kavram?n?n tamamlay?c? unsuru Ermeni terörüdür. Bir önceki paragrafta belirtilenler do?rultusunda dü?ünüldü?ünde,Ermenilerin özellikle milli emellerini gerçekle?tirmek için bir yöntem olarak teröre ba?vurduklar? kolayl?kla anla??labilmektedir.Bunu ifade etmenin,özellikle Ermeniler taraf?ndan, gerçekle?tirilen eylemlerin‘terör’kavram?na dahil edilemeyece?i itirazlar?na yol açaca??n? tahmin etmek zor olmasa gerek.Öte yandan günümüzde terör kavram?n?n hala sübjektif ve yayg?n bir tart??ma konusu oldu?u da aç?k bir gerçektir.Kimine göre terör kavram?na aç?kça dahil edilen eylemler kimine göre oldukça me?ru kavramlarla,örne?in özgürlük sava?? veya bask?ya kar?? me?ru mücadele olarak nitelenmektedir.[4]

Çal??mam?zda amaç, ‘Ermeni terörü’ olarak adland?r?lan eylemleri de?erlendirmek ve bu türden Ermeni eylemlerinin hukuksal olarak de?erlendirildi?inde terörizm kavram? çerçevesinde ne tür özellikler gösterdi?ini vurgulamakt?r.Dolay?s? ile çal??mada öncelikle y?ld?rma,kar???kl?k,ayaklanma,münferit sald?r?l?lar ve öldürme türünden Ermeni kaynakl? eylemlerin neler oldu?u genel olara tespit edilecek ve sonra da terörizm kavram? üzerinde durulacakt?r.Sonuç olarak da bu türden Ermeni eylemlerinin terör kavram? kapsam?nda de?erlendirilebilecek genel özellikleri vurgulanacakt?r.

1.Osmanl?’dan Günümüze Ermeni Kökenli ?iddet Eylemleri

Ermeni toplumunun,Osmanl?’da 1800’lü y?llar?n ba??nda bir sorun haline gelmeye ba?lamas?n?n göstergesi,Ermenilerce kurulan dernek ve cemiyetlerin yapt??? eylemler olmu?tur.Bu kurulu?lar?n öncelikli maksad?,?iddet olaylar? ile Osmanl? Devletini parçalamaktan ziyade,Osmanl?da bir Ermeni sorunu yarat?p bat?l? devletlerin müdahale ve Osmanl? Ermenilerine yard?mlar?n? sa?lamakt?.Bir ba?ka deyi?le,as?l maksat ?iddet yolu ile Bat?l? büyük devletlerin dikkatini çekmek ve onlar?n müdahale ve deste?ini sa?lamakt?.

Rusya,müdahale yönünde giri?imlerde bulunmaya ba?lam?? ilk devletti ve kendi emellerinden de kaynaklanan nedenlerle,Küçük Kaynarca Antla?mas?ndan sonraki y?llarda,bu antla?madan kaynaklanan Osmanl? H?ristiyanlar?n?n hamili?i s?fat? ile bu türden müdahalelerini resmen yapabiliyordu.Ermenilerin,bat? müdahalesini çekme giri?imlerinin ba?ar?l? sonucu,1877-78 Osmanl?-Rus Sava??’ndan sonra görülmü? ve sava?tan sonra yap?lan Berlin Antla?masl ile Osmanl? Ermenileri uluslararas? bir sorun haline gelmi?tir.Zira Antla?ma,Osmanl? devletine,Ermeniler için de ?slahat yapma yükümlülü?ü getiriyor ve bunun takibi de ?ngiltere, Fransa ve Rusya’ya kal?yordu.[5]Berlin Kongresinden sonra ise,Ermeni unsurunu kullanma rekabetinde bu kez Rusya’n?n önüne ?ngiltere geçiyordu.

Ermenilerin hem sorunu gündemde tutup d?? müdahale ve destek sa?layabilmek hem de kendileri aç?s?ndan mücadeleyi devam ettirmenin bir yolu olarak çe?itli kar???kl?klar yaratmalar?,bu dönemler boyunca sürekli kar??la??lan bir durumdur.[6]Bu olaylar?n kimi münferit nümayi?ler,kimi toplu isyanlar,kimi de cinayet ve suikastlar ?eklinde kendisini göstermi?tir. Belirtilmektedir ki,halka aç?k yerlere bomba konulmas?,resmi görevlilerin öldürülmesi,kurbanlar?n Vücut organlar?n?n kesilmesi,gençlerin öldürme eylemleri için kullan?lmas?,sabotajiar,h?rs?zl?klar Ve benzeri eylemlerin izlerini ?ngiliz dökümanlar?ndan da takip etmek mümkündür.[7]

Bu olaylar?n gerisindeki yap?lanma ise ço?unlukla Ermenilerce Osmanl? topraklar? d???nda yada içinde kurulan cemiyet ve derneklerdi.1878’de Van’da Kara Haç derne?i,1881’de Erzurum’da Anavatan Müdafileri(Pashtpan Haireniats)derne?i,1885’de Van’da ?htilalci Ermenistan Partisi kurulmu?tu.1890 y?llnda ise ad? daha fazla duyulacak olan Ta?naksutyan(Tiflis Ermeni ?htilal Federasyonu)kuruldu.Amac?,ihtilalci çeteler kurmak,halk? silahland?rmak,hükümet yetkililerine ve Ermeni muhbirlere kar?? eylem düzenlemek ve sonuçta Ermeni ba??ms?zl???n? sa?lamakt?.[8]Ba?lang?çta hay?r dernekleri olarak ortaya ç?km?? Osmanl?’daki Ermeni dernekleri,sonuç olarak k?sa süre içerisinde yukar?da bahsedilen olaylar?n merkezleri haline gelmi?lerdir.

?iddet eylemleri yap?lanmas? içerisinde Ermeni kiliselerinin rolü de oldukça önemli bir yer tutmaktayd?.Denilebilir ki, Ermeni meselesinin te?ekkülünde hareket noktas? patrikhane,kiliseler ve okullardan ba?lamakta ve cemiyetler,komiteler,terör gruplar? ile devam etmektedir.[9]Her isyanda bat?n?n yan?s?ra patriklerin ve papazlar?n da deste?i ve rolü olmu?tur.[10]

Ermeni sorununun ortaya ç?kmas? ve alevlenmesinde bu tür te?kilatlar?n ve kiliselerin rolü somut bir çok k??k?rtma ve kanl? olaylarla kendini göstermi?tir.1800’lü y?llar?n sonu,Ermeni sorununun art?k somut olaylara dönü?türüldü?ü ilk y?llar olmu?tur.1882 ile 1904 y?llar? aras?nda 38 büyük çapl? Ermeni olaylar?ndan ve isyanlar?ndan bahsetmek kolayl?kla mümkündür. Bulardan yakla??k 31 tanesi isyan olarak nitelendirilen ve birinci ve ikinci Sasun ?syanlar?(1894,1897),[11]Zeytun ?syan? (1895)ve Adana ?syan?(1909)gibi büyük çapl? isyanlar? kapsayan Ermeni ayaklanmalar?n? olu?turmaktad?r.[12]

