Anasayfaİletişim
  
English

Osmanl? Ar?ivi Y?ld?z Tasnifi Ermeni Meselesi-Talori Olaylar?


OSMANLI ARŞİVİ-YILDIZ TASNİFİ-ERMENİ MESELESİ-CİLT 1[TALORİ OLAYLARI)
 

 .ŠÀ€="justify">



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskeri Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümayun Mü?iriyyet-i celilesine 7 May?s sene 1310 tarihinde yaz?lan ?ifreli telgrafnâmenin suretidir.

Erkân-? harbiye geçen sene Mu? sanca??nda harekât-? fazay?hkâranede bulunan erbâb-? isâetin bu sene dahi mevsim-i behar?n hulûlü hasebiyle tecâvüzâta mugayir-i r?zâ-y? âli ahval vukûuna meydan verilmemek üzere kaza kaymakamlar? refakatinde gezdirilecek asâkir-i zapt?yeye zahîr olarak müfreze-i askeriyye terfîk? lüzûmu Bitlis vilâyetinin i?’âr?na atfen Dahiliye Nezaretinden bildirilmekle bu bâbdaki mütâlâa-i devletlerinin i?’âr?.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 1

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

19 May?s 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan[1]
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine [2] / Erzincan
Konu: Mu? Sanca??nda [3] sald?r?larda ve devlet düzenine kar?? hareketlerde bulunmalar? beklenen teröristlere engel olmak için ilçe kaymakaml?klar? emrine askeri birlikler verilmesi.

“Kurmay Ba?kanl???[4]
Geçen y?l Mu? Sanca??nda terör hareketlerinde bulunan teröristlerin bu y?l da bahar mevsiminin gelmesiyle sald?r?larda ve devlet düzenine kar?? hareketlerde bulunmalar?na engel olmak üzere ilçe kaymakaml?klar? emrinde gezici güvenlik kuvvetlerine yard?mc? olmak üzere askeri birlikler verilmesi gere?i Bitlis Vilâyetinin iste?ine dayanarak ?ç ??leri Bakanl???ndan bildirilmekle, bu konudaki görü?ünüzün aç?klanmas?...”


1- Serasker – Seraskerlik Makam?: Osmanl? ?mparatorlu?u’nda, silahl? kuvvetlerinin örgütlendirilmesinde, savunma hizmetleriyle ordular?n yönetimi ve Kara Kuvvetleri Komutanl??? görev ve yetkisi bir ?ahs?n sorumlulu?una verilirdi. 1826 y?l?na kadar bu ?ahsa “Serdar-? Ekrem”, 1826-1908 y?llar? aras?nda ise “Serasker” denildi. Devlet te?kilat?nda Padi?ah ve Sadrazamdan sonra gelen “Seraskerin” aç?klanan hizmet ve görevlerinin topland??? yere de “Seraskerlik Makam?” denilirdi.
2-Ordu Mü?iri - Ordu Mü?iriyyeti: Osmanl? Kara Kuvvetleri, Birinci Me?rutiyet döneminden ba?layarak yedi ordu ?eklinde örgütlenmi?ti. Ordu kumandanlar? “Mü?ir” rütbesine sahiptiler: Bugünkü deyimiyle “Mare?al” rütbesine sahip komutan?n ordusuna “Ordu Mü?iriyeti” denilirdi.
3- Mu? Sanca??: Do?u Anadolu’da, yukar? Murat-Van Bölgesi’nde, çok eski bir tarihe sahip yerle?im birimidir. Tanzimat dönemine kadar Van eyaletine bazen de Bitlis hanl???na ba?l? olan bu yer, Tanzimattan sonra - Cumhuriyet dönemine kadar “Müstakil Sancak” olarak idari örgütlenmede yerini ald?. Cumhuriyetle Vilayet oldu. Müstakil Sancaklar, siyasi, iktisadi, askeri bak?mdan merkeze ba?l?, idari bak?mdan ise müstakil birimlerdi.
4- Erkân-? Harbiye - Kurmay Ba?kanl???: Osmanl? ?mparatorlu?u’nda silahl? kuvvetler örgütlenmesinde ayr? bir Kurmay Ba?kanl??? yoktu. “Erkân-? Harbiye Reisi” denilen “Genel Kurmay Ba?kan?” - Seraskerlik makam? içinde yer alan ve Seraskerin Kurmay görevini gören bir ?ah?st?. Rütbesi orgeneral veya korgeneral olurdu.

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskeri Mektûbi Kalemi

Erzincan’da Dördüncü Ordu-yu Hümayun Mü?iriyyet-i Celîlesinden vârid olan 15 May?s sene 1310 tarihli ?ifreli telgrafnâmenin halli sûretidir.

C. 7/10 May?s sene 1310 Mu? havalisince ba’z? erbâb-? isâetin vücûdu muhtemel ise de o gibilerin derdest ve istîsâlleriyle def’ KYL (Çözülmemi? ?ifre) ve mazarratlar?na kuvve-i zabt?yyenin kifayet edece?i gibi zabt?yyenin kifayetsizli?i tebeyyün eder ise derhal civar mahallerden asâkir-i nizamiye yeti?tirilmesi kabil oldu?u Sekizinci F?rka Kumandanl??? Vekâleti ile cereyan eden muhabere cevab?nda muharrer olma?la ve sûret-i i?’âra nazaran kaza kaymakaml?klar? refakatine terfîk? Bitlis vilâyetinden i?’âr olunan müfreze-i askeriyyenin terfîk?ne lüzûm kalm?yaca?? anla??lma?la yine her halde icrâ-yi îcab? vâbeste-i re’y-i âlî-i dâverîleridir.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 2

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

27 May?s 1894
Kimden: Erzincan’da/Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: ?lçe kaymakaml?klar? emrine askeri birlik verilmesine gerek olmad???

“C. 19 May?s 1894 tarihli ?ifre telgrafa

Mu? bölgesinde baz? teröristlerin ortaya ç?kmas? beklenmekte ise de bunlar?n ele geçirilmesi, tutuklanmas? ve etkisiz duruma getirilmesi için güvenlik kuvvetlerinin yeterli olaca?? gibi güvenlik kuvvetlerinin yetersizli?inin anla??lmas? durumunda; derhal çevre yerlerden askeri birliklerinde yeti?tirilmesinin mümkün bulundu?u Sekizinci Tümen Kumandanl??? Vekâletiyle yap?lan yaz??malardan anla??ld???nda ilçe kaymakaml?klar? emrine askeri birliklerin verilmesine gerek kalmayaca?? ancak yine ve herhalde uygulaman?n Yüce Emirlerinize ba?l? bulundu?u...”

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskeri Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümayun Mü?iriyet-i Celîlesinden mevrûd fi 15 May?s sene 310 tarihli telgrafnâme sûretidir.

Bitlis vilayeti dahilinde vâk?’ Genç sanca??n?n her taraf? kuvve-i askeriyyeden hâli ve mevcûd zapt?yesi de te’mîn-i âsayi?e kat’iyyen gayr-i kâfi oldu?undan ve a?ayirin ise oradan ve Talori cihetinden mürûru zaman? geldi?inden mugayir-i marzî-i âlî ahval vukûuna meydan verilmemek üzere takviye-i âsâyi? z?mn?nda iki bölük asâkir-i ?ahanenin sevk? lüzûmu vilâyet-i mü?arünileyhan?n i?’âr?n? müeyyid olan mahallî kumandanl???n i? ‘ârat?ndan anla??lm?? ve sûret-i i?’âr muvâf?k-? hâl ve maslahat bulunmu? oldu?undan îcab? istîzan olunmak.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 3

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

27 May?s 1894
Kimden: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Genç Sanca??na [1] iki bölük askerin gönderilmesi gere?i

“Bitlis Vilayetine ba?l? Genç Sanca??n?n her taraf? askeri kuvvetlerden yoksun ve mevcud güvenlik kuvvetleri de asayi?i sa?lama?a kesinlikle yeterli olmad???ndan ve a?iretlerin ise Sancak bölgesinden Talori [2] bölgesine geçme zaman? geldi?inden devlet düzenini bozucu olaylar?n meydana ç?kmas?n? önlemek üzere güvenli?i güçlendirmek amac?yla iki bölük kuvvetindeki askeri birli?in gönderilmesi ad? geçen Vilâyet taraf?ndan istendi?i Bölge Komutanl???n?n yaz?lar?ndan anla??lm?? ve aç?klanan istek, duruma ve hizmetin özelli?ine uygun bulunmu? oldu?undan gerekli müsaadenin verilmesi...”


1- Genç Sanca??: Do?u Anadolu bölgesinde, yukar? F?rat bölümünde yer al?r. Bugün Genç ?lçesinin bulundu?u bölgedir.
2- Talori - Talori Bölgesi: Bitlis ve Genç Sanca?? aras?nda, Mu?’un güneyinde bulunan, da?l?k bölge. Bölge merkezi Talori ve çevresindeki köylerden olu?maktayd?.

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine fi 16 May?s sene 310 tarihinde yaz?lan telgrafnâme sûretidir.

C 15 May?s sene 310 Erkân-? Harbiye. Genç sanca??na Lüzûm-? irsali bildirilen iki bölük hakk?nda ba’de îcab? emir olunmak üzere evvel emirde ifrâz olunacak k?t’a-i askeriyenin mevk?’ ve numaras?n?n i?’âr? tavsiye olunmak.


Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 4

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

28 May?s 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü ordu Mü?iriyyetine
Konu: Gönderilecek birli?in öncelikle yer ve numaras?n?n bildirilmesi

“C. 27 May?s 1894 Kurmay Ba?kanl???
Genç Sanca??na gönderilmesi gere?i bildirilen iki bölük hakk?nda istenilen i?lemlerin sonradan yerine getirilmek üzere öncelikle ayr?lacak askeri birli?in yerinin ve numaras?n?n bildirilmesi tavsiye olunur.”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Dahiliye Nezaret-i Celîlesine yaz?lan fi 21 May?s sene 310 tarihli tezkire-i aliyye-i Seraskerînin sûretidir.

Mu? sanca??nda harekât-? fazayihkârânede bulunan erbâb-? isâetin mevsim-i bahar?n hulûlü hasebiyle tecavüzat?na meydan verilmemek üzere kaza kaymakamlar? refakatinde gezdirilecek asâkir-i zapt?yeye zahîr olarak asâkir-i ?ahâneden dahi birer müfrezenin ta’yini lüzûmuna dair Bitlis vilâyetinden meb‘ûs tahrirat?n melfûfiyle ma’an irsal k?l?nd??? beyaniyle iktizas?n?n icras? hakk?nda vârid olan fi 8 Zilka’de sene 1311 tarih ve altm?? dokuz numaral? tezkire-i aliyye-i nezaret-penâhîleri üzerine sebk eden tebligata cevaben Dördüncü Ordu-y? Hümayun mü?ir?yyet-i celîlesinden al?nan telgrafnâmede Mu? havalisince ba’z? erbâb-? isâetin vücûdu muhtemel ise de o gibilerin derdest ve istîsalleriyle def’-i mazarratlar?na mahalli kuvve-i zâb?tas?n?n kifayet edece?i gibi ?âyed zaptiyenin kifayetsizli?i tebeyyün ederse derhal civar mahallerden asâkir-i nizamiye yeti?tirilmesi kabil idü?i Sekizinci F?rka Kumandanl??? vekâletiyle cereyan eden muhabere cevâb?nda gösterildi?i ve sûret-i i?-‘ara nazaran kaza kaymakamlar? refaketine terfîk? taleb olunan müfreze-i askeriyyenin. i‘tas?na lüzûm kalmad??? dermiyan olunmu? oldu?unun cevaben savb-? âlî-i âsafanelerine izbâr? Erkân-? Harbiye-i Umûmiyye Dairesinden ifâde ve sâlifü’z-zikr evrak matviyyen iâde k?l?nma??n ol bâbda.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 5

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Tezkere

2 Haziran 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dahiliye Nezaretine [1]
Konu: ?lçe kaymakaml?klar? emrindeki güvenlik kuvvetlerine yard?mc? olmak üzere askeri birlik verilmesine gerek olmad???

“Mu? Sanca??nda terör hareketlerinde bulunan teröristlerin bahar mevsiminin gelmesi üzerine sald?r?lar?na engel olmak amac?yla ilçe kaymakaml?klar? emrinde gezici güvenlik kuvvetlerine yard?mc? olmak üzere askeri birliklerden birer müfrezenin atanmas,gere?ine ili?kin Bitlis Vilayetinden gelen yaz? ve eklerinin gönderildi?i aç?klamas?yla ihtiyac?n yerine getirilmesine ili?kin 13 May?s 1894 tarih ve 69 numaral? tezkereniz do?rultusunda Dördüncü ordu Mü?iriyyetine yap?lan tebligata telgrafla al?nan cevabda:

Mu? Bölgesinde baz? teröristlerin ortaya ç?kmas? beklenmekte ise de, bunlar?n tutuklan?p, etkisiz k?l?nmas? ve zarars?z hale getirilmesi için yerel güvenlik kuvvetlerinin yeterli olaca??, güvenlik kuvvetlerinin yetersizli?i anla??l?rsa çevreden derhal askeri birliklerin yeti?mesinin mümkün bulunaca?? Sekizinci Tümen Kumandanl??? Vekâletiyle yap?lan yaz??malardan anla??ld???,bu sebeble ilçe kaymakamlar? emrine verilmesi istenen askeri müfrezelerin görevlendirilmesine gerek kalmad??? bildirilmi? bulundu?u Genel Kurmay Ba?kanl??? Dairesinden aç?klanmakla söz konusu evrak iade k?l?nmakla...”



1- Dahiliye Nezareti (Vekaleti): ?ç ??leri Bakanl???

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskeri Mektûbi Kalemi

Erzincan’da Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iri Zeki Pa?a hazretlerinden mevrüd fi 23 May?s sene 310 tarihli ?ifreli telgrafnâmenin hallî sûretidir.

Erkân-? Harbiye C. 16 May?s sene 310 Talori cihetine sevk?ne lüzûm görünen iki bölü?ün otuzikinci alay?n Mu?’da bulunan dördüncü taburundan tefrîk ve i’zâm lâz?m gelmekle arz ve istîzan-? keyfiyyet olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 6

?ifre-Telgraf

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri
4 Haziran 1894
Kimden: Erzincan Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinden
Kime: Seraskerlik Makam?na Konu: Talori Bölgesine gönderilmesine gerek görülen birli?in yer ve numaras?

“Kurmay Ba?kanl???
C. 28 May?s 1894 Talori Bölgesine gönderilmesine gerek görülen iki bölü?ün Otuzikinci Alay?n Mu?’da bulunan taburundan al?n?p, görevlendirilmesinin dü?ünüldü?ü arz ve müsadenin verilmesi bildirilir...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskeri Mektûbi Kalemi

Erzincan’da Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iriyyet-i celîlesinden mevrûd fi 31 May?s sene 310 tarihli ?ifreli telgnafnâme halli sûretidir.

C. 30 May?s sene 310. Talori cihetinde bulunan Ermenilerin men‘? ifsâdat? z?mn?nda otuzikinci alay?n Mu?’da bulunan dördüncü taburundan iki bölü?ün tefrîk-? sevk? lüzûmu vefi 23 May?s sene 310 tarihli ve ?ifreli telgrafnâme-i âcizî ile arz ve istîzan olunmu? idi. Henüz irâde-i cevâbiyyesi ?eref-vürûd etmedi. ??bu telgrafnâme-i âlî-i sipehsâlâlârîlerinde kemâl-i ehemmiyyetle telekki olunan irade-i seniyye-i hazret-i mülûkâne hükm-ü celiline tevfi kan müretteb harekete haz?r olan mezkûr iki bölü?ün seyr-i seri’ ile mevk?’-i mezkûre sevk olunarak bermantûk-? emr ü fermân-? hümâyun muktezâ-y? hâlin icrâs? sekizinci f?rka kumandanl??? vekâlâletine tebli? oldu?u ma’rûzdur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 7

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

12 Haziran 1894
Kimden: Erzincan’da Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Talori Bölgesinde Ermenilerin bozgunculuk[1] hareketlerini engellemek amac?yla iki bölü?ün gönderilmesi

“C. 11 Haziran 1894

Talori Bölgesinde bulunan Ermenilerin bozgunculuk hareketlerini önlemek amac?yla Otuz ikinci Alay?n Mu?’da bulunan dördüncü taburundan iki bölü?ün ayr?larak gönderilmesi gere?i 4 Haziran 1894 tarihli ?ifre telgraf?m?zla bildirilmi? ve müsaade istenmi?ti. Henüz Yüce Padi?ah Hazretlerinin[2] cevabi buyruklar? al?nmad?.

Cevap konusu telgraf?n?zda büyük önem verilen ve Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar? do?rultusunda [3] düzenlenen, harekete haz?r iki bölü?ün acele aç?klanan bölgeye gönderilerek, Padi?ah buyru?unun ve durumun gereklerinin yerine getirilmesinin Sekizinci Tümen Kumandanl??? Vekâletine bildirildi?i arz olunur..”




1- ?fsadat - Fesat: Bugünkü deyimle bozgunculuk. anar?i
2- ?rade-i Cevabiyyesi ?eref Sudur: Padi?ah Hazretlerinin iradesi Belgelerde “Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar?”
3- Emrü fermân-? Hümayun: Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar? do?rultusunda.



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskeri Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iriyyet-i Celilesine yaz?lan 1 Haziran sene 310 tarihli ?ifreli telâlgrafnâmenin sûretidir.

Erkân-? Harbiye
C. 23 May?s sene 310. A?ayirin Talori cihetinden mürûru zaman?nda âsayi?i muhafaza eylemek üzere otuz ikinci alay?n Mu?’da bulunan dördüncü taburundan iki bölü?ün o cihete sevk? husûsuna bi’lâl-istîzan irâde-i seniyye-i mülûkâne ?erefmütealâllâlik buyurulmu?tur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 8

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

13 Haziran 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Talori Bölgesine iki bölü?ün gönderilmesine Yüce Padi?ah?n onay?.

“Kurmay Ba?kanl???
C.4 Haziran 1894
A?iretlerin Talori Bölgesinden geçi?leri s?ras?nda asayi?i korumak amac?yla Otuz ikinci Alay?n Mu?’da bulunan dördüncü taburundan iki bölü?ün o bölgeye gönderilmesi hususunda istenilen müsaade Yüce Padi?ah Hazretleri taraf?ndan uygun bulunmu?tur…”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306.

Makam-? Seraskeri Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iriyyet-i celilesine yaz?lan 20 Haziran sene 310 tarihli ?ifreli telgrafnâmenin suretidir.

Erkân-? Harbiye
Sasun ve Kulp kazalar? dahilinde ve Talori cihetinde müsellahan dola?an Ermeni fesedesinin bir müfreze kuvve-i müsellaha sevk?yle hayyen ve meyyiten derdest edilmeleri mukteza-y? irade-i seniyye-i mülûkâneden idü?i 30 May?s sene 310 tarihli telgrafnâme ile taraf-? devletlerine bildirilmi? idi. ?rade-i seniyye-i mebhûse Dahiliye Nezaretinden Bitlis vilâyetine de tebli? olunmas? üzerine vârid olan cevabda siyah kalpakl? ve Martini tüfekli birkaç ?ahs?n ol havâlide dola?arak Ermenileri vergi vermeme?e te?vik etmek ve bir ?slam çocu?unu pederiyle da?a kaç?rmak gibi vesile-i hadise olacak harekâta tasaddî eyledikleri cihetle bunlar?n ?ah?s ve hüviyetlerinin ta’yinîyle derdest edilmeleri için mahalline emir verildi?i beyaniyle taleb olunan asâkir-i ?ahânenin tesrî-i sevk?ne lüzûm gösterildi?i nezâret-i mü?arünileyhan?n i?’âr?na atfen ?eref-vârid olan tezkire-i sâmiye de izbâr buyurulma?la sûret-i i? ‘âra nazaran ve irâde-i mübellâli?a-i mülûkâne mantûk-? münîfine tevfikan muktezâs?n?n îfa ve inbâs? tavs?ye olunur.


Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi Cilt 14, Belge No. 9

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

2 Temmuz 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Sasun [1] ve Kulp [2] ilçelerinde ve Talori bölgesinde Ermeni terör hareketleri

“Kurmay Ba?kanl???
Sasun ve Kulp ilçelerinde ve Talori bölgesinde dola?an Ermeni teröristlerin [3] silahl? bir müfreze gönderilerek etkisiz hale getirilip tutuklanmalar? Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar?ndan oldu?u 11 Haziran 1894 tarihli telgraf?m?zla bildirilmi?ti.

Yüce Padi?ah buyru?unun ?ç ??leri Bakanl???’nca Bitlis Vilayetine de bildirilmi? olmas? üzerine, gelen cevabda:

Siyah kalpakl? ve martini tüfekli [4] birkaç ?ahs?n o bölgede dola?arak, Ermenileri vergi vermeme?e te?vik etmek ve bir Müslüman çocu?unu babas? ile birlikte da?a kaç?rmak gibi olaylara sebep olacak hareketlere giri?tikleri anla??ld???ndan bu ?ah?slar?n kimliklerinin tespit edilerek tutuklanmalar? için mahalline emir verildi?i bildirilerek askeri kuvvetin gönderilmesinin çabukla?t?r?lmas? ad? geçen Bakanl?k taraf?ndan gerekli görüldü?ü yolundaki müsaade Yüce Padi?ah Hazretlerince verilmi? oldu?undan ve memleketin menfaatleri do?rultusunda gere?inin yerine getirilmesi tavsiye olunur.”



1- Sasun ?lçesi: Bkz. Cilt 15/Belge 4
2- Kulp ?lçesi: Bugün Diyarbak?r’a ba?l? ilçemiz. O tarihlerde Siirt’e ba?l?yd?.
3- Ermeni Fesedesi: Ermeni e?k?yas? - Ermeni bozguncular? - Ermeni anar?istleri - Ermeni teröristleri.
4- Martini tüfek: Frans?z yap?s?, mekanizmal?, 200-250m. etkili mesafeli piyade tüfe?i XIX. yüzy?l?n sonlar?na do?ru yak?n muharebe silahlar?n?n en etkilisi.




Osmanl? Ar?ivi
Karfon 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306


Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iriyyet-i celîlesinden vârid olan fi 23 Haziran sene 310 tarihli telâlgrafnâmenin halli suretidir.

Erkân-? Harbiye. Cevap fi 20 Haziran sene 310 Talori için mürettep iki bölük asâkir-i ?âhânenin fi 11 Haziran sene 310 tarihinde mahalâll-i mezkûra sevk edilmi? oldu?u ve ol havalide îka’? mefsedete tasaddî eyledikleri i?’âr buyurulan e?has hakk?nda dahi irade-i mübelli?a-i cenâb-? mülûkâne hükm-i münifine tevfikan iktizâ-y? halin icras? mahallî kumandanl???na tebli? edildi?i ma‘rûzdur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No, 10

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

5 Temmuz 1894
Kimden: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Talori Bölgesine iki bölük askerin gönderildi?i

“Kurmay Ba?kanl??? C. 2 Temmuz 1894 Talori bölgesi için haz?rlanan iki bölük askeri kuvvetin 23 Haziran 1894 tarihinde gönderilmi? oldu?u ve o bölgede terörist hareketlere giri?tikleri bildirilen ?ah?slar hakk?nda Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar? do?rultusunda ve durumun gerektirdi?i ?ekilde hareket edilmesi hususunun mahalli kumandanl??a bildirildi?i arz olunur...”

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Erzincan’da Dördüncü Orduyu Hümayun mü?iri Zeki Pa?a hazretlerinden mevrût fi 13 Temmuz sene 310 tarihli ?ifreli telgrafnâmenin halli sûretidir.

C. 10 Temmuz sene 310. Geçen sene Talori Ermenileriyle o civardaki a?âyir beyninde hudûsu melhûz olan münazaa ve müsademenin men’? için bâ-irâde-i seniyye-i mülûkâne Erzurum’daki kuvve-i cünû-diyyeden bir tabur asakir-i ?âhâne sevk olunmu? ve müahharan bu ihtimalin haber Y V Z (Çözülmemi? ?ifre) esas ve ehemmiyet olmad??? tebeyyün ederek mezkûr tabur yine geçen sene geri ald?r?lm??t?. Genç’den geri ald?r?ld??? Bitlis vilâyetinden i?‘ân olunan kuvve-i askeriyye bu taburdur. Bu sene de mevk?’-i mezkûr Ermenilerinin müsellahan dola?mak gibi ba’z? gûna harekât-? mefsedetkârâneleri hissolunarak fi 23 Haziran sene 310 tarihli telgrafnâme-i âcizi ile de arz olundu?u vecihle Mu?‘daki taburdan Talori cihetine iki bölük asâkir-i ?âhâne sevk edilmi? ve geri ald?r?lmam??t?r. ?u kadar var ki Mu? için müretteb olan bir tabur asâkir-i ?ahâne oran?n âsayi?ini muhafazaya ancak kifayet etmekte idi. Talori’ye civâriyeti ve di?er k?taât-? askeriyyeden kuvvet ifrâz ve sevk? câiz görülememesi hasebiyle bundan iki bölü?ün tefrik ve sevk? mevk?’-i mezkûrun kuvvetini tekmil etmi? ve bu f?rsatdan bi‘l-istifâde Mu? Ermeni fesedesinin de ba’z? gûna fenal??a cür’etleri melhûz bulunmu? oldu?undan sevk olunan mezkûr iki bölü?ün Mu?’dan pek de tebâüdü mahzûrdan sâlim olamamas?na mebni bi’z-zarûre Genç’e kadar i’zâm olunamam??t?r. Mezkûr bölükler ?imdi Talori’nin Mu?’a civar olan mahallerinde bulunduruluyor. Talori Ermenileri niyet ve cür’et-i fesad? böyle asâkir-i ?âhâne sevkine mecbûriyyet has?l edecek derecelere vard?rmalar?na sebep her sene Talori içinden geçerek ? T K ve ? M A Y H (Çözülmemi? ?ifre) içlerinden giden Bekran a?iretinin fesede-i merkumenin hilâf-? hakikat ?ikâyet ve ifâdat-? i?falkâraneleri üzerine Bitlis vilâyetince birkaç seneden beri men’ edilmesidir. Çünki a?îret-i merkumenin her sene mezkûr yaylalar? Talori içinden azimet ve avdeti ona Ermeni müfsidlerinin cür’etlerini kesr etmekte idi. Bu faide vilâyet-i mü?arünileyhâca nazar-? dikkate al?narak a?îret-i merkumenin Talori içinden kemâ fi’s-sâb?k kemâl-i sükûnetle yaylalar?na azimet ve avdetleri eshab? te’min edilirse sâye-i hazret-i padi?âhîde mevk?‘-i mezkûr Ermenilerinin bu gibi niyât ve harekât-? ihânetkârâneye asla cür’etyâb olam?yacaklar? muhakkak ve emsâl-i sâb?ka delâletiyle hakîkatdir. Suret-i ma’rûzaya nazaran kab? menût-? re’y-i âlî-i sipehdârîleridir



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 11

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

25 Temmuz 1894
Kimden: Erzincan’da Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Talori Bölgesinde Ermeni Terör ve bozgunculu?una kar?? al?nan önlemler

C.22 Temmuz 1894

Geçen y?l Ermenilerle o çevrede bulunan a?iretler aras?nda ç?kmas? beklenen anla?mazl?k ve çat??malar?n önlenmesi için Yüce Padi?ah?n buyruklar? do?rultusunda Erzurum’daki kuvvetlerden bir tabur asker bölgeye gönderilmi? ve daha sonra bu haberlerin do?ru olmad???, esas ve öneminin bulunmad???n?n anla??lmas? üzerine tabur yine geçen y?l içerisinde geri ald?r?lm??t?.

Genç’den çekildi?i Bitlis Vilayetine bildirilen askeri birlik bu taburdur.
Bu y?l ad? geçen bölgede Ermenilerin silahl? dola?arak baz? terör ve bozgunculuk hareketlerine kalk??t?klar? anla??larak 5 Temmuz 1894 tarihli telgraf?m?zda arz olundu?u ?ekilde Mu?’taki taburdan Talori bölgesine iki bölük kuvvetinde askeri birlik gönderilmi? ve geri ald?r?lmam??t?r.

Ancak Mu? için görevlendirilmi? olan bu tabur oran?n asayi?ini korumaya yetiyordu. Talori bölgesine di?er askeri birliklerden kuvvet ayr?larak gönderilmesinin uygun bulunmamas? sebebiyle Mu?’dan iki bölü?ün gönderilmesi bu yerin kuvvetini zay?flatm?? ve bundan yararlanan Mu? Ermeni bozguncular?n?n da baz? fenal?klara giri?ecekleri beklendi?inden iki bölü?ün Mu?’dan daha çok uzakla?malar? sak?ncal? görüldü?ünden zorunlu olarak görev alanlar?n?n Genç’e kadar uzat?lmamas? gerekmi?tir. Bu birlikler ?imdi Mu?’a temas eden yerlerde bulunduruluyor.

Talori Bölgesindeki Ermenilerin böyle askeri kuvvet gönderilmesini zorunlu k?lan derecelere varan terör, bozgunculuk ve anar?ik hareketlerine cesaret etmelerine sebep:

Talori içinden geçerek .. içlerinden yaylalar?na giden Bekran A?iretinin [1] geçi?lerinin, Ermeni terör ve bozguncu guruplar?nca çe?itli ve gerçe?e uymayan ?ikayetleri ve yalanlar? üzerine Bitlis Valili?i’nce birkaç y?ldan beri engellenmesidir. Çünkü, sözü edilen a?iret her sene yaylalar?na Talori içinden geçerek, dönü?lerinde de ayn? yolu izlerler ve bu gidi? dönü?lerinde ise orada bulunan Ermeni bozguncular?n cesaretlerini engellemekteydiler.

Bu faydal? durum, Bitlis Vilayeti’nce dikkate al?narak belirtilen a?iretin Talori içinden eskiden oldu?u gibi büyük bir sessizlikle yaylalar?na gidi? ve dönü?leri sa?lan?rsa bu yerde bulunan Ermeniler, devlete h?yanet, niyet ve eylemlerine asla cesaret edemezler. Bu hususa kesin olarak bak?labilir ve geçmi? örneklerle de kan?tlanm??t?r.
Arz etti?imiz hususlar?n uygulanmas? Yüce emirlerinize ba?l?d?r..”


1 - Bekran A?ireti: Bitlis - Sasun bölgesindeki a?iretlerdendir. Kaynaklarda bazen (Behranl? - Bikranl? - Batkânl?) olarak geçmekledir.


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Erzincan’da Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iri Zeki Pa?a hazretlerinden mevrûd fi 24
Temmuz sene 310 tarihli ?ifreli telgrafnâmenin halli suretidir.

