Anasayfaİletişim
  
English

ERMEN? ZULMÜNÜN SARIKAMI? VE ÇEVRES?NDE GÜNÜMÜZDEK? ?ZLER?

Yrd.Doç. Dr. Gürsoy SOLMAZ*
Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-III.Cilt
 

 le="text-align: juğÿ–:ERMEN? ZULMÜNÜN SARIKAMI? VE ÇEVRES?NDE GÜNÜMÜZDEK? ?ZLER?292˜‰ly: Verdana;">ERMEN? ZULMÜNÜN SARIKAMI? VE ÇEVRES?NDE GÜNÜMÜZDEK? ?ZLER?

Yrd.Doç.Dr.Gürsoy SOLMAZ**



Yak?n tarihimiz yok edilmemize karar veren devletlerin bu kararlar?n? yerine getirmek için verdikleri haks?z mücadelenin zulmü ile doludur.

Haks?zl?? ve ona dayanan zulmü tarihinin hiçbir döneminde ya?atmam?? olan ecdad?m?z as?rlarca idaresi alt?nda bulunan kavimlere en adil olmak yönünde yüzy?llarca hizmet vermi?tir.Bazen ve ço?unlukla iyili?ine ma?lub olmak gibi bir kaderi de bu sayede ya?am??t?r.En güzel örne?i ise as?rlarca nimet yedirdikleri ve sadakatlerini görmeye al??t?klar? Ermeniler’in bu tav?rlar?nda gördükleri çi?liktir.

Müslüman bir idare alt?nda Hiristiyan bir kavmi görmek istemediklerinden ötürü,onlar? aleyhte k??k?rtan o zihniyet mensuplar?,onlar? isyana te?vik ile asili?e,öldürmeye k??k?rtmak ile de katilli?e yönlendirdiler.Sonrada onlara“yavuz h?rs?z” rölünü verip izlerken alk??lad?lar...Onlar?n katilliklerine göz yumarak Türk-?slam ahalinin telef edilmesine,yak?lmas?na ve çe?itli zulumlerle öldürülmesine ses ç?karmad?lar.Etkinin do?urdu?u tepkiyi ise ?imdi parlementolar?nda“soyk?r?m”diyerek tarihe geçirmek istiyorlar..Oysa kendi tarihlerinde o nitelikteki olaylar?n çoklu?unu böyle unutturmak istediklerini biliyoruz...Çünki biz o zihniyeti,Ortaça? Avrupas?’nda-Haçl? zihniyeti-diye sefer ederken gördük.Bitmeyen o seferler Sar?kam??’ta da? da? ?ehitlerimize mal olurken,Çanakkale’de geçilmez oldu.Sonraki desiseleriyle Mara?’?n Kahramanla?t???, Urfa’n?n ?anl?la?t???,Antep’in Gazile?ti?i destanlarla Anadolu bir yine vatanla?t?...-U?runda ölünürse vatan-olaca??n? bildi?imiz Anadolu:Erzurum’da Dada?,Adana’da Karda?,?zmir’de Efele?ti.Bir ba?tan bir ba?a insanlar?m?z ölüm pahas?na ?ehitler bar? oynad?lar yüzbinlerle... .

Dada?lar diyar? Erzurum,?ehitler yurdu Sar?kam?? ve Anadolu’nun kilidi kutsal Kars yaylas?,I.Dünya Harbi’nin gergefinde ya?ad?klar?yla böylesi bilinmeye de?er olaylara sahne olan beldelerimizdendir.

Çevreyi tan?ma tarihinin ana karakteri say?l?r.Bu çevre bulundu?umuz yöre ise,bizim için daha önem kazan?r.Bunu objektif olarak kendimizin yapmas?,çevre tarihini tan?mada daha da etkili olur.

Tüm Anadolu’da oldu?u gibi,Do?udaki vilayetlerimiz ve bu arada Erzurum,Kars gibi iki kom?u vilayetimizin aras?ndaki yerler tarihin cilvesinin çirkin örneklerini I.Dünya Harbi’nde ya?am??t?r.Bu çirkinlik I.Dünya Harbi’nde cereyan eden gerek Rus gerek Ermeni zulmünden ba?ka bir?ey de?ildir.

Sava? görmü?,o günleri ya?am?? dedelerimizin,ninelerimizin an?lar?n? anlat?rken gözya?lar?n? tutamad?klar? ço?umuzun ?ahit oldu?u gerçeklerdendir.Hele bu gerçekler Ermeni zulmünün en korkunç örnekleri ise dinlemek bile yürek ister.

Geçmi?i ö?renmek,o bilgiyi bu güne uyarlayabilmek tarihin tekerrürünü engeller.Bu cümleden,dün vah?etini en profesyonelce yapan can dü?man?,bugün ve yar?n ayn? ?eyi ba?ka isim ve renklerde yapabilir,yap?yor da...O halde bize dü?en,geçmi?in o günlerini bilmek;o bilinçle bugün ya?amak,o ya?ant? ile gelece?e iyi bakmakt?r.Bunu yeti?en nesillere aktarmakt?r.Böyle yap?nca tarihten gerekli dersi alaca??m?z;vatan ve millet de?erlerini bilmekli?imizle k?stas te?kil edecektir.

Ermeni zulmü gören dedelerimizin ninelerimizin anlatt?klar? Kars,Erzurum ve Van çevresinde o günleri bütün çirkinli?i ile gözler önüne sermektedir.

Ermeni zulmünü Erzurum’dan-Erivan’a kadar ya?am?? Vatanda?lar?m?z?n anlatt?klar?ndan anlad???m?z kadar?yla özetlersek Ermeniler; Türk, Kürt, Çerkez, Lezgi kimi bulmu?sa en hunhar ?ekilde öldürmü?tür.Huylu huyunu terk etmeyece?ine göre bugünde ayn? ?eyi Karaba?’da yapm?yor mu?Yapmad? m??

Ruslar,Türkiye ile Azerbaycan aras?n? kesmek amac? ile 1829 Edirne Antla?mas?’na göre Türkiye’den ve sonra ?ran’dan getirdikleri Ermenileri onlar?n Katoliskoslu?unun bulundu?u Revan/Erivan bölgesine yerle?tire yerle?tire 90 y?lda bir “Ermenistan Çekirde?i”kurmaya çal??t?lar.Böylece Ermenileri,?skenderun Körfezi’ne ç?kmada alet olarak kullanmay? güttüler. Böyle iken 1907 y?l?nda 7 sancakl? Erivan ilinin ancak üç sanca??nda suni bir Ermeni ço?unlu?u vard?.Di?er dört sancakta Türkler ço?unlukta idi.”

1877-1878 Osmanl?-Rus Harbi neticesinde Üç-Sancak(Kars-Ardahan-Batum)bölgesi tazminat kar??l??? olarak Ruslar’a verilmi?ti. Bu tarihten sonra an?lan yörede Rus idare ve zulmü 40 y?l devam etmi?tir.Böylece Anadolu’nun“do?u kilidi Kars”ili ve çevresi, halk?m?z?n deyimiyle“K?rk y?ll?k kara günler”e girmi? oluyordu.

Dedelerimizin tabiriyle 93 Harbi(1877-1878)’nin sonunda yap?lan Ayestefenos ve Berlin Andla?malar?’n?n maddeleri aras?nda “?ark’ta Ermeniler’le meskun yerlerde ?slahat”yapmak i?i de kabul edilmi?ti.