Bunlar?n yan? s?ra,çe?itli büyüklükte,yaralama ve öldürmelerle sonuçlanm?? birçok kar???kl?k Ve olaylardan da bahsedilmesi gerekmektedir.8 Aral?k 1882 tarihli Anavatan Müdafileri Olay?,May?s 1889'da Armenekan çeteleri ile çat??ma,A?ustos 1889 Musa Bey Olay?,15 Temmuz 1890 tarihli Kumkap? nümayi?i,1892-1893 tarihleri aras?ndaki Merzifon,Kayseri ve Yozgat’ta cereyan etmi? olaylar,30 Eylül 1895 tarihli Bab?ali olay? ve 14 Temmuz 1896 tarihli ve Ta?nak komitesince planlanan Osmanl? Bankas? bask?n? bu tür olaylar aras?nda say?labilir.[13]

20 Haziran 1890'da Erzurum Saint Asalyan kilisesi aran?rken kar?? konulmu? ve iki subay ve bir jandarma eri ?ehit olmu?tur. Kilisede Rusya'dan getirilmi? silahlar bulunmu?tur.1894 y?l?nda Patrik A?k?yan’a ba?ar?s?z suikast giri?imi olmu?tur.25 Ekim 1895 Cuma namaz?nda,Müslümanlara bir sald?r? yap?lm?? ve ç?kan olaylarda 200’e yak?n Müslüman ve Ermeni ölmü?tür.1905'de II. Abdülhamit’e bir suikast giri?imi olmu?tur.31 Mart Vakas? sonras?nda,Ermeniler 1909 y?l? içerisinde Adana’da katliamlar gerçekle?tirmi?lerdir.[14]1904 ve 1906 y?llar? aras?nda ise toplam 105 ki?i Ermenilerce gerçekle?tirilen suikastlarda öldürülmü?tür.Bunlar aras?nda 32 tanesi muhbirlik yapt??? iddia edilen Ermenilere,32 tanesi politik nedenlerle öldürülen Rus ve Türk yetkililerine aittir.[15]

1907’ye kadar Jön Türklerle olan iyi münasebetler neticesinde ?iddet eylemleri nispeten azalm??sa da,?ngilizler'in k??k?rtmas? ile 1907’de bu tür Ermeni eylemleri tekrar h?zland?.Birinci Dünya Sava?? boyunca Ermenilerin özellikle Türklere kar?? giri?tikleri eylemler devam etmi?tir ve hatta yo?unluk kazanm??t?r da denebilir.Zira,sava?,Ermenilere,ba??ms?zl?k amaçlar?n? gerçekle?tirebilmek için faaliyetlerini daha rahat yürütecek bir ortam sa?l?yordu ?üphesiz.Zaten sava?tan önce Ermeni komite ve kiliselerinin,bu amaçla önemli oranda ve özellikle de Rusya’n?n deste?i ile silahland?klar? bilinmektedir. Öte yandan,Ermeniler daha sava? ba?lamadan önce Rusya ile Osmanl?ya kar?? sava?may? ve Osmanl? ordusuna hiçbir Ermeninin kat?lmamas? kararlar?n? alm??lard?r.[16]

Sava? ba?lay?nca bu kararlar eyleme dönü?türülmü? ve Ermeni çetelerinin korumas?z bölge halk?na sald?r?lar? artm?? ve hatta toplu öldürmeler gerçekle?tirilmi?tir.Osmanl? devleti sava?a girer girmez,Osmanl? Devleti’nin kimi Ermeni as?l? idarecileri Entente devletlerine bilgi s?zd?rmaya ba?lad?lar.Osmanl? Ermenileri ordudan ayr?l?p sabotajlara ve çe?itli yerlerde isyan olaylar?na da giri?tiler ve savunmas?z kalm?? Osmanl? köy ve kasabalar?nda büyük çapl? öldürme Ve talan eylemlerine ba?lad?lar.[17]Bu tarzdan katliamlar en fazla Van ve Bitlis ili s?n?rlar? içerisinde olmu?tur.Bu bölgelerde sava? boyunca 300.000 ila 400.000 aras?nda Müslüman?n Ermenilerce katledildi?i belirtilmektedir.[18]

??te bu türden olaylar sonunda Osmanl? Devleti,Tehcir Kanunu diye bilinen 27 May?s 1915 tarihli bir kanunla bölgede Osmanl? Devletine kar?? casusluk ve h?yaneti görülenlerin ayr? ayr? veya birlikte sava? d??? bölgelere naklettirilmesine karar vermi?tir.Bu kanunda Ermenilerden ismen bahsedilmese de bahsedilen nedenlerle söz konusu olacak unsurlar ço?unlukla Ermeni unsurlar olacakt?r.

Sava?tan sonra da Ermeni kökenli ?iddet olaylar? devam etmi?tir.6-13 ?ubat 1919 da Erivan'da yap?lan Bat? Ermeni II. Kongresi’nde Talat,Cemil ve Sait Halim Pa?alar ile Dr.Naz?m,Bahattin ?akir ve Cemil Azmi Beyler gibi idareciler g?yab?nda yarg?lan?p mahkum edilmi?iler ve bulunduklar? yerde öldürülmesi için çal??malar ba?lat?lm??t?r.

Bugün ki Ermeni terörizminin öncü birimi,1920’lerde Bat? Avrupa da ya?ayan birçok Osmanl? eski idarecilerine suikastlar düzenleyen Nemesis[19]adli Ta?nak alt örgütüdür.[20]Nemesis adl? örgütün ilk kurban?,15 Mart 1921’de Berlin de bir caddede yürürken vurularak öldürülen Osmanl? içi?leri eski bakan? Talat Pa?a’d?r.[21]9 ay sonara(6 Aral?k 1921)Osmanl? d??i?leri eski bakan? Sait Halim Pa?a,Roma'da bir Ermeni taraf?ndan katledildi.[22]Eski Jön Türk yetkililerinden Bahattin ?akir Bey ve Cemal Azmi Bey,17 Nisan 1922’de Berlin de öldürüldü.[23]Bundan birkaç ay sonra Cemal Pa?a,iki Ermeni taraf?ndan 21 Temmuz 1922’de
yaverleri Binba?? Nusret ve Te?men Süreyya Bey ile birlikte Tiflis’te öldürüldü.26 Eylül 1923’de Amerika Ermeni Ba?piskoposu Leon Tourian,bir ayin s?ras?nda New York'da öldürülmü?tür.

Ermeni terörünün ?iddetlenmeye ba?lad??? y?llar 1970’li y?llar olmu?tur.1973’te münferit bir olay olarak ba?layan Ermeni kökenli terör eylemleri 1974’den sonra Türk d?? temsilciliklerine,hava yollar? bürolar?na ve özellikle diplomatlara yönelmi?tir.Ermeni kökenli Kaliforniyal? Geourgen Yanikian,Los Angeles Türk ba?konsolosu Mehmet Baydar ve yard?mc?s? Bahad?r Demir’i bir otel odas?nda vurarak öldürdü.Bu cinayetlerden sonra Ermeni terör örgütleri ASALA[24]ve JCAG terör eylemlerini ba?latt?.[25]1975 Lübnan iç sava?? ve duyarl? ortam?n etkisi ile de Ermeni ?iddet eylemleri giderek artt?.