Sasun ve Kulp kazalar? aras?nda bulunan Talori nahiyesiyle civar? Ermenilerinin fesâdat (ve) ?ekavet-i merviyelerine meydan verilmemek üzere Bitlis Siirt havalisinin mürettabât? olan otuz birinci alay?n Musul’a sevk olundu?undan dolay? Mu? ve Bitlis’de kalan iki tabur nizamiyeden ancak iki bölük Mu? cibalinin arkas?nda yani cihet-i cenûbisinde Mu?’dan be? alt? saat mesafede mukaddema ?eref-tealluk eden irâde-i seniyye üzerine ?inik-i ?imal karyesine sevk olunmu? idi. Mezkûn alay?n fikdan?ndan zaten bir kuvve-i kalîlden ibaret olan iki bölü?ün satvet-i lâzimeyi irâe edememesiyle beraber Bitlis vilâyetiyle ona muzâf Genç Mu? sancaklar?n?n jandarmay? hüsn-i isti’mâl ve istihdam edememekten dolay? Ermeni müfsidleri bir kuvve-i kalîl ile nefs-i Talori’de ictimâ’ ve ahâli-i ?slâmiyyeye tasallut etmek tasavvurunda ve mezkûr iki bölük asâkir-i ?ahâneye dahi hücum etmek fikr-i fâsidinde bulunduklar? i?‘ârât-? mahalliyyeden anla??lm?? ve halbuki bu gibi Ermeni fesedesinin kahr ve tedmîrleri muktezâ-y? emr-ü ferman-? hümâyun-? cenâb-? mülûkâneden bulunmu? olma?la bunlar?n üzerine bir kuvve-i kâfiyenin sevk?ne lüzûm-? hakîki görülmü?tür. Ma’lûm-? alî-i dâverîleri oldu?u vecihle ordû¬y? hümâyunun k?taât-? nizamiyyesi bin tak?m nukat-? mühimmede bulunuyor ki her kang? birisinin tefrik? halinde oralarda da bir fesad?n zuhuru me’mûl bulundu?u cihetle bu kuvvetin ?inik-i ?imal karyesindeki iki bölük mensup oldu?u otuz ikinci alay?n dördüncü taburunun Mu?’da bulunan di?er iki bölü?üyle Bitlis’de bulunan alay-? mezkûr ikinci taburunun kezalik iki bölü?üyle birle?tirilerek bir buçu?a iblâ??yla Bitlis vilâyetinden tertîb olunacak jandarma ile Mu?’da bulunan iki da? topu ile takviye ettikten sonra alay-? mezkûr kaymakam? Salih Bey kumandas?nda olanak heman Talori’ye sevk?yle fesede-i merkûmenin kahr-u tedmîrleri ve i?bu müfreze ifa-y? vazife edinceye kadar Mu? havalisinin âsayi?i muhafaza için orada bulunan süvari yirmi üçüncü alay?n topluca Mu?’da bulunmas? ?u anal?k Siirt’den Van’a hareket eden piyade yirmi dokuzuncu alay?n?n üçüncü taburunun berâ-yi ihtiyat muvakkaten Bitlis’de tevakkuf etmesi tensîb olunageldi?inden sûret-i ma’rûza tensîb-i âlîye iktiran eder ise bu bâbda istihsâl buyurulacak irâde-i seniyye-i mülûkânenin serîan emr-ü i?-âr? ma‘rûzdur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 12

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

5 A?ustos 1894
Kimden: Erzincan’da Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Talori bölgesi ve çevresinde Ermenilerin terör ve anar?ik hareketlerine kar?? askeri birliklerin durumu ve önlemler

“Sasun ve Kulp ilçeleri aras?nda bulunan Talori nahiyesiyle çevresinde Ermenilerin terör ve bozgunculuk giri?imlerine imkân vermemek üzere Bitlis-Siirt bölgesinde görevli bulunan Otuz birinci Alay?n Musul’a gönderilmesi sonucu, Mu? ve Bitlis’te kalan iki tabur kuvvetindeki düzenli birliklerden ancak iki bölük Mu? Da??’n?n arkas?nda yani güney yönünde, Mu?’tan be? alt? saat uzakl?kta bulunan Kuzey ?inik [1] köyüne gönderilmi?ti.

Belirtilen alay?n yoklu?undan ve küçük bir kuvvetten olu?an iki bölü?ün gereken önleyici gücü gösterememesinden ve ayr?ca Bitlis Vilayeti’yle O’na ba?l? Genç ve Mu? Sancaklar?n?n emirlerinde bulunan jandarma kuvvetlerini tam ve do?ru olarak kullanamamalar?ndan dolay? Ermeni bozguncular?n?n küçük bir kuvvetle Talori merkezinde toplanarak,Müslüman halka sald?rmak ve iki bölü?e hücum etmek dü?üncesinde olduklar? mahallinden al?nan bilgilerden anla??lm?? ve Yüce Padi?ah Hazretlerinin Ermeni terör ve bozgunculu?unu ortadan kald?rmak hususundaki buyruklar? do?rultusunda bunlar?n üzerine yeterli bir kuvvetin gönderilmesine gerek görülmü?tür.

Yüce bilgileriniz içerisinde bulundu?u üzere; ordunun düzenli birlikleri önemli noktalarda bulunuyor. Bu noktalardan herhangi birinden kuvvet al?nmas? durumunda oralarda terör ve bozgunculuk ba?l?yor.

Bu durumda:
Elimizde, Kuzey ?inik köyünde iki bölük gücündeki kuvvetin, Otuz ikinci Alay?n, dördüncü taburunun, Mu?’ta bulunan di?er iki bölü?ü ile ayn? alay?n Bitlis’te bulunan ikinci taburunun iki bölü?ü ile birle?tirilerek meydana getirilecek iki buçuk tabur gücündeki birli?in Bitlis Vilayeti’nden düzenlenecek jandarma ve Mu?’ta bulunan iki da? topu ile güçlendirilip Alay Komutan? Salih Bey kumandas?nda hemen Talori Bölgesine gönderilip terör ve bozgunculu?a son verilmesi ve bu kuvvetin görevlerini tamamlay?ncaya kadar Mu? bölgesinin asayi?inin korunmas? için orada bulunan yirmi üçüncü Süvari Alay?n?n Mu?’tan ayr?lmamas? ve bugünlerde Siirt’ten-Van’a hareket edecek olan Yirmi dokuzuncu Alay?n üçüncü taburunun ihtiyatta kalarak geçici olarak Bitlis’te b?rak?lmas? uygun bulundu?undan, bu hususlar Yüce Makam?n?zca da onaylan?yorsa al?nacak Yüce Padi?ah buyru?unun acele gönderilmesi arz..”



1- ?inik - ?enik Köyü: Sason ilçesine ba?l? da? köylerindendir. ?enik veya ?inik ad?yla an?l?r. ?inik tepeleri, Talori bölgesine hâkim bir konumda bulunur. Burada bir k??la yap?lmas? giri?imi Ermeni kad?nlar?n?n, i?çilere kar?? koymalar? ve engellemeleriyle durdurulmu?tu. (Esat Uras. a.g.e. s.520-521)



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Tezkire-i ma’rûza suretidir.

Devletlû efendim hazretleri
Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iriyyetinden varid olan telgrafnâmede Sasun ve Kulp kazalar? aras?nda bulunan Talori nahiyesiyle civar? Ermenilerinin fesadât ve ?ekavet-i merviyelerine meydan verilmemek için ol bâbdaki irade-i seniyye-i cenâb-? z?llullâhî üzerine Mu? ve Bitlis’deki iki tabur asakir-i ?âhâneden iki bölük Mu? cibalinin arkas?nda yani cihet-i cenûbisinde ve Mu? ‘dan be? alt? saat mesafede vâk?’ ?inik-i ?imal haryesine sevk olunmu? ise de Siirt ve havalisi mürettabat?ndan iken mukaddema Musul’a sevk olunmu? olan otuz birinci alay?n oralardan infikâkinden ve zâten bir kuvve-i kalîleden ibared olan mezkûr iki bölü?ün satvet-i lâzimeyi irade edememesiyle beraber Bitlis vilâyetiyle ona muzaf Genc ve Mu? sancaklar?ndaki jandarman?n hüsn-i istihdam edilememesinden dolay? Ermeni müfsidleri nefs-i Talori’de içtimâ’ ile ahali-i ?slâmiyyeye tasallut ve mezkûr iki bölük asâkir-i ?âhaneye dahi hücum etmek fikr-i fâsidinde bulunduklar? i?’ârat-? mahalliyyeden anla??lm?? olup bu gibi Ermeni fesedesenin kahr-u tedmîrleri muktezâ-y? emr ü ferman-? hümayun-? cenâb-? mülukâneden bulunmu? olmas?na mebni bunlar?n üzerine bin kuvve-i kâfiye sevk?ne lüzûm-? hakîki göründü?ünden ve ordu-yu hümayunun k?taât-? nizamiyyesi bin tak?m nukat-? mühimmede olup bunlardan her kang? birisi al?nsa oralarda da bir fesad?n zuhuru melhûz bulundu?undan mezkûr ?inik-i ?imal karyesindeki iki bölü?ün mensup oldu?u otuz ikinci alay?n dördüncü taburunun Mu?’da bulunan di?er iki bölü?üyle Bitlis’de bulunan alay-? mezkûrun ikinci taburunun kezalik iki bölü?ü birle?tirilerek bir buçuk tabura iblâ? ve Bitlis vilâyetinden tertîb olunacak jandarma ile Mu?’da bulunan iki da? topu dahi ilave edilerek kuvve-i mürettebe-i ma’rûzan?n alay-? mezkûr kaymakam? Salih Bey kumandasiyle hemen Talori’ye sevk?yle fesede-i merkûmenin kahr ve tedmirleri ve i?bu müfreze îfa-y? vazife edinceye kadar Mu? havalisinin âsayi?ini muhafaza etmek için dahi orada bulunan süvari yirmi üçüncü alay?n?n topluca Mu?’da bulunmas? ve ?u aral?k Siirt’den Van’a hareket eden piyade yirmi dokuzuncu alay?n?n üçüncü taburunun da berâ-y? ihtiyat-? muvakkate Bitlis’de Tevakkuf etmesi tensîb edildi?inden bahisle icrâ-y? îcab? istîzan olunmu? olmasiyle bermûceb-i i? ‘âr îfâ-y? muktezas? z?mn?nda müsiriyyet-i mü?anünileyhaya me’zûniyet i’tas? istîzan?na dair Erkân-? Harbiye-i Umûmiyye dairesinden tanzîm olunan mazbata leffen arz ve takdîm k?l?nm?? olma?la ol bâbda emr-ü ferman-? hümayun-? cenâb-? h?lâfet-penâhi merkezde ?eref-sünûh ve sudûr buyurulur ise mantûk-? münifi infaz olunaca?? beyaniyle istîzana ibtidar k?l?nd?. Ol bâbda emr-ü ferman hazret-i men lehü’l-emrindin.

Fi 3 Safer sene 312 ve fi 25 Temmuz sene 310

Serasker bende R?za



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 13

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

6 A?ustos 1894
Kimden: Serasker R?za Pa?a’dan
Kime: Yüce Padi?ah Hazretlerine
Konu: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden istenilen onay ve buyru?un al?nmas?na ili?kin sunu? yaz?s?

“Devletlû Efendim [2] Hazretleri
Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden gelen telgrafta:
Sasun ve Kulp ilçeleri aras?nda bulunan Talori nahiyesi çevresinde Ermenilerin terör ve bozgunculuk hareketlerine imkân verilmemek için o konuda Yüce Buyruklar? üzerine Mu? ve Bitlis’teki iki taburdan al?narak haz?rlanan iki bölük, Mu? da?lar?n?n arkas?nda, güney yönünde ve Mu?’tan be? alt? saat uzakl?kta Kuzey ?inik köyüne gönderilmi? idi.

Siirt ve çevresinde bulunan ve daha sonra Musul’a gönderilen otuz birinci alay?n bölgeden ayr?lmas?ndan ve esasta küçük bir kuvvetten ibaret olan iki bölü?ün gerekli önleyici gücü gösterememesiyle birlikte Bitlis Vilayetiyle O’na ba?l? Mu? ve Genç Sancaklar?ndaki jandarman?n da yeterince kullan?lamamas?ndan dolay? Ermeni Bozguncular? Talori Nahiye merkezinde toplanarak Müslüman halka sald?r?da ve ad? geçen iki bölü?e de hücumda bulunmay? karanla?t?rd?klar? mahallinden al?nan bilgilerden anla??lm??t?r.

Bu gibi Ermeni terör ve bozgunculu?unun ortadan kald?r?lmas? hususundaki Yüce Buyruklar? do?rultusunda hareket için bunlar?n üzerine yeterli miktarda bir kuvvetin gönderilmesi gerekti?inden ve ordu birliklerin ise bir tak?m önemli noktalarda olup bunlardan herhangi birisinin bulundu?u yerden al?nmas?yla orada terör ve bozgunculu?un ç?k??? beklendi?inden:

Kuzey ?inik köyündeki iki bölü?ün; ba?l? olduklar? otuz ikinci Alay?n dördüncü taburunun Mu?’ta bulunan di?er iki bölü?ü ve Bitlis’te bulunan ayn? alay?n ikinci taburunun iki bölü?ü ile birle?tirilmek suretiyle bir buçuk tabur kuvvetinde bir güce tamamlanmas? ve Bitlis Vilayetinde düzenlenecek Jandarma ile Mu?’ta bulunan iki da? topunun eklenerek kurulacak yeni kuvvetin ad? geçen alay?n kumandan? Salih Bey komutas?nda Talori’ye gönderilerek terör ve bozgunculu?a son verilmesi ve bu kuvvetin görevini tamamlay?ncaya kadar,Mu? bölgesindeki asayi?i korumak için de orada bulunan Yirmi üçüncü Süvari Alay?n?n Mu?’ta topluca bulunmas? ve bugünlerde Siirt’ten Van’a hareket eden Yirmi dokuzuncu Alay?n üçüncü taburunun da ihtiyata al?n?p geçici olarak Bitlis’te b?rak?lmas? uygun görüldü?ünden onay ve izin istenmi? bulundu?undan:

Gere?inin yap?lmak üzere Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine izin verilmesi hususunda, Genelkurmay Dairesince düzenlenen yaz? ekte arz ve takdim k?l?nmakla bu hususlarda Yüce Padi?ah?m?z Hazretlerinin buyru?u hangi do?rultuda aç?klan?rsa o do?rultuda hareket edilece?i ve yerine getirilece?i sözü ile onay al?nmas?na cesaret edildi...”



1-Serasker R?za Pa?a: Divan memurlar?ndan Lefkeli Emiro?lu ?ükrü Efendi’nin o?ludur. 1844 y?l?nda ?stanbul’da do?mu?tur. 1866 y?l?nda Harbiye Mektebi’ni bitirerek orduya kat?lm??, ?umnu, Girit, Rumeli’deki birliklerde çe?itli görevlerde bulunmu?tur. Hersek ve Karada? isyanlar?nda, 1877 -1878 Osmanl?’ Rus Harbi’nde ve baz? iç ayaklanmalarda büyük yararl?l?klar göstermi? ve Saray Muhaf?z Tümeni komutanl???na atanm??t?r. On yedi y?l bu görevde kald?ktan sonra, Gazi Osman Pa?a’n?n ölümünden sonra Mare?al rütbesi ile Seraskerli?e getirilmi?tir, 1908 ?kinci Me?rutiyet döneminde, bütün rütbeleri geri al?nm??, 1920’de ?stanbul’da ölmü?tür. “Hülasa-i Hat?rat” adl? bir eseri vard?r.
2- Devtetlu Efendim Hazretleri: Yüce Padi?ah (?m?z) Hazretleri

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306.

?eref-sad?r olan irade-i seniyye-i mülûkâne suretidir.

Devletlû atûfetlû efendim hazretleri
??bu tezkire-i aliyye-i seraskerîleri melfûfiyle manzûr-? âlî olarak mücebince îfâ-y? muktezas? ve Ermeni e?k?yas?n?n cüz’î bir hareket-i tecavüzkâriye bile mücaseretleri halinde hemen kahr ve tedmir edilmeleri için îcab ederse gerek süvari, gerek piyade bir alaya kadar efrâd-? ihtiyat?yyeyi bild istîzan silah alt?na alabilmesi z?mm?nda Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iriyyet-i celilesine me’zûniyyet i’tâs? hususlarina irade-i seniyye-i cenâb-? h?lâfetpenâhî ?eref-muteallik buyurulmu? olma?la ol babda emr ü ferman hazret-i men lehü’l-emrindir.

Fi 4 Safer sene 312 ve Fi 26 Temmuz sene 310



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No 13 Ek’i

Yüce Padi?ah Buyru?u Sureti

7 A?ustos 1894
Kimden: Saray Ba?katipli?inden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Padi?ah buyru?u

“Sayg?de?er efendim,
Seraskerlik Makam?n?n yaz? ve ekleri Yüce Padi?ah Hazretleri taraf?ndan görülmü?tür.
Konu hakk?nda gere?inin yap?lmas? ve Ermeni e?k?yas?n?n en küçük bir sald?r? hareketine cesaret etmeleri halinde bile derhal terörün ve bozgunculu?un önlenmesi için gerekirse Süvari ve Piyade kuvvetlerinden bir alaya kadar yedek erlerin herhangi bir izne ba?l? olmaks?z?n silah alt?na alabilmesi amac?yla Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine izin verilmesi Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar?ndan olmakla bu hususta gere?inin yap?lmas?..”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fi 26 Temmuz sene 310 tarihinde Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iriyyet-i celilesine yaz?lan telgrafnâmenin suretidir.

C. 24 Temmuz sene 310 Talori’de içtimâ’ eden Ermeni fesedesinin tasallutat-? vâk?as?ndan dolay? ?inik-i ?imali karyesindeki iki bölü?ün mensup oldu?u otuz ikinci alay?n dördüncü taburunun Mu?’da bulunan di?er iki bölü?üyle Bitlis’de bulanan alay-? mezkûrun ikinci taburunun kezalik iki bölü?ü birle?tirilerek bir buçuk tabura iblâ? ve Bitlis vilâyetinden tertîb olunacak jandarma ile Mu?‘da bulunan iki da? topu dahi ilave edilerek kuvve-i mürettebe-i mezkûrenin alay-? mezkûr kaymakam? Salih Bey kumandasiyle heman Talori’ye sevkiyle fesede-i merkumenin kahr ve tedmîrleri ve i?bu müfreze îfa-y? vazife edinceye kadar Mu? havalisinin â?ayi?ini muhafaza için dahi orada bulunan süvari yirmi üçüncü alay?n?n topluca Mu?’da bulunmas? ve ?u aral?k Siirt’den Van’a hareket eden piyade yirmi dokuzuncu üçüncü taburunun da berâ-i ihtiyat muvakkaten Bitlis’de tevakkuf edilmesi tensîb edildi?ine dair olan telgrafnâme-i devletleri vechile îfa-y? muktezas? lede‘1-arz suret-i ma‘rûza mûcebince îfa-y? muktezas? ve Ermeni e?kiyas?n?n cüz’î bir hareket-i tecâvüzkâriye bile mücaseretleri halinde hemen kahr ve tedmîr edilmeleri için îcabederse gerek süvari gerek piyade bir alaya kadar efrâd-? ihtiyat?yyeye bilâ istîzan silah alt?na alabilmeleri z?mn?nda taraf-? devletlerine me’zûniyyet i’tâs? husûslar?na irâde-i seniyye-i cenâb-? h?lâfet-penâhi ?eref-müteallik buyuruldu?u tebli? olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 14

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

7 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine verilen yetki

“C. 5 A?ustos 1894

Talori’de toplanan Ermeni bozguncular?n?n sald?r? olay?ndan dolay? Kuzey ?inik köyündeki iki bölü?ün ba?l? oldu?u Otuz ikinci Alay?n dördüncü taburunun Mu?’ta bulunan di?er iki bölü?ü ve Bitlis’te bulunan ayn? alay?n ikinci taburunun iki bölü?ü ile birle?tirilerek bir buçuk tabur kuvvetine tamamlanmas? ve Bitlis Vilayetinde düzenlenecek jandarma birli?i ile Mu?’ta bulunan iki da? topunun da eklenerek kurulacak yeni kuvvetin ad? geçen Alay?n kumandan? Yarbay Salih Bey’in kumandas?nda derhal Talori’ye gönderilmesiyle terör ve bozgunculu?a son verilmesi ve bu görevin yerine getirilmesine kadar Mu? Bölgesini korumak için orada bulunan Yirmi üçüncü Süvari Alay?n?n topluca Mu?’ta bulundurulmas? ve bu günlerde Siirt’ten - Van’a hareket edecek olan Yirmi dokuzuncu Piyade Alay? üçüncü taburunun da ihtiyatta görevlendirilip geçici olarak Bitlis’te b?rak?lmas? hususlar?nda izin ve onay istenildi?ine ili?kin telgraf?n?n gere?i yerine getirilerek;Padi?ah Hazretlerine sunulmu?tur:

Ermeni e?k?yas?n?n en küçük bir sald?r? hareketine cesaret etmeleri halinde, terörün ve bozgunculu?un ortadan kald?r?lmas? için gerekirse piyade ve süvari bir alaya kadar yedek erlerden silah alt?na alabilmeniz hususunda yetkili k?l?nd???n?z Yüce Padi?ah buyruklar?nda oldu?u bildirir...”

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?îri Zeki Pa?a hazretlerinden mevrud 30 Temmuz sene 310
tarihli ?ifreli telgrafnâmenin halli sûretidir.

Talori ile Van’daki Ermeni fesede-i müsellehas?n?n oradaki iki bölükle birle?ip kahr ve tedmîrleri için bir tabur ile iki topun müteheyyi-i hareket oldu?u mütekaddim telgrafnâme-i âcizîde arz olunmu? idi. Bu kerre süvari f?rkas? kumandanl???ndan mevrûd telgrafnâmede kuvve-i mürettebe-i mezkurenin vürûduna kadar fesede-i merkumenin evvelce ?inik karyesinde bulundurulan iki bölük asâkir-i ?âhane üzerine hücum sadedinde bulunmalar? ve cem‘?yyetleri kesretlice oldu?u i?’âr olunmu? ve ol bâbdaki i?’ârat ve ihbârat-? saire dahi bunu müeyyid bulunmu? oldu?undan ve e?erçi fesede-i merkumenin kahr ve tenkîlleri için lede‘l-hâce Erzurum ve yahut Harput redif alaylar?ndan birinin taht-? silaha al?nmalar? fi Temmuz sene 310 tarihli telgrafnâme-i âcizîde arz ve istîzan olunmu? ise de bu sûretde icrâs? ayr?ca vakte muhtaç ve ehemmiyyet-i hal ise izâa-i vakte mütehammil olam?yaca?? â?ikâr idü?inden sûret-i ma’rûzaya ve her türlü ihtimalâta kar?? bir tedbîr-i âcil olmak ve lede’l-hâce kuvve-i mürettebe-i mezkuneye muâvenet etmek üzere Van’a müteveccihen hareket edip Bitlis ‘de te’hîr edilen yirmi dokuzuncu alay?n üçüncü taburunun dahi hemen Mu?‘a sevk ve tahrîki kumandanl??a teblî? olundu. Muameleye Mu? havalisi Ermenilerinin dahi bir gûne fesad?na meydan yerilmemek ve oralar?n âsayi? (ve) inz?bat?n? takviye eylemek ve Talori için müretteb müfrezeye dahi istinâd olmak üzere Erzurum mürettebât?ndan yirmi be?inci alay?n birinci taburunun serîan Mu?’a celb ve sevk? ve h?tâm-? maslahatda yine Erzurum’a iâdesi îcab-? maslahatdan olma?la bu bâbda istihsâl buyurulacak irâde-i seniyye-i mülûkânenin serîan emr ve i? ‘âr? ma‘rûzdur.


Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 15

?ifre-Telgraf

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

11 A?ustos 1894
Kimden: Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Silahl? Ermeni Bozguncular?n?n faaliyetleri ve yeni önlemler al?nmas? için izin istenmesi

“Talori ile Van’daki silahl? Ermeni bozguncular?n etkisiz duruma getirilmeleri için Mu? bölgesinde bulunan iki bölü?ün di?er bölüklerle birle?tirilerek bir buçuk taburluk bir kuvvet ve iki topla güçlendirilip harekete haz?r duruma getirildi?i daha önce sunulan telgraf?m?zla bildirilmi?ti.

Bu kez: Süvari Tümen Kumandanl???ndan gelen telgrafta belirtilen haz?r kuvvetin bölgeye ula?mas?na kadar bozguncular?n önce ?inik köyünde bulunan iki bölük üzerine sald?r?ya geçecekleri ve te?kilatlar?n?n da kuvvetlendi?i bildirilmi? ve al?nan di?er bilgi ve haberlerle de do?rulanm??t?r.

Aç?klanan terör ve bozgunculu?un durdurulmas? ve Ermeni bozguncular?n?n etkisiz duruma getirilmesi için gerekti?inde Erzurum veyahut Harput Redif birliklerinin silah alt?na al?nmas? 5 A?ustos 1894 tarihli telgraf?m?zla bildirilip, izin iste?inde bulunulmu?sa da bu yolda hareketin zamana ihtiyac? oldu?u, durumun öneminin ise vakit geçirmeye dayanamayaca?? dü?ünülerek: Arz etti?imiz hususlara ve her türlü ihtimale kar?? acil bir önlem olmak ve gerekti?inde haz?r kuvvete yard?m etmek üzere Van’a do?ru hareket eden ancak hareketi Bitlis’te durdurulan Yirmi dokuzuncu Alay?n üçüncü taburunun da hemen Mu?’a gönderilmesi için kumandan?na emir verilmi?tir.

Kumandana ayr?ca Mu? Bölgesindeki Ermenilerin bozgunculuklar?na imkan verilmemek, bölgenin asayi? ve disiplinini kuvvetlendirmek ve Talori için haz?rlanan müfrezeye de destek olmak üzere Erzurum’da Yirmi be?inci Alay?n birinci taburunun acele Mu?’a gönderilmesi ve görevinin sonunda iadesi hususlar?n?n i?i gere?i oldu?u bildirilmi? bulunmakla bu konularda Yüce Padi?ah Buyru?unun al?narak acele gönderilmesi arz olunur...“

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi 1282

Mabeyn-i Hümayun
Ba?kitatbet-i celilesinden vârid olan tezkire-i husûs?yye suretidir.

Talori nahiyesiyle civari Ermenilerinin Talori’de ictimâ’ ile ahâli-i ?slâmiyyeye tasallut ve oradaki iki bölük asakir-i ?âhaneye hücûm etmek fikr-i fâsidinde bulunduklar? mervî oldu?undan Erzurum veya Harput redif alaylar?ndan birinin taht-? silâha al?nmas? evvelce ve bu suret zamana muhtac ve ehemmiyet-i maslahat ise izâa-i vakte gayr-i mütehammil bulunmu? olmas?na binâen her türlü ihtimâlâta kar?? bir tedbîr-i âcil olmak ve lede’l-hâce bu i? için müretteb kuvvete muâvenet etmek üzere Erzurum mürettebât?ndan bulunan yirmi be?inci alay?n birinci taburunun serîan Mu?‘a celb ve sevk ve h?tâm-? maslahatda yine Erzurum’a iade k?l?nmas? muahharan Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iriyyet-i celilesinden cevâben vârid olan iki k?t’a telgrafnâmede i?‘âr k?l?nd??? beyaniyle ol bâbda istîzan-? emr-ü ferman-? ?ahaneyi hâvi 10 Safer sene 312 tarihli tezkire-i aliyye-i seraskerîleri manzûn-? âlî oldu. Efrâd-? redîfenin taht-? silâha al?nmas? ancak harp zaman?na mahsûs olmasiyle fesede-i menkumenin kahr ve tedmîrleri için Erzurum veya Harput redif alaylar?ndan birinin taht-? silâha al?nmas?ndan sarf-? nazarla kuvve-i mürettebe-i mezkûreye muavenet etmek üzere arz ve istîzan olundu?u vecihle yaln?z zikr olunan yirmi be?inci alay?n birinci taburunun serîan Mu?’a celb ve sevk? hakk?nda mü?iriyyet-i mü?arûn-ileyhaya emir verilmesi ve Ermeni e?k?yas?n?n cüz’î bir hareket-i tecâvüzkâraneye mücaseretleri halinde hemen kahr ve tedmîr edilmeleri için îcab eder ise gerek süvari, gerek piyade asâkir-i ?âhaneden bin alaya kadar efrâd-? ihtiyatiyyenin bita istizan silâh alt?na al?nabilmesi z?mn?nda mü?iriyyet-i mü?arûn-ileyhaya mukaddemâ me’zûniyyet verilmi? idü?inden bu bâbda te’kîden icrâ-y? vasâya k?l?nmas? ?eref-sad?r olan irade-i seniyye-i cenâb-? h?lâfet-penâhi iktizâ-y? münîfinden bulunmu? ve sâlifü’z-zikr tezkire-i aliyye-i sipehdârileri ber-mantûk-? emr ü ferman-? hümayun-? mülûkâne leffen iâde edilmi? olma??n ol bâbda emr ü ferman hazret-i men lehü’l-emrindin. Fi 10 Safer sene 312 ve fi 1 A?ustos sene 310

Serkâtib-i hazret-i ?ehriyârî bende
Süreyya

Hükm-i celî’li Ordu-yu Hümayun-u mezkûr mü?iriyyetine teblî? k?l?nm??t?r.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 16

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri 1282

Özel Tezkere

13 A?ustos 1894
Kimden: Saray Ba?katipli?inden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden istenilen iznin verildi?i

“Talori nahiyesiyle çevresinde Ermenilerin, Talori’de toplanarak Müslüman halka sald?rmak ve oradaki iki bölü?e hücum etmek gibi terör ve bozgunculuk amac?nda bulunduklar?n?n do?rulanm?? oldu?undan Erzurum ve Harput Redif Alaylar?ndan birinin silah alt?na al?nmas? daha önce dü?ünülmü? ve bu konuda izin iste?inde bulunulmu? ise de, bu yolda hareketin zamana muhtaç oldu?u, durumun öneminin ise vakit geçirmeye dayanamayaca?? anla??ld???ndan her türlü beklentiye kar?? ve acil bir önlem olarak ve gerekti?inde bu i? için haz?rlanm?? kuvvete yard?m etmek üzere Erzurum’da bulunan Yirmi be?inci Alay?n birinci taburunun acele Mu?’a gönderilmesi ve görevin sonunda tekrar Erzurum’a iadesinin Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden gelen telgraflarla bildirildi?inden söz edilerek Yüce Padi?ah Hazretlerinden bu yolda izin buyru?unun al?nmas?na ili?kin 13 A?ustos 1894 tarihli tezkereniz Yüce Makama sunuldu.