36 bin kilometrekare arazi ve 700 binden fazla nüfusuyla Rusya’ya,o zamanki Rusya bütçesinin iki-buçuk misli eder(bir milyar 410 milyon ruble:takriben 146 milyon Osmanl? alt?n?)bir parayla tazminat yerine terkedilen“Üç Sancak”yani Kars,Ardahan,Batum ve buraya ba?l? dört ilçenin ahalisinden isteyenler göç edebileceklerdi.Aksi halde göç etmeyenlerin Rus vatanda?? say?laca?? geçerli olaca??ndan,üç y?l içinde 82 bin Türk,canlar? pahas?na Osmanl? s?n?r?na geçerek Anadolu’nun çe?itli yerlerine göç etmi?lerdi.Bugün Anadolu’nun her il ve ilçesinde çok say?da Karsl?’n?n bulunmas?n?n sebebi budur.Erzurum ise tarihi boyunca cehkle?e cenkle?e verdi?i mücadelesini Ermenilere kar?? da sürdürmü?tür.Bu sebeple zulüm her iki vilayetimiz halk?nda da Ermeni ad?n? ça?r??t?r?r.I.Dünya Harbi’ne gelene kadar,Üç Sancak yöresinde Rus idaresi;mevcut medrese ve rü?tiye okullar? kapat?p,?ehitlik,türbe,mescid,cami gibi birçok yap?y? yok etmi?tir.Halk?n kültür ve medeniyet kayna?? olan bu kurulu?lar?n kapat?lmas? yan?nda halk;fakir,cahil,yoksul,yurtsuz ve yuvas?z b?rak?lm??t?r.Tahsili olanlar öldürülmü?,Türkçe kitaplar toplat?larak yak?lm??,halk cehalet ve karanl??a itilmi?tir.

Öte yandan sistematik olarak ortadan kald?r?lm?? ve yok edilen Türk halk?ndan bo? kalan yerlere Khakol,Dukhopor,Malakan gibi Rus kolonileri,Rum,Ermeni,Yezidi,Asuri gibi gayrimüslim ahali yerle?tirilmi?tir.Böyle olmakla yer isimleri ço?unlukla Türk kalm??t?r.

“Gazonni”denen Rus arazi tüzü?ü uygulanarak Türkler’in toprak mülkiyeti de kald?r?lm??t?r.1897 say?mlar?na göre,yörede Türk ve ?slam varl??? oran? %51‘e dü?mü?tür.Ruslar i?galleriyle birlikte idari yap?da baz? düzenlemelere giderek,kurulan Karst Oblast’?(ikinci derecede vilayet)Merkez Kars,Ka??zman,Horasan ve Soganlug(Sar?kam??)okruglar?na(kazalar?na)ay?rm??lard?. Soganlug kazas?n?n merkezi askeri amaçlarla kurulmu? olan Sar?kam?? kazas?yd?.

Çarl?k,idaresi di?er yerlerde oldu?u gibi Sar?kam?? ve çevresinde de bir dizi nüfus say?m? yapm??t?r.Bunlardan 1898 y?l? say?m sonuçlar?na göre Soganlug kazas?nda 9841 kad?n ve 9132 erkek nüfustan olu?an 18.973 nüfus bulunuyordu.[1]Belirtilen say?m y?l?nda toplam nüfusa askeri nüfus dahil edilmemi?tir.?dari taksimatta yap?lan baz? de?i?iklikler nedeniyle,Soganluk kazas?n?n nüfusu 1904 y?l?nda belirgin bir ?ekilde azalm??t?r.Nitekim 1904 y?l? say?mlar?na göre kazada 3535 kad?n ve 3953 erkekten olu?an 7488 nüfus ya??yordu.[2]Askeri nüfusun,toplam nüfusa dahil edildi?i 1914 y?l?nda ise Soganlug kazas?n?n nüfusu 24.345 kadard?.[3]

Ruslar ve Ermeniler yeni aç?lan caddeler üzerinde kendi hesaplar?na ev ve konutlar yaparak,Türk mahallelerindeki tek bir imar ve yap? hareketine ise ?iddetle kar?? ç?km??lard?r.

Çarl?k idaresi Tiflis-Kars,Sar?kam??,Ka??zman,Ardahan’da k??la ve askeri pavyonlar yapm??lard?r.Askeri amaçla yap?lan binalar ve yol yap?m?nda kullan?lan ta?,çak?l ve malzemeyi hep civardaki Türkler’e ta??tt?r?p,çal??t?rm??lard?r.

Yöredeki ormanlar? i?letip,çevre köylerdeki Türk ve ?slam ahaliden zorla para toplay?p,çe?itli büyüklükte kiliseler yapm??lard?r.

“Büyük-Ermenistan”kurma hayalini gerçekle?tirme u?runda geni? bir ?ekilde çal??an Ermeni Ta?nak Komitesi,Anadoluda birçok kiliseleri köy manast?rlar?na var?ncaya kadar silah ve cephane deposu haline getirmi?ti.

Diyarbak?r,Bitlis,Van ve en çok Mu?’tan takipten kurtulmak için silahl? çeteler halinde Kars iline kaç?p gelen ihtilalci ve cani Ermeniler buradaki Ermeniler’ide te?kilatlar?na alarak“Can-Fida”adl? fedai çeteleri kurarak,köy yollar?nda ve ?ehirlerle kasabalarda tenha dü?ürdükleri Türkler’i öldürüyor,soyuyor ve benzeri tecavüzlerde bulunuyorlard?.

Yavuz ve Midilli’nin Bo?azlardan geçtikten sonra Karadeniz’deki Rus gemi ve limanlar?n? bombalama hadisesi ile I.Dünya Harbi’ne girmi?tik.

Deniz sald?r?s?n? ba?latan bizdik ama,kara sald?r?s?n? da ba?latan Ruslar oldu.

1 Kas?m 1914'de Sar?kam??’tan Pasinler’e do?ru hududu geçen Ruslar,Karaköse-Murat Suyu cephesinden de ayn? surette ilerlediler.

Ordumuz Ruslar’a kar?? Köprüköy ve Azap’ta kar?? koymu?,hatta zafer kazand??? günlerde planlar? ?stanbul’da yap?lm?? Sar?kam?? ihata(çevirme)harekat?n?n icras? için Enver Pa?a,Erzurum’a gelmi?ti.Hayat?nda fiilen bir alay komutanl??? bile yapmam??,tecrübesiz Enver Pa?a,gençli?inden ileri gelen ço?kunlu?u ile Sar?kam?? Çevirme Harekat?’na giri?mi?ti.Üçüncü Ordumuza ba?l? IX.,X.,XI.Kolordular?m?z?n görev ald??? bu bile bile intihar seferinde ordumuz Sar?kam??’a girmi?,Selim’e varm??,Kars’a do?ru ilerliyor iken talih bize gülmemi?ti.3 metre karda,eksi 30 derece so?ukta Kolordular?m?z geceledikleri siperlerde donarak ?ehit oldular.[4]Bu s?rada“Rus ordular? ba?bu?u”Çar II.Nikola az kals?n bir ke?if müfrezemizin esiri olacakken ?ans? yaver gitti.[5]Oysa Ruslar“Kars’a çekilmek için”ricat tertibat?n? bile alm??lard?.[6]

Sar?kam?? Muharebesi’nde pani?e kap?lan Ruslar,müttefikleri ?ngiltere ve Fransa’dan,Türkler’i durdurmak için ikinci bir cephe aç?lmas? için ?srar etmi?lerdir.1915 Çanakkale ç?kartmas? bu yüzden yap?lm??t?.Bilindi?i gibi Çanakkale Sava?lar?,Türk ordusunun zaferiyle bitmi?ti.Çanakkale’nin geçilmez olu?u ise Rusya’n?n çöküntüsünü h?zland?rm??,Rus Çarl???n?n erkenden çökmesini sa?lam??t?.