1973 y?l? ile 1985 y?llar? aras? dönemde,Türkiye s?n?rlar? d???nda Ermeni kökenli eylemlerde öldürülen ki?i say?s?n?n toplam 45 oldu?u belirtilmektedir.Öldürülen toplam Türk vatanda?? say?s? 34’dür.Bunlardan 4’ü Türk büyükelçileridir.6 tanesi ba?konsolos ya da konsolostur.Geriye kalanlar Türk diplomatlar? veya elçilik yada konsolosluk mensuplar?d?r.Öldürülen 45 ki?iden 11 tanesi ise yabanc? uyruklu ki?ilerdi.Fakat bunlardan bir k?sm? Türk elçilik yada konsolosluklar?nda çal??an memurlard?r.[26]

Ermeni terörü sadece Türklere yönelik de olmam??t?r.Ermeni terörünün ba?lang?c?nda ilk yap?lan eylemlerden birisi 1975’de Ermenilerin Amerika'ya göçünü te?vik eden Dünya Kiliseler Birli?i’nin Beyrut’taki bir bürosuna yap?lan sald?r?d?r.ASALA’n?n, Türkiye’nin d??ar?daki diplomatik temsilcilerine yap?lan sald?r?l?lar,22 Ekim 1975’de Türkiye’nin Avusturya büyükelçisi Dani? Tunal?gil’in Viyana da öldürülmesi ile ba?lam??t?r.Sadece iki gün sonra,24 Ekim’de Fransa büyükelçisi ?smail Erez ve ?oförü Talip ?ener,Paris de öldürüldü.Sald?r?y? ASALA üstlendi.

1978 Kas?m?nda,ASALA,“Bat?l? Emperyalist devletler,Siyonizm ve Türkiye'deki fa?ist rejimle”ili?kilerini sürdüren tüm devletlere yönelik bir deklarasyon yay?nlayarak bu hedeflere de sald?rmaya ba?lam??t?r.[27]Örne?in ASALA’ya atfedilen 171 sald?r?dan 70 tanesi Türkiye’ye yöneltilmi?tir.[28]Ermeni terör eylemelerinin en çok cereyan etti?i ülkeler Fransa,?sviçre, ?talya ve Lübnan’d?r.Yunanistan,Rusya,Portekiz,Kanada,?spanya,?ngiltere,Almanya,Danimarka,Belçika,Avusturya,Hollanda, Avustralya,?ran ve Irak gibi ülkelerde de çe?itli say?da Ermeni ?iddet olaylar? gerçekle?tirilmi?tir.1977-83 aras?nda Türkiye s?n?rlar? içerisinde 6 Ermeni kökenli ?iddet olay? gerçekle?mi?tir ve bunlar aras?nda 7 A?ustos 1982 tarihinde 9 ki?inin öldü?ü ve 72 ki?inin yaraland??? Esenbo?a havaalan?na bombal? sald?r? da vard?r.

2.Terörizm ve Uluslararas? Terörizm Kavramlar?n?n Tan?m?

2.1.Terörizm Kavram?

Terörizm kavram?n?n tan?m? üzerinde bir genel uzla?man?n henüz sa?lanamad???n? belirtmek kolayca mümkündür.Fakat bu durum, terörizmin tan?mlanmas? yönünde önemli hiçbir ilerleme sa?lanamam?? yada ortaya belirli bir terörizm tan?m? ç?kmam?? oldu?unu ifade etmez.Bilakis,bir k?s?m ayr?nt? d???nda terörizmi olu?turan unsurlar üzerinde önemli bir fikir birli?inin mevcut oldu?u söylenebilir.

Terörizm ve uluslararas? terörizm kavramlar?n?n tan?mlanmas? konusunda uluslararas? alanda günümüze kadar ya?anan geli?melere girmeden önce üzerinde k?saca durulmas? gereken konu,yukar?daki kavramlar?n linguistik olarak kökünü olu?turan“terör” kavram?d?r.K?saca belirtmek yeterli olacakt?r ki,terör kavram? Latince bir kavram olup k?saca korku ve deh?et manalar?na gelmektedir.[29]Dolay?s? ile,insanlar üzerinde,hatta tek bir insan üzerinde dahi korku,endi?e,?iddet yaratan herhangi bir münferit eylemi terör kavram? kapsam?na sokmak mümkündür.

Fakat,terör ve terörizm aras?ndaki kök-türev ili?kisi,bu iki kavram?n mana aç?s?ndan ayn? oldu?u gibi bir sonuç do?urmamaktad?r.Terör kavram?n?n sonuna eklenen“izm”basit bir türevden ziyade,çok daha geni? kapsaml? ve birçok aç?dan da kökten ba??ms?z bir kavram?n olu?mas?na neden olmakta.

Terörizm kavram?n?n tan?mland??? ilk uluslararas? antla?man?n,hiçbir zaman da yürürlü?e konamam?? olan 1937 tarihli ‘Terörizmin Önlenmesine ve Cezaland?r?lmas?na Dair Konvansiyon’(The Convention for the Prevention and Punishment of Terrorism)[30]oldu?u söylenebilir.Sözle?me terörizmi ?u ?ekilde tan?mlamaktad?r:

“a)devlet ba?kanlar?na,devlet ba?kanlar?n?n yetkilerini kullanan ?ah?slara ve onlar?n haleflerine ve seleflerine,b)yukar?daki ki?ilerin e?lerine,c)kamu görevleri ile görevli veya eylemin kendilerine yöneltildi?inde bir kamu görevine sahip ki?ilere, öldürme,veya ciddi bedensel yaralama veya özgürlü?ünü elinden alma maksad? ile yöneltilen her türlü eylem.”[31]

Ayr?ca terörizm,“bu tür maksatlar? gerçekle?tirmek için isteyerek kamu mal?na zarar verme ve hayat? tehlikeye dü?ürme ve de üretim unsurlar?na zarar verme eylemleri”[32]ni de kapsayacakt?r.

Tan?m?ndan anla??lan unsurlar aras?ndan ilki,öldürme,yaralama ve tutsak alma maksatl? bütün eylemlerin terörist eylem say?lmakta oldu?udur.Eylemin yöneldi?i hedefler ise tan?m aç?s?ndan s?n?rl? tutulmu?tur.Sadece,devlet ba?kanlar?na,onlar?n yetkilerini kullananlara,devlet ba?kanlar?n?n halef yada seleflerine ve de kamu görevlilerine,görevli olduklar? esnada yönelmi? olan bu türden eylemler terörizm kapsam? içerisinde de?erlendirilecektir.Di?er önemli bir nokta ise,tan?m?n herhangi bir amaç ayr?m? yapmamas?n?n da gösterdi?i gibi,eylemlerin nihai amac?n?n ne oldu?unun önemli olmamas?d?r.Dolay?s? ile güdülen amac?n niteli?i eylemin terörist olup olmamas? ile ili?kili de?ildir.

Fakat tan?mda önemli eksiklikler göze çarpmakta.Öncelikle,bu tür eylemlerin münferit yada sistematik olup olmad???n?n terörizm tan?m? aç?s?ndan etkisine de?inilmemi?tir.?kinci olarak ta,sadece resmi görevlilere yönelen bu türden eylemler terörizm kapsam?na dahil edilmi? ama sivillere veya topluma yönelmi? eylemler üzerinde durulmamakta.Ayr?ca,bu tür eylemlerin as?l maksad?n?n niteli?i de belirtilmemi?tir.As?l amaç ?ahsi mi yada daha geni? kapsaml? bir siyasi yada kültürel vb. nitelikte bir maksat m? oldu?u tan?m aç?s?ndan önem ta??mamaktad?r.