Redif birliklerinin silah alt?na al?nmas? ancak sava? zamanlar?na özgü olmas? sebebiyle terör ve bozgunculu?un sona erdirilmesi için Erzurum veya Harput Redif Alaylar?ndan birinin silah alt?na al?nmas?ndan vazgeçilerek, Özel Kuvvete yard?m etmek üzere Yirmi be?inci Alay?n birinci taburunun acele Mu?’a gönderilmesi hakk?nda Mü?irriyete emir verilmesi ve Ermeni e?k?yas?n?n en küçük bir sald?r? giri?imine kalk??malar? halinde derhal etkisiz k?l?nmalar? için gerekirse Süvari ve Piyade birliklerinden bir alaya kadar ihtiyat erlerinin onay aranmaks?z?n silah alt?na al?nmas? hususlar?nda daha önce ad? geçen Mü?iriyyete izin verilmi? bulundu?undan bu konularda ikinci kez yetkili Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar?ndan oldu?u ve gere?inin yerine getirilmesi...”

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fi 2 A?ustos sene 310 tarihinde Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iriyyetine yaz?lan ?ifreli telgrafnâmenin suretidir.

Talori nahiyesiyle civari Ermenilerinin Talori’de ictimâ’ ile ahâli-i ?slâmiyyeye tasallut ve oradaki iki bölük asâkir-i ?ahaneye hücum etmek fikr-i fâsidinde bulunduklar? mervî oldu?undan Erzurum veya Harput redif alaylar?ndan birinin taht-? silaha al?nmas? evvelce ve bu sûret zamana muhtaç ve ehemmiyyet-i maslahat ise izâa-i vakte gayr-i mütehammil bulunmu? olmas?na binâen her türlü ihtimâlâta kar?? bir tedbîr-i âcil olmak ve lede’l-hâce bu i? için müretteb kuvvete muâvenet etmek üzere Erzurum mürettebat?ndan bulunan yirmi be?inci alay?n birinci taburunun serîan Mu?’a celb ve sevk ve h?tâm-? maslahatda yine Erzurum’a iâde k?l?nmas? müahharan cevâben vârid olan iki k?t’a telgrafnâme-i devletlerinde i?’ar buyurulmas? üzerine keyfiyyet atebe-i ulyâ-y? mülûkâneye arz ile istîzan olundukta efrâd-? redîfenin taht-? silaha al?nmas? ancak harp zaman?na mahsûs olmasiyle fesede-i merkumenin kahr ve tedmîrleri için Erzurum veya Harput redîf alaylar?ndan birinin taht-? silaha al?nmas?ndan sarf-? nazarla kuvve-i mürettebe-i mezkûreye muâvenet etmek üzere arz ve istîzan olundu?u vecihle yaln?z zikr olunan yirmi be?inci alay?n birinci taburunun serîan Mu?‘a celb ve sevk? hakk?nda taraf-? mü?îrilerine emir verilmesi ve Ermeni e?k?yas?n?n cüz’î bir hareket-i tecâvüzkâraneye mücaseretleni halinde hemen kahr ve tedmîr edilmeleri için îcab eder ise gerek süvari gerek piyade asâkir-i ?ahaneden bir alaya kadar efrâd-? ihtiyat?yyenin bilâ istîzan silah alt?na al?nabilmesi z?mn?nda cânib-i devletlerine mukaddemâ me‘zûniyet verilmi? idü?inden bu bâbda te’kîden icrâ-y? vasâya k?l?nmas? ?eref-sâd?r olan irâde-i seniyye-i cenâb-? h?lâfet-penâhî iktizâ-y? münifinden bulunmu? olma?la emr ü ferman-? hümayun-? mülûkâne mantûk-? münifine tevfik muâmele buyurulmas? teblî? olunun.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 17

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

14 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Askeri birliklerin kullan?lmas? hakk?nda Padi?ah buyru?u

“Talori nahiyesiyle, çevresindeki Ermenilerin Talori’de toplanarak Müslüman halka sald?r? ve orada bulunan iki bölük kuvvetindeki askeri birli?e hücum gibi bozguncu fikirleri, davran??lar?yla kan?tlanm?? oldu?undan Erzurum veya Harput Redif Alaylar?ndan birinin silah alt?na al?nmas? daha önce önerilmi?se de bunun zamana ba?l? ve i?in öneminin ise vakit geçirmeye tahammülü kalmad??? anla??ld???ndan her türlü beklentiye kar?? acil bir önlem olmak ve bu i? için haz?rlanm?? kuvvete yard?m etmek için Erzurum’da bulunan Yirmi be?inci Alay?n birinci taburunun acele Mu?’a gönderilmesi ve i?in sonunda tekrar Erzurum’a iadesi hususlar?n?n al?nan cevabi telgraflar?n?zda belirtilmesi üzerine durum Yüce Padi?ah Hazretlerine arz ve gereken izin istendi?inde:

Redif Erlerinin [1] silah alt?na al?nmas?n?n ancak sava? zaman?na özgü bir kural olmas? sebebiyle, bozguncular?n etkisiz b?rak?lmas? için Erzurum veya Harput Redif Alaylar?ndan birinin silah alt?na al?nmas?ndan vazgeçilerek telgraflar?n?zda aç?klanan ve izin istenilen yönde Yirmi be?inci Alay?n birinci taburunun acele Mu?’a gönderilmesi hakk?nda Mü?iriyyete emir verilmesi ve Ermeni e?k?yas?n?n en küçük bir sald?r? hareketine cesaret etmeleri halinde hemen etkisiz k?l?nmalar? için gerekirse süvari veya piyade bir alaya kadar ihtiyat erlerinin izin istenmeksizin silah alt?na al?nabilmesi için daha önce taraf?n?za verilen yetkinin tekrar uygulanmaya konulmas? Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar?ndan olup, taraf?n?za tebli? olunur...”



1- Redif Erleri - Redif Birlikleri: 1868 -1908 y?llar? aras?nda Osmanl? Ordusunda askerlik hizmet süresi 20 ya??ndan ba?lay?p 40 ya??nda sona ererdi. Orduda bu hizmet süreleri üç grupta tamamlan?r ve her grup kendisine özgü özellikleriyle bir s?n?f say?l?rd?. Bunlar: 1. Daimi Ordu (Muvazzaf) 2. Redif ve 3. Müstahf?z s?n?flar?yd?. Daimi Ordu (Muvazzaf) hizmet süresi 4 y?l olan “Nizamiye” ile hizmet süresi 2 y?l olan ihtiyat s?n?flar?ndan olu?maktayd?. ?htiyat süresini bitirenler Redif s?n?flar?na ayr?l?rd?. Redif s?n?f? ise iki grupta toplan?r. Birinci Redif ve ?kinci Redif ?eklinde düzenlenirdi. Her iki Redif süreleri üçer y?ld?. Redif erleri evlerinde çiftçilik ve di?er i?lerde çal???rlard?. Silah, cephane ve di?er donat?mlar? Redif depolar?nda bulunur ve her an hizmete haz?r kabul edilirlerdi. Redif Birlikleri özellikle iç kar???kl?klarda. Harp zamanlar?nda hizmete al?n?rlard?.

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi 1325

Mabeyn-i Hümayun Ba?kitabet-i celîlesinden mevrûd tezkire-i husûs?yye suretidir.

Talori nahiyesiyle havalisindeki müfsidlerin tenkîli için Mu?‘a sevk? muktezâ-y? mülûkâneden plan taburlar mevcûdu be?er yüze iblâ? olunmak üzere Erzurum, Van, Bitlis ve Mu? daireleri efrad-? ihtiyatiyyesinin celb ve cem’?ne te?ebbüs olundu?u Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iriyyet-i celîlesinden arz ve i?‘ar k?l?nm?? olup ancak mezkûr taburlar mevcûdunun be?er yüze iblâ?? kâfi olam?yaca??ndan h?tâm-? maslahatda yine mevcûd-? haz?rlar?na tenzil edilmek üzere i? bu taburlar mevcûdunun sekizer yüze iblâ?? için mü?iriyyet-i mu?ârun-ileyhaya emir i’tâs? muktezâ-y? irade-i seniyye-i hazret-i h?lâfet-penâhiden olma??n ol bâbda emr ü ferman hazret-i men lehü’l-emrindir.

Fi 13 Safer sene 1312 ve fi 4 A?ustos sene 310

Serkâtib-i hazret-i ?ehniyâri bende
Süreyya

Hükm-i âlisi mü?iriyyet-i mü?arun ileyhaya teblî? olunmu?tur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 18

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri 1325

Özel-Tezkere

16 A?ustos 1894
Kimden: Saray Ba?katipli?inden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Taburlar?n er mevcudunun art?r?lmas?

“Talori nahiyesiyle o bölgedeki bozguncular?n etkisiz duruma getirilmesi için Mu?’a gönderilmesi gereken taburlar?n er mevcutlar?n?n be?er yüze tamamlamak üzere Erzurum, Van, Bitlis ve Mu? bölgelerinden yedek erlerin silah alt?na ça??r?l?p, toplanmas?na giri?ilmi? oldu?u Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden arz ve bildirilmi?tir.

Ad? geçen taburlar?n er mevcutlar?n?n be?er yüze tamamlanmas? yeterli olmayaca??ndan görevlerinin sona ermesinde yine bugünkü mevcutlar?na indirilmek üzere bu taburlar?n er mevcutlar?n?n sekiz yüz ere ç?kar?lmas? için Mü?iriyyete emir verilmesi Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyru?udur...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fi 4 A?ustos sene 310 tarihinde Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?irriyyetine yaz?lan ?ifreli telgrafnâmenin sûretidir.

Talori nahiyesiyle havalisindeki müfsidlerin tenkili için Mu?‘a sevk? muktezâ-y? irâde-i seniyye-i mülûkâneden olan taburlar mevcûdu be?er yüze iblâ? olunmak üzere Erzurum, Van, Bitlis ve Mu? daireleri efrâd-? ihtiyatiyyesinin celb ve cem‘?ne te?ebbüs olundu?u taraf-? devletlerinden arz ve i?-ar k?l?nm?? olup ancak mezkûr taburlar mevcûdunun be?er yüze iblâ?? kâfi olam?yaca??ndan hitam-? maslahatda yine mevcûd-? hâz?rlar?na tenzîl edilmek üzere i?bu taburlar mevcûdunun sekizer yüze iblâ?? için taraf-? mü?îrîlerine emir i’tâs? muktezâ-y? irâde-i seniyye-i hazret-i h?lâfet-penâhiden oldu?u Mabeyn-i hümâyun Ba?kitâbet-i celîlesinden bâ-tezkire husûsiye i?’ar buyurulmakla mantûk-? münîfine tevfîkan iktizas?n?n icrâs? tebli? olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 19

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre Telgraf

16 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Tabur mevcutlar?n?n sekiz yüze ç?kar?lmas?

“Talori nahiyesiyle o bölgedeki bozguncular?n etkisiz k?l?nmas? için Mu?’a gönderilmesi Yüce Padi?ah buyruklar?ndan olan taburlar?n mevcut er say?lar?n?n be?er yüze ç?kar?lmas? için Erzurum, Van, Bitlis ve Mu? bölgeleri yedek erlerinin silah alt?na ça??r?l?p, toplanmas?na giri?ilmi? oldu?u taraf?n?zdan bildirilmi? olup;

Ancak ad? geçen taburlar?n mevcut er say?lar?n?n be?er yüze ç?kar?lmas?n?n yeterli olamayaca??ndan, görevlerinin sona ermesinde yine bugünkü mevcutlar?na indirilmek üzere bu taburlar?n en mevcutlar?n?n sekiz yüz ere ç?kar?lmas? için taraf?n?za emin verilmesinin Yüce Padi?ah Buyruklar?ndan oldu?u Saray Ba?katipli?ince bildirilmi?tir, gere?inin yerine getirilmesi tebli? olunur..”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fi 9 A?ustos sene 310 tarihinde Dördüncü Ordu mü?iriyyetine yaz?lan telgrafnâme suretidir.

Erkân-? Harbiye
Talori cihetinde tecemmu’ eden Ermeni fesede-i müsellehas?n?n bu kerre de Favrikar, Dikranl? ve Badigânl? a?ireti üzerine hücûmla esnâ-y? müsademede tarafeynden on kadar maktûl ve ol kadar mecrûh vukû’ buldu?undan ve muhadderât-? ?slâmiyyeden birkaç?n?n iskat-? ce-nin eyledi?inden bahisle bunlar?n oralarca tekessürle daha ziyade fenal?k zuhuruna meydan b?rak?lmamak üzere ta’cîl-i tenkîlleri Bitlis vilâyetinden taraf-? devletlerine yaz?ld??? beyaniyle bu bâbda taraf-? devletlerine vasâyâ-y? serî’a îfas? bâ tezki re-i sâmiye izbâr buyurulmakla fesede-i merkûmenin fikr-i fâsidlerinin icrâs?na meydan verilmemek üzere hemen kahr ve tedmîrleri ve bunun için istîzan olunan tedâbîr-i askeriyyenin icrâs? hakk?nda ?eref-sad?r olup tevârih-? muhtelife ile teblî? olunan irâdat-? seniyye-i mülûkâne mantûk-? münîfine tevfîkan e?k?ya-y? merkumenin hemen tenkîlleri esbab?n?n istikmâliyle keyfiyetin i?’âr? tavsiye olunur.



Vak?f Ar?ivi

Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 20

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

21 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Ermeni silahl? bozguncular?n?n a?iretlere sald?r?lar? çat??malar?n ba?lamas? – askeri harekât emri

“Kurmay Ba?kanl???
Talori bölgesinde toplanan Ermeni silahl? bozguncular?n bu kez de Farikar [1], Dikranl? [2] ve Badigânl? [3] a?iretleri üzerine hücum etmeleri sonucunda ç?kan çat??malarda taraflardan on kadar ölü, on kadar yaral? oldu?u ve hamile Müslüman kad?nlardan birkaç?n?n çocuklar?n? dü?ürdüklerinden söz edilerek; bozguncular?n bölgede toplanarak daha fazla fenal?klar?n do?mas?na yer vermemek üzere etkisiz duruma getirilmelerinde acele edilmesi Bitlis Vilâyetinden taraf?n?za yaz?ld??? aç?klanarak bu konuda gereken emirlerin verilmesi Yüce Makamdan al?nan tezkere (yaz?)de bildirilmi?tir.

An?lan bozguncular?n bozgunculuk fikirlerini uygulamalar?na yer verilmemek üzere hemen etkisiz duruma getirilmeleri, bunun için istenilen askeri önlemlerin uygulanmas? ve çe?itli tarihlerde tebli? olunan Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar? do?rultusunda hareket edilmesi ve ad? geçen e?k?yan?n hemen etkisiz k?l?nmalar?n?n tamamlanarak durumun bildirilmesi tavsiye olunur.”



1- Farikar – Favrikâr: Mu? bölgesinde, da? köylerinde göçer olarak ya?ayan Türk a?ireti.
2- Dikranl?: Genç – Mu? aras?nda, da? köylerinde ya?ayan ve yaz?n yaylalara ç?kan, Türk a?ireti.
3- Badiganl?: Genç – Mu? aras?nda, da? köylerinde ya?ayan ve yaz?n yaylalara ç?kan, Türk a?ireti.

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Mabeyn-i Hümayun Ba?kitabet-i celilesine yaz?lan tezkire-i husûs?yye sureti

Bitlis vilâyetinde Talori cebellerinde ictimd’ eden Ermeni e?k?yas?n?n meyyiten elde edilmesi için laz?m gelen kuvvetin hemen sevk olunmas? z?mn?nda Dördüncü Ordû-yu Hümayun mü?iriyyetine serî-an îfâ-y? tebligat olunmas? muktezây? emr ü ferman-? hümâyun-u cenâb-? hilâfetpenâhiden bulunmu? oldu?u resîde-i dest-i tekrîm olan fi 9 A?ustos sene 310 tarihli tezkire-i husus?yye-i âsafanelerinde i?’âr buyurulmas? üzerine ber-mantûk-? emr ü ferman-? hümayun-? hazret-i h?lâfet-penâhî derhal mü?iriyyet-i mü?arün-ileyhaya tebligat-? lâzime icra k?l?nm?? idi. Mü?iriyyet-i mü?arün-ileyhadan ?imdi cevaben ve re’sen varid olan iki k?t’a telgrafnâmede Talori ve civar? Ermeni fesedesinin Andok da??nda dört bine karîb bir mevcudla ve Martini ve Berdan tüfekleriyle müsellâh olarak tahassun ettikleri rivâyât-? vâk?adan anla??lm?? oldu?u süvari ferik? Edhem Pa?a’dan i?’âr olunmu? olup e?k?yâ-y? merkumenin mikdar?n?n bu derecesi mübala?al? ise de i?bu rivayete ve her türlü ihtimâlata kar?? tertîb olunmu? olan üç buçuk nizamiye taburu mevcudlar?n?n bâ-irâde-i seniyye-i cenâb-? hilâfetpenâhî sekizer yüze iblâ?? için muktezî efrâd-? cedîde ve ihtiyatiyyenin sür’at-i fevkalâde ile celb ve cem’leri ile Mu?‘a sevkleri z?mn?nda Van, Bitlis, Erzurum vilayetlerine tebligat-? müessire îfa k?l?nm?? olup ancak Erzurum vilayetinden yetmi? seksen nefer kadar toplanm??, Van ve Bitlis vilayetlerinden hâlâ bir nefer bile celb olunamam?? idü?inden ve efrad?n celb ve cem’leri hükûmet-? mahalliyyeye âid bin vazife idü?inden bu bâbda vilâyeteyn-i mezkûreteyne tebligat-? lâzime icras? ve ancak efrad-? merkumenin celb ve cem’leri vakte muhtaç oldu?una ve binaenaleyh ehemmiyyet-i maslahat ise izda-i vakte mütehammil olam?yaca?? gibi has be’l-havali mevsim-i ?itâ dahi takarrüb etmekte bulundu?una mebni e?k?yay-? merkumenin irâdat-? ?eref-sad?ra-i hazret-i h?lâfet-penâhi mûcib-i âli-since bir an evvel kahr ve tenkilleri z?mn?nda elde bulunan kuvve-i mürettebe-i mevcûdenin Mu?’a tahrik ettirilmesi muktezî ise ehemmiyyet-i maslahata nazaran bir tedbîr-i âcil olmak üzere yirmi be?inci alay?n Erzurum’da bulunan üçüncü ve dördüncü taburlar?ndan ba’de yerleri efrad-? cedîde ile doldurulmak üzere yüzerden cem’an ikiyüz muallim silah-endazlar bi’l-ifraz Mu?’a gönderilerek mezkûr üç tabura kayd?yle mevcudlar?n?n bir derece tezyidi ve kuvve-i mürettebe-i mezkûre refakatine ta’yin olunan iki da? topundan ba?ka muhassenât-? adîdeyi müstelzim olaca??ndan iki k?t’a cebel topunun dahi serîan Erzurum’dan Mu?‘a sevk? laz?m gelmi? ve ihzar dahi k?l?nm?? oldu?undan icrü-yi icab? i?’âr olunmu? ve mezkûr taburlar?n bâ-irade-i seniyye-i cenab-? h?lâfet-penâhî sekizer yüze iblâ?? z?mn?nda celb ve cem’leri lâzimeden olan efrad-? cedîde ve ihtiyat?yyenin müddet-i kalile zarf?nda celb ve cem’leri için mezkûr vilayetlere evamir-i serîa i’tas? husüsu bâ-tezkire-i âcizî cânib-i Bâb-? âli’ye i?‘âr k?l?nm?? ve evvelce mü?iriyyet-i mü?arün-ileyhâden vâk?’ olan i?’âr üzerine kuvve-i cünûdiyye-i mezküre refakatine iki k?t’a cebel topunun ilâveten terfîk? bâ-tez-kire-i resmiyye-i çâkerî arz ve istîzan olunmu? oldu?undan sâye-i satvet-vâye-i cenâb-? h?lâfet-penâhîde e?k?ya-yi merkumenin bir an evvel kahr ve tedmirleri z?mn?nda bermûceb-i i?’âr ba’de yerleri efrad-? cedide ile doldurulmak üzere mezkûr iki yüz neferin bi’l-ifraz hemen Mu?’a sevkleri ve ihzar edildi?i sûret-i i?’ârdan anla??ld???ndan iki cebel topunun dahi serîan Mu?’a gönderilmesi için mü?iriyyet-i mü?arun-ileyhâya me’zûniyyet i’ta k?l?nmak üzere istîzan-? emr ü irade-i seniyye-i cenâb-? h?lâfet-pehâhîye ictisar k?l?nd?. Ol bâbda.

Fi 21 Safer sene 312 ve fi 12 A?ustos sene 310



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 21

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Özel Tezkere

24 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?katipli?ine
Konu: Talori bölgesinde dört bin Ermeni e?k?yas?n?n topland??? yolundaki söylentiler, askeri kuvvetlerin durumu ve yeni birliklerin toplanmas?

“21 A?ustos 1894 tarihli özel tezkerenizle, Bitlis Vilayetinin Talori da?lar?nda toplanm?? bulunan Ermeni e?k?yas?n?n süratle etkisiz duruma getirilmesi için gereken kuvvetlerin hemen bölgeye gönderilmesi yolunda Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine tebligat yap?lmas?n?n Yüce Padi?ah Buyruklar?ndan oldu?unun bildirilmesi üzerine ad? geçen Mü?iriyyete derhal gereken tebligat yap?lm?? idi.

Mü?iriyyetten ?imdi gelen cevabi telgraflarda:
Talori ve çevresinde bulunan Ermeni bozguncular?n Anduk da??nda [1] dört bini geçen bir mevcutla ve Martini [2] ve Berdan [3] tüfekleriyle silahl? olarak sakland?klar? olaylar? görenlerin söylentilerinden e?k?yan?n miktar?n?n bu kadar? abart?lm?? ise de bu söylentilere ve her türlü beklentilere kar?? haz?rlanm?? olan üç buçuk tabur kuvvetindeki askeri birli?in tabur mevcutlar?n?n Yüce Padi?ah buyruklar? do?rultusunda sekiz yüze ç?kar?lmas? için gereken yeni ve ihtiyat erlerin ola?anüstü bir süratle silah alt?na ça?r?lmalar? ve toplanmalar ile Mu?’a gönderilmesi hususunda Van, Bitlis, Erzurum vilayetlerine tebligat yap?ld??? buna kar??l?k Erzurum Vilayetinden yetmi?-seksen kadar erin toplanm??, Van ve Bitlis Vilayetlerinden ise bir er bile toplanamam?? bulundu?undan ve erlerin ça?r?l?p, toplanmas?n?n yerel idareye ait bir görev oldu?undan bu konuda aç?klanan Vilayetlere tebligat yap?lmas?, bu erlerin ça?r?l?p toplanmas?n?n zamana muhtaç i?in gere?inin ise zaman geçirilmeye dayanamayaca?? gibi bölgenin özelliklerine göre k?? mevsiminin de gelmekte oldu?u bu sebeple aç?klanan e?k?yan?n Yüce Padi?ah Buyruklar? do?rultusunda bir an önce etkisiz duruma getirilmeleri için eldeki mevcut haz?r kuvvetin Mu?’a gönderilmesi zorunlu ise de görevin önemi dikkate al?narak acil bir önlem olmak üzere Yirmi be?inci Alay?n Erzurum’da bulunan üçüncü ve dördüncü taburlar?ndan, yerleri daha sonra gelecek yeni erlerle doldurulmak üzere, yüzer erden toplam iki yüz usta erin ayr?larak Mu?’a gönderilmesi ve taburlara da??t?larak mevcutlar?n?n bir dereceye kadar art?r?lmas? ve haz?r kuvvet emrine görevlendirilen iki da? topundan ba?ka kullan?lmas? yararl? olaca?? dü?ünülen iki cebel topu [4]’nunda acele Erzurum’dan Mu?’a gönderilmesi gerekli görülmü? ve haz?rl?klar?nda yap?lm?? bulundu?undan uygulamaya geçilece?i bildirilmi?tir.

Ad? geçen taburlar?n Yüce Padi?ah buyruklar? do?rultusunda mevcutlar?n?n sekiz yüze ç?kar?lmas? için ça?r?lmalar? ve toplanmalar? gerekli olan yeni ve ihtiyat erlerin en k?sa zamanda ça?r?l?p, toplanmalar? yönünde belirtilen Vilayetlere acele gereken emirlerin verilmesi özel tezkeremizle Bâb-? Ali’ye bildirilmi? ve daha önce Mü?iriyyetçe aç?klanan da?daki birliklerin emrine iki cebel topunun eklenmesi hususunda Yüce Makamdan müsade istenmi?tir.

An?lan e?k?yan?n bir an önce etkisiz k?l?nmalar? için yukar?da aç?kland??? ?ekilde yerleri yeni erlerle doldurulmak üzere taburlara verilmesi öngörülen iki yüz usta erin hemen Mu?’a gönderilmeleri ve iki adet cebel topunun da acele Mu?’a gönderilmesi yönünde Mü?iriyyete izin verilmesi Yüce Padi?ah Hazretlerinin emirlerine sunuldu...”



1-Andok - Anduk- Antok Da??: Toros da? sisteminin içerisinde yer alan, Kulp ilçesinin 22.5 Km. Kuzey Do?usunda. 2830 metre yüksekli?inde bir da?. Özellikle geçit vermeyen yap?s? bölgedeki ova ve yaylalara hâkimiyeti, sarp ve kayal?k durumu ile herhangi bir iskâna müsait de?ildir.
2- Martini Tüfe?i: Bkz. C. 14, Belge 9
3- Berdan Tüfe?i: ?spanya yap?s? mekanizmal? etki sahas? 100-200 metre olan, Piyade tüfe?i.
4- Cebel Topu: Da? topu. Parçalara ayr?labilen ta??nabilir etki alan? 1000-2000 metre olan, zaman?n en etkili muharebe silahlar?ndan biri.

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Erzincan’da Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iri Zeki Pa?a hazretlerinden varid olan Fi 13 A?ustos sene 310 tarihli ?ifreli telgrafnâmenin halli suretidir.

Talori e?k?yas?n?n tedmîri için müretteb kuvve-i askeriyyenin hemen Mu?’dan hareket ettirilmesi kumandanl???na i?‘âr k?l?nd??? arz olunmu? idi. Kuvve-i ma’rûzan?n ale’s-sabah hareket ettirildi?? ?imdi al?nan cevabda i?’ar olunuyor. Taburlar mevcûdunun bir an evvel ikmali ehem ve elzem oldu?undan peyderpey ilhak ve ikmal olunmak üzere Erzurum’dan sevk? 11 A?ustos sene 310 istîzan olunan iki yüz nefer muallim efrad ile iki da? topunun sevk? irade-i seniyyesinin sür’at-i istihsâl? i?’âr ve efrâd-? cedîde ve ihtiyatiyyen?n tesrî’-? celb ve cem’? hakk?nda vilâyetlere tekrar teblîgat-? cedîde icrâs?na inâyet buyurulmas? tekrar ve kemâl-i ehemmiyetle arz olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No.22

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

25 A?ustos 1894
Kimden: Erzincan’da, Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Askeri haz?rl?klar ve silah alt?na al?nacak erler hakk?nda vilayetlere tebligat icras?

“Talori bölgesindeki e?k?yan?n da??t?lmas? için haz?rlanan askeri kuvvetlerin hemen Mu?’a hareket ettirilmesinin ilgili kumandanl??a bildirildi?i arz olunmu? idi. Aç?klanan kuvvetin bu sabah hareket ettirildi?i ?imdi al?nan cevapta belirtilmektedir.

Taburlar mevcudunun biran önce tamamlanmas? önemli ve zorunlu oldu?undan k?sa aral?klarla bu taburlara kat?lmak ve mevcutlar?n? tamamlamak üzere 24 A?ustos 1894 tarihinde Erzurum’dan getirtilmesi istenen iki yüz usta er ile iki da? topunun gönderilmesi hususunda Yüce Padi?ah onay?n?n acele al?narak bildirilmesi ve yeni ve yedek erlerin silah alt?na ça?r?l?p, toplanmas?n?n süratlendirilmesi için vilayetlere tekrar yeniden tebligat yap?lmas?na yard?mc? olunmas? önemle arz olunur...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi 1625

?eref-sad?r olan irade-i seniyye-i mülûkâneyi mübelli?i tezkire-i hususiyye suretidir.

Talori cebelleninde ictimâ’ eden Ermeni e?k?yas?n?n tenkili esbâb? hakk?nda dördüncü ordu-y? hümayun mü?iriyvet-i celilesiyle cereyan eden muhaberenin tafs?liyle ve bu bâbda müretteb olan üç buçuk nizameyi taburu mevcudlar?n?n sekizer yüze ibla?? z?mn?nda laz?m gelen efrad-? cedide ve ihtiyat?yyenin sür’at-i celb ve cem’leri için evâmin-i muktaziye i‘tas? Bâb-? âli ‘ye i?‘âr ve kuvve-i cünûdiyye-i mezkureye Erzurum‘dan iki cebel topu terfik? dahi evvelce bâ-tezkire-i resmiyye ate-be-i ulyâdan istîzan k?l?nd???ndan bahisle ba‘de yerleri efrad-? cedîde ile doldurulmak üzere yirmi be?inci alay?n Erzurum‘da bulunan üçüncü ve dördüncü taburlar?ndan iki yüz muallim silâh-endaz?n bir tedbir-i âcil olarak bi’l-ifraz Mu?’a sevk? ve kuvve-i mürettebe refakatine ta’yin k?l?nan iki da? topundan ba?ka ihzar edilmi? olan iki cebel topunun da Erzurum‘dan serian Mu?‘a irsali için dördüncü ordu-yu hümayun mü??r?yyet-i celilesine me‘zuniyyet i‘tas? istîzan?n? havi fi 21 Safer sene 312 tarihli tezkire-i husûs?yye-i seraskerîleri lede’l-arz manzûr-? âli oldu. Evvel ve âh?r irade ve ferman buyuruldu?u vechile zikr olunan Ermeni e?k?yas?n?n hayyen ya meyyiten behemehal elde edilmeleri mertebe-i vücûbda olarak bir tak?m muhaberat ile izâa-i vakt olunmak asla câiz olam?yaca?? gibi çünki sevk ve i’zam olunacak kuvvetin adem-i kifayeti hasebiyle e?k?ya-yi merkumeyi tenkîl edememesi halinde bu suret begayet çirkin ve netâyic ve te’sîrât-? muz?rray? müeddî olaca?? derkâr bulundu?una mebni her türlü ihtimal pî?-i nazar-? dikkate al?narak îcab eden kuvvetin maa ziyadetin tertib ve sevk? dahi lazimeden bulunmu? oldu?undan gerek mezkür iki yüz silâh-endaz?n gerek evvelce kuvve-i mürettebeye terfîk edilen iki topdan ba?ka Erzurum’da ihzar k?l?nm?? olan ve Mu?‘a sevk? fi 19 Safer sene 312 tarihli tezk?re-i resmiyye-i sipehdârîleri ile dahi istîzan olunan iki da? topunun ve bunlardan ba?ka daha top ve asker sevk?ne lüzum görüldü?ü takdirde i?bu kuvvetin sevk? z?mn?nda dördüncü ordu-yu hümayun mü?iriyyet-i celilesine me’zuniyyet-i tâmme i’tas? muktezâ-y? irade-i seniyye-i cenâb-? h?lâfetpenâhîden bulunmu? ve mârru’z-zikr üç buçuk nizamiye taburu mevcudlar?n?n sekizer yüze ibla?? için iktiza eden efrâd-? cedîde ve ihtiyat?yyenin kemal-i sür’atle celb ve cem’i husûsunun îcab eden vilâyata tekîden teblî?i dahi cümle-i irade-i seniyye-i mülûkâneden olmasiyle bu vechile Bâb-? âli’ye tebli? ve i?’âr k?l?nm?? olma??n ol bâbda emr ü ferman hazret-i men lehü’l emrindir.