Her haliyle Sar?kam?? bize büyük bir ibret oldu?u kadar,tarihimizin parlak bir ?eref sahifesi olarak bilinmelidir.[7]

Aral?k 1914 ile Ocak 1915 aras?ndaki Sar?kam?? Felaketimizden sonra Ruslar,Çanakkale cephesinde;?ngilizler yenilip çekilince; serbest kalan kuvvetlerimizin bir k?sm?n?n Kafkas cephesine gönderilece?ine dair rivayetleri duymu? olduklar?ndan Do?u’daki Türk ordusuna takviye kuvvetler gelmeden Üçüncü Ordumuza yüklenmeye karar verdiler.

Askerlerimiz ba?ar?l? bir ?ekilde kar?? koymalar?na ra?men,mevcut azl??? yüzünden gerilemek zorunda kald?lar.

Ruslar 16 ?ubat 1915'te Erzurum’u,18 Kas?m’da Trabzon’u i?gal ile 20 Ocak-2 Mart aras?nda Mu? ve Bitlis’i ald?lar.

Ruslar’?n,i?gali zaman zaman duraklamas?na ra?men devam etmi?,A?ustos 1916 ba??nda Karadeniz k?y?s?nda Tirebolu önlerinden, Erzincan bat?s?nda Munzur Da?lar?’na kadar cephelerini geni?letmi?lerdi.

Bu hareketlerle takatlerinin sonuna yakla?an Ruslar,Sar?kam?? Harekat?m?z yüzünden aç?lan Çanakkale’den müttefikleri geçemeyince,bu sebeple y?k?l??lar?n? h?zland?r?p ihtilalle noktalad?lar.

Do?u ve Güney-Do?u Anadolu’yu zaptetmek ve Anadolu’yu ?ngiltere,Fransa,?talya,Yunanistan gibi yanda?lar?yla payla??p,bir de Ermenistan kurma hayal ve emellerinde olan Rusya’da,9 Mart 1917 de ihtilal ba?lad? ve 7 Kas?m 1917 de Bol?evikler idareyi ele ald?lar.Rus ordusu çözülmü?tü.Lenin’in emriyle“toprak sahibi olmak isteyen”askerlerden alt? kolordu geri dönü? yaparak Sar?kam??’a,oradan da memleketlerine çekildiler.Yerlerini Ermeni birlikler almaya ba?lad?.O kadar ki Rus silah ve malzemesinden faydalanan Ermeniler üç tümen kurmay? ba?arm??lard?.

Zaten harp esnas?nda gerisini tehlikede gören ordu,bu tehlikeyi uzakla?t?rmak için daha 1915’te“Tehcir Kanunu”nu ç?karmam?? m?yd??

Büyük Ermenistan hülyas?nda bulunan Ermeniler,Türkler’in tek dü?man? olarak Ruslar’?n terk ettikleri cepheyi tutmaya ba?lad?lar.Böylece yörede Ermeni zulmü ba?lam??t?...Zaten gerek psikolojik,gerek lojistik gerek f?rsat itibariyle zulüm yapmaya Ermeniler o ?artlarda çok müsait idiler..Bu gerçe?i ve nedenleri asker,sivil tüm ilgili insanlar kabul ederler. Mondros’un imza edildi?i,memleketin i?gal alt?na girdi?i o günlerde elinde silah olmayan ve da??t?lm?? bir ordunun soyk?r?m gibi eylem gerçekle?tirece?ine dünyadaki hangi stratejist inan?r ki...Üstelik Anadolu’nun de?i?ik ve çe?itli yerlerinde çe?itli say?da ama etkin bir i?gal kuvveti var iken.Hele Erzurum’da ?ngiliz ve Rus Subaylar?n?n oldu?u gerçe?i de hat?rlan?rsa katliam ve zulüm yapmaya muktedir ve f?rsat? olan Ermenilerdir.Bunu hiç kimsenin yats?mamas? ve kabul etmesi gerekir.

Rusya’da yeni yönetim 1914 de ba?layan Dünya Harbi’nin de verdi?i ac?lar? giderebilmek için bar??a muhtaçt?.Bu psikoloji içinde Bol?evik yönetim ilk milletleraras? antla?mas? olan Brest-Litovsk’u 3 Mart 1918 de imzalad?.Osmanl? Devleti,bu antla?ma ile hem i?gal edilmi? topraklar?n?n hem de 1878'de Ayestefenos Antla?mas?yla sava? tazminat? yerine verdi?imiz Kars-Ardahan-Artvin illerimizin geri al?nmas?n? sa?l?yordu.Her ne kadar bu bar?? antla?mas?n?n 4.maddesi gere?i Ruslar?n geri verece?i bu topraklarda seçim yap?lmas? da istenmi?se de yap?lan seçimlerde,Üç Sancak halk? çok büyük bir ço?unlukla Anavatan’a kat?lmak istediklerini göstermi?lerdi.

Üç Sancak(Kars-Ardahan-Artvin)bölgesinin Anavatan’a kat?lmas?n? kabul etmek istemeyen Ta?nak Ermeniler;Erzurum,Erzincan ve Kars illerimizde korkunç k?y?c?l?k hareketlerine ba?lad?lar.

Sözümüzün bu yerinde dün bugün ili?kisi içinde k?saca Ermeni faaliyetlerinin ana hatlar?na de?inmek yerinde olacakt?r.
Ba?lad??? günden itibaren Anadolu’da ç?kart?lan Ermeni isyanlar?n?n d?? güçler taraf?ndan Türkiye’yi bölüp parçalamak amac?yla ç?kart?ld??? bilinmektedir.Ayr?ca Avrupa’daki temsilciliklerimize yönelik özellikle 1973-1985 y?llar? aras?ndaki sald?r?lar ve haks?z cinayetler,Da?l?k Karaba?’da Azeri Türkleri’ne kar?? yine Ermenilerce düzenlenen terör ve katliamlar ile PKK terör örgütünün Ermeni dayan??mas? ile varl???n? sürdürdü?ünü bilmeyen yok iken,nedense Bat? Dünyas? bütün olanlara sessiz ve seyirci kalmaktad?r.

Yukar?daki paragraflar? biraz açarsak,çok k?saca ?unlar? söyleyebiliriz.

Dün;Ermeni“Ta?nak Komitesi”Kürt vatanda?lar?m?z? kendi saflar?na kazand?rmak için büyük gayretler sarfetmi?tir.Bu konuda en büyük yard?m? da Ruslar’dan görmü?tü.Gerek Rus ve gerekse Ermeniler’e göre Kürtler ve Ermeniler karde? kavimlerdi.Böyle iken 1917 Bol?evik ihtilali ile Do?u’dan çekilen Ruslar ellerindeki silah,mühimmat ne varsa Ermeniler’e teslim ederek gittiler.O silahlarla Ermeniler’in kimleri öldürdü?ünü de bütün Do?u Halk? biliyor.

Gerçektir ki,ASALA Ermeni örgütünün uzant?s? olan PKK’n?n kimlerden ald??? silahlarla kimleri öldürdü?ü bilinmektedir..