Tan?m aç?s?ndan bir ba?ka önemli sözle?me ise“Terörizmin Önlenmesi ?çin Avrupa Konvansiyonu”(The European Convention on the Suppression of Terrorism)dur.Fakat bu sözle?me,aç?k bir terörizm tan?m? yapmaktan ziyade 1.maddesinde,teröristlerin yarg?dan ve cezaland?rmadan kaçmalar?n?n engellenmesi maksad?yla hangi eylemlerin,taraf devletler aras?nda iade maksad? aç?s?ndan “siyasi eylemler”(political offences)yada“siyasi eylemlerle ilgili eylemler”olarak tan?mlanamayaca??n? say?lmakta ve di?er maddelerinde de taraf devletlerin uymas? gereken ilgili baz? prensipleri s?ralanmaktad?r.

Siyasi veya siyasi eylemlerle ilgili eylemler olmayan eylemlerin tan?mlamas?nda 1.madde,ilk iki f?kras?nda di?er baz? uluslararas? konvansiyonlarla tan?mlanm?? spesifik eylemlere at?f yapmakta.Bunlardan ilki,16 Aral?k 1970’de La Hey'de imzalanm?? olan“Uçaklar?n Yasad??? Ele Geçirilmesinin Önlenmesine ?li?kin Konvansiyon”çerçevesindeki eylemlerdir.?kincisi ise,23 Eylül 1971’de Montreal de imzalanan“Sivil Havac?l?l??a Kar?? Yasad??? Eylemelerin Önlenmesine Dair Konvansiyon” çerçevesindeki eylemlerdir.

?kinci bir kategori eylem ise,herhangi bir uluslararas? sözle?meye at?f yap?lmaks?z?n“diplomatik temsilciler dahil olmak üzere uluslararas? korunan ki?ilerin hayat?na,fiziksel bütünlü?üne veya özgürlü?üne kar?? sald?r? içeren eylemler”olarak tan?mlanmakta.Konvansiyonun spesifik olarak ortaya koydu?u bir ba?ka eylem kategorisi ise“adam kaç?rma,rehin alma veya ciddi düzeyde yasad??? al?koyma”eylemlerinden olu?maktad?r.Di?er yandan“insanlar? tehdit edecek biçimde bomba,el bombas?,roket, otomatik silah veya mektup yada paket bombalar kullan?lmas?n? içeren eylemler”de siyasi veya siyasi eylemlerle ilgili eylemler olarak tan?mlanamayacakt?r.Son olarak Konvansiyon,yukar?da say?lan eylemleri gerçekle?tirme giri?iminin,yada bu eylemleri gerçekle?tiren yada gerçekle?tirme te?ebbüsünde bulunan eylemcinin yan?nda yer alarak kat?lman?n da ayn? kategoride de?erlendirilece?ini belirtmektedir.

Konvansiyonun 2.Maddesi,daha genel bir tan?m yaparak,1.maddede say?lanlar?n d???nda bir ki?inin hayat?na,fiziksel bütünlü?üne veya özgürlü?üne kar?? ?iddet içeren herhangi bir eylemin de siyasi eylem yada siyasi eylemlerle ilgili eylemler say?larak iade kapsam? d???na ç?kar?lamayaca??n? belirtmekte.Ayr?ca ayn? durumun,insanlar için toplu bir tehlike yaratacak biçimde mallara kar?? yap?lan yada yapma giri?imleri için de geçerli oldu?u vurgulanmaktad?r.

Bu tan?mlarda göze çarpan ilk önemli unsur,eylemin hangi maksatla yap?ld???n?n özellikle belirtilmemesidir.Böylece,belli politik amaçlar? için yap?lan bu türden eylemlerin hakl? gösterilmesi,yada iade kapsam? d???nda say?lmas?n?n mümkün olamayaca?? gibi bir sonuç ç?kar?lmal?d?r.Ama tan?mlar?n en önemli eksi?i,normal bir terör eylemi yada suçtan terörizmi ay?racak bir tan?m yapm?yor olmas?d?r.Oysa,bu eylemlerin,niteli?i ne olursa olsun ço?u kez politik amaç yada amaçlar? gerçekle?tirmek için yap?lan bu türden sistematik eylemler olarak tan?mlanmas? gere?idir.Dolay?s? ile,bu sözle?me terörizmi tan?mlamaktan ziyade hangi tür eylemlerin siyasi eylemeler say?lmay?p iade kapsam?nda de?erlendirilmesi gerekti?ini belirlemeye çal??maktad?r.Bir ba?ka deyi?le,sözle?me aç?s?ndan iade kapsam?na giren bir eylem mutlaka terörizm kapsam?nda olmak durumunda de?ildir.

Bu ba?lamda Birle?mi? Milletler Genel Kurulu’nun,1994 y?l?nda yay?nlad??? 49/60 say?l? deklarasyonun ekinde(annex)önemli bir tan?mlama yapmaktad?r.Deklarasyon ?öyle bir ifadeye yer vermektedir:“politik sebeplerle yap?lan ve toplumda,bir insan toplulu?unda veya belirli insanlarda bir korku ortam? yaratacak cezai eylemler,siyasi,felsefi,ideolojik,etnik,?rksal,dini veya herhangi bir gerekçe ile hakl? gösterilemez”denmekte.[33]Bu tan?mdan,genel olarak terörizmin tan?mland??? sonucunu ç?karabiliriz.Zira,önemli bir özellik olarak,terörist eylemlerin bir siyasi maksad? oldu?u vurgulanmakta,siyasi,felsefi, ideolojik,etnik,?rksal veya herhangi bir gerekçe ile hakl? gösterilemeyecek ve toplumda,bir grup insan aras?nda yada belirli insanlar aras?nda bir korku durumu yaratan ve suç olu?turan eylemler oldu?u vurgulanmakta.

Oldukça kapsaml? ve tüketici gözüken bu tan?mda bahsedilen siyasi maksad? da geni? anlamak gerekir.Siyasi maksad?n,kültürel, dini,etnik,ideolojik ve hatta fizyolojik bir içeri?i olabilir.Tan?m?n bir önemli özelli?i de,eylemin yönelece?i insan kitlesi için herhangi bir s?n?rlamama getirmemesidir.Böylece,eylem resmi s?fatl? ki?ilere yönelebilece?i gibi,sivil insanlara da yönelmi? olabilir.Hatta tek bir ki?iye yönelmi? bu türden bir eylem,e?er belirli ki?iler aras?nda veya toplumda korku yaratmak maksad? ta??yorsa yine de terörist eylem say?lacakt?r.Daha da önemlisi,eylemi gerçekle?tirenlerin siyasi maksad?n?n hakl?l??? yada geçersizli?i ve bu eylemleri yapanlar?n kimli?i de önem arz etmemektedir.Böylece,herhangi bir ulusal kurtulu? mücadelesinde dahi kullan?lan yöntemler toplum içerisinde yada belirli bir grup aras?nda korku ve deh?et yaratmak maksad? ile yap?ld??? ölçüde terörizme ba?vuruyor say?lmal?d?r.Bu deklarasyon ayr?ca bir çok uluslararas? sözle?meye de at?f yaparak bunlar?n yasaklad??? eylemlerin gerçekle?tirilmesinin de terörizm olaca??n? ifade etmekte.