Fi 22 Safer sene 312 ve fi 312 ve fi A?ustos sene 310

Serkâtib-i hazret-i ?ahriyari bende
Süreyya

Mantûk-? münifi dördüncü ordu mü?iriyyetine tebli? olunmu?tur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi Cilt 14, Belge No. 23

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri 1625

Özel Tezkere

25 A?ustos 1894

Kimden: Saray Ba?katipli?inden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Padi?ah buyru?u

“Talori da?lar?nda toplanan Ermeni e?k?yas?n?n da??t?l?p etkisiz duruma getirilmesine ili?kin Dördüncü Ordu Mü?iriyyetiyle yap?lan yaz??malar?n ayr?nt?lar?ndan, bu konuda görevlendirilmi? olan üç buçuk taburun mevcutlar?n?n sekiz yüze ç?kar?lmas? için gerekli yeni ve yedek erlerin acele silah alt?na ça?r?l?p toplanmalar?n?n sa?lanmas? hususunda gerekli emirlerin verilmesinin hükümete yaz?lm?? oldu?undan ve ad? geçen kuvvete Erzurum’dan iki Cebel topunun ayr?larak gönderilmesi hakk?nda daha önce yaz? ile Yüce Padi?ah Hazretlerinden izin istendi?inden söz edilerek; bo?alan yerleri yeni erler ile doldurulmak üzere Yirmi be?inci Alay?n Erzurum’da bulunan üçüncü ve dördüncü taburlar?ndan iki yüz usta erin acil bir önlem olarak ayr?l?p Mu?’a gönderilmesi ve düzenlenmi? kuvvet emrine verilen iki da? topu birli?inden ba?ka, haz?rlanm?? olan iki cebel topunun da Erzurum’dan acele Mu?’a ula?t?r?lmas? için Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden istenen iznin verilmesini kapsayan 22 A?ustos 1894 tarihli Seraskerlik ba?vurusu Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulmu? ve tezkere kapsam?ndan bilgileri olmu?tur.

Önce ve sonra Yüce Padi?ah?n buyruklar?nda yer alan hususun, Ermeni e?k?yas?n?n etkisiz k?l?nmas?n?n sa?lanmas? oldu?u, bunun bir k?s?m yaz??malar ve zaman kaybetmelerle asla gerçekle?emeyece?i gibi gönderilecek ve görevlendirilecek kuvvetin yetersizli?i sebebiyle e?k?yay? etkisiz hale getirememesi sonunda çok çirkin ve sonuçlar? büyük ve zararl? etkiler do?uraca??n?n aç?k bulundu?u bu sebebiyle her türlü ihtimal dikkate al?narak gerekenden fazla kuvvetin haz?rlanmas? ve gönderilmesinden kaç?n?lm?? oldu?undan gerek belirtilen iki yüz usta askerin gerek daha önce haz?r kuvvete ayr?lm?? iki toptan ba?ka Erzurum’da haz?rlanm?? ve Mu?’a gönderilmesi 22 A?ustos 1894 tarihli tezkereleriyle onaylanmas? istenen iki cebel topunun ve bunlardan ba?ka daha top ve asker gönderilmesine gerek görüldü?ü takdirde bu kuvvetlerin de gönderilmesi hususunda Dördüncü Ordu mü?iriyyetine tam yetki verildi?ini Yüce Padi?ah buyru?u olarak bildirir, üç buçuk taburun mevcutlar?n?n sekiz yüze ç?kar?lmas? için gereken yeni ve yedek askerin büyük bir süratle silah alt?na ça?r?l?p toplanmas? hususunda ilgili vilayetlere yeniden tebligat yap?lmas?n?n da Yüce Padi?ah Buyruklar?nda olarak hükümete bildirilmi? bulunuldu?u...

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fi 13 A?ustos sene 310 tarihinde Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?irivyet-i celilesine yaz?lan telgrafnâmenin suretidir.

Talori cebellerinde ictimâ’ eden Ermeni e?k?yas?n?n tenkili esbâb? hakk?nda taraf-? devletleriyle cereyan eden muhaberenin tafsîliyle ve bu bâbda müretteb olan üç buçuk nizamiye taburu mevcûdlar?n?n sekizer yüze iblâ?? z?mn?nda lâz?m gelen efrad-? cedîde ve iht?yât?yyenin sür’at-? celb vecem’leri için evâm?r-i muktaz?ye i‘tas? Bâb-? âli ‘ye i?‘âr ve kuvve-i cunûdiyye-? mezkûreye Erzurum’dan iki cebel topu terfik? dahi evvelce tezkire-i resmiyye atebe-i ulyâdan istîzan k?l?nd???ndan bahisle ba‘de yerleri efrâd-? cedîde ile doldurulmak üzere yirmi be?inci alay?n Erzurum‘da bulunan üçüncü ve dördüncü taburlar?ndan iki yüz muallim silâh-endaz?n bin tedbîr-i âcil olarak bi’l-ifrâz Mu?’a sevk? ve kuvve-i mürettebe refakatine ta’yin k?l?nan iki da? topundan ba?ka ihzan edilmi? olan iki cebel topunun da Erzurum‘dan serîan Mu?‘a insâii için cânib-i mu?îrânelerine me’zûn?yyet i’tâs? istîzan?n? hâvi tezki re-i husûs?yye-i âcizi lede‘l-arz manzün-i âlî buyurularak evvel ve âh?n irade ve ferman buyuruldu?u vechile zikr olunan Ermeni e?k?yas?n?n hayyen ya mevviten be-heme-hal elde edilmeleri mertebe-i vücûbda olarak bir tak?m muhaberat ile izâa-i vaht olunmak aslâ caiz olanm?yaca?? gibi çünki sevk ve i‘zâm olunacak kuvvetin adem-i kifayeti hasebiyle e?k?ya-y? merkumeyi tenkîl edememesi halinde bu suret be-gayet çirkin ve netâyic ve te‘sîrat-? muz?rray? müeddî olaca?? derkâr bulundu?una mebnî her türlü ihtimâl pi?-i nazar-? dikkate al?narak îcdbeden kuvvetin maa ziyâdetin tertîb ve sevk? dahi lâzimeden bulunmu? oldu?undan gerek mezkûr iki yüz silah-endaz?n, gerek evvelce kuvve-i mürettebeye terfîk edilen iki topdan ba?ka Erzurum’da ihzar k?l?nm?? olan ve Mu?’a sevk? istîzan iki da? topunun ve bunlardan ba?ka daha top ve asker sevk?ne lüzûm görüldü?ü takdirde i?bu kuvvetin sevk? z?mm?nda taraf-a devletlerine me’zûniyyet-i tâmme i’tâs? muketezâ-y? irâde-i seniyye-i cenâb-? h?lâfet penâhiden bulunmu? ve mârru’z zikr üç buçuk nizamiye taburu mevcûdlar?n?n sekizer yüze iblâ?? için iktiza eden efrad-? cedide ve ihtiyat?yyenin kemâl-i sür’atle ceib ve cem’i husûsunun icab eden vilâyate te’kîden teblî?i dahi cümle-i irade-i seniyye-i mülûkâneden olmasiyle bu vechile Bâb-? âli’ye teblî? ve i?’âr k?l?nm?? oldu?u Mabeyn-i hümâyun Ba?kitabet-i celîlesinden bâ tezkire-i husûs?yye teblî? ve i?‘âr buyurulma?la ber-mantûk-? emr ü ferman-? hümâyun iktizâ-y? hâlin serîan icrâs? tavsiye olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No 24

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

25 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Padi?ah Buyru?unun bildirilmesi

“Talori da?lar?nda toplanan Ermeni e?k?yas?n?n da??t?l?p, etkisiz duruma getirilmesi hakk?nda kumandanl???n?zla yap?lan yaz??malar ayr?nt?lar?yla ve bu konuda görevlendirilen üç buçuk taburun mevcutlar?n?n sekiz yüze ç?kar?lmalar? için ihtiyaç olan yeni ve yedek erlerin acele silah alt?na ça?r?l?p toplanmalar? hususunda gerekli emirlerin verilmesi hükümete yaz?lm?? ve ad? geçen kuvvete Erzurum’dan iki cebel topunun verilmesinin daha önce resmi tezkereyle onaylanmas? istendi?inden söz edilerek, bo?alan yerlerine yeni erlerle doldurulmak üzere Yirmi be?inci Alay?n Erzurum’da bulunan üçüncü ve dördüncü taburlar?ndan iki yüz usta erin acil önlem olarak ayr?larak Mu?’a gönderilmesi ve haz?r kuvvet emriyle verilen iki da? topu birli?inden ba?ka haz?rlanm?? olan iki cebel topunun da Erzurum’dan acele Mu?’a ula?t?r?lmas? için izin al?nmas?na ili?kin tezkereniz Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulmu? olup:

Önce ve sonra Yüce Padi?ah Buyruklar?nda yer alan hususun; Ermeni e?k?yas?n?n etkisiz k?l?nmas?n?n sa?lanmas? oldu?u, bunun bir tak?m yaz??malar ve zaman kaybetmelerle asla gerçekle?emeyece?i gibi gönderilecek ve görevlendirilecek kuvvetin yetersizli?i sebebiyle e?k?yay? etkisiz duruma getirememesi durumunda çok çirkin ve sonuçlar? büyük zararl? etkiler do?uraca??n?n aç?k bulundu?u, bu sebeplerle her türlü ihtimal dikkate al?narak gerekenden fazla kuvvetin görevlendirilmesinden ve gönderilmesinden kaç?n?lm?? oldu?undan gerek belirtilen iki yüz usta askerin gerek daha önce haz?r kuvvete ayr?lan iki toptan ba?ka Erzurum’dan haz?rlanm?? ve Mu?’a gönderilmesi için müsaade istenen iki da? topunun ve bunlardan ba?ka daha top ve askerin gönderilmesine gerek görüldü?ü takdirde bu kuvvetlerin de bölgeye ula?t?r?lmas? konular?nda taraf?n?za tam yetkinin Yüce Padi?ah Buyruklar?nca verilmi? bulundu?unun ve sözü edilen üç buçuk taburun mevcutlar?n?n sekiz yüze ç?kar?lmas? için gereken yeni ve yedek erlerin büyük bir süratle silah alt?na ça?r?l?p toplanmas? hususlar?nda ilgili Vilayetlere tekrar tebligat yap?lmas?n?n da Yüce Buyruklardan olmas? sebebiyle Hükümete durumun bildirilmi? bulundu?unun Ba?katiplikten al?nan özel tezkereyle belirtilmi? olmakla bu buyruklar?n acele yerine getirilmesi tavsiye olunur...”

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zart 50, Evrak 306.

Makâm-? Seraskerî Mektûbî Kalemi 1658

Mabeyn-i hümayun Ba?kitabet-i celilesinden mevrûd tezkire-i husûs?yye suretidir.

Erzurum’dan Mu?’a sevk olunan tabur dünkü gün Mu?’a vâs?l olarak Mu?’daki kuvve-i mürettebe bugün ale’s-seher Talori’ye hareket ettirilmi? ve Bitlis Vilâyeti’nden ?imdiye kadar verilen ma’lumat zabt?ye neferlerinin tahkikat?ndan ibaret olup i’timada ?ayan de?il ise de mukaddema ke?fiyat z?mn?nda sevk olunan müfreze-i askeriyye kumandas?na me‘mur zâbitden ahîren al?nan jurnalde Andok da??nda tecemmu’ eden e?k?yan?n mikdar? üç bin raddesinde oldu?u ve ellerindeki eslihan?n bir mikdar? Martini ve di?er bir mikdar? düveli ecnebiyye sürmeli tüfekleriyle ba??bozuk tüfeklerinden ibaret bulundu?u ve Andok da??na alt? saat mesafede bulunan Talori cihetlerinde tecemmu’ etmi? olan fesedenin mikdar? henüz anla??lamad??? müstebân olmu? idü?i ve Mu?’dan tahrîk olunan kuvve-i mürettebe yar?n oralara vas?l olaca??ndan ba’demâ daha etrafl? olarak al?nmas? tabîi olan ma’lûmat?n ve kuvve-i mürettebenin mevk?in ve e?k?yan?n tahakkuk edecek ahvaline göre icra edece?i harekât?n derhal arz-? atebe-i ulyâ-y? cenâb-? z?llüllâhi k?l?naca?? dördüncü ordû-yu hümayun mü?iriyyet-i celilesinden vârid olan 13 A?ustos sene 310 tarihli telgrafnâmede arz ve i?’âr k?l?nm??t?r. E?k?yan?n üç bine bâli? olmas?na meydan b?rak?lmas? ve evvelce mihdarlar? tahkîk olunm?yarak üç bine bâli? olduktan sonra anla??labilmesi pek büyük bir gaflet ve tekâsül eseri olup âdetâ idare-i devletin haricinde bulunan bir çölde vukû’ bulabilecek hâlatdan oldu?undan ve halbuki bu madde devlet için hayat mes‘elesi olup maâzallâhi teâla Rumeli’de muharebe-i zâileden ev yel zuhura gelen ve netîcesi zât-? vâla-y? seraskerîlerince de ma’lûm olan Otlukköy ve Bosna ve Hersek vak’alar? gibi bir hadise zuhûru ile netîce-i gaflet ve bî-kaydî olarak müdahalât-? ecnebiyyeye ve bir tak?m fesedenin icrâ-y? mefâsidine büyük bir meydan ve f?rsat b?rag?lm?? olaca??ndan ve sevk olunan kuvvet e?k?yan?n mikdar?na nazaran gayr-i kâfi olup hudâ-neyerde mezkûr kuvvet e?k?ya ile müsademede cüz’î bir bozgunlu?a dûçar olacak olur ise e?k?ya ve fesede ??mararak bu hali gören birçok fesedenin dahi iltihak?yle daire-i fesad?n kesb üvüs’at eylemesi melhûz-? kavî oldu?undan asla izâa-i vakt olunm?yarak Hamidiye alaylar?ndan îcâb? kadar alaya redif debboylar?ndaki eslihadan lüzûmu mikdar? tevzî’ olunarak mezkûr alaylar?n kumanda ve kanun ve nizam-? askerî taht?nda hareket edip mûcib-i ?ikâyet ahvâl îka’ etmelerine meydan verilmemek üzere kumandalar?na intihâb edece?i muktedir zâb?tan-? askerî ta’yîn ve kendilerine bu bâbda vasâya-y? lâzime ve müekkede icrâsiyle zinhar ve zinhar ?ikâyeti mûcib ve adâlete mugayir bir hareketde bulunmamalar? lüzûmu tenbîh ve merkez-i ordû-yuhümâyunda bulunan ümerâ-yi askeriyyeden i’ti-mad eyledi?i birini tevkîl ile mezhûr alaylar?n bi’z-zât kendisi kumandas? alt?na alarak ve lüzûm gördü?ü halde îcâb? kadar efrâd-t redifeyi dahi cem’ ve teslîh ile i? bu kuvvete ilave ve bir batarya da? topu dahi istishâb eyliyerek ve evvelce sevk olunan kuvve-i cünûdiyyeye i?bu kuvvet iltihak etmedikçe e?k?ya ile müsademeye giri?ilmeyip bulunduklar? yerde mütabass?rane davranmalar? husûsunu mezkûr evvel-ki kuvvetin kumandan?na serîan tenbih ederek yeniden tentîb edilecek i?bu kuvvet ile serîan hareket etmesi ve evvelce sevk olunan kuvvete iltihak ederek hemen e?k?yay? külliyyen ve kendilerine bir deh?et-i fevka’l-âde îras edecek ve bu misillû mefasidin bir daha tekerrürüne kat’?yyen mâni’olacak sûretde ?edîden kahr ve tedmîr etmesi ve e?k?yâyu merkumenin ve sairlerinin ellerindeki eslihay? toplamas? ve on be? gün zarf?nda bu i?e h?tâm vermesi husûsunun serian Dördüncü Ordû-y? Hümayun mü?iri Pa?a hazretlerine tebli?i ?eref-sâd?r olan irade-i kat’?yye-i hazret-i h?lâfetpenâhî iktizâ-y? âlîsinden bulunmu? olma?la ol bâbda emr ü ferman hazret-i men lehü’l-emrindir. Fi 23 Safer sene 312 ve fi 14 A?ustos sene 310.

Serkâtib-i Hazret-i ?ehriyari bende
Süreyya

Hükm-i münifi mü?iriyyet-i mü?arün-ileyhaya tebli? olunmu?tur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 25

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri 1658

Özel Tezkere

26 A?ustos 1894
Kimden: Saray Ba?kâtipli?inden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Padi?ah Hazretlerinin askeri harekâtla ilgili buyruklar?

“Erzurum’dan Mu?’a gönderilen taburlar?n dün Mu?’a ula?t???, Mu?’taki haz?r kuvvetin bugün sabaha kar?? Talori’ye hareket ettirildi?i, Bitlis vilayetinden ?imdiye kadar verilen bilgilerin zaptiye erlerinin [1] ara?t?rmalar?na dayand??? için güvenilir de?illerse de, daha önce ke?if için bölgeye gönderilen askeri müfreze kumandan?ndan al?nan raporda Anduk Da??nda[2] toplanan e?k?yan?n say?lar?n?n üç bin civar?nda oldu?u ve ellerindeki silahlar?n bir k?sm?n?n Martini [3] di?erlerinin yabanc? devletlerin sürmeli tüfekleri ve av tüfekleri bulundu?unun tespit edildi?i, Anduk Da??na alt? saat uzakl?ktaki Talori bölgesinde toplanm?? olan bozguncular?n ise say?lar?n?n henüz anla??lamad???, Mu?’tan gönderilen haz?r kuvvetin yar?n oralara varaca??ndan do?al olarak bundan sonra al?nan bilgilerin, haz?r kuvvetin yerinin ve e?k?yan?n ortaya ç?kacak durumuna göre yap?lacak askeri harekat?n derhal Yüce Padi?ah Hazretlerinin bilgilerine arz edilece?i Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden gelen 25 A?ustos 1894 tarihli telgrafta belirtilmi?tir.

E?k?yan?n üç bine ç?kmas?na imkân verilmesi, evvelce say?lar?n?n ara?t?r?lmayarak üç bine ula?t?ktan sonra anla??lmas? çok büyük bir ihmalin ve ilgisizli?in sonucu oldu?u, benzeri durumlar?n ancak devlet yönetiminin d???nda bulunan bir çölde meydana gelebilecek olaylarda görülebilece?i, gerçekte bu konunun devletin varl??? meselesi say?lmas? gerekti?i, Allah saklas?n, Rumeli’de sava?tan önce ortaya ç?kan ve sonucu Seraskerce de bilinen Otlukköy [4] ve Bosna-Hersek [5] olaylar? gibi bir hadisenin ba? göstermesiyle ihmal ve ilgisizli?in sonucunda yabanc?lar?n müdahalelerine ve bir tak?m bozguncular?n anar?i ve terör uygulamalar?na büyük f?rsat ve yer verece?i ve gönderilen kuvvetin e?k?yan?n say?s?na göre yetersizli?i kar??s?nda, Allah saklas?n, bu birli?in e?k?ya ile çat??mas? durumunda en küçük bir ba?ar?s?zl???n e?k?ya ve bozguncular? ??martarak ve bu sonucu gören bir çok bozguncunun da bunlara kat?lmas?yla terör ve anar?i alan?n?n geni?lemesinin beklenece?i kesin bulundu?undan:

Asla zaman kaybedilmeden Hamidiye Alaylar?ndan[6] gere?i kadar?na Redif depolar?ndaki[7] silahlardan da??t?larak, bu alaylar?n askeri kanun ve nizamlar çerçevesinde hareketlerinin sa?lanmas?, herhangi bir ?ikayete yer vermemek üzere yetenekli subaylar aras?ndan kumandanlar?n?n atanarak kendilerine gereken uyar?lar?n yap?larak, asla ve asla ?ikayeti gerektirecek ve adalete ayk?r? bir harekette bulunmamalar?n?n emredilmesi, Ordu Merkezinde bulunan yüksek rütbeli subaylar aras?ndan güvenebilece?i birini yerine b?rakarak aç?klanan alaylar?n kumandas?n? üstlenmesi ve zorunlu gördü?ü durumlarda gere?i kadar Redif Erlerinin de ça?r?l?p, silahland?r?larak bu kuvvete katmas? ve bir batarya da? topunu da yan?na alarak evvelce gönderilen da? kuvvetlerini desteklemek üzere hareket etmesi ve ad? geçen kuvvetlerin kumandan?na kendileri birliklerine kat?lmad?kça e?k?ya ile çat??maya girmeyerek bulunduklar? yerde dikkatli davranmalar?n? emrederek, yeniden düzenlenecek kuvvetle e?k?yay? tamamen ve ola?anüstü bir ?iddet ve bozgunculara örnek olacak ?ekilde ve bir daha tekrar?na imkan verilmeyecek surette etkisiz k?l?nmas?, e?k?yan?n ve di?er ?ah?slar?n ellerindeki silahlar?n toplanmas? ve on be? gün içinde bu i?e bir son verilmesi hususunun acele Dördüncü Ordu Mü?iri Pa?a hazretlerine bildirilmesi Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyru?u oldu?unu bildiririm...”



1-Zaptiye Erleri: Vali. Kaymakam, Mutasarr?flar?n emrindeki güvenlik kuvvetlerine ba?l? erler. Yerel güvenli?i sa?larlard?. Askeri kurallar?n k?smen uyguland??? bugünkü Polis-Jandarma aras?nda bir stalüleri vard?.
2- Anduk Da??: Bkz, C. 14, Belge 21
3- Martini Tüfe?i: Bkz. C. 14. Belge 9
4- Otluk Köy Olaylar?: Bosna-Hersek Eyaletinde Yeni Pazar ilçesine ba?l? köylerdendir. 1878 Berlin Anla?mas?na göre Osmanl? Devleti yönetimine b?rak?lan bu bölgede Avusturya’n?n istekleri ve Asker bulundurma giri?imi büyük huzursuzluklara sebep olmu?tu. Bu arada bölgedeki yabanc? casus ve propagandac?lar?n k??k?rtt?klar? köyler önce birbirleriyle mücadeleye girmi?ler, sonra da Osmanl? Devleti’nin, buralar? Avusturya’ya verece?i ?ayialar?yla isyana kalk??m??lard?.
5- Bosna-Hersek: Bugün Yugoslavya hudutlar? içerisinde bulunan Bosna-Hersek, Says Vadisinden-Adriyalik Denizine kadar olan bölgeyi içerisine almaklad?r. 1853-1919’a kadar, Osmanl? ?mparatorlu?u’nun parçalanmas?n? esas alan devletlerin tahrik ve te?vikleriyle birçok isyanlara, hareketlere sahne olmu?tur. Sonuçta K?r?m sava?? ve daha sonra 1877 -1878 Osmanl?-Rus sava?? bu bölgeler üzerindeki jeopolitik beklentilerin sebebi olarak ç?km??t?. Osmanl? ?mparatorlu?u, Anadolu’daki Ermeni isyan ve hareketlerini Makedonya ve Balkan tecrübesi alt?nda de?erlendirmi? ve do?rudan Anadolu’nun parçalanmas?na sebebiyet verecek bütün olaylar? önlemeye çal??m??t?r. Ermeni isyan ve hareketleri, aç?klanan ve ?mparatorlu?un hemen hemen XIX. yüzy?l?n? dolduran bu olaylar bilinmedikçe ve bir devlet varl??? olarak “Anadolu’nun” bütünlü?ü dikkate al?nmad?kça gere?i kadar anla??lamaz ve yorumlanamaz.‘
6- Hamidiye Alaylar?: Osmanl? Padi?ah? II. Abdülhamid zaman?nda kurulan ve onun ad?yla an?lan, genel olarak yerel asayi? ve güvenlik hizmetleriyle ve gere?inde Ordu Birliklerine yard?mc?l?k hizmetleriyle yükümlü Türk Süvari alaylar?d?r. Özellikleri atlar?n?n kendileri taraf?ndan sa?lanmas?, donat?mlar?n?n kendilerince al?nmas? ve her an haz?r bir kuvvet ?eklinde ça?r?l?p, toplanmalar?d?r. 1893’de ç?kar?lan bir emirle askeri disiplin ve kanunlara ba?lanm??t?r. 1905 y?l?nda bu tip Süvari birliklerinden Anadolu’da 63 Trablusgarp’ta 4 alay vard?. Her alay dört veya be? Süvari Bölü?ü’nden olu?uyordu. Birlik Komutanlar? kendi içlerinde atand??? gibi Silahl? Kuvvetler Komutan ve Subaylar? da bu birliklerde görevlendiriliyordu.
7- Redif Depolar?: Redif birliklerinin silah, cephane ve donat?mlar? için haz?rlanan depolard?r. Her an hizmete haz?r durumda bulunurdu.

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35. Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

14 A?ustos sene 310 tarihinde Dördüncü Ordû-yu Hümayun mü?îriyyet-i celîlesine yaz?lan telgrafnâme suretidir.

Erzurum’dan Mu?‘a sevk olunan tabur dünkü gün Mu?‘a vâs?l olarak Mu?’daki kuvve-i mürettebe bugün ale’s-seher Talori’ye hareket ettirilmi? ve Bitlis vilayetunden ?imdiye kadar verilen ma’lûmat zabt?ye neferlerinin tahkikat?ndan ibaret olup i’timada ?ayan de?il ise de mukaddema ke?fiyyat z?mn?nda sevk olunan müfreze-i askeriyye kumandas?na me’mur zâbitden ahîren al?nan jurnelde Andok da??nda tecemmu’ eden e?k?yan?n mikdar? Martini ve di?er bir miktar? düvel-i ecnebiye sürmeli tüfekleriyle ba??bozuk tüfeklerinden ibaret bulundu?u ve Andok da??na alt? saat mesafede bulunan Talori cihetlerinde tecemmu’ etmi? olan fesedenin mikdâr? henüz anla??lamad??? müsteban olmu? idü?i ve Mu?‘dan tahrîk olunan kuvve-i mürettebe yar?n oralara vâs?l olaca??ndan ba‘dema daha etrafl? olarak al?nmas? tabîi olan ma‘lûmat?n ve kuvve-i mürettebenin mevk?inin ve e?k?yan?n tahakkuk edecek ahvaline göre icrâ edece?i harekât?n derhal arz-? atebe-i ulyâ-y? cenâb-? z?llüllâhi k?l?naca?? vârid olan 13 A?ustos sene 310 tarihli telgrafnâme-i devletlerinde arz ve i?’âr k?l?nm?? olup e?k?yan?n üç-bine bâli? olmas?na meydan b?rak?lmas? ve evvelce mikdarlar? tahkîk olunm?yarak üç bine bâli? olduktan sonra anla??labilmesi pek büyük bir gaflet ve tekâsül eseri olup âdeta idare-i devletin haricinde bulunan bir çölde vukû’bulabilecek halâtdan oldu?undan ve halbuki bu madde devlet için hayat mes’elesi olup maazallahi teâla Rumeli’de muharebe-i zâileden evvel zuhûra gelen ve neticesi malûm olan Otlukköy ve Bosna ve Hersek vak‘alar? gibi bir hadise zuhuriyle netice-i gaflet ve bî-kaydî olanak müdahalât-? ecnebiyyeye ve bir tak?m fesedenin icra-y? mefasidine büyük bir meydan ve f?rsat b?rak?lm?? olaca??ndan ve sevk olunan kuvvet e?k?yan?n mikdar?na nazaran gayr-i kâfi olup hudâ neyerde mezkûr kuvvet e?k?ya ile müsademede cüz’î bir bozgunlu?a dûçar olacak olursa e?k?ya ve fesede ??mararak bu hali gören bir çok fesedenin dahi iltihak?yle daire-i fesad?n kes b-i vüs‘at eylemesi melhûz-? kavî oldu?undan asla izâa-i vakt olunm?yarak Hamidiye alaylar?ndan îcab? kadar alaya Redif debboylar?ndaki eslihadan lüzûmu mikdar? tevzî’ olunarak mezkûr alaylar?n kumanda ve kanun ve nizam-? askerî taht?nda hareket edip mûcib-i ?ikâyet ahvâl ika’ etmelerine meydan verilmemek üzere kumandalar?na intihab edece?iniz muktedir zab?tan-? askerî ta‘yîn ve kendilerine bu bâbda vasâya-y? lâzime ve müekkede icrâsiyle zinhar ve zinhar ?ikâyeti mûcib ve adalete mugayir bir hareketde bulunmamalar? lüzûmunu tenbîh ve merkez-i ordû-yu hümayunda bulunan ümerâ-y? askeriyyeden i’timad eyledi?iniz birini tevkîl ile mezkûr alaylar? bizzat zât-? devletiniz kumandan?z alt?na alarak ve lüzûm gördü?ünüz halde îcab? kadar efrad-? redifeyi dahi cem’ ve teslîh ile i?bu kuvvete ilave ve bin batarya da? topu dahi istishâb buyurarak ve evvelce sevk olunan kuvve-i cünûdiyyeye i?bu kuvvet iltihak etmedikçe e?k?ya ile müsademeye giri?ilmeyip bulunduklar? yerde mutabass?rane davranmalar? husûsunu mezkûr evvelki kuvvetin kumandan?na serîan hareket etmeniz ve evvelce sevk olunan kuvvete ihtihak ederek hemen e?k?yay? külliyyen ve kendilerine bir deh?et-i fevkalâde îras edecek ve bu misillû mefasidin bir daha tekerrününe kat’?yyen mani’olacak suretde ?edîden kahr ve tedmîr etmeniz ve e?k?yay? merkumenin ve sairlerinin ellerindeki eslihay? toplaman?z ve onbe? gün zarf?nda bu i?e h?tam vermeniz husûsunun serîan zât-? mü?îranelerine teblî?i ?enefsâd?r olan irade-i kat’?yye-i hazret-i h?lâfet-penâhî iktizâ-yi âlîsinden bulunmu? oldu?u Mabeyn-i hümâyun Ba?kitabet-i celîlesinden bâ tezkire-i husûs?yye teblî? ve i?’ar buyurulmu? olma?la i?bu emr ü ferman-? hümâyun-? hazret-i z?llullâhî ahkâm-? münifesinin infâz? emrinde fevkalade iltizam-? sür’at buyurulmas? teblî? olunur ve icraât-? vâk?adan ve ahvâl-i mahalliyyeden peyderpey hemen bu tarafa ma’lûmat i’ta ve tevkîl buyurulacak zat?n isminin dahi i?’âr buyurulmas? intizar k?l?n?r.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 26