Birinci Dünya Harbi’nde,Do?u’daki istila hareketlerini kolayla?t?rmak isteyen Ruslar,Kürt-Ermeni i?birli?i fikrinde Sünni Kürtler’den asla yüz bulamam??ken,bu defa Alevi Kürtler’e yana?arak,mesela Dersim(Tunceli)’de az da olsa bir k?s?mlar?n? kand?rm??t?.Güya Alevi Kürtler,“Müslüman Ermeni”lerdi.Ama çok geçmeden,“Türk ve Kürd’ü her yerde,her türlü ?artlar alt?nda vur”[8]slogan?,özellikle Dersim(Tunceli)’de Ermeni yalanlar?na kananlar? uyand?rm??t?.O Dersimliler ki,1917 y?l?nda“Dersim Milisleri”ad?yla Deli Halit Pa?a’n?n emri alt?nda olarak Erzincan ve Erzurum’un Ermeniler’den temizlenmesinde büyük fedakarl?klar göstermi?lerdi.[9]

Kürtler’e:“kirve”olduklar? haberlerini daima gönderen Ermeniler bu yalanlar?na hiçbir Kürt A?iret Reisini kand?ramam??t?r. Haber ve mektup gönderilenlerden biri Mehmet Arif Bey’in“Ba??m?za Gelenler”isimli kitab?nda ad? geçen Kaskanl? Re?it Bey’in o?lu olan Eyüppa?a adl? a?iret reisi bilakis Ermeniler’e aman vermemi?,Kars’?n al?nmas?na kadar yörede Milli-?ura hizmetinde olarak Oltu Milis Kumandan? olarak çal??m??,Kars’?n al?nmas?nda da görev üslenmi?tir.Eyüppa?a/Eyüppa?o,Kaz?m Karabekir’in “?stiklal Harbimiz”isimli eserinde de çe?itli yerlerde(S.285,286,370,326)an?l?r.

Bugün,iç ve d?? dü?manlar Türk Devleti’ni parçalamak için bölge insan?n? Türkler’den ayr? bir etnik grup gibi gösterme faaliyetlerine girerek,tarihi gerçekleri de tahrif etmekten çekinmiyorlar.Oysa bilmiyorlar ki Do?u’daki halk“Koyun kuzusunun aya??n? k?rmaz”[10]atasözünün anlam?n? çok iyi bilmektedir.

Dün;Kürt-Ermeni i?birli?ini sa?lamak için Avrupa’n?n yöreye birçok ajanlar gönderdi?ini de belirtelim.

Bugün de turist k?l???yla gelip;kelebek,kurba?a,y?lan yakalamak bahanesiyle araziye ç?k?p PKK’l?larla görü?üp,kuryelik ve ajanl?k yapanlar? da biliyoruz.

Konumuzla ilgili olan Kars ve Erzurum civar?nda hiçbir aile yoktur ki,geçmi?te dedesi-nineSi veya yak?nlar?ndan biri Ermeni kur?unu veya süngüsü ile ?ehit edilmemi?,yaralanmam?? olsun...Bunun hiçbir istisnas? da yoktur.

Bu gerçek yörede ya?ayan herkesin malumu iken Ermeni örgütleri“Türkler’le kan,Kürtler’le toprak davam?z var,”diyorlar.

Garip olan Avrupa destekli bölücü ve terörist örgütler ASALA ve PKK’n?n ayn? topraklar üzerinde hak iddia etmeleridir. Yahudiler’in din kitaplar?“Tevrat”da,F?rat ile Dicle nehirlerinin do?du?u ve aras?nda kalan yerler“Kutsal Topraklar”dan say?ld???na ve buras?n?n Yahudiler’in ilgi alan? içinde oldu?unu da belirtelim.

Hal böyle iken,Kürtler’in sadece Türkiye’de ya?amad???n? da biliyoruz.O zaman ?ran,Irak,Suriye’de ASALA ve PKK faaliyetleri görülmedi?ine göre,bu demektir ki;Kürt ba??ms?zl???n? ille de Türkiye’de aramak,Ermeniciliktir.”[11]

Ermeni terör örgütünün özellikle K?br?s Bar?? Harekat?’m?zdan sonra ba?lamas? ise Ermeni-Rum i?birli?inin belirmeye de?er ba?ka bir yan?d?r.Ermeni örgütleri ve onlar?n ma?as? PKK’n?n,K?br?s’?n Rum Kesiminde ve Yunanistan’da e?itilmeleri de bunu do?rulamaktad?r.Buradan ç?kar?lacak sonuç;“Türkiye’nin dü?man?,benim dostumdur,”atasözümüzü hat?rlat?yor.Zaten Yunanl?’n?n yapt??? da budur.

Bugün,Ermeni propaganda sloganlar? içinde,“K?br?s meselesi,Ermeni meselesi ile e?de?erdir”ve“Do?u ve Güneydo?u Anadolu Ermeniler’in ana yurdudur”temalar? çok dü?ündürücüdür.

Son dönemde Do?u ve Güneydo?u Anadolu’da terör olaylar?nda Ermeniler’in;Azerbaycan olaylar?nda da PKK militanlar?n?n yer alm?? olmalar?,ASALA-PKK beraberli?inin bu yolda devam etti?inin en belirgin örne?idir.

Ayn? Ermeni 1987 y?l?nda 220 bin Azeri Türk’ünü Ermenistan’dan Azerbaycan’a göçe zorlad?.?imdi de buradaki Kürtleri Azerbaycan’a sürüyor.1987 A?ustos’undan beri Azerbaycan Cumhuriyeti topraklar?nda,Da?l?k Karaba?’da Azeri Türkler’i,Ermeniler taraf?ndan insanl?k d??? usullerle zorla göçe zorlan?yorlar.Bu yap?lanlar önceden tasarlanm?? ?ekilde,tam bir soyk?r?m ?artlar? içinde tatbik edilmektedir ve insanlar ya?ad?klar? topraklardan uzakla?t?r?lm??lard?r.Bu insanl?k d??? maksatl? soyk?r?m?n önlenmesine büyük devletler seyirci kal?yorlar.Birinci Dünya Harbi’nde de böyle olmam?? m?yd??...Bu harpte binlerce masum Türk ve Kürt ?ehit edilmi?tir ki bu rakkam 1.5 milyondan az de?ildir.[12]Bugün Karaba?’da nüfus ço?unlu?u sa?lamak isteyen Ermeni,o günlerde de Kars ve Erzurum’da ço?unluk sa?lamak için ayn? ?eyi yapm??t?...Amerika ve Avrupa Devletleri ise k??k?rt?p Seyretmekten ba?ka ne yapm??lard?...Bugün de ayn? ?ekilde yap?yorlar.

Ermeni terörü bütün bu yapt?klar?nda en büyük psikolojik ve moral deste?ini,Türk Dünyas?’na kar?? hala haçl? zihniyet ve dü?üncesini b?rakmam?? kilise ve kilise birliklerinden görmü?tür.[13]

Zaten Müslüman bir idare alt?nda H?r?stiyan bir halk b?rakmak istemeyenler Osmanl? hakimiyetindeki H?r?stiyanlar?n müstakil olmas?n? sa?lamak için yapt?klar? u?ra??lar? en son Ermeniler içinde kullanm??lar ve Ermeniler Osmanl? idaresinden ayr?lan en son H?r?stiyanlar olarak bilinirler.Zaten di?er Hir?stiyanlar’a az?nl?k statüsünü Lozan’da sa?lam??lard?.



SARIKAMI? VE C?VARINDA ERMEN? ZULMÜNÜN GÜNÜMÜZE KADAR GELM?? ?ZLER?

Ermeni zulmünün yap?ld??? beldelerimizden birisi olan Sar?kam?? ve civar?ndaki köylerde bugün Ermeninin yapt??? izler halk taraf?ndan ibretle anlat?lmakta ve o zulme mekan olmu? yerler o günlerin ac? hat?ralar?yla yeni yeti?en nesle aktar?lmaktad?r.

Kaz?m Karabekir“Sar?kam??’ta“çar?? ve anbarlar ve baz? binalar yan?yordu.(Koca kasabada)Bir Rus ailesinden ba?ka kimsecikler de yoktu.Ermeniler,Selim civar?na çekilmi?ti.”[14]Diye yazarak o günkü ac? tabloyu betimlemi?tir.