Yukarda de?inilen kimi uluslararas? belgelerin yapt??? tan?mlar?n d???nda ve de daha kapsaml? olanlar? da terörizm literatüründe bulunmaktad?r.Bu konudaki literatürün terörizmin tan?m? konusunda da objektif ve öncü olmas? gerekti?inden hareketle,terörizm tan?m?n?n,terörizmle mücadele aç?s?ndan asl?nda nas?l olmas? gerekti?ini gösterdi?ini de söyleyebiliriz.

Dolay?s? ile bu çerçevede yap?lan tan?mlar?n kimi geni? kapsaml?d?r.Örne?in,bu tarzda tan?mlara göre terörizm,“belirli bir siyasi ve sosyal amaç için toplumun bütününü veya bir kesimini y?ld?rmak,sindirmek,gerekti?inde ortadan kald?rmak için gruplar?n amaçlar?na ula??ncaya kadar her türlü ?iddet eylemelerini ihtiva eden s?ral? hareketlerdir”.

Siyasi amac? daha da belirgin hale getiren ve terörizmi,toplumun yap?s?n? ve kamu otoritesini y?kmak,rejimin temel niteli?ini de?i?tirmek,için korkutma,sindirme,y?ld?rma,?iddet eylemlerinin bütünüdür”diye tan?mlayanlar da mevcuttur.Bu çerçevede D. Spinellis’nin tan?m?n? özellikle belirtmek gerekmektedir:“Belirli maksatlarla,özellikle de sosyo-politik karakterli ideolojik,felsefi maksatlarla,belirli ki?ilere veya ayr?m yapmaks?z?n masum vatanda?lara kar?? ciddi ?iddet suçlar? gerçekle?tirerek,ki?ilere veya ki?i gruplar?na veya geni? toplum kesimine korku salmakt?r”demektedir.[34]

Bir ba?ka spesifik tan?m,eylemleri gerçekle?tirenlerin niteli?ine aç?kl?k getirmekte ve terörizmi“önceden belirlenmi? amaçlara ula?mak için sistematik olarak ?iddete ba?vuran bir örgütlenmi? grup yada partinin kulland??? yöntemdir”diye tan?mlamaktad?r.[35]

Literatür tan?mlar?ndan do?al olarak daha sübjektif olacak ve her ülkenin daha çok kendi ihtiyaçlar? aç?s?ndan kendi iç hukuklar?nda terör tan?mlar? olu?turmu? olmalar? da bir gerçektir.[36]Örne?in ABD Savunma bakanl???n?n tan?m?na göre terörizm,“ço?u kez politik veya ideolojik maksatlarla,hükümetleri veya toplumu y?ld?rmak veya korkutmak niyeti ile devrimci bir grup taraf?ndan ki?ilere veya mülke kar?? yap?lan hukuk d??? ?iddet kullanma veya ?iddet kullanma tehdidi”olarak tan?mlamakta.[37]ABD D??i?leri Bakanl???na göre ise terörizm,“önceden planlanm??,siyasi olarak motive edilmi?,alt gruplar veya gizli devlet birimlerince çat??ma d??? hedeflere yönelik gerçekle?tirilen ?iddet”olarak tan?mlanmakta.[38]ABD'deki tan?mlar?n,yukar?daki literatürde geçen tan?mlara büyük benzerli?i dikkat çekicidir.

3173 say?l? Türkiye Cumhuriyeti Terörle Mücadele Yasas?’n?n yapt??? tan?ma göre ise terörizm:

“Bask?,?iddet,ç?kar,korkutma,y?ld?rma,sindirme veya tehdit sistemlerinden biri ile Anayasa da belirtilen Cumhuriyetin nitelikierini,Türk Devletinin ve Cumhuriyetinin varl???n? tehlikeye dü?ürmek,devlet otoritesini zaafa u?ratmak veya y?kmak veya ele geçirmek,temel hak ve hürriyetleri yok etmek,devletin iç ve d?? güvenli?ini,kamu düzenini ve genel sa?l??? bozmak maksatlar?yla,bir örgüte mensup ki?i veya ki?iler taraf?ndan giri?ilecek her türlü eylemleridir.”

Söz konusu yasan?n yapt??? tan?m?n özellikle terörizm eylemlerinin amaçlar?n? vurgulay?p belirgin hale getirdi?i aç?kça görülmektedir ve eylemlerin mutlaka,münferit ki?ilerce de?il,bir örgüte mensup ki?ilerce gerçekle?tirmesi gerekmektedir. Di?er aç?lardan da yukar?da belirtilen tan?mlardan önemli bir fark? görülmemektedir.

Tan?mlamalardaki farkl?l?klar?n,farkl? terörizm tan?mlamalar?ndan ziyade çe?itli terör türelerini ifade etti?i söylenebilir. [39]Ayr?ca,yayg?n bir terörizm tan?m?n?n mevcut olmamas? diye bir eksiklikten ziyade,bu tarz bir tan?m?n hala üzerinde çok fazla devletçe anla??lm??,geni? kat?l?ml? uluslararas? sözle?melere ve ulusal yasalara geçirilememi? olmas? gibi bir eksiklikten söz edilmelidir.Kald? ki,birbirinden k?smen ayr?lan ve yukarda de?inilen tan?mlardan ç?kan ve terörizm kavram?n?n tan?m?n?n unsurlar? olarak kabul edilecek unsurlar mevcuttur.

Dolay?s? ile,daha önce de belirtti?imiz gibi,bu tan?mlar?n baz? ortak yönleri vard?r ve bunlar ?öyle s?ralanabilir:a) Terörizm kavram? içerisinde yasa d??? bir ?iddet eylemi veya ?iddet tehdidi vard?r,b)?iddet eyleminin yada tehdidinin bir devlet,sosyal s?n?f,parti,örgüt veya bir ki?i taraf?ndan yap?lmas? önemli de?ildir,c)?iddet eylemi veya tehdidi toplumda yada belirli bir insan kitlesi aras?nda korku ve deh?et yarat?r,d)?iddet eylemi veya bu eylemin toplumda yol açt??? korku, ideolojik,sosyal,etnik,dini,siyasi,ekonomik ve benzeri hedeflenen bir amac?n gerçekle?tirilmesine yönelik olarak,planlanarak kullan?l?r.[40]

Ortak noktalardan da anla??laca?? gibi,öngörülen amac?n hakl?l???,bir eylemin,?iddet içerdi?i ve hukuk d??? oldu?u sürece terörist say?lmamas?na yol açmayacakt?r,açmamal?d?r.

Son olarak,tan?mlardaki önemi nedeni ile ?iddet kavram?n?n üzerinde k?saca durmak laz?md?r.[41]Bu ba?lamda,hangi tür eylemlerin ?iddet derecesine ula?t??? yani ?iddet içerdi?i,hangilerinin içermedi?inin belirlenmesi,bir eylemin terör mü yoksa herhangi bir fikri savunman?n me?ru yolu mu oldu?unun belirlenmesinde yegane esas? te?kil etmektedir.