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

26 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?üriyyetine
Konu: Padi?ah Hazretlerinin askeri harekâtla ilgili buyruklar?n?n bildirilmesi

“Erzurum’dan Mu?’a gönderilen taburlar?n dün Mu?’a ula?t???, Mu?’taki haz?r kuvvetin bugün sabaha kar?? Talori’ye hareket ettirildi?i, Bitlis vilayetinden ?imdiye kadar verilen bilgilerin zaptiye erlerinin ara?t?rmalar?na dayand??? için güvenilir de?illerse de, daha önce ke?if için bölgeye gönderilen askeri müfreze kumandan?ndan al?nan raporda Anduk da??nda toplanan e?k?yan?n say?lar?n?n üç bin civar?nda oldu?u ve ellerindeki silahlar?n bir k?sm?n?n Martini di?erlerinin yabanc? devletlerin sürmeli tüfekleri ve av tüfekleri bulundu?unun tespit edildi?i, Anduk da??na alt? saat uzakl?ktaki Talori bölgesinde toplanm?? olan bozguncular?n ise say?lar?n?n henüz anla??lamad???, Mu?’tan gönderilen haz?r kuvvetin yar?n oralara varaca??ndan do?al olarak bundan sonra al?nan bilgilerin, haz?r kuvvetin yerinin ve e?k?yan?n ortaya ç?kacak durumuna göre yap?lacak askeri harekat?n derhal Yüce Padi?ah Hazretlerinin bilgilerine arz edilece?i taraf?n?zdan 25 A?ustos 1894 tarihli telgrafla Yüce Makama bildirilmesi üzerine:

E?k?yan?n üç bine ç?kmas?na imkân verilmesinden ve evvelce say?lar?n?n ara?t?r?lmayarak üç bine ula?t?ktan sonra anla??lmas?n?n çok büyük bir ihmalin ve ilgisizli?in sonucu oldu?u, benzeri durumlar?n ancak devlet yönetiminin d???nda bulunan bir çölde meydana gelebilecek olaylarda görülebilece?i, gerçekte bu konunun devletin varl??? meselesi say?lmas? gerekti?i, Allah saklas?n, Rumeli’de sava?tan önce ortaya ç?kan ve Otlukköy, Bosna-Hersek olaylar? gibi bir hadisenin ba? göstermesiyle ihmal ve ilgisizli?in sonucunun yabanc?lar?n müdahalelerine ve bir tak?m bozguncular?n anar?i ve terör uygulamalar?na büyük f?rsat ve yer verece?i ve gönderilen kuvvetin e?k?yan?n say?s?na göre yetersizli?i kar??s?nda, Allah saklas?n, bu birli?in e?k?ya ile çat??mas? durumunda en küçük bir ba?ar?s?zl???n e?k?ya ve bozguncular? ??martarak ve bunu gören birçok bozguncunun da kat?lmas?yla terör ve anar?i alan?n?n geni?lemesinin beklenece?inin kesin bulunmas? kar??s?nda:

Asla zaman kaybedilmeden Hamidiye Alaylar?ndan gere?i kadar?na Redif depolar?ndaki silahlardan da??t?larak, bu alaylar?n askeri kanun ve nizamlar çerçevesinde hareketlerinin sa?lanmas?, herhangi bir ?ikâyete yer vermemek üzere yetenekli subaylar aras?ndan kumandanlar?n?n atanarak kendilerine gereken uyar?lar?n yap?lmas?, asla ve asla ?ikayeti gerektirecek ve adalete ayk?r? bir harekette bulunmamalar?n?n emredilmesi, Ordu Merkezinde bulunan yüksek rütbeli subaylardan güvendi?iniz birini vekil b?rakarak ad? geçen alaylar? kumandan?z alt?na alman?z? ve gerekli gördü?ünüz durumlarda ihtiyaç kadar Redif Erlerini de toplay?p silahland?rarak ve bu kuvvete bir batarya da? topunu da ekleyip yan?n?za alarak evvelce gönderilen da? kuvvetlerini desteklemek üzere hareket etmenizi ve belirtilen kuvvetlerin kumandan?na kumanda etti?iniz birlikler kat?lmad?kça e?k?ya ile çat??maya girmeyerek bulunduklar? yerde dikkatli davranmalar?n? emretmenizi ve bütün bu kuvvetleri yeniden düzenleyerek acele harekete geçmenizi e?k?yay? tamamen ve ola?anüstü bir ?iddet ve bozgunculara örnek olacak ?ekilde ve bir daha tekrar?na imkan verilmeyecek surette etkisiz k?lman?z?, e?k?yan?n ve di?er ?ah?slar?n ellerindeki silahlar? toplaman?z? ve on be? gün içinde bu i?e bir son vermenizi Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyurduklar?, Saray Ba?katipli?inden özel tezkere ile bildirilmi?tir.

Buyruk do?rultusunda hareket edilerek büyük bir süratle gere?inin yerine getirilmesini bildirir ve yap?lacak harekattan ve yerel durumdan zaman zaman bilgi verilmesini ve vekil olarak b?rak?lacak ?ahs?n isminin acele bildirilmesi beklenir...”

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi 1670

?rade-i seniyye-i mülükâneyi mübelli? tezkire-i husûs?yye sûreti

Talori cihetinde bulunan Andok da??nda tecemmu’ eden e?k?yan?n üç bin raddesinde oldu?u dördüncü ordû-yu hümayun mü?iri Pa?a hazretlerinden vârid olan fi 13A?ustos sene 310 tarihli telgrafnâmede arz ve i?’âr edilmi? olmasiyle bu bâbda sevk olunan kuvvet e?k?yan?n mikdar?na nazaran gayr-i kâfi oldu?u cihetle Hamidiye alaylar?ndan îcabi kadar alaya redif debboylar?ndaki eslihadan lüzûmu mikdar? tevzî’ olunarak merkez-i ordû-yu hümayunda bulunan ümerâ-yi askeriyyeden birini tevkil ile mezkûn alaylar? bi’zzat kumandas? alt?na alarak ve lüzûm gördü?ü halde îcab? kadar efrâd? redifeyi dahi cem’ ve teslîh ile i?bu kuvvete ilave ederek bu suretle yeniden tertîb edilecek kuvvet ile serîan hareket etmesi husûsunun müsîn-i mü?arün-ileyhe teblî?i ve teferruâat? hakk?nda ?eref-sad?r olan irade-i seniyye-i cenâb-? pâdi?ahî dünkü gün fi 23 Safer sene 312 tarihli tezkire-i âcizî ile savb-? vâlâ-y? seraskerîlerine teblî? edilmi? idi. E?k?yan?n mikdar? i?‘âr ve ihbar k?l?nan derecede küllî ve câlib-i i’tina olmad??? ve mecmûu bin iki yüz râddesinde olan asâkir-i ?âhânenin iki gündür Talori’ye müteveccihen hareket etmesine mukabil cüz’î ve küllî hiçbir eser-i mukavemet i?itilmemi? oldu?u Mu? mutasarr?fl???ndan ve e?k?yây? menkumenin o suretle üç bin raddesine bâli? oldu?una dair ne Mu? mutasarr?fl???nca ve ne de merkez-i vilâyetçe bir güne ma’lûmat olmad??? Musul vilayetinden vârid olup manzûr-? âlî buyurulan fi 14 A?ustos sene 310 tarihli telgrafnâmelerde arz ve i?’âr k?l?nm?? oldu?undan ?u halde Pa?ay? mü?arün-ileyhin bi’z-zat hareket ve azimetine mahal ve hâcet olmamasiyle evvelce tertîb edilen kuvvet kumandas?na ta’vin k?l?nan zat ile sevk ve i’zâm edilerek ve tertib ve teslîhînerm’zûn oldu?u Hamidiye alaylar?n?n dahi lüzum gördü?ü halde sevk ve isti’mali ihtiyar?na b?rak?larak kendisinin hareket ve azimet etmemesi z?mn?nda mü?ir-i mü?arünileyhe serîan ve âcilen îfâ-y? tebligât edilmesi ?eref-sad?n olan emr ü ferman-? hümayun-? hazret-i h?lafetpenâhi iktizâ-y? âlisinden bulunmu? olma?la ol bâbda emr ü ferman hazret-i men lehü’l-emrindir.

Fi 24 Safer sene 312 ve fi 15 A?ustos sene 310

Serkâtib-i hazret-i ?ehriyarî bende
Süreyya



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi Cilt 14, Belge No. 27

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri 1670

Özel-Tezkere

27 A?ustos 1894
Kimden: Saray Ba?kâtipli?inden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Yeni bilgiler kar??s?nda Padi?ah Buyru?u

“Talori bölgesinde Anduk Da??nda toplanan e?k?yan?n üç bin ki?i dolaylar?nda oldu?u Dördüncü Ordu Mü?iri Pa?a Hazretlerinden gelen 26 A?ustos 1894 tarihli telgraf?n Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulmas? üzerine:

Gönderilen kuvvetin e?k?yan?n say?s?na göre yetersizli?i sebebiyle Hamidiye Alaylar?ndan gere?i kadar Alaya, Redif depolar?ndaki silahlardan ihtiyaçlar? kadar?n?n da??t?larak ve Ordu Merkezindeki üst rütbeli subaylardan birini vekil b?rakarak ad? geçen Alaylara kumanda etmesi ve zorunlu durumlarda gere?i kadar Redif erlerinin de silah alt?na al?narak bu kuvvete eklenmesi ve bunlardan meydana gelecek kuvvetin yeniden düzenlenerek, vakit geçirilmeden hareket edilmesi hususlar?n?n ayr?nt?l? biçimde Mü?ir Pa?a Hazretlerine bildirilmesinin Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar? oldu?u 26 A?ustos 1894 tarihli özel tezkeremizle Seraskerlik Makam?na bildirilmi?ti.

E?k?yan?n miktar?n?n haber al?n?p, bildirildi?i gibi büyük ve üzerinde önemle durulmaya de?er olmad???, toplam mevcudu bin be? yüz dolaylar?nda bulunan askeri birli?in iki gündür Talori bölgesinde hareket etmesine ra?men büyük veya küçük hiçbir kar?? koyma olay?n?n i?itilmedi?i Mu? Mutasarr?fl???ndan;ad? geçen e?k?yan?n say?lar?n?n bildirildi?i ?ekilde üç bin dolaylar?na ç?kt??? hakk?nda ne Mu? Mutasarr?fl???nda ve ne de Vilayet Merkezinde herhangi bir bilgi bulunmad??? Musul Vilayetinden gelen 26 A?ustos 1894 tarihli telgraflardan anla??lmas? ve bunlar?n Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulmas?yla, bu konuda:

Mü?ir Pa?a’n?n do?rudan harekât bölgesine gitmesine yer ve ihtiyaç olmad???n?n ve bu sebeple harekât?n daha önce haz?rlanan kuvvetlerin kumandanl???na atanan ?ah?s ile yürütülmesinin,düzenleme ve silahland?r?lmalar? yetkisine sahip bulundu?u Hamidiye Alaylar?n?n dahi ihtiyaç gördü?ü durumlarda sevk ve kullan?lmas?n?n kendi seçimine b?rak?larak harekât bölgesine gitmemesi hususlar?nda Mü?ir Pa?a’ya acele ve acilen tebligat yap?lmas?n?n Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar?ndan oldu?unu bildirir gere?inin yap?lmas?n?...”

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fi 15 A?ustos sene 310 tarihinde Dördüncü Ordû-yu Hümayün mü?iriyyetine yaz?lan ?ifreli telgrafnâme suretidir.

Talori cihetinde bulunan Andok da??nda tecemmu’ eden e?k?yan?n üç bin raddesinde oldu?u taraf-? mü?îrânelerinden vârid olan telgrafnâmede arz ve i?’âr edilmi? olmasiyle bu bâbda sevk olunan kuvvet e?k?yan?n mikdar?na nazaran gayr-i kâfi oldu?u cihetle Hamidiye alaylar?ndan icab? kadar alaya redif debboyk?n?ndaki eslihadan lüzûmu mikdar? tevzî’ olunarak merkez-i ordû-y? hümayunda bulunan ümerâ-yi askeriyyeden birini tevkîl ile mezkûr alaylar? bi’z-zât kumandan?z alt?na alarak ve lüzum gördü?ünüz halde îcab? kadar efrad-? redifeyi dahi cem’ ve teslîh ile i?bu kuvvetine ilave ederek bu suretle yeniden tertîb edilecek kuvvet ile serîan hareket etmeleri ve teferruât? hakk?nda ?eref-sad?r olan irade-i seniyye-i cenâb-? pâdi?ahî fi 14 A?ustos sene 310 tarihli telgrafnâme ile taraf-? mü?îranelerine teblî? edilmi? idi. ?imdi Mabeyn-i hümayun-? mülûkâne Ba?kitabet-i celîlesinden ?eref-varid olan tezkire-i husûs?yyede e?k?yan?n mikdar? i?’âr ve ihbar k?l?nan derecede küllîye câlib-i i’tina olmad??? ve mecmûu bin iki yüz râddesinde olan asâkir-i ?âhânenin iki gündür Talori’ye müteveccihen hareket etmesine mukabil cüz’î ve küllî hiçbir eser-i mukavemet i?itilmemi? oldu?u Mu? mutasarr?fl???ndan ve e?k?ya-y? merkumenin o sûretle üç bin raddesine bâli? oldu?una dair ne Mu? mutasarr?fl???nca ve ne de merkez-i vilâyetçe bir gûnâ ma’lûmat olmad??? Musul vilâyetinden vârid olan manzûr-? âlî buyurulan fi 14 A?ustos sene 310 tarihli telgrafnâmelerde arz ve i?’âr k?l?nm?? oldu?undan ?u halde zât-? mü?îranelerinin bi’zzât hareket ve azîmet eylemenize mahal ve hâcet olmamasiyle evvelce tertîb edilen kuvvet kumandas?na ta’yîn k?l?nan zat ile sevk ve i’zâm edilerek ve tertîb ve teslîhine me’zûn olduklar? Hamidiye alaylar?n?n dahi lüzum gördü?ünüz halde sevk ve isti’mâli ihtiyar?n?za b?rak?larak hareket ve azîmet eylememeniz z?mn?nda zât-? mü?irânelerine serîan ve âcilen îfâ-y? teblîgat edilmesi emr ü ferman-? hümayun-? hazret-i hilâfetpenahi iktizâ-y? âlisinden bulunmu? oldu?u teblî? ve i? ‘âr buyurulma?la hükm-i emr ü ferman-? hümayun-? mülûkânenin infâz ve icrâs? tavsiye olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 28

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

27 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Padi?ah buyru?unun tebli?i

“Talori bölgesinde bulunan Andok Da??nda toplanan e?k?yan?n üç bin dolaylar?nda oldu?una ili?kin taraf?n?zdan gönderilen telgraf?n Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulmu? ve bildirilmi? olmas?yla bu konuda:

Gönderilen kuvvetin e?k?yan?n say?s?na göre yetersizli?i sebebiyle Hamidiye Alaylar?ndan gere?i kadar alaya, Redif depolar?ndaki silahlardan, ihtiyaçlar? kadar?n?n da??t?larak ve Ordu Merkezindeki üst rütbeli subaylardan birini vekil b?rakarak ad? geçen alaylara kumanda etmeniz, zorunlu durumlarda gere?i kadar Redif erlerini de silah alt?na alarak bu kuvvete katman?z ve meydana gelecek kuvveti yeniden düzenleyerek zaman kaybetmeden harekete geçmeniz hususlar? ve ayr?nt?lar? hakk?nda Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar? 26 A?ustos 1894 tarihli telgrafla taraf?n?za tebli? olunmu?tu.

?imdi Saray Ba?kâtipli?inden al?nan özel bir tezkerede e?k?yan?n miktar?n?n bildirildi?i ve haber al?nd??? derecede büyük ve üzerinde özenle durulmaya de?er olmad??? ve toplam mevcudu bin be? yüz dolaylar?nda bulunan askeri birli?in iki gündür Talori yönünde hareket etmesine kar??l?k küçük veya büyük hiçbir kar?? koyma olay?n?n i?itilmedi?i Mu? Mutasarr?fl???ndan ve e?k?yan?n belirtildi?i ?ekilde üç bin say?s?na ula?t???na ili?kin ne Mu? Mutasarr?fl???nda ve ne de Vilayet Merkezinde bir bilgi olmad??? Musul Vilayetinden gelen 27 A?ustos 1894 tarihli telgraflar?n Yüce huzura sunulmu? bulunmas? üzerine bu durumda:

Sizin do?rudan hareket ederek bölgeye gitmenize yer ve gerek kalmad???n?n, daha önce düzenlenen kuvvete kumandan olarak atanan ?ah?s ile harekât?n sevk ve yürütmesinin, düzenleme ve silahland?r?lmalar?na yetkili k?l?nd???n?z Hamidiye Alaylar?n? dahi gerek gördü?ünüz durumlarda bölgeye gönderme ve kullanma konular?n?n seçiminize b?rak?ld???n?n bu sebeplerle hareket etmemeniz ve bölgeye gitmemeniz hususlar?n?n acele ve acilen taraf?n?za bildirilmesinin Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar? oldu?u bildirilmi?tir. Buyruk do?rultusunda hareket ve uygulaman?n yap?lmas? tavsiye edilir...”

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fi 15 A?ustos sene 310 tarihinde Dördüncü Ordû-yu Hümayun mü?iriyyet-i celilesine yaz?lan telgrafnâme suretidir.

Evvelce ve ak?am tebli? olunan irade-i seniyye-i hazret-i hilâfetpenahi üzerine orduca vaki’ olan icraat ve te?ebbüsat derecât?n?n hemen bildirilmesine ve Talori’nin kang? cihet ve mevk?’de bulundu?u hakk?ndaki i? ‘ar?m?z?n dahi cevab?na ?iddetle intizar olunmaktad?r.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No.29

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf
27 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Harekât hakk?nda bilgi iste?i

“Evvelce ve bu ak?am bildirilen Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? do?rultusunda Ordu taraf?ndan yap?lan harekat ve giri?imlerin neler oldu?unun acele bildirilmesinin ve Talori’nin hangi yön ve konumda bulundu?u hakk?ndaki iste?imizin de cevapland?r?lmas?n?n ?iddetle beklendi?i…”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 305

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fi 24 Safer sene 312 ve fi 15 A?ustos sene 310 tarihinde Mabeyn-i hümayun Ba?kitabet-i celilesine yaz?lan tezkire-i husûs?yye suretidir.

Bâ-irade-i seniyye-i cenâb-? h?lâfetpenâhi Talori’ye sevk edilmi? olan kuvve-i cünûdiyyenin kumandas?n? deruhde etmek üzere bi’z-zat hareket etmesi muktezâ-y? emr ü ferman-? hümayun-? hazret-i h?lâfetpenâhîden olan dördüncü ordûyu hümayun mü?iri Pa?a hazretlerinin i?’ârat-? vâk?aya nazaran hareket ve azimetine mahal ve hâcet kalmamasiyle hareket ve azimet etmemesi z?mn?nda mü?ârun ileyhe ifây? tebligat olunmas? ?eref-sad?r olan emr ü ferman-? hümayun-? hazret-i h?lâfetpenâhi muktezâ-y? âlîsinden bulundu?u demincek ?eref vârid olan fi 15 A?ustos sene 310 tarihli tezkire-i husûs?yye-i âsafanelerinde i?’ar buyurulmas? üzerine hükm-i emr ü ferman-? hümâyun-? cenâb-? h?lâfetpenâhî ba-telgrafnâme-i âcizî derhal rnü?arün-ileyhe teblî? edilmi? idi. ??bu telgrafnâme-i âcizînin ke?idesinden evvel çekilip ?imdi al?nan mü?ir-i mü?ârün ileyhin telgrafnâmesine nazaran Mu?’a müteveccihen hareket eyledi?i anla??lm?? olup binâenaleyh bermantûk-? emr ü irade-i cenâb-? h?lâfetpenâh? hemen merkez-i Ordû-yu hümayuna avdet eylemesi tekrar bâ-telgrafnâme-i âcizî mü?arün-ileyhe teblî? k?l?nm?? olma?la muhât-? ?lm-i ali buyurulmak üzere arz-? ma’lûmata ibtidar k?l?nd?. Ol bâbda.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 30

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Özel Tezkere

27 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?kâtipli?ine
Konu: Dördüncü Ordu Mü?iri Pa?an?n hareket etmemesi hakk?nda buyru?un tebli?i

“Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? do?rultusunda Talori’ye gönderilmi? olan da? kuvvetlerinin kumandas?n? do?rudan üstlenmek üzere hareket etmesi emredilen Dördüncü Ordu Mü?iri Pa?a Hazretlerinin son olarak bildirilen olaylar kar??s?nda hareket ve bölgeye gitmesine yer ve ihtiyaç kalmamas?yla,hareket etmemesi hususunda ad? geçene tebligat yap?lmas? do?rultusundaki Buyruk 27 A?ustos 1894 tarihli özel tezkere ile bildirilmi? ve ad? geçene gereken tebligat yap?lm??t?.

Bu telgraf?n çekili?inden önce ad? geçen Mü?ir Pa?a taraf?ndan gönderilen ve ?imdi al?nan telgraf?nda Mu?’a do?ru hareket etti?i anla??lm?? olup Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar? gere?i ad? geçenin Ordu Merkezine geri dönmesi tekrar telgrafla bildirilmi?tir. Bilgi edinilmesi için bu yaz?n?n yaz?lmas?na gerek görüldü…”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306
Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iriyyet-i celilesinden mevrüd fi 15 A?ustos sene 310 tarihli telgrafnâme suretidir.

Ber-mantûk-? emr ü ferman-? hümayun ?imdi Mu?’a müteveccihen hareket olundu?u ma’rûzdur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 31

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

27 A?ustos 1894
Kimden: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Dördüncü Ordu Mü?iri Pa?a’n?n Mu?’a do?ru hareketi

“Yüce Padi?ah Hazretlerinin emirleri gere?ince Mu?’a do?ru hareket edildi?i bildirilir...”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fi 15 A?ustos sene 310 tarihinde Dördüncü Ordu-yu hümayun mü?iriyyet-i celilesine yaz?lan telgrafnâme suretidir.

C. Merkez-i Ordu-yu hümayundan hareket etmemeniz. Di?er ?ifreli telgrafnâme ile demincek tebli? olunan irade-i seniyye-i cenâb-? mülûkâne muktezâ-y? âlisinden bulundu?undan hemen merkez-i Ordâ-yu Hümayuna avdet buyurmalar?.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 32

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

27 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Dördüncü Ordu Mü?iri Pa?an?n hareket etmemesi

“C. Ordu Merkezinden hareket etmemeniz. Di?er ?ifreli telgrafla biraz önce gelen Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar? gere?i olup, hemen Ordu Merkezine geri dönünüz...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi 1712

Mabeyn-i hümayun Ba?kitabet-i celilesinden varid olan tezkire-i husûs?yye suretidir.

Talori’ye te’hîr-i azimeti emr ü ferman buyurulan Dördüncü Ordû-yu hümayun mü?iri Pa?a hazretlerinin i?‘âr-? vâk??na nazaran evvelce ?eref-sad?r olup teblî? k?l?nan irade-i seniyye-i mülûkâne mantûk-? âlisi vechile Mu?‘a müteveccihen hareket eyledi?i anla??lmasiyle hemen merkez-i ordû-yu hümayuna avdet eylemesi mü?arün-ileyhe be-tekrar teblî? k?l?nd???na dair ?eref-vârid olan fi 24 Safer sene 312 tarihli tezkire-i vâlâ-y? seraskerîleri lede’l-arz manzûr-? âlî buyurularak mes’uliyyet kendisine ait olmak üzere mü?ir-i mü?arün-ileyhin bi’z-zat gidip gitmemesi hususlar?n?n ihtiyar?na b?rak?lmas? ?eref-müteallik buyurulan emr ü ferman-? hümayun-? hazret-i h?lafetpanâhi ?ktizâyi âlîsinden bulunmu? olma?la ol bâbda emr ü ferman hazret-i men lehü’l-emrindir.
Fi 25 Safer sene 312 ve fi 16 A?ustos sene 310

Mabeyn-i hizmayun-? mülûkâne kâtiblerinden bende Faik

Hükm-i celili mü?arün-ileyhe tebli? k?l?nm??t?r.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 33

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri 1712

Özel-Tezkere

28 A?ustos 1894
Kimden: Saray Ba?kâtipli?inden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Dördüncü Ordu Mü?iri Pa?a Hazretlerinin harekât bölgesine gidip gitmemesinin kendi iste?ine ba?l? oldu?u

“Talori’ye gitmemesi Padi?ah Buyru?u gere?i olan Dördüncü Ordu Mü?iri Pa?a Hazretlerinin bildirilen duruma göre önce Buyruk do?rultusunda Mu?’a do?ru hareket etti?inin anla??lmas? ve sonra geri dönmesi hakk?nda tebli? olunan 27 A?ustos 1894 tarihli telgraf?n Yüce Padi?ah Hazretlerinin bilgilerine sunulmas? üzerine:

Sorumluluk kendisine ait olmak üzere ad? geçen Mü?irin gidip gitmeme konular?n?n tamamen kendilerine b?rak?ld??? hakk?nda ki Yüce Padi?ah emrinin gere?inin yap?lmas?...”

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zart 50, Evrak 306.

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iriyyet-i celilesinden varid olan 15 A?ustos sene 310 tarihli telgrafnâme suretidir.

C. 13 ve 14 A?ustos sene 310. Mu?‘daki üç buçuk tabur asakir-i ?âhâne kâmilen Talori cihetine tahrik olunmu?tur. Me’zuniyyet-i kâmileyi havi telgrafnâme-i sipehsalarilerinin vüsûlü anda, mezkür üç buçuk taburun tezyîd-i kuvvetiy-çin Erzurum’daki piyade taburlar?ndan iki yüz muallim efrad ile dört da? topu dün ale’s-sabah Erzurum‘dan sevk edildi. Kuvve-i mürettebe-i mezkûreye ihtiyat olmak üzere merkezden sekizinci ni?anc? taburu ile Harput’dan yirmi alt?nc? alay?n ikinci taburu mevcudlar? has be’l-müsta’celiyyet Harput’da merkezde bulunan taburlar muallim efrad?ndan be?er yüze ibla? saye-i hazret-i pâdi?ahîde kâffe-i levâz?m? ihzar ve ikmal olunarak ni?anc? taburu dün ve mezkûr ikinci tabur dahi bugün Mu?‘a hareket ettirildi. ?nde’l-hisâb yedi güne kadar Mu?‘a vâs?l olurlar Mu? ve havalisinde h?fz-? asayi? için sevk? muktezâ-y? irade-i seniyyeden olan yar?m Hamidiye süvari alay? da bir-iki güne kadar Mu?‘a vas?l olur. Erzurum ve Erzincan ve Harput ‘da bulunan ve k?smen efrad? al?nan di?er nizamiye taburlar?na serîan celb ve cem’ edilen efrad-? cedîde ve ihtiyattyye ile yerleri doldurul?nakta, Mu? ‘dan Talori’ye do?ru hareket olunan müfreze-i mezkûre kumandanl???ndan al?nan telgrafta e?k?yan?n mütehass?n olduklar? V E N M V (Çözülmemi? ?ifre) da?? eteklerine vas?l olduklar?, e?k?ya asakir-i ?âhanenin Mu?‘dan hareketini haber al?r almaz Talori’ye firar eyledikleri, ta’kîb olunmak üzere bulundu?u i?’ar olunmu? ve e?k?yan?n ve Andok da??n? terk eylemeleri bir desiseye mebni olabilmek de muhtemel oldu?undan bu bâbda ke?fiyat ve tahkikat-t amîka icrasiyle iltizam-? kemal M E N (Çözülmemi? ?ifre) basiret olunmas? cevaben izbar k?l?nm??t?r. Talori’nin vaz’iyyet-i co?rafisi hakk?ndaki ma’lûmat di?er telgrafla arz olundu. ?cab-? sâire de ifa k?l?nmaktad?r. Peyderpey arz-? ma’lûmat olunaca?? ma‘rûzdur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No.34

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

27 A?ustos 1894
Kimden: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Askeri harekât raporu

“C. 25 ve 26 A?ustos 1894

Mu?’taki üç buçuk tabur askerin tamam? Talori bölgesine hareket ettirilmi?tir. Yüce Padi?ah Hazretlerinin tam onay?n? kapsayan telgraf?n geldi?i anda, ad? geçen taburlar?n kuvvetlerinin art?r?lmas? için Erzurum’daki piyade taburlar?ndan iki yüz usta er ile dört da? topu sabaha kar?? Erzurum’dan gönderilmi?tir. An?lan haz?r kuvvete ihtiyat olmak üzere merkezden sekizinci ni?anc? taburu ile Harput’tan Yirmi alt?nc? Alay?n ikinci taburlar?n?n mevcutlar?, acele olarak Harput’ta merkezde bulunan taburlar?n usta erlerinden al?narak be?er yüz ki?iye ç?kart?lm?? ve bütün donat?mlar? tamamlanarak ni?anc? taburu dün ve ikinci tabur da bugün Mu?’a hareket etmi?lerdir. Ortalama yedi gün içerisinde Mu?’a ula??rlar.

Mu? ve bölgesinde asayi?in korunmas? için gönderilmesi Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar?ndan olan yar?m Hamidiye Süvari Alay? da bir-iki güne kadar Mu?’a ula??rlar.

Erzurum, Erzincan ve Harput’ta bulunan ve k?smen erleri al?nan di?er “Nizamiye Taburlar?nda”[1] bo?alan yerler, yeni ve ihtiyat erlerin acele silah alt?na al?n?p, toplanmas?yla doldurulmaktad?r.

Mu?’tan Talori’ye do?ru hareket halinde bulunan Müfreze Kumandanl???ndan al?nan telgrafta:

E?k?yan?n toplanm?? oldu?u Anduk Da??n?n eteklerine ula?t?klar?, e?k?yan?n askeri birliklerin Mu?’ta hareketini haber al?r almaz Talori’ye do?ru kaçt?klar?, takip edildikleri bildirilmi?tir.

E?k?yan?n Anduk Da??n? terk etmelerinin bir hile olabilece?inin beklendi?i dikkate al?narak bu hususta ke?if ve ara?t?rmalar?n yap?lmas? ve gereken özenin gösterilmesi cevap olarak emredilmi?tir.

Talori’nin co?rafi konumu hakk?ndaki bilgiler di?er telgrafla sunuldu. Gere?i yap?lmaktad?r. Durumdan zaman zaman bilgi sunulacakt?r...”


1- Nizamiye Taburlar?: Nizamiye birli?idir. (Belge 17)’de belirtildi?i gibi muvazzaf ordunun birliklerine Nizamiye denilirdi, Nizamiye taburlar? da bu ordu birliklerindendir. Bugünkü Silahl? Kuvvetlerimizdeki Tabur Alay ... gibi.

Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35. Zarf 50, Evrak 306.

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fi 16 A?ustos sene 310 tarihinde Dördüncü Ordu-yu hümayun mü?iriyyetine yaz?lan ?ifreli telgrafnâme suretidir.

Talori’ye te’hîr-i azîmet-i mü?îrileri hakk?ndaki irade-i seniyye-i cenâb-? h?lâfetpenâhî evvel ve ah?r fi 15 A?ustos sene 310 tarihli iki telgrafnâme-i âcizî ile teblî? olunmu? idi. ?imdi Mabeyn-i hümayun Ba?kitabet-i celilesinden ?eref-varid olan tezki re-i husûs?yyede mes ‘uliyyet zât-? vâlâ-y? mü?irilenine ait olmak üzere bi’z-zat gidip gitmemeleri hususlar?n?n ihtiyar-? devletlerine b?rak?lmas? ?eref-müteallik buyurulan emr ü ferman-? hümayun-? hazret-i h?lâfetpenâhî iktizâ-y? âlisinden bulundu?u i?‘ar buyurulmu? olma?la sûret-i irade-i seniyye-i mülûkâneye nazaran iktizas?n?n ifa ve bu tarafa da ma’lûmat-? âcile i’ta buyurulmas? tavsiye olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 35

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

28 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Ordu Mü?irinin hareketine ili?kin buyru?un tebli?i

“Talori bölgesine gitmenizi geri b?rakan Yüce Padi?ah Buyru?u 28 A?ustos 1894 tarihli iki telgrafta tebli? olunmu?tu.

?imdi Saray Ba?kâtipli?inden al?nan özel bir tezkerede; sorumlulu?un Mü?irriyetinize ait olmak üzere harekât bölgesine gidip gitmemek hususlar?n?n tamamen iste?inize b?rak?lm?? bulundu?unu Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? oldu?u bildirilmi?tir. Bu do?rultuda gere?inin yap?lmas?n?n ve bu tarafa da acele bilgi verilmesi tavsiye edilir...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mekûubi Kalemi 1719

Mabeyn-? hümayun Ba?kitabet-i celilesinden mevrûd tezkire-i husûs?yye sûnetidir.

Talori cihetinde tecemmu’ etmi? olan e?k?yan?n üç bin derecesinde olmad??? Mu? mutasarr?fl??iyle Bitlis Vilayeti‘nden i?‘ar olunmas?yle evvelce mukarrer oldu?u vechile dördüncü ordu mü?iri Pa?a hazretleninin kuvve-i mürettebeyi kumandas? alt?na alarak bi’z-zat hareket etmesine mahal olmad??? dün ve mu?arun-ileyh?n mesuliyyet kendisine ait olmak üzene bi’z-zat gidip gitmemek hususunda muhtar b?rak?lmas? bugün ?eref sad?r olan irade-i seniyye-i mülûkâne mantûk-? münifine tevfikan taraf-? vâlâ-y? seraskerîlerine teblî? k?l?nm?? idi. Ahîren Bitlis Vilâyeti‘nden al?nan telgrafnâmede Ermenilerin bu kerre Mu? cihetindeki ekrad üzenine hücum ile tazy?k ettikleri ve müsellah Ermenilerin mikdar? kesretli olmas?ndan dolay? ekrad?n mukavemet edemedi?i ve bir karye ihrak edildi?i gibi cem‘?yyetleri ezayüt etmekte bulundu?u ve e?k?ya aras?nda küçük k?t’a da bir top ve bir mahalde esliha mevcûd idü?i ve tertîb olunan kuvve-i cünûdiyyenin henüz Talori cihetine gitmedi?inden ekradca teheyyücat ve tehviât vukû buldu?u bildirildi?i taraf? sami-i sadaret-penâhiden anz ve i?’ar k?l?nm?? ve bu halde evvelce teblî? olundu?u üzere Hamidiye süvari alaylar?ndan lüzumu mikdar?n? ve icab? kadar efrad-? redifeyi celb ve teslîh ve bir batarya topu istishâb edip etmemek hususlar? kendi ihtiyan?na b?rak?lmak üzere mü?arünileyh hazretlerinin kuvve-i mürettebe kumandas?n? bi’z-zat deruhde ederek hemen ?imdi hareket etmesi bu kerre ?eref-sudûn buyunulan irade-i seniyye-i hazret-i h?lâfet-penahî îcab-? münifinden bulunmu? olma?la ol bâbda emr ü ferman hazret-i men lehü’l-emrindir.

Fi 25 Safer sene 312 ve fi 16 A?ustos sene 310

Serkâtib-i hazret-i ?ehriyarî bende
Süreyya

Mü?arün-ileyhe tebli? olunmu?tur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 36

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri 1719

Özel-Tezkere

28 A?ustos 1894
Kimden: Saray Ba?kâtipli?inden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Ermeni E?k?yas?n?n yeni faaliyetleri ve al?nmas? gereken önlemler

“Talori bölgesinde toplanm?? bulunan e?k?yan?n say?lar?n?n üç bin dolaylar?nda olmad???, Mu? Mutasarr?fl??? ile Bitlis Vilayeti’nden bildirilmesi üzerine daha önce kararla?t?r?lm?? Dördüncü Ordu Mü?iri Pa?a Hazretlerinin haz?rlanan kuvvetleri kumandas? alt?na alarak hareket etmesine yer olmad??? dün ve ad? geçenin sorumluluk do?rudan do?ruya kendisine ait bulunmak üzere harekât bölgesine gidip gitmemekte serbest b?rak?lmas? da bugün,Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar?na dayanarak Seraskerlik Makam?na bildirilmi? idi.

Daha sonra Bitlis Vilayeti’nden al?nan telgrafta:
Ermenilerin bu kez Mu? bölgesinde bulunan a?iretler üzerine hücum ederek onlar? bask? alt?nda tuttuklar?, say?lar?n?n ço?unlukta olmas? sebebiyle a?iretlerin bunlara kar?? koyamad?klar? ve bir köyü yakt?klar? gibi topluluklar?n?n da giderek büyümekte oldu?u ve e?k?yan?n küçük bir top ile silah deposuna sahip bulundu?u, düzenlenen da? birli?inin henüz Talori bölgesine girmedi?inden a?iretler aras?nda büyük heyecan ve haz?rl?klar?n yap?ld???n?n bildirildi?i Sedaret Makam?ndan Yüce Makama sunulmu? ve bu durumda:

Daha önce bildirildi?i üzere Hamidiye Süvari Alaylar?ndan ve Redif erlerinden ihtiyaç ve gere?i kadar birli?in silah alt?na al?narak silahland?r?l?p ve bir batarya top birli?i ile kuvvetlendirilmesi hususlar? yetkisine b?rak?lmak üzere Mü?ir Pa?a Hazretlerinin haz?rlanan bu kuvvete do?rudan kumanda ederek ve zaman geçirilmeden ?imdi bölgeye hareket etmesi bu kez Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar?ndan oldu?unu bildiririm...


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zart 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümayun mü?iriyyet-i celilesine yaz?lan 16 A?ustos sene 310 tarihli ?ifreli telgrafnamenin suretidir.

Talori cihetinde tecemmu’ etmi? olan e?k?yan?n üç bin derecesinde olmad??? Mu? mutassar?fl??? ile Bitlis Vilayeti’nden i?’ar olunmasiyle evvelce mukarrer oldu?u vechile zât-? devletlerinin kuvve-i mürettebeyi kumandâ-y? âlileri alt?na alarak bi’z-zat hareket etmelerine mahal olmad??? dün ve mes’uliyyet taraf-? devletlerine ait olmak üzere bi’z-zat azîmet edilip edilmemesinde muhtar olduklar? da bugün bâirâdat-? seniyye-i mülûkâne tebli? olunmu? idi âhîren Bitlis vilayetinden al?nan telgrafnamede Ermenilerin bu kerre Mu? cihetindeki ekrad üzerine hücum ile tazyik ettikleri ve müsellah Ermenilerin mikdar? kesretli olmas?ndan dolay? ekrad?n mukavemet edemedi?i ve bir karye ihrak edildi?i gibi cem’?yyetleri tezayüd etmekte bulundu?u ve e?k?ya aras?nda küçük k?t’a da bir top ve bir mahalde esliha mevcud idü?i ve tertîb olunan kuvve-i cünûdiyyenin henüz Talori cihetine gitmedi?inden ekradca teheyyücat ve tehviât vukû buldu?u bildirildi?i taraf-? samî-i sadaret-penâhiden arz ve i?‘ar k?l?nm?? ve bu hal de evvelce tebli? olundu?u üzere Hamidiye süvari alaylar?ndan lüzumu mikdar?n? ve icab? kadar efrad-? redifeyi celb ve teslih ve bir batarya topu istishab edip etmemek hususlar? yed-i ihtiyar-? mü?îrilerinde b?rak?lmak üzere zat-? devletlerinin kuvve-i mürettebe kumandas?n? bi’z-zat deruhde ederek hemen ?imdi hareket buyurmalar? bu kerre ?eref-sudur buyurulan irade-i seniyye-i hazret-i h?lâfetpenahî îcab-? münifinden bulundu?u ?imdi Mabeyn-i hümayun-? mülûkâne Ba?kitabet-i celilesinden bâtezkire-i husûs?yye teblî? buyurulma?la infaz-? emr u ferman-? hümayuna himmet ve müsaraat-? devletleri tebli? olunur.


Vak?f Ar?ivi

Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 37

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

28 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Ermeni E?k?yas?n?n a?iretlere sald?r?s? üzerine Yeni Padi?ah buyru?unun tebli?i

“Talori bölgesinde toplanm?? olan e?k?yan?n say?lar?n?n üç bin dolaylar?nda bulunmad??? Mu? Mutasarr?fl??? ile Bitlis Vilayeti’nden bildirilmesi sebebiyle daha önce kararla?t?r?ld??? ?ekilde sizin haz?r kuvveti kumandan?z alt?na alarak harekâta do?rudan kumanda ve bölgeye hareket etmenize yer olmad??? dün; ve sorumluluk size b?rak?lmak üzere harekat bölgesine gidip gitmemekte serbest bulundu?unuz da bugün Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? gere?i taraf?n?za bildirilmi? idi.

Daha sonra Bitlis Vilayeti’nden ald??? telgrafta: Ermenilerin bu kez Mu? Bölgesindeki a?iretler üzerine sald?rarak,onlar? bask? alt?nda tuttuklar?n?n ve silahl? Ermenilerin say?lar?n?n çok olmas?ndan a?iretlerin kar?? koyamad?klar?n?n ve bir köyü yakt?klar? gibi topluluklar?n?n da giderek artt???n?n, e?k?yan?n elinde küçük bir top ve bir yerde de çok miktarda silah bulundu?unun, düzenlenen Da? Kuvvetlerinin ise henüz Talori bölgesine girmedi?inden a?iretlerde heyecan ve haz?rl?klar?n ba?lad???n?n bildirildi?i Yüce Sadaret Makam?nca Padi?ah Hazretlerine arz edilmi? ve bu durumda:

Daha önce bildirildi?i üzere; Hamidiye Süvari Alaylar?ndan ihtiyaç ve Redif Erlerinden gere?i kadar?n?n toplay?p, silahland?rmak ve bir batarya top birli?ini yan?n?za al?p almamak hususlar?n?n tamamen Mü?irriyetin seçimine b?rak?lmak üzere Sayg?de?er ?ahs?n?z?n haz?r kuvvetler kumandanl???n? do?rudan üstlenerek hemen, ?imdi harekat bölgesine hareket etmenizin Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? oldu?u Saray Ba?katipli?ince Özel-Tezkereyle bildirilmi? bulundu?undan Buyruk do?rultusunda hareket edilmesi tebli? olunur...”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-i Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fî 16 A?ustos sene 310 tarihinde Dördüncü Ordu-yu hümayun mu?iriyyet-i celilesine yaz?lan ?ifre telgrafnâme suretidir.

Mu?’daki üç buçuk taburun Talori’ye tahrik edildi?ine ve bunlar?n tezyîd-i mevcûdlar? için ber-mantûk-? emr ü ferman-? hümayun efrad-? muallime ile dört topun ve ihtiyaten dahi iki taburun Mu?’a sevk edildi?ine ve ifâdât-? sâireye dair olsun fi 15 A?ustos sene 310 tarihli telgrafnâme-i devletleri mütalaa olundu bu bâbdaki tertîbat ve icrâat-? serîa-i devletleri dirayet ve hamiyyet-i müselleme-i mü?irânelerinin âsar-? cedide-i fi’liyyesinden olmasiyle bi’l-hassa beyan-? takdîr ve te?ekkür olunur. Ve ?u i?in dahi dilhâh-? âlî dairesinde hüsn-i tesviyesine muvaffak?yyet-i devletleri temenni k?l?n?r. ??bu telgrafnâme-i devletlerinin f?kra-i âhîresinde Andok da??nda tahassün etmi? olan e?k?yan?n asâkir-i ?âhânenin Mu?’dan hareketini haber al?r almaz Talori’ye firar eyledikleri gösterilerek bu hal Mu? mutasarr?fl??? ile Musul vilâyetinden arz-? atebe-i ulyâ k?l?nm?? oldu?u dünkü gün tebli? olunan ma’lûmat? müeyyid ise de Bitlis vilâyetinden Bâb-? âli’ye gelen fi 14 A?ustos sene 310 tarihli telgrafnâmede Talori ve Kulp cihetinde fesede-i müsellaha ile e?k?yan?n teehhür-i tenkillerinden nas?l cem’?yyet-i ?ekâvetlerini artt?rmakta olduklar? ve a?ayirle mukatelede bulunduklar? evvel ve âh?r bildirilmi? olma?la beraber bunlar bu kerre de o cihetteki ekrad üzerine hücum ederek tazyik ettikleri ve müsellah Ermenilerin mikdar? kesretli olmas?ndan ekrad?n mukavemet edemedi?i ve bir karye ihrak edildi?i Mu? mutasarr?fl???ndan ba-telgrafnâme bildirildi?i ve Mu?’daki nizamiye binba??l???ndan f?rkaya gelen telgrafnâmede cem’?yyetleri an-be-an tezayüd etmekte oldu?u ve bunlar maksad-? mefsedetkdraneleri yolunda cümleten fedâ-y? can eyliyecekleri suretinde ehl-i isidma mücib-i teheyyüç makalât-? mel’anetkâranede bulunmalar?ndan Genç cihetinde ?eyh Ömer nam?nda birisinin a?ayir-i ekrad? cem’ile e?k?yay? merkûme üzerine hücuma müheyya idü?i beyaniyle Sasun ve Kulp ve Hayan taraflar?na kuvvet tertibi lüzûmu i?‘ar olundu?u ve mezkûr mutasarr?fl???n di?er bir telgnafnâmesinde dahi e?k?ya aras?nda küçük top dahi bulundu?u gibi bin mahalde esliha da mevcûd idü?i bir Ermeni’nin ifadesinden anla??ld??? ve fakat ta’yin-i mevk?’ edemedi?i f?kralar? münderic olup ?u hale nazaran Mu? mutasarr?fl???n?n i?’ariyle Bitlis vilayetinin i?bu i?’ar? beyninde mübayenet göründü?ünden hakikat-i halin ve bu babda orduca olan ma’lûmat-? sahi ha ile mütâlaa-i devletlerinin serian i?’ar buyurulmas? tavsiye olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 38

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

28 A?ustos 1894

Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Gelen bilgiler aras?ndaki çeli?kilerin giderilmesi

“Mu?’taki üç buçuk taburun Talori’ye hareket ettirildi?ine ve bunlar?n mevcutlar?n?n kuvvetlendirilmesi için Yüce Padi?ah Buyru?u do?rultusunda usta erler ile dört topun ve ihtiyat olarak da iki taburun Mu?’a gönderildi?ine ve baz? aç?klamalara ili?kin 27 A?ustos 1894 tarihli telgraf?n?z incelendi.

Bu konudaki haz?rl?klar?n ve seri uygulamalar?n yüksek yetenek ve milli onuru kan?tlanm?? Mü?iriyyetlerinin do?rudan do?ruya üstlendi?i yeni görevinin sonucu bulunmas?ndan özellikle takdir ve te?ekkür olunur. Ve bu görevin de Yüce gönlünüzce en iyi ?ekilde ba?ar?yla sonuçlanmas? dilenir.

Aç?klanan telgraf?n?z?n son f?kras?nda; Anduk Da??nda toplanm?? e?k?yan?n,askeri kuvvetlerin Mu?’tan hareketini haber al?r almaz Talori’ye kaçt?klar? belirtilmi? ve bu durum Mu? Mutasarr?fl??? ile Musul Vilayetinden Yüce Huzura sunulmu? oldu?u dün tebli? edilen bilgiyle kan?tlanm?? ise de Bitlis Vilayeti’nden Bab-? Aliye[1] gelen 26 A?ustos 1894 tarihli telgafta Talori ve Kulp[2] bölgesinde silahl? bozguncular ile e?k?yan?n etkisiz b?rak?lmalar?n?n gecikmesi sonucu toplu terör hareketlerini art?rmakta olduklar? ve a?iretlerle çat??malarda bulunduklar?, durumun çe?itli zamanlarda bildirildi?i bu kez de o bölge a?iretler üzerine sald?rarak onlar? bask? alt?nda tuttuklar? ve silahl? Ermenilerin say?lar?n?n çok olmas? sebebiyle a?iretlerin kar?? koyamad?klar? ve bir köyü yakt?klar? Mu? Mutasarr?fl???ndan bildirildi?i ve Mu?’taki Merkez Kumandanl???ndan Tümene gelen telgrafta topluluklar?n?n an be an artmakta oldu?u ve bunlar?n “anar?i” ve terör amaçlar?n? gerçekle?tirmek için tümünün hayatlar?n? feda edecekleri ?eklinde “Müslüman halkta heyecan yaratarak her türlü kötülüklerini gerçekle?tirmeye çal??t?klar? sözleri üzerine Genç[3] dolaylar?nda ?eyh Ömer ad?nda birisinin a?iretleri toplayarak e?k?yan?n üzerine sald?r?ya haz?r duruma getirdi?i aç?klanarak Sasun[4], Kulp ve Hayan[5] taraflar?na kuvvet gönderilmesi gere?inin bildirildi?i ve ad? geçen Mutasarr?fl???n di?er bir telgraf?nda da e?k?yan?n elinde küçük bir topun da bulundu?u gibi bir yerde çok miktarda silah?n da varl???n?n bir Ermeni’nin ifadesinden anla??ld??? ve fakat yerinin belirlenemedi?i konular? yer almaktad?r.

Bu durumda Mu? Mutasarr?fl???n?n bildirileriyle Bitlis Vilayetinin aç?klanan yaz?lar? aras?nda çeli?ki göründü?ünden gerçek durum ve ordu taraf?ndan al?nan do?ru bilgilerin görü?lerinizle birlikte acele gönderilmesi tavsiye olunur...”



1- Bab-? Ali: Kelime anlam? “Yüksek kap?”d?r. Osmanl? ?mparatorlu?u’nda, ?stanbul’da Sadaret (Ba?bakanl?k), Hariciye Nezareti ve ?uray? Devlet dairelerinin bulundu?u binaya da “Bab-? Ali” denirdi. Bugünkü ?stanbul Vilayeti’nin bulundu?u bina ve caddedir. Ayn? zamanda, özellikle yurt d???nda ve d?? i?lerinin yaz??malar?nda ve d?? ili?kilerde “Bab-? Ali” Osmanl? Hükümeti anlam?na kullan?l?rd?.
2- Kulp bçesi: Cilt 14/Belge 9
3- Genç ilçesi: Cilt 14/Belge 3
4- Sasun ilçesi: Cilt 15/Belge 4
5- Haran: Erzurum, Pasinler ilçesine ba?l? muhtarl?k


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Mabeyn-? Hümayun Ba?kitabet-i celilesine yaz?lan 16 A?ustos sene 310 tarihli tezkere-i husûsiyye suretidir.

Evvel ve âh?r müteallik ve ?eref-sudûr buyurulan iradât-? seniyye-i hazret-i h?lâfet-penâhî üzerine te?ebbüs ve ibtidar edilen icraât ve harekât derecât? yekdi?erini müeyyid ve müekkid telgrafnâmelerle dördüncü ordû-yu hümayun mü?iriyyet-i celilesinden istifsar edilmi? idi. Bu kerre cevaben vârid olan telgrafnâmede Mu?’daki üç buçuk tabur asâkir-i ?âhânenin kâmilen Talori cihetine tahrîk olundu?u ve me’zûniyy et-i kâmileyi mutazamm?n teblî? olunan irade-i seniyye-i cenâb-? z?llullâhi üzerine mezkûr üç buçuk taburun tezyîd-i kuvveti için Erzurum taburlar?ndan iki yüz muallim efrad ile dört da? topu A?ustos‘un on dördüncü günü ale’s-sabah Erzurum‘dan sevk edildi?i ve kuvve-i mürettebe-i mezkûreye ihtiyat olmak üzere merkezden sekizinci ni?anc? taburiyle Harput’dan yirmi alt?nc? alay?n ikinci taburu mevcudlar? müsta‘celiyyet-i maslahat hasebiyle Harput‘da merkezde bulunan taburlar muallim efrad?ndan be?er yüze iblâ? ve saye-i kudret-vâye-i hazret-i h?lâfet penahîde kâffe-i levaz?m? ihzar ve ikmal olunarak ni?anc? taburunun evvelki gün ve mezkûr ikinci taburun dahi dün Mu?‘a hareket ettirildi?inden bimennihî teâla yedi güne kadar Mu?’a vâs?l olacaklar? ve Mu? ve havalisinin h?fz?-? âsayi?i için sevk? muktezâ-y? irade-i seniyye-i mülûkâneden olan yar?m Hamidiye süvari alay?n?n dahi bir-iki güne kadar Mu?‘a vas?l olaca?? ve Talori‘ye do?ru hareket eden müfrezenin e?k?yan?n mütehass?n olduklar? da??n eteklerine vas?l olmu?lar ise de e?k?ya asakir-i ?ahanenin Mu?‘dan hareketini haber al?r almaz Talori‘ye firar eylediklerinden ta’kîb olunmak üzere bulundu?unun müfreze-i mezkûre kumandanl???ndan ba-telgraf bildirilmi? oldu?u ve e?k?yan?n Andok da??n? terk eylemeleri bir desiseye mübteni olabilmesi muhtemel oldu?undan ke?fiyat ve tahkikat-? amîka icrasiyle iltizam-? basiret olunmas? hususunun cevaben yaz?ld??? beyan ve i?‘ar k?l?nm?? ve mezkûr telgrafnâmenin sureti manzûr-? dekayik-mevfûr-? hazret-i h?lâfet-penâhî buyurulmak üzere leffen arz ve takdîm olunmu? olma?la ol bâbda.


Vak?f Ar?ivi

Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 39

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Tezkere

28 A?ustos 1894

Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?kâtipli?ine
Konu: Askeri harekât raporunun Padi?ah Hazretlerine sunulmas?

“Önce ve sonra devam eden olaylar hakk?nda Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? do?rultusunda giri?ilen ve ba?lat?lan uygulama ve harekat?n kapsam? ve niteli?i hakk?nda birbirini tamamlayan ve do?rulayan telgraflarla elde edilen bilgiler Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden sorulmu? idi.

Bu kez cevap olarak al?nan telgrafta; Mu?’taki üç buçuk tabur askerin tamam?n?n Talori bölgesine hareket ettirilmi? oldu?u ve Yüce Padi?ah Hazretlerinin tam onay?n?n al?nmas? üzerine ad? geçen üç buçuk taburun kuvvetlerinin art?r?lmas? için Erzurum taburlar?ndan iki yüz usta er ile dört da? topunun gönderildi?i ve harekâta kat?lan kuvvetin ihtiyat? olmak üzere merkezden sekizinci ni?anc? taburu ile Harput’tan Yirmi alt?nc? Alay?n ikinci taburu mevcutlar?n?n görevin gere?i acele Harput merkezinde bulunan taburlar?n usta erlerinden al?narak be?er yüzere ç?kar?l?p, donat?mlar?n?n da tamamlanarak ni?anc? taburunun önceki gün ve ikinci taburun da dün Mu?’a gönderildi?i, ortalama yedi gün içinde Mu?’a ula?acaklar? ve Mu? bölgesinde asayi?in korunmas? için gönderilmesi Padi?ah Buyru?u gere?i olan yar?m Hamidiye Süvari Alay?n?n da bir iki güne kadar Mu?’a ula?acaklar?, Talori’ye do?ru hareket eden müfreze e?k?yan?n saklanmakta olduklar? da??n eteklerine varm??larsa da e?k?yalar askeri birliklerin Mu?’tan hareketini haber al?r almaz Talori’ye kaçt?klar?ndan takip edilmek üzere bulunduklar?n?n Müfreze kumandanl???ndan telgrafla bildirildi?i, bunun üzerine Müfreze Kumandan?na e?k?yan?n Anduk da??n? terk etmesinin bir hileye dayanmas? ihtimali bulundu?undan ke?if ve ara?t?rmalar?n derinle?tirilerek uygulanmas?, ileri görü?lülü?ün elden b?rak?lmamas? hususlar?n?n cevap olarak yaz?ld??? bildirilmi?tir.

Yüce Padi?ah Hazretlerinin bilgilerine sunulmak üzere telgraf?n bir sureti ekte arz ve takdim k?l?nm??t?r…”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordû-yu Hümayun Mü?iriyyet-i celilesinden vârid olan 17 A?ustos sene 310 tarihli ?ifreli telgrafnâmenin halli sûretidir.

C. 16 A?ustos sene 310 ?ltifât-? dâverânelerine bi‘l-hassa arz-? te?ekkür ederim. Talori ve havalisindeki Ermeni fesedesinin mikdar ve hâl ve ?ân? hakk?nda Bitlis vilâyetiyle Mu? ve Genç mutasarr?fl?klar?n?n nezd-i âlîce ma’lûm olan i? ‘ârat-? mütevâliyesi mahall-i fesad ve ?ekavetden uzak ve s?rf mesmûat üzerine mebnî rivâyatden. ibaret olma?la bunlar?n aras?nda ihtilaf olaca?? tabiîdir. ??bu ihtilâfât?n ?imdilik ?erh ve izah? zât-? maslâhata taallûk eder ciheti yoktur. Hakikat bugün bi’l-fi’l mahall-i mefsedet ve tahassungâh-? e?k?ya addolunan ve Andok da?? ile etraf?nda fesede-i merkumenin kahr ve tedmîrine me‘mûr olan müfreze-i askeriyyemizin meshûdata mebnî ve taraf-? âciziye telgraf ba??nda her an verdikleri malûmat ta’yin ediyor ki müfreze-i mezbûre ?imdiye kadar vilayet-i mü?arünileyha ile Mu? mutasarr?fl???n?n i?’ar? vechile top ve istihkâmlara malik ve Hayan a?iret-i cesimesiyle dokuz saat kadar mukateleye muktedir öyle cesîm ve kesretli bir fesede cem’?yyetine tesadüf etmeyip ancak ?ehr-i cârinin on dördüncü günü ve Andok da??’n?n cihet-i cenûbisinde Gülgüzan karyesinin civar?nda ve Talori’ye do?ru cereyan eden Açini deresi içinde firar eden yirmi-otuz kadar e?k?ya üzerine asâkir-i ?ahane ke?if kollar? taraf?ndan ate? edilerek iki ?akinin meyyiten ve yedlerindeki kâr-i kadim kaval tüfeklerin derdest edildi?i ve mütebak?sinin ta’k?bine ?itâb olundu?u ve Andok da??nca olan ke?fiyyât ve taharriyât?n hitam?ndan sonra müfreze-i asâkir-i ?ahanenin Talori’ye hareketle yar?n öbür gün vâs?l olarak bir netice-i kat’?yye istihsal eylemesi avn-? Hak‘dan me’mül-i kavîdir. Binaenaleyh ?imdiye kadar icra olunan harekât-? askeriyye esnas?nda i?in i’zam olundu?u derecede bir hali görülmeyip maa-hâzâ kuvve-i mürettebe-i mülûkâne fesedeyi her nerede tesadüf ederse orada avn-? Hak‘ki kahr ve tedmîr etmek üzere harekete devam edip bundan böyle zuhur edecek ahvalin dahi peyderpey arz olunaca?? ma’rûzdur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 14, Belge No. 40

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

29 A?ustos 1894

Kimden: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Askeri harekât raporu

“C. 28 A?ustos 1894
Yüce övgülerinize özellikle te?ekkür ederim.

Talori ve çevresindeki Ermeni bozguncular?n?n miktar?, durum ve hareketleri hakk?nda Bitlis Vilayetiyle Mu? ve Genç Mutasarr?fl?klar?n?n sizce de bilinen, bir düzine haberleri bozgun ve anar?i bölgesinden uzak ve s?rf duyum üzerine dayand?r?lan söylentilerden ibarettir. Bunlar?n aras?nda çeli?kilerin olaca?? do?ald?r. Bu çeli?kilerin ?imdilik ayr?nt?lar?na girilmesinin ve aç?klamalar yap?lmas?n?n i?in özünü ilgilendiren bir yönü yoktur.

Gerçe?i, bugün do?rudan anar?i bölgesi ve e?k?yan?n kalesi say?lan Anduk Da?? ile çevresinde, ad? geçen bozguncular? etkisiz k?lmakla görevli askeri müfrezemizin gözlemlerine dayanan ve telgraf ba??nda her an taraf?ma verdikleri bilgiler aç?kl?yor.

An?lan müfreze, ?imdiye kadar ad? geçen Vilayet ile Mu? Mutasarr?fl???n?n bildirdikleri gibi top ve istihkâmlara sahip, Hayan gibi büyük bir a?iretle dokuz saat çat??maya girecek büyüklükte ve say?ca kalabal?k bir bozguncu toplulu?una rastlanmay?p, ancak A?ustos’un Yirmi alt?nc? günü Anduk Da??n?n güneyinde Gülgüzan köyü çevresinde ve Talori yönünde akan Açin deresi içerisinde kaçan yirmi-otuz kadar e?k?ya üzerine ke?if kollar? taraf?ndan aç?lan ate? sonunda iki e?k?yan?n ölü olarak, yanlar?nda eski kaval tüfekleriyle ele geçirildi?ini, di?erlerinin de takibine ba?lan?ld???n? ve Anduk Da??’nda ke?if ve ara?t?rma harekat?ndan sonra Talori’ye hareket edilerek yar?n veya öbür gün oraya ula??laca??n? ve kesin sonucun Allah’?n yard?m?yla beklendi?ini bildirmektedir.

Bu sebeple ?imdiye kadar yap?lan askeri harekât s?ras?nda i?in büyütüldü?ü derecede bir durumun görülmeyip buna ra?men Haz?r Kuvvetin bozgunculara nerede rastlarlarsa orada Allah’?n yard?m?yla onlar? etkisiz duruma getirmek üzere harekâta devam edip, bundan sonra ç?kacak olaylar?n da zaman zaman arz olunaca??...