??te o günlerde Ermenilerin,Karakurt civar?nda yapt??? zulümler esnas?nda Zaraphane(Çayaras?)köyünde o zaman bir Rus binas? olan postane binas?ndaki yak?lan Müslümanlar?n ya? izleri hala o bina ta?lar?nda belli olmaktad?r,Yine bugün Sar?kam?? yak?n?ndaki Karahamza,Katranl? ve Kekeç,Koyunyurdu(Berne)köylerinde o zaman Müslüman halk?n toplanarak yak?ld?klar? merek, bina ve harman yerleri bugün bile ibreti alem durmakta ve halk taraf?ndan muhafaza edilmektedirler:

1910 tarihli Rus y?ll???nda Sar?kam??’taki mevcut 43 köyün alt? tanesi Ermeni köyü olarak belirtilmi?tir ve o köylerde aradan y?llar geçmi? olmas?na ra?men“ma?atl?k”denen Ermeni mezarl?klar? hala muhafaza edilmektedir ve halk taraf?ndan ortadan kald?r?lmas? ve tahrip edilmesi gibi bir eylem hiç dü?ünülmemi?tir.

Bugün Erivan’da hiç cami kalmam??ken Ermeniler’e ait kiliseler hala halk taraf?ndan muhafaza ediliyorsa yöre halk?n? tarihe ve hat?ralara ne denli ba?l? oldu?unu k?stast?r.Ayn? hat?ralar? ac? olarak ya?ayan ve unutmayan yöre halk? Ermeni densizli?i ve zulmünü de unutmamaktad?r.

Sar?kam?? Harekat?nda binlerce insan?m?z ?ehit olurken ayn? beldeyi Ruslar’a kar?? savunmada hiçbir Ermeni i?birli?i görülmemi?tir.Oysa onlar Osmanl? tebaas? idi ve öyle kabul etmeseler dahi topraklar? olarak iddia ettikleri bu yerleri savunmada Türkler’in yan?nda yer almal?yd?lar.Oysa tersini yaparak Ruslardan yana tav?r alm??lard?.Bu bir anlamda tebaa de?i?tirmek olacakt?.Yani ?imdi onlar? Osmanl?lar de?il Ruslar yönetmeliydi.Nevarki öyle olmu?tur.Gerçekten de bu Ermenilerin ba?ka milletler e?emenli?inde ya?amaya al??t?klar?n?n güzel bir örne?idir.

Zaten Ortaça? da ya?am?? ayn? zamanda Ermeni din adam? olan ve tarihçilerin“Urfal? Mateos”diye adland?rd?klar? ve XI.yüzy?l sonu ile XII.yüzy?l ba?lar?nda ya?am?? olan ve ya?ad??? dönemdeki olaylar? görgü ?ahidi olmak s?fat?yla anlatan Ermeni müellifi Mathieo/Mateos“Vekayi-Name”adl? eserinde:Türklerin daha Anadolu’ya yerle?medikleri 1071 öncesi y?llarda (Yunanl?lar?n mirasç?s? olduklar?n? söyledikleri)Bizansl?lar taraf?ndan Ermenilerin nas?l yerlerinden yurtlar?ndan Anadolu’ya da??ld?klar?n? anlat?r.Eserinde Roma,Bizans,Grek tabirlerini ayn? kas?tla kullanan Mateos,Türklerin henüz Anadolu’ya gelmedikleri mesela 994 y?l?ndaki Bizans Ermeni ili?kisi için yazar ki:“(994)y?l?nda“Büyük Roma dükü büyük bir ordu ile beraber Ermenistan’a kar?? yürüdü;H?ristiyanlar?n üzerine at?l?p onlar? k?l?çtan geçirdi ve esaret alt?na ald?.O,zehirli bir y?lan gibi her yere ölüm götürdü ve böylelikle,dinsiz milletlerin(Müslümanlar?n)yerini tutmu? oldu.”[15]

“Vaktiyle Türk ve Arap boyunduru?u alt?nda kazand??? al??kanl?k neticesi her tarz hükümete uymak hususunda”yetenekli yarat?lm?? olan Ermeniler[16]Türklerin Anadolu’ya hakim olmaya ba?lad?klar? 1064 y?l?ndan itibaren Lozan Antla?mas?’n?n yap?ld??? 1923 y?l?na kadar en rahat ?ekilde ya?am??lard?r.Gitmeyenler de zaten her Türk vatanda?? gibi Türk Devletinin mü?fik kollar?nda hayatlar?n? sürdürmektedirler.Bu arada oyun bozan taraf hep kendileri olmu?ken,daima Türklerin ho?görü ve korumac?l???n? görmü?lerdir.Lozan Antla?mas?yla da kendi istekleriyle gidecekleri yerlere gitmi?lerdir.?ayet denildi?i gibi bir katliam söz konusu olsa idi Yeni Türkiye idaresi onlar?n d?? ülkelere rahatça ç?kmalar?n? ve bu içerikteki bilgileri if?a etmelerine imkan tan?r m?yd??Üstelik Lozan ile Türkiye’den göç edenlerin say?s? o kadar fazla olabilir miydi?

Birinci Dünya Harbi’nin as?l nedeni k?saca ?ngiltere ile Almanya aras?ndaki ekonomik yar??ma idi.Elbette di?er sebepleri de hat?rlamak yerinde olur.Buna ba?l? olarak ?tilaf ve müttefik grup devletler haliyle meydana gelmi?ti.Osmanl? idaresi neden sonra Birinci Dünya sava??na dahil olmu?tu.Bu dahlin sebebi ise Osmanl? idaresinin özellikle Ayestefenos ve Berlin antla?malar? gere?i kaybetti?i topraklar? bu f?rsattan yararlanarak geri almak diye bilinmektedir.Gel gör ki Osmanl? idaresi de?il kaybetti?i topraklar? geri almak bilakis Anadolu’nun nerdeyse tamam?n? elden ç?kard??? Mondros’u imzalamak gibi bir sonla kar?? kar??ya kalm??t?.Bu dü?ünce o günkü Ermenilerin Osmanl?lardan toprak koparma dü?ünceleriyle ayn?d?r.Yani Ermeniler’de o karga?adan yararlanmak istemi?lerdir.Osmanl?’n?n bekledi?i olmad??? gibi Ermenilerin’de bu beklentisi sonuç vermemi?tir.Üstelik Ermeniler idare edilen ve müstakil olmayanlard?.

Ermenilerde Birinci Dünya Harbi’nin o gergefinde ve karga?al?ktan yararlanarak faaliyetlerini su yüzüne ç?karm??lard?r.Nas?l ki Osmanl? idaresi bu sava?ta istedi?i sonuca ula?amam?? bilakis i?gale u?ram??sa ayn? son Ermeniler içinde tecelli etmi?tir. Yani o f?rsatla Osmanl?dan toprak kazanma gayretleri bilindi?i gibi bir tepki ile kar??la?m?? ve çok gerekli Tehcir kanununa muhatap olmu?lard?r.Bu dü?ünceler do?rultusunda Birinci Dünya Harbi’ni ba?latan Osmanl?lar de?ildir.Gerek Ermenilerle ilgili ve gerekse di?er negatif olu?umlar?n as?l sorumlusunun Birinci Dünya Harbi’ni ba?latan devletler olmas? gerekir.Osmanl? bu sava?? ilk ba?latan olmad??? için haliyle Ermeni olaylar?n?n da ba? müsebbibi gibi gösterilmememesi gerekir.

Zincirleme trafik kazas?nda ilk neden kazan?n olmas?na sebep olan ilk vas?talard?r.Çarp??an onlarca arabadan kaza sebebini en son gelip çarpan arabada aramak mant?k ilmine bile tezat te?kil eder.Fakat görülen o ki ceza son çarpan arabaya kesilmi?tir.