?iddet kavram?n?“zarar verici bir sald?r?”olarak tan?mlamak mümkündür.[42]Zarar kavram?n?n alaca?? ?eklin çok de?i?ik olabilece?i ve yok etmeye kadar uzanabilece?i de bir gerçektir.Fakat,zarar illa da insan vücuduna zarar veren maddi bir sald?r? olarak ortaya ç?kmayabilir.Her ne kadar,ço?u kez bu ?ekilde ortaya ç?ksa da,zihinsel ve duygusal bak?mdan bireyde önemli ölçüde tahribata yol açan bir etki olarak da ortaya ç?kabilir.Bu çerçevede kimi ?iddet olaylar? sadece bireyin manevi bütünlü?ünü koruyan haklar?n ihlal edilmesidir.Öte yandan,zarar sadece bireyin kendisine ve ki?ilik haklar?na de?il ayn? zamanda mülke de yönelebilir ve sonuçta ki?inin sadece bu çerçevedeki haklar?n? da ihlal edebilir.

?iddetin bir ba?ka ay?rt edici özelli?i de,sonuç olarak ?iddet uygulayan?n yaratt??? etkinin kar?? taraf?,iradesi,arzusu ve e?ilimleri d???nda bir sonuca yöneltmesidir.Terörizm aç?s?ndan ?iddetin ay?rt edici bir ba?ka özelli?i de,sadece ki?i iradesine ayk?r? olmas? de?il ayn? zamanda yasad??? olmas?d?r ve nihayet,yukar?daki özellikleri gere?i ki?i yada ki?ilerde korku ve endi?e yarat?yor olmas?d?r.


2.2.Uluslararas? Terörizm Kavram?

Yukar?da ortaya konan terörizm kavram?n?n temel unsurlar?,uluslararas? terörizm kavram? için de aynen geçerlidir,zira uluslararas? terörizm,terörizmin özel bir ?eklidir.[43]Uluslararas? terörizm kavram?n?n fark?,bu unsurlara ek olarak birkaç temel unsuru daha içeriyor olmas?d?r.

Cherif Bassiouni uluslararas? terörizmi:“Gerçekle?tiricilerinin kendileri için veya kendileri yada bir devlet ad?na yap?p yapmad?klar?ndan ba??ms?z olarak,bir sonuç elde etmek veya bir talebin veya bir ?ikayetin propagandas?n? yapmak maksad? ile bir toplumun belli bir kesiminde terör yaratmak için gerçekle?tirilen ideolojik olarak motive edilmi? ve uluslararas? olarak gerçekle?tirilen ?iddet hareketleri stratejisidir.”diye tan?mlamaktad?r.[44]

Bu türden tan?mlar?nda gösterdi?i ?ey,terörizm kavram?n?n di?er unsurlar?na ek olarak,uluslararas? terörizm‘uluslararas? olarak gerçekle?mek’gibi bir niteli?e sahiptir.Lakin,terörizmin‘uluslar aras?’niteli?inin nas?l ortaya ç?kmas? gerekti?i noktas? çok net de?ildir.Zira,herhangi bir terörizm hareketinin uluslararas? nitelik kazanmas? için,eylemin yöneldi?i hedefin mi yoksa izledi?i yol ve yöntemlerin mi dikkate al?naca?? sorun yaratabilir.Bir terörist grup eylemlerini ve amac?n? belli bir ülkenin s?n?rlar? ile s?n?rl? tutmu? olabilir ama ba?ka ülke yada yabanc? gruplardan destek görüyor olabilir veya de?i?ik ulustan insanlarca kurulmu? ve yürütülüyor olabilir veya,nihai amac? uluslararas? sistemi y?kmak,zarar vermek veya sistemde de?i?iklik yaratmak yada bir ba?ka ülke yada ülkelere kar?? eylem yapmakt?r ama tek bir ülkeden beslenmekte de olabilir.

Bu noktada en net tan?mlamada,terörizme uluslararas? özelli?ini kazand?ran ?eyin,eylemin bir yönü ile bir ülkenin s?n?rlar?n? a?mas?,örne?in failin yada kurbanlar?n yahut da fiile bir ?ekilde i?tirak edenlerin vatanda?l??? nedeni ile yada fiilin i?lendi?i yer nedeni bir ülkenin s?n?rlar?n a??yor olmas? üzerinde durulmakta.Dolay?s? ile herhangi bir terörist eyleme uluslararas? niteli?ini veren ?eyin,o eylemin eylem yada destek aç?s?ndan yada amaçlar? aç?s?ndan bir ülkenin s?n?rlar?n? a??yor olmas?d?r denebilir.Sadece etki aç?s?ndan da bir ülkenin s?n?rlar?n? a?man?n,bir eyleme uluslararas? terörizm özelli?i kazand?rd??? bile söylenebilir.[46]



Sonuç

Osmanl? ve Türkiye Cumhuriyeti dönemlerindeki Ermeni kökenli ?iddet olaylar?n?n,üzerinde durulan terörizm ve uluslararas? terörizm kavramlar?n?n temel özellikleri ile yak?n benzerlikleri dikkat çekicidir.?ncelememizin yukar?daki ilgili k?sm? göstermi?tir ki,1800’lü y?ll?lar?n ba??ndan beri çe?itli Ermeni örgüt yada gruplar? taraf?ndan gerçekle?tirilen ?iddet
olaylar?n?n as?l maksad?n?n,özellikle Türkiye’nin do?u bölgesinin önemli bir k?sm?n? da içine alan ba??ms?z bir Ermenistan kurulmas?yd?.Daha önce belirtti?imiz gibi,?iddet eylemlerinden beklenen fayda Osmanl? devletini do?rudan y?kabilmek de?ildi fakat dikkat çekmek ve Bat? müdahalesini sa?lamakt?.Tipik bir terör ?iddet eyleminin yapmaya çal??t??? gibi gerçekle?tirilen eylemler sembolikti ve nihayetinde amaç için propaganda yaratmakt?.

Türkiye Cumhuriyeti döneminde ise amaç belirli oranda nitelik de?i?tirdi denebilir.As?l hedef olan,do?u topraklar?n? da içine alan bir Ermenistan hedefinin yan? s?ra,Osmanl?’n?n Ermenilere yönelik iddia edilen kötü muamelelerinin veya sözde Ermeni soyk?r?m?n?n intikam? ve bu iddian?n propagandas?n? yaparak yayg?n kabulünün sa?lanmas? hedefleri de güdülmeye ba?land?.[47] Öte yandan bu amaçlara,Türkiye’nin istikrar?n? ve bütünlü?ünü bozma maksad? da eklenebilir.Zira,Ermeni terörünün arkas?ndaki en büyük gücün Sovyet Rusya oldu?u ve deste?in,di?er Marksist-Leninist ve Sovyet Rusya taraf?ndan desteklenen Japon K?z?l Ordusu,K?z?l Tugaylar gibi örgütler vas?tas?nca da yap?ld??? belirtilmekte.[48]

Yukar?da belirtti?imiz gibi,bir eylem türünün terörizm olup olmad???n?n belirlenmesinde,güdülen amac?n hakl?l??? veya haks?zl???n?n bir unsur olamayaca??ndan hareketle,kimi devletlerce Ermenilerin Osmanl? Devleti zaman?ndaki veya Türkiye Cumhuriyeti dönemindeki amaçlar?n?n hakl? bulunmas?n?n,bu yasa d??? ?iddet olaylar?n?n terörizm eylemleri olmad??? gibi bir sonuç do?uramaz..Belirtti?imiz gibi,önemli olan amac?n niteli?i de?il,ba?vurulan yöntemlerin sistematik bir biçimde ?iddet içermesi ve bu nitelikleri ile de korku ve deh?et yaratmas?d?r.