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zart 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

25 Safer sene 312 ve fi 16

A?ustos sene 310 tarihinde

Mâbeyn-i Hümâyun-? Ba?kitâbet-i Celîlesine yaz?lan tezkere-i hususiyye suretidir.

Talori civar?nda ictima’eden Ermeni e?k?yas?n?n bulunduklar? mevki’i irâe eder suretde Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyle bi’l-muhâbere tanzim ve takdimi emr ü fermân buyrulmu? olan haritan?n müsâra’aten Atabe-i Ulyâ’ya takdimi muktezâ-y? irâde-i seniyye-i hilafetpenâhîden bulundu?u ?imdi ?erefvârid olan 25 Safer sene 312 tarihli tezkere-i husussiyye-i dâverânelerinde tebli? buyurulmu?dur. Talori mevki’ini irde eder harita ben-mantûk-? emr ü fermân-? hümâyûn bi’l-muhâbere tanzîm ve ihzâr etdirilmi? ve bunun yar?n sabah takdîmi der-dest bulunmu? olaca?? halde i?-bu irâde-i ?erefsâd?r-? hazret-i z?llullahi üzerine mezkûr haritan?n hemen ve leffen arz ve takdimine müsâra’at k?l?nm?? ve ma’a-hâzâ ol hayalinin mükemmel bir krokisinin bu posta ile gönderilece?i de mü?iriyyet-i mü?ârün-ileyhan?n cümle-i i?’âr?ndan olup mezkûr krokinin vürûdunda an?n dahi derhal arz-? hâk-? pây-? âlî k?l?naca?? derkâr bulunmu? olma?la ol-bâbda.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 1

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Özel-Tezkere

28 A?ustos 1894

Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?kâtipli?ine
Konu: Talori bölgesi haritas?n?n haz?rlanmas?

“Dördüncü Ordu Mü?iriyyetiyle haberle?erek Talori çevresinde toplanan Ermeni e?k?yas?n?n bulunduklar? yeri gösterecek ?ekilde haz?rlanmas? ve sunulmas? emredilmi? haritan?n acele Yüce Padi?ah Hazretlerine takdimi gerekti?ine ili?kin 28 A?ustos 1894 tarihli Özel-Tezkere ?imdi dairemizde tebli? buyurulmu?tur.

Talori mevkiini gösteren harita Yüce Padi?ah Buyruklar? do?rultusunda yap?lan haberle?melerle çizilip, haz?rlanm?? ve yar?n sabah Yüce Huzura takdimi kararla?t?r?lm??t?.

Yüce Buyruklar? üzerine an?lan harita derhal ekte arz ve takdim edilmi?tir. Ayr?ca o bölgenin mükemmel ve ayr?nt?l? bir krokisinin bugünkü posta ile gönderildi?i ad? geçen Mü?iriyyet taraf?ndan bildirilmi? olup, ula?t???nda derhal Yüce Huzura arz edilecektir...”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zart 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fi 17 A?ustos 310 tarihinde Dördüncü Ordu-yu Hümâyun Mü?iriyyet-i Celilesine yaz?lan
telgrafnâmenin suretidir.

?imdi ?ifahen ?erefyâb-? telakkisi oldu?um emr ü irâde-i seniyye-i Cenâb-? Hilâfetpenâhî vechile Talori maddesinin bi-lûtfihite‘âlâ ?u bir kaç gün içinde tamamen bildirilmesi matlûb-? kat’î-i mülûkâne olmas?yla ber-mantûk-? emr u fermân-? hümâyûn bu i?in r?zâ-y? âlî dâire-i necât-? bâhiresinde ve birkaç gün içinde behemehâl ikmâline fevka‘l‘âde bezl-i himmetle tezyîd-i me’ser-i memdûhiyyet buyrulmas? dirâyet ve hamiyyet-i müselleme-i dâverîlerine tevdî’ olunur. Ve e?k?yan?n ahvâl ve harekât-? hakk?nda istihsâl olunacak ma’lûmât-? sahîha ile icrâ’at-? vâk?’aya ve’l-hâs?l i?in her gün ne hâl ve renkte bulundu?una ve kuvve-i mürettebenin ikmâl-i noksân? için sevk olunan efrâd-? ma‘lûme ile ihtiyâten yola ç?kar?lan taburlar?n nereye vâs?l olduklar?na ve di?er taburlar mevcutlar?n?n tezyîdi hakk?ndaki te?ebbüsât?n derecât-? fi’liyyesine dâir hergün buraya ma’lumât i’tas?yla beraber vuku’ât olmad??? günlerde dahi vuku’ât olmad???n?n her gün saat dürtte arz-? hâk-? pây-? âlî k?l?nmak üzere i?’âr?na himmet buyrulmas? dahi kemâl-i ehemmiyyetle temennî k?l?n?r efendim.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 2

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

29 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Padi?ah Hazretlerinin sözlü emirleri

“Yüce Padi?ah Hazretlerinden ?imdi ald???m sözlü emirleri gere?ince:
Talori olay?n?n Allah?n izniyle bir kaç gün içerisinde tamamen bitirilmesi arzu edilmektedir. Görevin aç?klanan sürede tamamlanmas?n?n gerekli k?ld??? ola?anüstü çaba ve üstün hizmetler, sizin kan?tlanm?? olan bilgilerinizden, milli onurunuzdan ve do?rulu?unuzdan beklenmektedir.

E?k?yan?n durumu ve harekât? hakk?nda elde edilecek gerçek bilgiler ile uygulamalar?n - k?saca bütün i?lerin ve faaliyetlerin - her gün ne durum al?p,nas?l geli?ti?ini ve Haz?r Kuvvetin eksikliklerinin tamamlanmas? için gönderilen birlikler ile ihtiyat taburlar?n?n nereye ula?t?klar?n?n ve di?er tabur mevcutlar?n?n art?r?lmas? konusundaki görü?lerin ald??? durumun her gün buraya bildirilmesini, olay olmad??? günler de “olay olmad???n?n” her gün saat 16’da Yüce Padi?ah Hazretlerine arz edilmek üzere ula?t?r?lmas?na yard?mc? olman?z? büyük bir önemle dilerim efendim...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fi 27 Safer sene 312 ve fi l8 A?ustos sene 310 tarihinde takdim olunan tezkere-i hususiyye suretidir.

Talori cihetinde ictima’ eden Ermeni e?k?yas? hakk?nda Mu? Mutasarr?fl???’ndan arz-? atabe-i ulyâ k?l?nan ma’lûmât ile bu maddeye dâir Bâb-? âlî’ye gelen Bitlis vilâyetinin telgrafnâmesi beyninde görülen tahallüf üzerine hakikat-i hâl Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyetinden isti’lâm olunmu? ve keyfiyet fi 16 A?ustos sene 310 tarihli tezkere-i husus?yye-i çâkerânemle atabe-i ulyâ-y? Hazret-i Hilâfetpenâhî’ye arz edilmi?ti. E?k?yâ-y? menkumenin kahr ve tedmîrleri için bâirâde-i seniyye-i cenâb-? Hilâfetpenâhî sevk olunmu? olan müfreze-i askeriyyenin me?hudat?na ve ?imdiye kadar icrâ olunan harekât-? askeriyye esnâs?nda i?in i’zâm olundu?u derecede bir hâl görülmedi?ine dâir Mü?iriyyet-i mü?ârün-ileyhâdan cevâben vârid olan telgrafnâmenin sureti manzûr-? dekây?kne?ver-i Cenâb-? Hilâfetpenâhî buyrulmak üzere leffen arz ve takdim k?l?nm?? olma?la ol-bâbda.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 3

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Özel-Tezkere

30 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?kâtipli?ine
Konu: Ermeni e?k?yas?n?n hareketleri hakk?nda çeli?kili haberlerin düzeltilmesi

“Talori bölgesinde toplanan Ermeni e?k?yas? hakk?nda Mu? Mutasarr?fl???ndan Yüce Makama verilen bilgiler ile ayn? konuda Bitlis Vilayetinden Hükümete gelen telgraflar aras?nda görülen çeli?kiler üzerine gerçek durum Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden sorulmu? ve al?nan sonuç 28 A?ustos 1894 tarihli Özel-Tezkere ile arz edilmi?ti.

Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? do?rultusunda ad? geçen e?k?yan?n etkisiz b?rak?lmas? için bölgeye gönderilmi? olan askeri birliklerin gözlemlerine ve ?imdiye kadar yap?lan askeri harekâta göre i?in büyütüldü?ü derecede bir durum göstermedi?ine ili?kin ad? geçen Mü?iriyyetten al?nan telgraf cevab?n sureti Yüce Makam?n bilgilerine sunulmak üzere ekte takdim edilmi?tir...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektubî Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümayûn Mü?iriyyet-i Celilesine yaz?lan fi 19 A?ustos sene 310 tarihli ?ifreli telgrafnâmenin sunetidir.

Andok da??na firar eden Talori Ermeni e?k?yas?ndan bin tak?m?n?n Sasun’a iltica ve bin kadar?n?n dahi Gülgüzan deresinde ihtifâ eyledi?i ve Açini deresinde iki yüz k?rk kadar e?k?ya bulundu?u hakk?nda vârid olan 18 A?ustos sene 310 (1310) tarihli telgrafnâmeleri üzerine keyfiyet atabe-i ulyâ-y? mülûkâneye lede’l-arz Ermeni e?k?yas?n?n birinin bile firar?na meydan verilmeksizin sâirlerine ibret-i mü’essire olmak üzere kahr u tedmîr edilmeleri defâ’at ile irâde ve fermân buyrulmu? oldu?u halde merkumûn ferceycâb-? firar olduklar? taraf-? mü?îrânelerinden i?‘âr edilmi? olmas?na nazaran e?kiyâ-y? merkumenin kahr u tedmîrleri husûsunda gev?eklik gösterilmekte oldu?u anla??ld???ndan ve bunlar?n içinde bulunan ecnebilerin memâlik-i ?âhânede silah bedest olarak icrâ-y? ?ekâvet eden Ermeni fesedesiyle birlikte bulunduklar? cihetle ecnebilikleri mevzu’bahis olam?yaca?? ve binâenaleyh bunlar?n üzerine de e?k?yâ olmalar? hasebiyle ate? edilece?i tabî’î oldu?undan e?k?ya-y? merkumenin kemâl-i müsâra’atla bi’t-ta’kîb cümlesinin bilâ-istisnâ kahr u tedmîr edilmeleri lüzûmunun savb-? mi?îrânelerine tebli?i ve bir de âtiyyen e?k?yâ zuhûrunun ve bu türlü mefâsid ve ?ekâvet vukû‘unun kat’iyyen önü al?nmak için o havâlide laz?m gelen mevâki’e asâkir-i ?âhâne ikâmesi ve kule ve karakol hâneler in?âs? muktazî bulundu?undan bu bâbda dahî taraf-? devletleniyle bi’l-muhâbere iktizâs?n?n ata-be-i ulyâya arz ve inbâs? irâde-i seniyye-i cenâb-? hilâfetpenâhî hükm-i âlîsinden oldu?u Mâbeyn-i Hümâyûn Ba?kitâbet-i Celîlesinden vârid olan tezkere-i hususiyyede i?’âr buyurulmu? olmakla ben-mantûk-u emr u fermân-? hümâyûn-? mülûkâne e?k?yâ-y? merkumenin hemâl-i sür’atle ta’kîb olunarak bilâistisnâ kahr u tedmîrleri ve ber-mû¬eb-i irâde-i seniyye-i mülûkâne laz?m gelen mevâki’a asâkir-i ?âhâne ikâmesi ve kule ve karakolhâne in?âs? muktezî mevâki’i gösterir bir k?t’a krokinin ve tersîm ettirilecek resimleriyle ke?ifnâmelerinin iktizâs? atabe-i ulyâya arz olunmak üzere serî’an bu tarafa irsâl buyrulmas? tavsiye olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No 4

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

31 A?ustos 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Ermeni e?k?yas?n?n durumu, yeni önlemlerin al?nmas? konusunda Padi?ah Buyru?u

“Anduk Da??’na kaçan Talori bölgesindeki Ermeni e?k?yas?n?n bir k?sm?n?n Sasun’a[1] s???nd??? ve bin kadar?n?n da Gülgüzan deresinde sakland??? ve Açin deresinde iki yüz k?rk kadar e?k?yan?n bulundu?unu bildiren 30 A?ustos 1894 tarihli telgraf?n?z Yüce Padi?ah Hazretlerine sunuldu.

Ermeni e?k?yalar?ndan birinin bile kaçmas?na yer verilmeden, di?erlerine de örnek te?kil edecek ?ekilde, etkisiz duruma getirilmeleri defalarca Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyru?u oldu?u halde sözü edilen e?k?yan?n etkisiz k?l?nmalar? hususunda gev?eklik gösterilmi? bulundu?u anla??lm??t?r.

Ermeni e?k?yas? içinde bulunan yabanc?lar?n Osmanl? ülkesinde silahl? anar?i ve terör eylemlerinin failleri Ermeni bozguncular?yla birlikte bulunduklar?ndan “Yabanc?l?klar?”[2] söz konusu olamayaca?? bu sebeple e?k?ya say?lacaklar?ndan üzerlerine ate? edilece?i do?ald?r.

Ad? geçen e?k?yan?n büyük bir ciddiyetle takip edilerek tamam?n?n hiçbir istisna yap?lmadan etkisiz k?l?nmalar?n?n gereklili?inin Müfetti?li?e tebli?ine ve gelecekte e?k?yan?n yeniden ortaya ç?kmas?n?n ve her türlü anar?i ve bozgunculuk olaylar?n?n kesinlikle önünün al?nmas? için o bölgede gereken yerlere askeri birlikler yerle?tirilmesi, kule ve karakollar?n yap?lmas? zorunlu oldu?undan taraf?n?zla haberle?erek bu hususlar?n gereklerinin yerine getirilmesinin Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? oldu?u Saray Ba?kâtipli?ince gönderilen özel tezkere ile buyurulmu?tur.

Yüce Buyruk do?rultusunda büyük bir süratle ad? geçen e?k?yan?n takip edilerek etkisiz k?l?nmalar?, gereken yerlere askeri birlikler yerle?tirilmesi, kule ve karakol yap?m? zorunlu olan yerleri gösterir bir kroki yapt?r?larak, resimleriyle ve ke?if nameleriyle birlikte Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulmak üzere acele taraf?m?za ula?t?r?lmas?...”




1- Sasun - Sason - Sasun Kazas?: Osmanl? Devlet te?kilat?nda yüzden fazla köyü olan, idari, yarg? i?leri bak?m?ndan Siirt’e ba?l?, Mu?’a on dört saat mesafede, da?l?k, sarp bir co?rafi konumda bulunan ilçeydi. Belgelerin aç?kland??? y?llarda 10.370 Müslüman, 8.389 Ermeni, 970 Yezidi ve 372 di?eri olmak üzere 20.101 nüfuslu bir yerle?im birimiydi. (Bkz. Esat Uras s.471) Birçok Ermeni isyan? bu bölgede meydana geldi. Talori, bölgenin en da?l?k yeridir. ‘Talori olaylar?” da, kaynaklarda Birinci Sasun isyan? olarak geçen.
2- Yabanc?lar - Yabanc?l?klar: Osmanl? ?mparatorlu?u’nda, Osmanl? tabiiyetinde olmayan kimseler ye özellikle Yabanc? tabiiyetli (uyruklu)ler. (Frans?z, ?ngiliz, Rus....)


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i Celilesinden 20 A?ustos sene 310 (1310) tarihiyle
vârid olan telgnafnâme süretidir.

Talori’ye sevk olunan müfreze-i askeriyye kumandanl???ndan ?imdi al?nan telgrafnâmede hatt-? ric’atin te’mini için tamamiyle ke?fi elzemiyyet-i kat’iyye taht?nda bulunan ve e?k?yan?n bidâyeten yegâne tahassungâh? olan Andok da??’n?n henüz ke?if olunmayan cihetleriyle Talori istikâmetinde Gülgüzan ve Açini taraflar?na ke?if kollar? ç?kar?larak Andok da??’ndaki e?k?yan?n asâkir-i ?ahânenin Mu?‘tan hareketini haber al?r almaz fi’l-hakika oradan firar ederek ?imdi orada e?k?yadan eser olmad??? cebel-i mezkûrun her taraf?nda icrâ olunan ke?fiyyâtla art?k kat‘iyyen anla??ld??? ve Gülgüzan’?n cenub taraflar?nda en ileri ç?kar?lan ke?if kollar? taraf?ndan tesâdüf olunan müsellah bir küçük çetenin kâmilen itlâf edildi?i gibi Açini deresinde mütehass?n oldu?u evvelce ke?f olunan e?k?ya abluka edilerek kâmilen mahv edildi?i ve Sasun nâm mahalde bir miktar e?k?yan?n müctemi’ oldu?u haber al?narak bunlar için de istik?âfât-? lâzimeye müsâra’at olundu?u i?’âr olunuyor. Müfreze-i askeriyyenin ?imdiye kadar ileriye hareket etdirilmemesi Andok da??nda e?k?ya olup olmad???n?n tamamiyle ke?f ve ta’yini ve ehemmiyyetine mebnî oran?n te‘mini maksad?na mebnî oldu?undan mademki ?u tarafta e?k?ya olmad??? art?k kat’iyyen tahakkuk etmi?tir. Erzurum’dan Erzincan’dan Harput’tan ç?kar?lan kuvye-i ihtiyatiyye Mu?‘a takarrüb etmi? oldu?undan hemen ileriye hareket olunarak ve art?k harekât-? askeriyyeye ?ân-? üliye lay?k bir suret-de sür’at ve ?iddet vererek Gülgüzan ve Sasun ve Talori cihetlerinde bulunan e?k?yan?n dahi bir iki gün içinde Açini e?k?yas? gibi bir ferd kalmay?ncaya kadar be-heme-hâl mahv edilmesi cevâben yaz?ld??? arz olunur. Ol bâbda.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15. Belge No. 5

Seraskerlik Makam?na Yaz? ??leri

Telgraf

1 Eylül 1894
Kimden: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Askeri harekât raporu

“Talori’ye gönderilen askeri müfreze kumandanl???ndan ?imdi al?nan telgrafda:
Geri çekilme hatt?n?n sa?lanmas? için tamam?n?n ke?fi kesin zorunluluk alt?nda bulunan ve e?k?yan?n ba?lang?çtan itibaren s???nd??? tek müstahkem mevki niteli?i ta??yan Anduk Da??n?n henüz ke?fi yap?lmayan yerleriyle, Talori yönünde Gülgüzan ve Açini taraflar?na ç?kar?lan ke?if kollar?yla yap?lan ke?ifler ve ad? geçen da??n her taraf?nda yapt?r?lan ara?t?rmalar sonunda askeri birliklerin Mu?’tan hareketini haber al?r almaz Talori bölgesinden kaçarak Anduk Da??’na s???nan e?k?yadan hiçbir eser olmad???n?n kesin olarak anla??ld???; Gülgüzan’?n güney taraflar?nda en ileri noktalara ç?kar?lan ke?if kollar? taraf?ndan rastlanan küçük bir e?k?ya çetesinin tamamen etkisiz k?l?nd??? gibi Açin deresinde sakland?klar? daha önce yap?lan ke?iflerle ortaya ç?kan e?k?yan?n da ku?at?larak tamamen etkisiz duruma getirildi?i ve Sasun adl? yerde bir miktar e?k?yan?n bulundu?u haber al?narak bunlar için de gereken ara?t?rmalara ba?land??? haber verilmektedir.

Bu durumda: askeri müfrezenin ?imdiye kadar ileriye hareket ettirilmemesi Anduk Da??’nda e?k?ya olup olmad???n?n tamam?yla ke?if ve tespitine ve oran?n niteli?inin önemine ba?l? olarak her yönüyle güvenlik alt?na al?nmas? (sa?lanmas?) esas?na dayand???ndan bugün ise aç?klanan alanda e?k?ya olmad???nda kesinlikle gerçekle?mi? bulundu?undan art?k Erzurum’dan, Erzincan’dan ve Harput’tan ç?kar?lan ihtiyat kuvvetlerinin hemen ileriye hareket ettirilmesi ve askeri harekât?n askerlik ?erefine uygun bir ?ekilde sürat ve ?iddetle uygulanarak Gülgüzan, Sasun ve Talori bölgesi de bulunan e?k?yan?n da bir iki gün içerisinde Açin e?k?yas? gibi tek fert kalmay?ncaya kadar etkisiz duruma sokulmas? cevap olarak yaz?ld??? arz...”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektûbî Kalemi

Mâbeyn-i Hümâyûn Ba?kitâbet-i Celilesine fi 20 A?ustos sene 1310 tarihinde yaz?lan tezkere-i hususiyye suretidir.

Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyetinden ?imdi vârid olan telgnafnâmede Talori’ye sevk olunan müfreze-i askeriyye kumandanl???ndan ha-telgraf vukû’bulan i?’âra nazaran hatt?-? ric’atin te’mini için tamamiyle ke?fi elzemiyyet-i kat’iyye alt?nda bulanan ve e?k?yan?n bidâyeten yegâne tahassungâh? olan ve Andok da??’n?n henüz ke?folunama yan cihetleriyle Talori istikâmetinde Gülgüzan ve Açini taraflar?na ke?if kollar? ç?kar?larak Andok da??ndaki e?k?yan?n asâkir-i ?ahanen?n Mu?‘tan hareketini haber al?r almaz fi‘l-hakika oradan firar ederek ?imdi orada e?k?yadan esen olmad??? cebel-i mezkûrun her taraf?nda icrâ olunan ke?fiyyâtdan art?k kat’iyyen anla??ld??? ve Gülgüzan‘?n cenub taraflar?nda oralara ç?kar?lan ke?if kollar? taraf?ndan tesâdüf olunan müsellah bir küçük çetenin kâmilen itlâf edildi?i gibi Açini deresinde mütehassan oldu?u evvelce ke?f olunan e?k?ya abluka edilerek kâmilen mahv edildi?i ve Sasun nâm mahalde bir mikdar e?k?yan?n müctemi’ oldu?u haber al?narak bunlar için de istik?âfât-? lâzimeye müsâra’at k?l?nd??? i?‘âr olundu?u ve müfreze-i askeriyyenin ?imdiye kadar ileriye hareket ettirilmemesi Andok da??nda muhtefî e?k?ya olup olmad???n?n tamamiyle ke?f ve ta’yini ve ehemmiyetine mebnî oran?n te’mini maksad?na mebnî bulundu?undan mademki o da?da e?k?ya olmad??? art?k kat’iyyen tahakkuk etmi?dir. Erzurum‘dan ve Erzincan‘dan ve Harput ‘tan ç?kar?lan kuvve-i ihtiyatiyye Mu?’a takarrüb etmi? oldu?undan hemen ileriye hareket olunarak ve art?k harekât-? askeriyyeye ?ân-? âlîye lay?k bir suretde sür’at ve ?iddet vererek Gülgüzan ve Sasun ve Talori cihetlerinde bulunan e?k?yan?n dahi bir iki gün içinde Açini e?k?yas? gibi bir ferd kalmay?ncaya kadar be-hemehâl mahv edilmesi cevâben yaz?ld??? beyân ve i?’âr olunmu? ve tebligât-? vâk?-aya mebnî mü?iriyyet-i mü?ârünileyhâdan ba’demâ peyderpey vuku’ bulacak i?’ârât?n dahi atebe-i ulyâ-y? ?evketpenâh-? hazret-i hilâfetpenâhîye arz?na müsâna’at olunaca?? derkâr bulunmu? olma?la muhât-? ilm-i âlî buyrulmak üzere arz-? keyfiyyete ibdidâr olundu. Ol bâbda.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 6

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Özel-Tezkere

1 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?kâtipli?ine
Konu: Askeri Harekât raporunun sunulmas?

“Dördüncü ordu Mü?iriyyetinden ?imdi al?nan telgrafta:
Talori’ye gönderilen askeri müfreze kumandanl???ndan telgrafla verilen bilgilere göre; Askeri birliklerin geri çekilme hatt?n?n sa?lanmas? için tamam?n?n ke?fi kesin zorunluluk alt?nda bulunan ve e?k?yan?n ba?lang?çtan itibaren s???nd??? tek müstahkem mevki niteli?i ta??yan Anduk Da??’n?n ke?fi yap?lmayan yerleriyle, Talori yönünde Gülgüzan ve Açini taraflar?na ç?kar?lan ke?if kollar?yla yap?lan ke?ifler ve ad? geçen da??n her taraf?nda yapt?r?lan ara?t?rmalar sonucunda askeri birliklerin Mu?’tan hareketini haber al?r almaz Talori bölgesinden kaçarak Anduk Da??’na s???nan e?k?yadan hiçbir eser olmad???n?n kesin olarak anla??ld???; Gülgüzan’?n güney taraflar?nda ç?kar?lan ke?if kollar?n?n rastlad??? silahl? küçük bir çetenin tamamen etkisiz k?l?nd??? gibi Açin deresinde sakland?klar? daha önce yap?lan ke?ifler sonucu ortaya ç?kan e?k?yan?n da ku?at?larak tamamen etkisiz duruma getirildi?i ve Sasun adl? yerde bir miktar e?k?yan?n toplanm?? oldu?u haber al?narak bunlar için de gereken ara?t?rmalara giri?ilmi? bulundu?unun haber verildi?i ve askeri müfrezenin ?imdiye kadar ileriye hareket ettirilmemesinin Anduk Da??’nda e?k?ya olup olmad???n?n tamamen ke?if ve tespitine ve oran?n önemi bak?m?ndan güvenlik alt?na al?nmas? amac?na ba?l? bulundu?undan bu durumda o da?da madem ki, e?k?ya olmad??? art?k kesin ?ekilde gerçekle?mi?tir o halde Erzurum, Erzincan ve Harput’tan ç?kar?lan ihtiyat kuvvetlerinin Mu?’a getirtilmi? bulundu?undan hemen ileriye hareket ettirilerek askeri harekât?n askerli?in ?erefine uygun bir ?ekilde sürat ve ?iddetle uygulanarak ba?lat?ld??? ve Gülgüzan, Sasun ve Talori bölgelerinde bulunan e?k?yan?n da bir iki gün içinde Açin e?k?yas? gibi bir fert kalmay?ncaya kadar etkisiz duruma getirilece?i cevaben bildirilmi?tir. Ad? geçen Mü?iriyyetten al?nacak bilgilerin Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulmak üzere arz edilece?i aç?k olmakla Yüce Bilgilerine sunulur...”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zart 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fi 20 A?ustos sene 310 (1310) tarihinde Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iri Zeki Pa?a
Hazretlerine yaz?lan telgrafnâme suretidir.

Talori maddesinden dolay? Hamidiye süvari alaylar?ndan lüzumu mikdar?n? ve icab? kadar efrâd-? redifeyi celb ve teslihte bir batarya topu istishab edip etmemek hususlar? yed-i ihtiyar-? mü?irilerinde b?rak?lmak üzere zât-? devletlerinin kuvve-i mürettebe kumandas?n? bizzat deruhte ederek hemen hareket buyurmalar? hakk?nda ?erefsâd?r olan irâde-i seniyye-i mülûkâne fi 16 A?ustos sene 1310 tarihli telgrafnâme-i âcizî ile tebli? olunmu?du. ?nfâz-? emr ü fermân-? hümâyûna müsâra’at buyrulmu? olaca?? derkâr ise de hareket-i devletleri hakk?nda ma’lumât verilmemekle beraber al?nmakta olan telgrafnâme-i devletleri dahi merkez-i orduyu hümâyûndan vürûd edegelmekde bulunmas? mûcib-i tereddüd olma?la ?ayet henüz hareket buyrulmam?? ise sebebinin i?’ar buyurulmas? muntaz?rd?r.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 7

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

1 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Harekât bölgesine hareket edilip, edilmedi?i

“Talori olaylar? sebebiyle Hamidiye Süvari Alaylar?ndan ihtiyaç kadar?n? ve gere?i kadar Redif Askerini toplay?p, bir batarya topla takviye ederek yan?n?za al?p, almamak hususu seçiminize ba?l? kalmak üzere haz?rlanan kuvvetlerin komutas?n? do?rudan üstlenerek harekât bölgesine hareketinizin Yüce Padi?ah Buyruklar? oldu?u 28 A?ustos 1894 tarihli telgrafla taraf?n?za bildirilmi?ti.

Yüce Buyru?un yerine getirilece?i aç?k olmakla birlikte hareketiniz hakk?nda bilgi verilmemekte ve gelen telgraflar?n?z?n da Ordu Merkezinden gönderilmekte bulundu?u karars?zl?klara sebep olmaktad?r. ?ayet henüz hareket edilmemi?se, sebebinin bildirilmesinin beklendi?i...”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fî gurre Rebi’ul-evvel sene 312 (1312) ve fî 21 A?ustos sene 310 (1310) tarihinde arz u takdîm k?l?nan tezkere-i hususiyye suretidir.

Talori e?k?yas?n?n kahr u tenkili için müretteb olan kuvve-i askeriyye kumandas?n? deruhte etmek üzere Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinin hemen hareketi hakk?nda ahîren ?erefsâd?r olup 16 A?ustos sene 310 (1310) tarihli tezkere-i hususiyye-i dâverâneleriyle tebli? buyurulan irâde-i seniyye-i Hazret-i Hilâfetpenâhî derhal mü?ârünileyhe tebli? ve inhâ ve hareketine dair cevap al?namamas?na mebnî dünkü gün dahi te’kidî vesâyâ k?l?nm??d?. Bugün cevaben al?nan telgrafnâmede Yâver-i Ekrem-i ?ehriyârî Dervi? Pa?a Hazretleri taraf?ndan ald??? telgrafnâmede e?k?yay? merkumenin mikdar ve hareketiyle sevkiyyât-? askeriyye hakk?ndaki mütâlâ’ât? ve bizzat azîmetine lüzûm olup olmad??? bâ-irâde-i seniyye-i mülûkâne istifsâr k?l?nmas? ve ol bâbdaki mütâlâ’ât ile ferman buyruldu?u halde derhal hareket edece?ini arz eylemesi üzerine ?erefsâd?r olacak fermân-? hümâyûna intizâren te’hin-i hareket eyledi?i ve dün gece ald??? telgrafnâmede oralar? devr ü teftî? etmek üzere Mu?‘a hareketi irâde ve ferman buyruldu?u tebli? olunmakdan nâ?î hemen hareket eyledi?i ve Topçu Müfetti?i Halit Pa?a’y? tevkîl etdi?i i?’âr olunmakla muhât-? ilm-i âlî buyrulmak üzere arz-? ma’lûmâta ibtidâr k?l?nd? ol bâbda.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 8

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Özel-Tezkere

2 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?kâtipli?ine
Konu: Dördüncü Ordu Mü?irinin hareketi

“Talori bölgesinde e?k?yan?n etkisiz b?rak?lmas? için haz?rlanan askeri kuvvetlerin kumandas?n? üstlenmek üzere Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerine, harekât alan?na hemen hareket etmesi do?rultusunda, 28 A?ustos 1894 tarihli Özel-Tezkerenizle belirtilen,Yüce Padi?ah Hazretleri Buyru?u ad? geçene derhal bildirilmi? ancak hareketine ili?kin cevap al?namamas? üzerine dün emrin tekrar?na gerek görülmü?tü.