Ermeniler ezelden beri dini maske olarak iyi kullanm??lard?r.Haliyle en çok mimari anlamda dini yap?lar? günümüze kadar gelmi?tir.Dini anlamda Türklerden gördükleri koruma ile o ho?görü içindeki f?rsatlar? lehlerine de?elendirmi?lerdir.Bugün dahi Papa’n?n Erivan’a kadar gelip ziyaret etmi?li?i dini bir ziyaretten ibaretken,bundan tarihin her döneminde olduklar? gibi yine yararlanm??lard?r.Dini olmayan mimarileri yok gibidir.Nedenini bu anlamda de?erlendirmek gerekir.

Ortaça? tarihimizden beri incelenirse ayn? co?rafyada Ermeniler de ya?ad?klar? halde hep tahrip edilen ?slam? yap?tlard?r.Bunlar türbe,han vs.oldu?u gibi kitaplard?r da.Bugün yap?lacak bir inceleme Türk idaresinde ya?ayan Ermenilerin Ortaça?’a ait kitap olarak günümüze kadar gelen eserlerinin say?s? neredeyse bizim tarihimizle ilgili yaz?lm?? eserlerden çoktur bile.Bizim eserlerimiz çe?itli sebeplerle tahrip edilip hatta yak?l?rken onlar?nkine dokunulmam??t?r.Bu de?erlendirme ile Ermeniler yaz?l? tarihlerinin muhafazas?n? da Türkler’e borçludurlar.

?kinci Dünya Harbi’nde Yahudilere yap?lm?? soyk?r?m için genel söylem ?öyledir.?kinci Dünya Harbi’nde Yahudiler Nazi Almanyas? taraf?ndan ve Hitler’in emirleriyle soyk?r?ma u?rat?lm??lard?r.Bu ifade çok manidard?r.Sanki“delidir ne yapsa yeridir”gibi bir yakla??m ile Almanlar?n da istemedikleri bu ki?iye d??ardan bir destek gelmi?tir ve bütün suç Hitler’e y?k?larak Alman milleti bu töhmetten kurtar?lm??t?r.Oysa Osmanl? Devleti’nin bir dönemi ve bir ilgilisi için böyle bir ifade kullan?lmaktan öte genel ve içerikli tabirler kullan?lmaktad?r.

Ermeni soyk?r?m? gibi bir tabir Osmanl? Devleti’nin sivil ve asker olarak tamam?na te?mil edilmek gibi amaçla ve kapsaml? olarak kullan?lmaktad?r.Sedece bir ki?i ve idarenin bir dönemi sorumlu tutulmaktann öte te?milli bir ifade kulan?lmaktad?r ki bu Hitler Almanyas?’n?n yapt?klar?n?n daha beterini Osmanl?n?n yapt??? gibi bir anlam? akla getirir.Bu Atatürk’ün dedidi?i gibi tarihi yapmak kadar yazman?n sorumlu?unu yüklenenlerin keyfili?i bak?m?ndan ibret vericidir.

Daha dün,Ermenistan’?n ba?kenti Erivan ve buraya ba?l? 242 köyde 1906 y?l?na ait Rusça istatistiki bilgilerden ö?rendi?imize göre 45.329 Ermeye’ye kaç?rd?lar.[17]Bugün Kars,Erzurum,A?r?,Van’daki Kürt vatanda?lar?m?z?n ço?u o s?rada Erivan’dan kaç?p gelenlerdir.

1908 y?l?na ait Rus y?ll???nda Sar?kam?? ve köylerini gösterir çizelge.
Yerle?menin Ad? Yerle?menin Eski Ad?
Erkek Nüfus Miktar?
Etnik Özellik
Sar?kam?? Büyük Sar?kam?? 175 Osetin
Akkoz Ahkoz 146 Türk
Armutlu Armutl? 1068 Ermeni
Asbo?a Azpuga 125 Türk
A?a??sall?p?nar A?a??sall?p?nar
245
Rum
Balabanta? Keçebork 270 Türk
Bal?kl? Bal?hl? 748 Türk
Ba?köy Ba?key 2248 Ermeni
Belenci Sadevan 630 Ermeni
Be?yol Gülen Tapa 968 Türk
Boyal? Boyal? 444
Türk
Bozat Bozat 224 Osetin
Çardakçat? Çuruk 376 Ermeni
Çatak Çatah 300 Türk
E?meçay?r S?t?kan 777 Ermeni
Gecikmez Hopveran 519 Ermeni
Güllüce Güllica 290 Türk
Hamaml? Amumlu
128 Osetin
Handere Handara 680 Türk
?nkaya Mec?ngert 889 Rum
Kaleba?? Kalaba? 317 Türk
Karakurt Karakurt 588 Rum
Karaurgan Karaurgan 461 Rum
Kazanta? Mamaç 332 Türk
Kaz?kkaya Kaz?kkaya 644 Türk
Koço?lu Koçkey 996 Türk
Kozan Kozan 346 Türk
Köro?lu Kero?l? 264 Rum
Kurbançay?r? Abulbart 578 Rum
Maksutcuk Mahallesi Mahsuc?k 178 Türk
Mescitli
Mecetli 679 Rum
Odalar Odalar 219 Türk
Ortakale Ortakale 315
Türk
Parmakdere Kayasor 113 Türk
S?rbasan S?rbasan 403 Rum
Ta?l?güney ?slamzor 84 Türk
Topkaya Saatveran 289 Türk
Uzungazi K?z?l 533 Rum
Ya?basan Yarbasan 660 Rum
Yarkaya ?orlu 166 Türk
Yay?kl? Divik 730 Rum
Yeniköy Enikey 947 Türk
Yukar?sall?p?nar Yukar?sall?p?nar 279 Türk

Yukar?daki çizelgede gösterilen verilere göre Soganlug(Sar?kam??) kazas?na ba?l? ad? geçen mevcut 43 köyden 6 tanesi Ermenilerle meskun köyler olarak görülmektedir. Bu ise 1/7 gibi kaba taslak bir oran? göstermektedir. Bu 6 köyün isimleri ise Ba?köy, Armutlu, Çürük, ?advan, S?than,Hopveran’d?r.

Sar?kam?? ilçesi s?n?rlar? içerisinde bulunan köylerin Ruslar dönemindeki nüfuslar?,bu say?m sonuçlar?ndan ç?kard???m?z verilere göre de?erlendirilirse,Sar?kam??’?n 57 köyünden 43’ü 1908 y?l?nda da varl???n? sürdürmekte idi.Bu köylerde Türk, Ermeni ve Osetinlerden olu?an 21348 erkek nüfus aileleriyle birlikte yakla??k toplam 106.740 ki?i ya??yordu.Türk nüfustaki erkek say?s?n?n azl??? dikkat çekicidir.



YA?AYANLAR D?YOR K?:

1983 y?l?ndan beri o günleri ya?am?? Ermeni zulmü görmü? yüzlerce vatanda??m?zla yapt???m?z roportajlardan ilginç olanlardan birkaç tanesinden k?sa al?nt?lar arz ediyoruz.

Bunlar Yerli(Türk),Türkmen,Kürt,Terekeme(Karakalpak),Zaza,Çerkez,Lezgi gibi isimlerle an?lan vatanda?lar?m?zd?r.

?lgi çekece?i dü?üncesiyle bugün Erzurum-Sar?kam??-Kars yöresinde hala hayatta olan ve o günleri ya?ayan vatanda?lar?m?z?n birkaç de?i?ik ifadelerinden ilginç pasajlar sunal?m.