Bu aç?dan bak?ld???nda,belirtilmesi gereken ?udur ki,Ermeniler,bir yöntem olarak,Osmanl? ve Türkiye Cumhuriyeti dönemlerinde, toplumun çe?itli kesimlerinde korku ve deh?et yaratan ve yasal olmayan ?iddet eylemeleri gerçekle?tirmi?ler ve birçok insan? öldürmü?ler,yaralam??lar ve birço?una da çe?itli türden zararlar vermi?lerdir.Yukar?da belirtildi?i gibi bu eylemler,isyan, ayaklanma,bombalama,öldürme,yaralama gibi çe?itli ?ekiller alm?? ancak,hemen hepsi de ?iddet içermi? ve sonuçta korku ve deh?et yaratm??t?r ve ayr?ca bu eylemler,belirli örgütlerce,planlanarak sistematik bir biçimde gerçekle?tirilmi?leridir.

Ermeni terör olaylar?n?n bir ba?ka özelli?i uluslararas? nitelik ta??mas?d?r.Daha 18.yüzy?lda Ta?naksutyan gibi Ermeni terör gruplar? Osmanl? devletinin s?n?rlar? d???nda kurulmu? ve baz? devletlerden önemli yard?m alm??lar ama eylemlerini Osmanl? devleti s?n?rlar? içinde gerçekle?tirmi?lerdir.Türkiye Cumhuriyeti dönemindeki Ermeni terör olaylar?n? gerçekle?tiren gruplar?n da,d??ar?da kurulmu? ve baz? ülkelerden destek alarak birçok ülkede ve bu arada Türkiye'de ve ço?u kez de Türk hedeflere yönelik birçok ?iddet eylemleri gerçekle?tirmi? olduklar? yukar?da,ilgili k?s?mda ayr?nt?s? ile belirtilmi?tir.





*Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ö?retim Üyesi,Çanakkale.
[1]Azmi Süslü,Fahrettin K?rz?o?lu,Refet Yinanç,Yusuf Hallaço?lu,Türk Tarihinde Ermeniler.Birinci Bas?m,(Kars:Kars Kafkas Üniversitesi Rektörlü?ü Yay?nlar?,1995),s.85-118.
[2]Salahi R.Sonyel,Turkey’s Struggle for Liberation and the Armenians.(Ankara:SAM Papers,2001),p.4.
[3]Örne?in,Türk Tarihinde Ermeniler adl? eserde“Osmanl? Devleti’ndeki Ermeniler birdenbire durup dururken ve hiçbir sebep yokken isyana kalkm??,ya?ad?klar? ülkeye ve halk?na kasyetmi? de?illerdir.Bu tutumun vebali,günah? ne Türklere ve ne de Ermeni?ere ait olmasa gerek”denmekte.s.118.Ayr?ca Erdal ?lter;hem Ermeni,hem de Türk halk?nda ufak tefek hatalar?n bulundu?una dair belgeler bulunmas?na ra?men,olaylar?n aç?k müsebbipleri ve tezgahlay?c?lar?n?n,belgeler ?????nda ara?t?r?ld???nda Osmanl? devleti üzerinde emelleri olan...bat?l? devletlerin...oldu?u görülecektir yorumunda bulunmakta. Erdal ?lter,Ermeni Kilisesi ve Terör,(Ankara:Ankara Üniversitesi Yay?nlar?,1996)
[4]Nicolas K.Laos,“Fighting Terrorism:What Can ?nternational Law Do?”Perceptions,Journal of ?nternational Affairs,March-May 2000,Vol.V,No.1.
[5]Antla?man?n 16 ve 61.maddeleri,Ermeniler için‘?slahat’yap?lamas?n? ve çe?itli sald?r?lardan korunmalar?n? öngörüyordu. Azmi Süslü ve di?erleri.a.g.e.,s.120-121.
[6]Enver Ziya Karal,Armenian Question,Ankara,1975,pp.12-13.Salahi R.Sonyel,a.g.e.,p.13.
[7]Salahi R.Sonyel,a.g.e.,p.14.
[8]Yavuz Özgüldür,Ali Güler,Suat Akgül ve Mesut Köro?lu,Her Yönü ile Ermeni Sorunu.(Ankara:Kara Harp Okulu Yay?nlar?,2001), s.155-161
[9]Enver Ya?arba?,Ermeni Terörünün Tarihçesi,(?stanbul:Petek Yay?nlar?,1984),s.1-42.
[10]Örne?in,Patrik M?g?rd?ç Hrimyan’?n ve Osmanl? Ermeni patri?i ?zmirliyan'?n faaliyetleri için,bak?n?z,Azmi Süslü ve di?erleri.a.g.e.,s.129,131.
[11]Sasun ayaklanmas?nda Bitlis’in Sason ilçesinde,iki H?nçak üyesinin çabalar?yla Müslümanlarla Ermeniler aras?nda bir huzursuzluk,güvensizlik ve çat??malar ba?lam??t?r ve sonuçta Haziran 1894'de ciddi çat??malar ç?km?? ve Eylül sonuna kadar sürmü?tür.Salahi Sonyel,a.g.e.,155-159.
[12]Azmi Süslü ve di?erleri,a.g.e.,s.150-151.
[13]Azmi Süslü ve di?erleri,a.g.e.,s.150-151.
[14]Ibid.,s.94,96,98,135,136.
[15]Atila ?ehirli,Türkiye’de bölücü terör Hareketleri ve Devletin Ald??? Tedbirler.(?stanbul:Burak Yay?nlar?,2000),s.206.
[16]Azmi Süslü ve di?erleri,a.g.e.,s.196-197.
[17]Salahi R.Sonyel,a.g.e.,p.16.
[18]Ibid.,p.24.Daha spesifik olaylar da belirtmek mümkündür.Örne?in,26 ?ubat 1915'de Arak manast?r?nda(Mu?)yap?lan arama esnas?nda,4'er ve bir Jandarma te?meni ?ehit edilmi?tir,Azmi Süslü ve di?erleri,a.g.e.,s.138.
[19]Eski Yunan adalet ve intikam tanr?ças?.
[20]Atila ?ehirli,a.g.e.,s.207.
[21]Bu suikast?n faili,Soghomon Tehliriand?r.
[22]Bu suikast?n faili Arshavir Shirakiand?r.
[23]Atila ?ehirli,a.g.e.,s.208.Ermeni komiteciler Atatürk’e de suikast planlam??lar fakat Türk güvenlik yetkililerince May?s 1925'de önlenmi?tir.1927'de bir ba?ka giri?im ?stanbul'da önlenmi?tir.Ibid.,s.209.
[24]Ermenistan’?n Kurtulu?u ?çin Ermeni Gizli Örgütü.1975'de Lübnan’da kurulmu?tur.Ayr?nt?l? bilgi için,bak?n?z,Francis P.    Hyland,Armenian Terrorism,the Past,the Present,the Prospects.(Oxford:Westview Press,1991),p.26.
[25]Ermeni Soyk?r?m? Adalet Komandolar?.
[26]Zafer Özkan,Tarihsel Ak?? ?çinde Terörden Politikaya Ermeni Meselesi,(?stanbul:2001),s.208-209.Atila ?ehirli’nin incelemesine göre,1973-1987 aras? y?llarda Ermeni terörist sald?r?lar? sonucunda 28 Türk diplomat?,34 Türk olmayan ki?i öldürülmü?tür.toplam 197 olayda 42 Türk katledilmi?tir.1973'ten 1987'ye kadarki Bombalarla,bask?nlarla,sabotajlarla, suikastlarla yöneltilen sald?r?larda 42 Türk ve 18 Türk olmayan ki?i hayat?n? kaybetmi?tir.Bunlar?n d???nda birçok suikast giri?imi de gerçekle?meden önlenmi?tir.Atila ?ehirli,a.g.e.,,s.238,239.Bir internet sitesinde ise öldürülen Türk diplomat say?s?n?n 34 oldu?u belirtilmektedir.Bak?n?z,www.ermenisorunu.gen.tr/
[27]Francis P.Hyland,a.g.e.,p.29.
[28]Francis P.Hyland,a.g.e.,p.29.
[29]Örne?in bak?n?z,M.Sami Denker,Uluslararas? Terör,Türkiye ve PKK.(?stanbul:Bo?aziçi Yay?nlar?,1997),s.3.
[30]?mzac? devletler:Belçika,Bulgaristan,Çekoslovakya,Fransa,Yunanistan,Hollanda,Romanya,?spanya,Türkiye,Yugoslavya,Arnavutluk, Arjantin,Dominik cumhuriyeti,Ekvator,M?s?r,Estonya,Norveç,Peru ve Venezüella.
[31]?lgili k?s?m,yazar taraf?ndan Türkçe’ye çevrilmi?tir ve ?ngilizce metin ?öyledir:“any act intended to cause death or
grievous bodily harm or loss of liberty tö(a)heads of States,persons exercising the prerogatives of heads of States and their hereditary or designated successors,(b)wives and husbands of the above-mentioned persons,(c) persons charged with public functions or holding public positions when the act is directed against them in their public capacity”.
[32]?lgili k?s?m,yazar taraf?ndan Türkçe’ye çevrilmi?tir ve ?ngilizce metini:“willful acts of damaging public property,
endangering lives as well as manufacturing machines with a view towards committing such acts anywhere.”
[33]Yazar taraf?ndan Türkçe’ye çevrilmi?tir.Bak?n?z,Annex,I.K?s?m.?ngilizce metin ?öyledir:“criminal acts intended or calculated to provoke a state of terror in the general public,a group of persons or particular persons for political purposes are in any circumstance unjustifiable,whatever the considerations of a political,philosophical,ideological,racial,ethnic, religious or any other nature that may be invoked to justify them;”
[34]?ngilizce ifadesi:“Terrorism is the causing of terror to individuals or to groups of them or to the community at large, by committing serious violent crimes against certain individuals or indiscriminately against innocent citizens and with certain ends in view,especially ones of ideological,philosophical of socio-political character.”Spinellis,“Terrorism”,Revue Hellenique de Droit Inrernational,1994,pp.445—462.
[35]Tan?mlar?n hepsi için bak?n?z.M.Sami Denker,a.g.e.,s.3-5.
[36]Laos ?u yorumda bulunmakta:Before 1936,the legal framework for the prevention and punishment of terrorism was mainly restricted to the national level.Examples include a Hungarian law of 1921 providing“for the more active defence of the State and the society”,a Bulgarian law for the defence of the state,a Yugoslav law of 1921 for the security and order of the state, a Romanian law of 1924 for the punishment of public-order offences and the Soviet penal code.However,an intergovernmental conference to repress terrorism opened in the League of Nations Palace on 1 November 1937,under the presidency of count Henry Carton de Wiart of Belgium,elaborated the draft Convention for the Prevention and Punishment of Terrorism and another one that provided the necessary machinery by establishing the first international criminal court.Nicolas K.Laos,a.g.e.,s.
[37]?ngilizce metni:“unlawful use or threatened use of force by a revolutionary organization against individuals or property with the intention of coercing or intimidating governments or societies,often for political or ideological purposes.”
[38]?ngilizce metni:“Premeditated,politically motivated violence perpetrated against non-combatant targets by sub-national groups or clandestine state agents.”Source:Louis Rene Beres,‘The Meaning of Terrorism-Jurisprudential and Definitional Clarifications’,Vanderbilt Journal of Transnational Law 28,1995.
[39]Daha çok ula??lmak istenen hedefin niteli?ine göre terörizm de çe?itli türlere ayr?lmakta.Bölücü terör,?rksal terör, sosyal ve ideolojik terör,dinsel terör,gibi.M.Sami Denker,s.6-8;Sertaç Ba?eren.“Terörizm:Kavramsal bir De?er”,içinde,Ümit Özda? ve Osman Metin Oztürk(derl.),Terörizm ?ncelemeleri;Teori,Örgütler,Olaylar.(Ankara:ASAM,2000),s.4.
[40]Ayr?ca bak?n?z,M.Sami Denker,a.g.e.,s.5.
[41]Bak?n?z,Tuncer Günay,Türkiye’de Terör ve Terörizm.(Ankara:Berikan,2001),s.10.
[42]M.Sami Denker,a.g.e.,s.15.
[43]Sertaç Ba?eren,a.g.e.,s.4
[44]?ngilizce metni:“an ideologically motivated strategy of internationally proscribed violence designed to inspire terror within a particular segment of a given society in order to achieve a power-outcome or to propagandize a claim or grievance irrespective of whether its perpetrators are acting for and on behalf of themselves or on behalf of a state.”(‘A Policy -Oriented Inquiry into Different Forms and Manifestations of International Terrorism’,in Legal Responses to International Terrorism-US Procedural Aspects,1988,p.xxiii)
[45]Sertaç Ba?eren,a.g.e.,s.4.
[46]Örne?in,A.Kalender,“milletleraras? etki yaratan eylemler”tan?mlamas?n? kullanmakta.Ahmet Kalender,Organize Suçlar ve Terör.Belgelerle Türk Tarihi Dergisi,Haziran 2001,say? 53,s.110.
[47]ASALA terörünün hedefi Do?u Anadolu’nun Türkiye'den kopar?lmas? ve soyk?r?mla suçlad??? Türkiye’nin cezaland?r?lmas? olarak bilinmektedir.Bu çerçevede Türkiye ile iyi ili?kiler kuran ve Türkiye'ye yard?m eden bütün devletler,ASALA’n?n dü?man? ve terörünün hedefi olarak ilan edilmi?tir.
[48]Sovyet Rusya ba?lant?s? için,bak?n?z,Atila ?ehirli,a.g.e.,s.218-222.
 ----------------------
* Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Öğretim Üyesi,Çanakkale -
- Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-II.Cilt
        
   «  Geri