1-Sar?kam?? Kurbançay?r Köyü’nde oturur 1315(1899)do?umlu Seyfal o?lu ?skender ÇAKMAK’?n gördü?ü Ermeni mezalimi ile ilgili ifadesinden:

“Gördük ki çe?me ba??nda bir kalabal?k var.Gidip onlar neyin nesi ö?renip,konu?al?m dedik.Çe?meye yakla??rken nutkumuz kurudu.Çünkü;bizim uzaktan canl? kalabal?k diye gördüklerimiz civar köylerden tan?d???n?z Müslüman ahali olmas?n m?? ?a??rd?k...Dayanamayarak ba?lad?k a?lamaya...10-12 kadar kad?nlar?m?z? kaz??a oturtmu?lard?.Öyle ki kaz?klar bo?azlar?ndan ve a??zlar?ndan ç?km??t?.Bu kad?nlar?n önünde de bir o kadar delikanl?y? kesmi?lerdi.Buna ne vicdan,ne yürek dayan?rd?.Bu olay? benimle beraber göç etti?imiz tüm köy halk?m?zda gördü.”[18]

Sar?kam?? Boyal? Köyü’nden;Garip o?lu,?smihan’dan olma 1326(1910)do?umlu Hüseyin ?P?N’in ifadesi:“Bu civarda kom?umuz 20 pare köyü Ermeniler kana bo?dular.Ermeniler,kendi aralar?nda kesici,yüzücü,h?zarc?,baltac?,yak?c? diye i? bölümü yapm??lard?.Hele Türk askerinin yakla?t???n?,Kosor’a kadar geldiklerini duyunca daha da ?iddetli mezalime ba?lad?lar

......10-15 pare köyün,köyümüze kadar kaçan ahalisinin tamam?n? öldürmü?lerdi.Bunlardan tan?d?klar?m Kotik’li Süleyman ve o?ullar? Hikmet,Aliasker,R?za ve E?ref.Ayr?ca bu Süleyman’?n karde?i Abdi ve o?ullar? Müslüm,Cater ve Avni’dirler.Bunlar?n bir k?sm?n? Pald?n-Gedi?i’nde öldürdüler.Yanlar?ndan cep açarak,uzuvlar?n? keserek ve ak?l almaz i?kencelerle öldürmü?lerdi. ...“[19]

“...Erivan do?umluyum...Ermenilerin bize etti?ini Allah bilir....Allah’ta Ermeniye etsin “

Handere Köyü’nden;1312(1896)do?umlu Tufan k?z? Fadime’den olma Seyyare YILDIZ’?n ifadesinden:

“...Erzurum Ulu Cami’inde kavurma var dediler.Bizde gidip alal?m dedik.Birde ne görelim.Kavurma diye Türkler’in etlerini tenekelere doldurmu?lar.Tenekeler kulak,burun,parmak dolu ve pi?mi? kelleler.Me?er alal?m diye gitti?imiz bizim insanlar?m?z?n pi?mi? etleriymi?...“[20]??te gerçek vah?eti ya?ayan Türklerin anlatt??? kanl? vah?et sat?rlar?.

5-Elif’ten olma Yusuf o?lu 1332(1916)H?n?s do?umlu Sar?kam?? Merkez Alisofu köyünde oturur Mehmet Emin AYDIN’?n anlatt?klar?ndan:[21]

Ben asl?nda Revan do?umluyum.

Dedi?im gibi aslen Revan do?umluyum ve oradan Ermeni sebebiyle Türkiye’ye geldi?imiz zaman 5-6 ya?lar?nda vard?m.Biz o zaman ?imdi Digor’un köyü olan Alaca’n?n kar??s?ndaki Karakule(Yeni-Kars)köyünde oturuyorduk.

Ermeniler amcam Mehmet ve be? nüfusunu ?imdi Digor’a ba?l? Alem Köyü’nün kar??s?nda öldürdüler.Babamlar bu haber üzerine oraya gidip amcam ve çocuklar?n? gömmek istedilerse de yine bir Ermeni bask?n? ile geri çekildiler.Tam gömemeden geri geldiler.Ölenler aras?nda amcam Mehmet,han?m? Pero,o?ullar? Nadir,k?z? Verdek birde daha kundakta ki bebekleri idi.Onun ad?n? hat?rlam?yorum.Ben o zaman 4-5 ya?lar?nda vard?m.

Ermenilerin bize yapt??? zulmü biz onlara yapmad?k..Oysa onlarla eskiden gayet iyi geçinirdik.Ama Ermeniye asla güvenilmez. Rusya y?k?l?nca Ermeniler silahland?lar.Oysa Ruslar onlardan daha adaletli idi..Bu ya?ta bile bize o zulmü yapan Ermeniler elime geçse di?imle keserim..

Ermeniler(o zaman Sar?kam??’a ?imdi Selim ilçesine ba?l?)Karahamza ve Kurudere(Çerme,A?adeve,Berne,Saniköy,Aliköy,Türkma?en, Küçük Yusuf köyleri Kurudere köyleri deye an?l?r)köylerini bir mere?e doldurup yakt?lar.Hatta oradaki Müslümanlar?n üzerine yakt?klar? bir camu?u sald?lar.

6-Kerim o?lu Selmi’den olma 1313(1897)Zer?ad(Arpaçay)do?umlu Kas?m SOLMAZ’?n anlatt?klar?ndan:

O s?rada 17-18 ya?lar?nda vard?m.

Ermeni komutan?n verdi?i emre göre bizi önce dövecek sonrada öldüreceklerdi.Böylece orada bulunanlar? dövmeye i?kence yapmaya ba?lad?lar.

Takatim kesilmi?ti ve berbat halde idim..Elimi aya??m? ba?lay?p ak?ama do?ru bir öküz arabas?na bindirerek oradan Kars’a hareket ettik.

Askerlerimiz Kars’a gelince onlar? kar??lamaya gittik ve koca Kars Ermenilerin eliyle yak?lm??t?.Her taraftan ate? ve duman yükseliyordu.

7-Güzel’den olma Mehmet o?lu 1334(1920)Bal?kl? köyü do?umlu Abdullah YILDIZ’?n anlatt?klar?ndan:[22]

Do?um tarihim eksik yaz?lm??t?r.Ermeni zulmünden kaçarak muhacir dü?tük.K?? mevsiminde öküz hurcunda olarak Ad?yaman’a gittik.

8-Sar?kam?? Bozat Köyü’nde oturur Kaz?m ABAY’?n ifadesidir:[23]

Rusyada ihtilal oldu.Köyde olan ambarlar?n hepsini Ermenilere b?rakt?lar.Ruslar çekilmeden önce Ermeniler’e i?te haz?r dezgah top,tüfenk,cephane al?n i?inizi yürütün dediler..Ermeniler burada hükümet olmak için Türklere ve Müslümanlara i?kence yapmaya ba?lad?lar.?stedikleri zaman Müslümanlar? vurup,öldürürlerdi.Mu?’tan gelen Ermeniler çok zalimlikler yapt?lar.Ama Türklerin kendi aralar?nda birle?meleri ve Kuva-i Milliye olmalar? Ermeniler’i endi?elendirdi.

Ermeniler çok i?kence zulüm yapt?lar.Kaz?m Karabekir ve Türk ordusunun Do?u’ya gelmesi Ermenilerin kaçmas?na yolaçt?.

Ermeniler kaç??lar? s?ras?nda önlerine gelen her ?eyi ya?malamaya ve Türkleri öldürmeye ba?lad?lar.Bu s?rada Ruslar?n b?rakt?klar? silah ve cephaneyi kullanmay? ihmal etmediler.

Açt?k,susuzduk,Ermeniler b?rakm?yorlard? ekin ekelim,davar yeti?tirelim.

Ermeniler köyümüzü çember içine alm??lard?.Hiçbir ?ey yapam?yorduk.Allah o günleri bir daha göstermesin.

Bir gün amcamla birlikte Sar?kam??’a giderken kar?? bogazdan birkaç süvarinin yani.Ermeni atl?s?n?n üstümüze geldiklerini gördüm.

Onlarla kar??la??nca Ermeniler“istayiti asatin”(:durun Çerkezler)dediler.Haliyle biz durduk.

...Fakat bu zalim Ermeniler sözlerinde durmayarak amcam? kur?una dizdiler.Ben kur?un seselerini duyunca korkunç gerçe?i anlad?m ve kaç?p köye geldim.Ermeniler daha sonra köyümüze gelerek tüm silah ve cephaneyi elimizden alarak Türkleri öldürmeye ve otlar? yakmaya ba?lad?lar.Köyü alt üst ettiler ve köyümüz bir anda yok oldu.Bu olaylar içinde ben kaçarak zalim Ermenilerden kurtuldum...”

Yine bu köylerimizden ?ehitemin,Alt?nbulak,Zivin,Alt?noluk,Maslahat,Elimi,Hadik,Sanamer,Ardos,K?zlarkale ve Horasan köylerinin ihtiyar heyetlerinin Ermeniler taraf?ndan soyk?r?ma u?rad?klar?na dair al?nm?? ifadeleri o zamanda belgelenmi?tir.

Ermenilerin Sar?kam?? Kazas?ndaki Köylere Yapt??? Mezalim ve Katliam? gösterir Çizelge[24]

Yerle?menin Ad? Önceki
Nüfusu
Önceki Hane ?imdiki
Nüfus
?imdiki
Hane
Telefat
Kotakl?(Kotanl?) 375 55 20 5 275
A?a??kotanl?
160
18 30 8 130
Alisofu 260 30 20 6 240
Süphanazat 275 35 30 8 200
I?d?r 335 45 15 7 320
Karaçay?r 165 22 -- - 130
S?pkor 200 17 25 6 150
Akp?nar 180 25 35 9 100
Karnakaz/
Karnagas 230 28 40 10 190
Cavlak 200 25 25 5 60
Bozat 265 32 260 32 2
Azbo?a/Asbu?a 150 25 128 25
8
Karahamza 570 65 70 25 170
1.975

Anadolu’nun giri? kap?s? olmas? bak?m?ndan Kars ili ve çevresi,tarihte pek çok sald?r? ve istilalara u?ram??t?r.Fakat bunlardan çok az? 1918-1920 aras?nda yap?lan katliam kadar ac?kl? olmu?tur.Bu yörede ya?anan vah?et o derece olmu?tur ki, yörede,merhametsiz ve gaddar birisi için“Ermeni gibi”sözü kullan?l?r.Bu söz çok a??r ve affedilmez bir hakaret espirisi ta??r..

Fakat bugün Ermeniler’in bitmez propagandalarla Amerika ve Avrupa ülkelerinde“soyk?r?m”ad?yla kararlar ç?kartt?klar? gerçe?i ortadad?r.Bu ise ad? geçen ülkelerin böyle inanmak istemelerindendir.Yoksa gerek Amerika ve gerekse Avrupa ülkeleri kimin kime zulüm yapt???n? gayet iyi bilmektedirler..Gerek Avrupa gerekse Osmanl? ar?ivlerindeki gerçekler suçluyu tarihçilerin bulaca??,hükmü tarihin verece?i belgelerle doludur..

Van ?ehrini yak?p y?kan Ermeniler’e k?stas hangi katliam yap?lm??t?r.Van ve Erzurum’daki camileri onlar yak?p y?karken hangi Ermeni kilisesi,Ermenilerle doldurulup sonrada yak?l?p y?k?lm??t?r.Üstelik islamdaki“k?sasa k?sas”dü?üncesi de varken. Buradaki camiileri onlar yakm??larken onlar?n kiliseleri hala durmaktad?r.Ayr?ca halk?n“ma?atl?k”dedi?i Ermeni kabristanlar? hala eskisi gibi korunmakta iken,nas?l olurda Avrupa bizim Ermenileri soyk?r?ma u?ratt???m?z? söyleyebilir.Aradan geçen bunca y?l öylesi kabirleri korumak asaletini hangi Avrupa devleti göstermi?tir.S?rplar?n,Bosna’da camiilerin nerdeyse tamam?n? topa tutarak y?kt?klar? gerçe?ini seyrederek izleyen Avrupa bunu nas?l ve neyle aç?klayacakt?r.







[1]Kavkazskiy Kalendar,Tiflis 1903,s.32-33
[2]Kavkazskiy Kalendar,Tiflis 1907,s.27-30
[3]A.M.Pagosyan,Karskaya Oblast v Sostave Rossii,Erivan 1983,s.66
[4]?.Süreyya Aydemir,Enver Pa?a,c.III,?stanbul,1978,s.112
[5]Alptekin Müdderiso?lu,Sar?kam?? Dram?,c.II,?stanbul 1988,s.201
[6]Nikolovski,Sar?kam?? Hareketleri,s.22(Çev:Kaymakam Nazmi)Ankara 1955,s.22
[7]Köprülü ?erif Bey,Sar?kam?? Ihata Manevras? ve Meydan Muharebesi,1338(1922)?stanbul,s.200
[8]Ergünöz Akçora,“Ermeni Terör Örgütlerinin Dünü Bugünü ve PKK Örgütü ile ??birli?i”Azerbaycan Dergisi,Say? 292
(Temmuz-A?ustos 1993),s.15
[9]Fazla Bilgi ?çin Bkz.Gürsoy Solmaz,Deli Halit Pa?a,Kültür Bakanl??? Yay?nlar?,Ankara 1996
[10]Hayri Ba?bu?,Kürt Türkleri ve Fanatik Ermeni Faaliyetleri,Ankara 1984,s.10
[11]?ükrü Kaya Sefero?lu,Milli Mücadele Y?llar?nda Kürt-Türk-Ermeni ?li?kileri,?stanbul 1990,s.114
[12]Erdal ?lter,Ermeni Propagandas?n?n Kaynaklar?,Ankara 1994,s.47
[13]Esat Uras,Tarihte Ermeniler,(?kinci bask?)?stanbul 1987,s.XXXII
[14]Kaz?m Karabekir,?stiklal Harbimiz,?kinci Bask?,?stanbul 1969,s.480
[15](Urfal? Mateos,vekayi-Name(952-1136)çvr.Hrant D.andrreasyan,II.Bask? Ankara 1987,s.43)
[16]Edvar Dulaurier,”Ermeni Müverrihlerine Nazaran Mo?ollar”,Türkiyat Mecmuas?,?stanbul 1928,s.140(günümüz türkçesine çvr.Gürsoy Solmaz:Türkiyat Ara?t?rmalar? Dergisi say?:XIV.1998 Erzurum)
[17]M.F.K?rz?o?lu,Kars ?li ve Çevresinde Ermeni Mezalimi,Ankara 1970,s.124
[18]Gürsoy Solmaz,Ermeni Vah?eti,Ankara,Yeni Türkiye Yay?nlar?,2001,s.81
[19]Solmaz,Ermeni Vah?eti,,s.101
[20]Solmaz,Ermeni Vah?eti,,s.111
[21]Mehmet Emin AYDIN,15 Nisan 2002 tarihi itibariyle hayatta olup gayet dinç ve belle?i yerindedir.
[22]Abdullah Y?ld?z 15 Nisan 2002 tarihi itibariyle hayattad?r.Dinç ve belle?i yerindedir.
[23]Kaz?m Abay,15 Nisan 2002 y?l? itibariyle hayatta olup gayet dinç ve belle?i yerindedir.
[24]Ar?iv Belgelerine Göre Kafkaslar'da Ve Anadolu'da Ermeni Mezalimi,c.IV1920-1922,Ankara 1998 s.31
 ----------------------
* -
- Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-III.Cilt
        
   «  Geri