Bugün telgrafla al?nan cevapta:
Yüce Padi?ah Hazretleri yaveri Dervi? Pa?a Hazretlerinden ald??? telgrafta; ad? geçen e?k?yan?n miktar ve hareketleriyle askeri sevk?yat hakk?nda görü?lerinin ve harekât bölgesine bizzat gidilmesine gerek olup olmad???n?n sorulmas?, üzerine bu konudaki görü?lerini bildirerek Padi?ah Buyru?u al?nd??? anda derhal hareket edece?ini arz etmesi üzerine, hareketini buyru?un gelmesine ertelemi? bulundu?u ve dün ald??? telgrafta bölgeyi devir almak ve tefti? etmek üzere Yüce Padi?ah Buyru?unun tebli? olunmas?yla hemen hareket etti?i ve Topçu Müfetti?i Halit Pa?a’y? yerine vekil b?rakt??? bildirilmektedir.Yüce bilgilerinize arz...”


Osmanl? Ar?ivi

Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi


Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i Celîlesine yaz?lan 21 A?ustos sene 310 (1310) tarihli ?ifreli telgrafnâmenin suretidir.

Gülgüzan’?n cenub taraflar?nda tesâdüf olunan müsellah küçük çete ile Açini deresinde mütehass?n e?k?yan?n kâmilen mahv u itlâf edildikleri müfreze kumandanl???ndan bildirildi?ine dair 20 A?ustos sene 310 tarihli telgrafnâmeleri mütâla’a olundu. Muvaffakiyet-i vâk?’a hakk?ndaki i?bu i?’âr-? devletleri müstelzim-i memnuniyyet olma?la beyân-? te?ekkür olunur. ?u kadar ki itlâf edilen mezkûr çetelerin elbette mikdarlar? da anla??lm?? olaca??ndan gerek mezkûr küçük çetenin ve gerek di?erinin mikdarlar? kaçan ki?iden ibaret idi ve bunlar?n silahlar? kâmilen elde edildi mi ve ne cins silahlar idi buralar?n dahî bi’t-tahkîk izûhan i?’âr? himmet-i devletlerine tevdî’ olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 9

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

2 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Etkisiz duruma getirilen Ermeni çeteleri hakk?nda bilgi istenmesi

“Gülgüzan’?n güney taraflar?nda rastlanan silahl? küçük çete ile Açin deresinde saklanan e?k?yan?n tamamen etkisiz duruma getirildi?inin Müfreze Kumandanl??? taraf?ndan bildirilmi? oldu?una ili?kin 1 Eylül 1894 tarihli telgraf?n?z incelendi.

Ba?ar?l? olay hakk?ndaki haberler memnuniyet vericidir, te?ekkürlerimizi iletiriz.
Ancak etkisiz duruma getirilen çetelerin elbette miktarlar? da anla??lm?? olaca??ndan, gerek ad? geçen küçük çetenin ve gerek di?erlerinin say?lar?n?n kaç ki?iden ibaret oldu?u, bunlar?n silahlar?n?n tamam?n?n ele geçirilip geçirilemedi?inin ve hangi cins silahlar kulland?klar?n?n da geni? ?ekilde ara?t?r?larak bildirilmesi...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fî gurre Ra (Rebi’ul-evvel) sene 312 (1312) ve 21 A?ustos sene 310 (1310) tarihinde takdîm olunan tezkere-i hususiye suretidir.

Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i Celîlesinden mevrûd fî 20 A?ustos sene 310 (1310) tarihli telgrafnâmede Talori’ye sevk olunan süvari alay? makam?na kâim olarak asâyi? ve emniyyet-i mahalliyeyi muhafazaya memur olmak üzere Mu?’da bulundurulmas? muktezâ-y? emr ü fermân-? hümâyûn-? mülûkâneden olan Haydaranl? a?iretinden müte?ekkil Hamidiye Süvari alaylar?ndan üç yüz atl? mevcutlu yar?m alay süvarinin fi 19 A?ustos sene 310 (1310) tarihinde Mu?’a vâs?l oldu?u i?‘âr olunma?la mu-hât-? ilm-i âlî buyrulmak üzere arz-? ma’lûmâta ibtidâr k?l?nd?.



Vak?f Ar?ivi

Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No 10

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Özel-Tezkere

2 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?kâtipli?ine
Konu: Hamidiye Süvari Alay?n?n Mu?’a ula?m?? oldu?u

“Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden al?nan 1 Eylül 1894 tarihli telgrafta:
Talori’ye gönderilen Süvari Alay? yerine bölgenin asayi? ve güvenli?ini korumak üzere Mu?’ta bulundurulmas? Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar?ndan olmakla; Haydaranl? A?iretinden kurulu Hamidiye Süvari Alaylar?ndan üç yüz atl? mevcutlu yar?m süvari alay?n?n 31 A?ustos 1894 tarihinde Mu?’a ula?t?klar? bildirilmektedir. Yüce görü? ve bilgilerinize sunulma?a gerek görüldü.



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi 1909

Mâbeyn-i Hümâ yûn-? Mülûkâne Ba?kitâbet-i Celîlesinden ?eref-mevrûd tezkere-i hususiyye suretidir.

Talori‘de ictima’ eden Ermeni e?k?yas?n?n te’dîb ve terbiyesi için sevk olunan asâkir-i ?âhânenin yerlerini tutup asâyi?i muhâfaza eylemek üzere Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i Celilesince tertîb olunarak Mu?‘a dâhil olduklar? bu hususa dâir bugün bi’l-vürûd arz-? huzûr-? âlî k?l?nan tezkere-i aliyye-i Sadâretpenâhî mütâla’as?ndan ma‘lûm-? hümâyûn-? mülûkane olan üç bölük Hamidiye süvarisi ber-minvâl-i muharrer zâten h?fz-? asayi? maksad?yla gönderilmi? olmalar?yla beraber e?k?yadan birkaç?n?n asâkir-i ?âhâne taraf?ndan bi ‘l-mukâbele tenkîl edilmesi üzerine e?k?ya-y? merkumenin da??ld?klar? i?‘ârât-? mahalliyyeden anla??lmas?yla zikr olunan Hamidiye Süvari bölüklerinin e?k?ya üzerine sevk?ne hâcet dahi kalmam?? oldu?undan bunlar?n e?k?ya üzerine sevk edilmiyerek kemâkân h?fz-? asâyi? hizmetinde istihdam k?l?nmalar? için mü?iriyyet-i mü?ârünileyhâya emr i’tâs? ve mezkûr alaylar?n Mensûbiyyet-i Kanûn-? Askerî ahkâm?na tevfîkan tahlif ve kendilerine sancak i’tâ edilmi? oldu?u ve bunlar?n tensikât-? askeriyyelerinin daha mükemmel bir hale vaz’? çaresine de bak?laca?? cihetle ba’z?lar? taraf?ndan mezkûr alaylar hakk?nda serd edilen i’tirâzâta kar?? o vech ile müdâfa’a olunmas? muktezâ-y? irâde-i seniyye-i cenâb-? Hilâfetpenâhiden bulunma??n olbâbda emr ü fermân hazret-i men lehü’lemrindir.

Fî l Rebi’ül-evvel sene 312 (1312) ve fî 21 A?ustos sene 310 (1310) .

Serkatib-i Hazret-i ?ehriyârî bende
Süreyya

(Mü?iriyyet-i mü?arünileyhâya fî 21 A?ustos sene 310 (1310) tarihinde tebli? olunmu?tur.)



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 11

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri 1909

Özel-Tezkere

2 Eylül 1894
Kimden: Saray Ba?kâtipli?inden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Hamidiye Süvari Alaylar?

“Talori bölgesinde toplanan Ermeni e?k?yas?n?n cezaland?r?lmalar? ve e?itimleri için bölgeye gönderilen askeri birliklerin yerlerine asayi?i sa?lamak üzere Dördüncü ordu Mü?iriyyetince düzenlenen üç yüz ki?ilik yar?m süvari Alay?n?n Mu?’a ula?t?klar? bugün Sedaret Makam?ndan[1] al?nan tezkereden anla??lm??t?r.

Bilindi?i gibi bu üç bölük Hamidiye Süvarisi, daha önceden kararla?t?r?ld??? gibi asayi?in korunmas? amac?yla gönderilmi?tir. E?k?yadan bir kaç?n?n askeri birliklerce etkisiz duruma getirilmeleri üzerine ad? geçen e?k?yan?n da??lm?? olduklar? yerel makamlar?n aç?klamalar?ndan anla??lm?? bulunmaktad?r. Bu sebeple Hamidiye Süvari Bölüklerinin e?k?ya üzerine gönderilmesine gerek kalmad???ndan bunlar?n, bulunduklar? yerlerde asayi?in korunmas? için görevlendirilmelerinin Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine bildirilmesi ve ad? geçen Alaylar?n ba?l? bulunduklar? askeri kanunlar gere?ince and içerek ve kendilerine sancak verilerek göreve ba?lat?ld?klar? ve bunlar?n askeri düzenlemeler içerisinde daha mükemmel bir duruma getirilece?i dikkate al?narak ve baz?lar? taraf?ndan ad? geçen Alaylar hakk?nda ileri sürülen itirazlara kar?? aç?klanan ?ekilde savunmalar yap?lmas? Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar?ndan oldu?u ve gere?inin bu yönde yerine getirilmesi...”




1- Sedaret Makam?: Osmanl? ?mparatorlu?u’nda Hükümet Ba?kanl??? bugünkü deyimiyle Ba?bakanl?k Makam?


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fî 21 A?ustos sene 310 (1310) tarihinde Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyeti‘ne yaz?lan ?ifreli telgrafnâme suretidir.

Talori’de ictima’ eden Ermeni e?k?yas?n?n te’dib ve terbiyesi için sevk olunan asâkir-i ?ahanenin yerlerini tutup asâyi?i muhâfaza eylemek üzere Mü?iriyyet-i Celîlerince tertîb olunarak Mu?’a vâs?l olduklar? bu hususa dâir bugün bi’l-vürûd arz-? huzûr-? âlî k?l?nan tezkire-i aliyye-i Sadâretpenâhî mütâla’as?ndan ma’lûm-? hümâyûn-? mülûkâne olan üç bölük Hamidiye suvarisi ber-minvâhl-i muharrer zaten h?fz-? asâyi? maksad?yla gönderilmi? olmalar?yla beraber e?k?yadan birkaç?n?n asâkir-i ?âhane taraf?ndan bi’l-mukâbele tenkîl edilmesi üzerine e?k?yâ-y? merkumenin da??ld?klar? i?‘ârât-? mahalliyeden anla??lmas?yla zikr olunan Hamidiye süvari bölüklerinin e?k?yâ üzerine sevkine hâcet dahi kalmam?? oldu?undan bunlar?n e?k?ya üzerine sevk edilmiyerek kemâkân h?fz-? asâyi? hidmetinde istihdam k?l?nmalar? için taraf-? devletlerine emir i’tâs? ve mezkûr alaylar?n mensubiyeti Kanûn-i Askerî ahkâm?na tevfîkan tahlif ve kendilerine sancak i’tâ edilmi? oldu?u ve bunlar?n tensikat-? askeriyyelerinin daha mükemmel bir hâle vaz’? çaresine dahi bak?laca?? cihetle ba’z?lar? taraf?ndan mezkûr alaylar hakk?nda serd edilen i’tirâzâta kar?? o vechile müdâfa’a olunmas? muktezâ-y? irade-i seniyye-i cenâb-? Hilâfetpenâhîden Mâbeyn-i Hümâyûn Ba?kitâbet-i Celilesinden bâ-tezkere-i hususiyye tebli? ve i?’âr buyrulma?a hükm-i münifinin icrâs? tavsiye olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 12

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

2 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Hamidiye Süvari Birliklerinin kullan?lmas? ve durumlar?.

“Bugün Sadaret Makam?ndan Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulan tezkerede:
Talori bölgesinde toplanan Ermeni e?k?yas?n?n etkisiz k?l?nmalar? ve cezaland?r?lmalar? için bölgeye gönderilen askeri birliklerin yerlerini almak ve asayi?i korumak üzere Mü?iriyyetinizce düzenlenen Hamidiye Süvari Alay?ndan üç bölü?ün Mu?’a ula?t?klar? bildirilmi?tir.

Önceden kararla?t?r?ld??? ?ekilde bu birliklerin asayi?in korunmas? amac?yla gönderilmi? oldu?u, yerel makamlardan al?nan bilgilere göre e?k?yadan bir k?sm?n?n askeri birliklerce etkisiz duruma getirilmeleri üzerine di?erlerinin da??lm?? bulunmalar? sebebiyle Hamidiye Süvari Bölüklerinin e?k?ya üzerine gönderilmesine gerek kalmad??? anla??ld???ndan bunlar?n e?k?ya üzerine gönderilmeyerek eskiden oldu?u gibi asayi?in korunmas? hizmetlerinde görevlendirilmeleri için taraf?n?za gereken emirlerin verilmesi; ad? geçen alaylar?n ba?l? bulunduklar? askeri kanunlara göre yemin edip ve kendilerine sancak verilmi? oldu?u ve bunlar?n askeri düzenlenmeler s?ras?nda durumlar?n?n daha mükemmel bir düzeye getirilme çarelerine de giri?ilece?i bu sebeplerle baz?lar? taraf?ndan ad? geçen alaylar hakk?nda ortaya at?lan itirazlara kar?? aç?klanan ?ekilde savunma yap?lma gere?i Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar?ndan oldu?u Saray Ba?kâtipli?ince özel-tezkere ile bildirilmi? bulunmakla,Yüce Buyruklar do?rultusunda uygulama yap?lmas?...


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306
Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu Mü?iriyyet-i Celilesinden mevrûd fî 22 A?ustos sene 310 (1310) tarihli telgraf suretidir.

C. 20 A?ustos sene 310 (1310). ?tlâf edilen çete ile di?er Ermenilerin mikdar? ile bunlar?n esnâ-y? tedmîrde ne gibi harekette bulunduklar? ve yedlerinde hangi silahlar oldu?u Mu? Kumandan? Ferik Edhem Pa?a’dan al?nan telgrafnâmelerde izah edilmemi? ve bu cihetler istîzan olunmu?du. Dün te’kîd k?l?nd?. Al?nacak cevap üzerine tafsîlen arz?na müsâra’at olunaca?? ma’rûzdur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 13

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

3 Eylül 1894
Kimden: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Ermeni e?k?yas?n?n adet ve silahlar?

“C. 1 Eylül 1894
Etkisiz k?l?nan çete ile di?er Ermenilerin say?lar? ve bunlar?n ne gibi hareketlerde bulunduklar?, yanlar?ndaki silahlar hakk?nda Mu? Kumandan? Korgeneral Edhem Pa?a’dan al?nan telgraflarda aç?klama yap?lmam?? ve bu hususlar sorulmu?tur. Dün yeniden soruldu. Al?nacak cevap üzerine ayr?nt?lar?yla sunulacakt?r, arz...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fî 2 Ra (Rebi’ul-evvel) sene 312 (1312) ve fî 22 A?ustos sene 310 (1310) tarihinde takdim olunan tezkere-i hususiyye suretidir.

Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn mü?iri olup ber-mantûk-? irâde-i seniyye-i mülûkâne Mu?‘a müteveccihen hareket etmi? olan Zeki Pa?a Hazretlerinden al?nan telgrafnâmeye nazaran dünkü gün ak?am üzeri Pülümür’e muvüsalat eyledi?i ve bugün ale’s-sabah Ki?? tarikiyle hareket eyleyece?i anla??lm?? olma?la muhât-? ilm-i âlî buyrulmak üzere arz-? ma’lumâta ibtidâr k?l?nd?.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 14

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Özel Tezkere

3 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?kâtipli?ine
Konu: Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a’n?n hareketi

“Yüce Padi?ah Buyru?u gere?ince Mu?’a hareket etmi? olan Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinden al?nan telgrafta:
Pa?a’n?n dün ak?am Pülümür’e vard??? ve bugün sabah erken saatlerde K??? yoluyla[1] hareketine devam edece?i anla??lm??t?r. Yüce Makam?n bilgilerine sunulur...“




1- K???-K??? yolu: Patika, patika yolu, hayvan yolu.


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerine yaz?lan 22 A?ustos sene 310 (1310) tarihli ?ifreli telgrafnâmenin müsveddesi suretidir. Bâ telgraf tezkere-i hususiyye.

Bitlis‘de bulunan Sekizinci F?rka Kumandanl??? Vekâletinden al?nan telgrafnâmede Mutki’nin Ginzo karyeli Mençiko veled-i Tomo ve Meclis-i ?dare a‘zâs?ndan Mis karyeli Abdo veled-i Madik ve Kazah karyeli Masnasi veled-i Haço nâm Ermenilerin Ekrâddan ba‘z?lar?na bizim bekledi?imiz var idiydi geçen sene ?uraya buraya firar ederdik ?imdi güz geldi art?k firara mahal kalmad? bundan böyle bizler Kürdlerden haraç alaca??z yolunda mucib-i teheyyücât-? tefevvühâtda bulunduklar?n?n istihbâr olundu?u gibi bu haberi müeyyid olmak üzere ?u günlerde Ermenilerin tavr?nda dahi eser-i tebeddül me?hud bulundu?u cihetle içlerinden en ziyâde ?üpheli olanlar?n birer suretle merkez-i vilâyete gönderilece?i mahallî kaymakaml???ndan sûret-i mahremede i?’âr olunmas? ve sûret-i i?‘âr?n geçende vilâyetçe derdest ve tevkif edilen casusun di?er Ermenilerin de Talori fesed-i müsellahas?na i?tirak edecekleri hakk?ndaki ifadesini müeyyed bulunmas? üzerine gerek muhbirlerin ve gerek ahvüli câlib-i ?üphe olan Ermenilerin Bitlis’e i’zâm? ve herhâlde müteyakk?zâne hareket ve istitkî’ât-? vâk?’an?n peyderpey i?‘âr?na müsâra‘at olunmas? cevaben yaz?ld??? Bitlis Vilayeti Vekâletinden i?‘âr ve o cihetdeki müfreze zâbitine evâmir-i lâzime i’tâs? da izbâr k?l?nmas? üzerine bu bâbda mutabass?râne hareket olunmak üzere müfreze-i mezkûre zâbitine vesâyâ-y? lâzime îfas? On alt?nc? Liva kumandanl??? Vekâletine ihtar olundu?u i?’âr k?l?nm?? Mutasarr?f ve Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i celilesine ma’lumât verilmi? olma?la muhât-? ilm-i âlî buyrulmak üzere arz-m ma’lûmâta ibtidâr k?l?nd?.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 15

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf Müsvedde örne?i
Özel-Tezkere

3 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?kâtipli?ine
Konu: Bitlis bölgesinde Ermeni faaliyetleri

“Bitlis’te bulunan Sekizinci Tümen Kumandanl??? Vekâletinden al?nan telgrafta:
Mutki’nin Ginzo köyünden Mençiko?lu Tomo ve ?dare Meclisi Üyesi Mis köyünden Aboo?lu Madik ve Kazah köyünden Masnasi o?lu Haço adl? Ermenilerin halktan baz? ki?ilere “Bizim bekledi?imiz gün geldi, geçen y?l ?uraya-buraya kaçard?k, ?imdi son bahar geldi, art?k kaçmaya gerek kalmad?, bundan sonra bizler sizlerden haraç alaca??z..” ?eklinde heyecan verici sözler söyledikleri haber al?nd??? gibi bu haberleri do?rulayacak biçimde bu günler de Ermenilerin tutum ve davran??lar?nda da belirli bir de?i?iklik görülmü? ve bu sebeplerle içlerinden en ?üpheli olanlar?n birer sebeple Vilayet Merkezine gönderilece?i gizli olarak kaymakaml?ktan bildirilmi?tir.

Bu durumlar, geçen gün Vilayetçe yakalan?p, tutuklanan casusun “… di?er Ermenilerin de Talori’de silahl? Ermeni bozguncular?na kat?lacaklar?..” hakk?ndaki sözleriyle kan?tlanmas? üzerine; gerek muhbirlerin ve gerek tutum ve davran??lar? ?üpheli görünen Ermenilerin Bitlis’e gönderilmesi ve her halde çok dikkatli hareket edilmesi ve olaylardan bilgi verilmesi Bitlis Vilayeti’ne yaz?lm?? ve Vilayet’in iste?i do?rultusunda bölgede bulunan müfreze subay?na da aç?klanan konularda gereken emirlerin verilmesi için On alt?nc? Tugay Kumandanl??? Vekâletine emir verilmi? bulundu?u bildirilmi?tir. ?lgili Mutasarr?f ve Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine bilgi verilmi?tir. Yüce Bilgilerinize sunulur…”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Mu?‘da Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i celilesinden mevrüd fi 26 A?ustos sene 310 (1310) tarihli ?ifreli telgrafnâme halli suretidir.

Asâyi?-i mahallîyyeyi muhafaza etmek üzere bâ-irâde-i seniyye Mu?‘a sevk olunan yar?m Hamidiye Süvari alay?n?n emir ald??? anda bir sür’at-i fevka’l-‘âde ile Mu?‘a hareket ve muvasalat eyledi?i arz olunmu? idi. Mezkur alay be? on günden beri Mu?‘da çad?r alt?nda bulunanlar?n idaresi nizamiye süvarisi gibi edilmektedir. Gerek burada ve gerek Talori’de (çözülmemi? ?ifre) olunan kuvve-i nizamiye sâye-i ?âhânede asâyi?in muhafazas?na kâfî oldu?undan mezkûr Hamidiye Süvari alay?n?n burada bekletilmesine lüzum ve ihtiyaç kalmam??t?r. Bunlar?n yerlerine i’âdesi oraca suhûleti mûcib olaca??ndan irâde-i seniyyesinin biran evvel istihsâli arz olunur.



Vakit Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 16

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

7 Eylül 1894
Kimden: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Hamidiye Süvari Alay?na gerek Kalmad???

“Yerel asayi?i korumak üzere Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? gere?ince Mu?’a gönderilen yar?m Hamidiye Süvari Alay?, emir ald??? anda ola?anüstü bir süratle Mu?’a hareket ederek, görevine ba?lad??? arz olunmu?tur.

Ad? geçen Alay on be? günden beri Mu?’ta çad?rlarda bulunmakta ve askeri birlikler gibi yönetilmektedir.

Gerek burada ve gerek Talori bölgesinde askeri birlikler asayi?in korunmas?nda yeterli oldu?undan, Hamidiye Süvari Alay?n?n burada bekletilmesine gerek ve ihtiyaç kalmam??t?r.

Bunlar?n yerlerine iadesi, oraca da kolayl?klara sebep olaca??ndan Yüce Padi?ah müsaadesinin acele al?narak gönderilmesi arz olunur...“



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Bitlis’de Sekizinci F?rka Kumandan vekili Mirliva Salih Pa?a’dan mevrûd 27 A?ustos sene
310 (1310) tarihli telgrafnâmenin halli suretidir.

Genç’de bulunan Bitlis Vâlisi tarafindan bugün al?nan telgrafnâmede Talori e?k?yas? sâyi-i kudretvâye-i Hazret-i Pâdi?âhîde taraf ta’kîb ve tenkîf edilmekde oldu?u gibi e?k?yâ ma?aralardan asâkir-i ?âhâneye silah atan iki çete ile e?k?yaya riyâset eden müfsid-i me?hur Marahnâm habis de avenesiyle beraber hayyen der-dest edildi?i ve e?k?yâ-y? merkûmeden (çözülmemi? ?ifre) taraf?na firar vukû’? melhûz oldu?undan iktizas?n?n ihtiyaten laz?m gelenlere i?‘âr? ve keyfiyet icab edenlere tebli? k?l?nm?? oldu?u arz olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 17

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

8 Eylül 1894
Kimden: Bitlis’te Sekizinci Tümen Kumandan Vekili Tu?general Salih Pa?a’dan
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Talori bölgesindeki e?k?yan?n takip ve etkisiz k?l?nd???, reisleri Marah’?n yakaland???

“Genç’te bulunan Bitlis Valisi taraf?ndan bugün al?nan telgrafta:
Talori bölgesinde bulunan e?k?yan?n Yüce Padi?ah Hazretlerinin kudreti sayesinde her tarafta takip edilerek etkisiz duruma getirilmekte oldu?u gibi ma?aralardan askeri birliklere ate? açan iki çete ile e?k?yaya reislik eden ünlü anar?ist Marah ad?ndaki haininde arkada?lar?yla birlikte sa? olarak yakaland???, yakalanamayan e?k?yan?n (çözülememi? ?ifre)... taraf?na kaçmas? beklendi?inden gereken önlemlerin al?nmas? için ilgililere durumun bildirildi?i arz olunur...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbî Kalemi

Tezkere-i Hususiyye sûret-i celîlesidir.

Talori ve Kulp cihetlerindeki fesede-i müsellaha taksim-i kuvvet ile Bitlis Vilayeti dâhilinde asker-i ?âhâneden hâlî bulduklar? mahallerde harekât-? ?ekâvetkârâneye tasaddî ve hususiyle Mu? ovas?nda da bu tertibâta mü?âraket edecekleri istihbâr olundu?u vilâyet-i mezkûre vâlili?índen ke?îde olunup taraf-? sâmî-i Sadâretpenâhî’den arz ve takdîm k?l?nan bir telgnafnâmede bildirilmi? ve fesede-i merkumenin icrâ-y? ?ekâvetlerine meydan verilmeyecek suretde ittihâz-? tedâbir olunmu? olup ancak bu gibi ahvâlin gelecek ilkbaharda tekrar etmemesi için icab eden nukâta müfrezeler ikâmesi ve karakollar in?âs? lâzimeden bulundu?undan ana göre iktizâs?n?n i?‘âr? z?mn?nda Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i Celîlesine evâmir ve tebligât-? mü’ekkide i’tâ ve îfâ k?l?nmas? muktezâ-y? irâde-i seniyye-i cenâb-? hilâfetpenâhîden bulunma?la olbâbda emr ü fermân hazret-i men lehü’l emrindir.

Fî 7Ra (Rebi’ul-evvel) sene 312 (1312) ve fî 27 A?ustos sene 310 (1310).
Serkâtib-i Hazret-i ?ehriyârî bende Süreyya

(Mantûk-? âlîsine ve evvelce tebli? olunan irâde-i seniyye-i mülûkâneye tevfîkan serî’an iktizas?n?n icrâ ve inbâs? z?mn?nda mü?iriyyet-i mü?ârün-ileyhâya tebligât-? lâzime ifâ k?l?nm??d?r.)



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 18

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Özel-Tezkere

8 Eylül 1894
Kimden: Saray Ba?kâtipli?inden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Padi?ah Buyru?u

“Talori ve Kulp bölgesindeki silahl? bozguncular?n kuvvetlerini bölerek, Bitlis Vilayeti hudutlar? içerisinde, askeri birliklerin bulunmad??? yerlerde anar?i ve terör eylemlerine giri?ecekleri ve özellikle Mu? ovas?nda da bu türlü hareketlere kalk??acaklar?n?n haber al?nd??? ad? geçen vilayet Valili?inden Sedaret Makam?na gönderilen bir telgrafla bildirilmi?tir.

An?lan bozguncular?n anar?i ve terör eylemlerine yer verilemeyecek ?ekilde önlemler al?nm?? olup ancak bu gibi olaylar?n gelecek ilkbaharda tekrar etmemesi için gereken noktalara müfrezeler yerle?tirilmesinin ve karakollar yap?m?n?n zorunlu bulundu?u ve bu do?rultuda gere?inin yerine getirilmesi için Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine yeniden emir ve tebligat?n yap?lmas?n?n Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar?ndan bulundu?u...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

28 A?ustos sene 310 (1310) tarihinde Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i Celîlesine yaz?lan telgrafnâme suretidir.

Mu?’ta bulunan yar?m Hamidiye süvari alay?n?n yerlerine i‘âdesi hakk?ndaki fî 26 A?ustos sene 310 (1310) tarihli telgrafnâme-i devletleri üzerine keyfiyet atabe-i ulyâ-y? mülûkâneye arz ile istîzân olunduk-da mahalline i’âdesi istîzân olunan yar?m Hamidiye süvari alay?n?n yerine kuvve-i askeriyye kaim olmaz ise i?bu yar?m alay?n mahalline i’âde olunmas? üzerine Ermenilerin yine ef’âi ve harekât-? asây???ikenâne icrâs?na meydan bulmalar? melhûz olmas?yla buna mahal kalmamak için zikr olunan yar?m Hamidiye süvari alay?n?n yerine bir kuvve-i nizâmiyye ik‘âd olununcaya kadar mahallerine i‘âde edilmesi câiz olam?yaca??ndan oraya muhâfaza-i âsâyi?e kâfî bir kuvve-i nizâmiye hemen ikâme olundukdan sonra mezkûr yar?m Hamidiye alay?n?n icâb?nda yine silah alt?na al?nmak üzere bu bâbdaki kânunnâme-i hümâyûn ahkâm?na tevfïkan mahalline i‘âde olunmas? hususuna emr ü fermân-? hazret-i hilâfetpenâhî ?erefta’alluk etmi? ve ma’rru’z-zikr yar?m alay?n sür’at-i fevka‘l-‘âde ile ictimâ’? intizam?na delil olaca?? cihetle bu suret ve gösterdikleri eser-i hamiyyet ile vazifelerini bi-hakk?n ifa emrinde ibraz eyledikleri ikdâm ve gayret nezd-i me’âlî vebd-i velî ni’met-i bî-minnet-i a‘zamîde mûcib-i mahzûziyet olarak alay?n zâbitân ve efrâd? selâm-? yümn-i encâm-? hazret-i Pâdi?âhî ile taltif buyrukluklar?n?n ve bundan sonra da böyle hüsn-ü ifâ-y? vazifeye çal??malar? emr ü irâde buyruldu?unun kendilerine teb?ir olunmas? ve Hamidiye süvari alaylar?n?n silah alt?na cem’i halinde zâbitân ve efrad?na ma’a? i’tâs? zaten karar-? müttehazi iktizas?nda olup sâlifü’z-zikr yar?m Hamidiye süvari alay?n?n teslih ve cem’i tarihi dahi bir ay? geçmi? oldu?undan bu alay?n zâbitân ve efrâd?na behemehâl iki?er maa? verilerek mahalline i‘âde ve esnâ-y? avdetlerinde haklar?nda irâe-i hüsn-ü mu’âmele edilmesi dahî cümle-i irâde-i seniyye-i cenâb-? Hilâfetpenâhîden bulunmu? olma?la ber-mantûk-? emr ü fermân-? hümâyûn iktizas?n?n icrâs? tavsiye olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 19

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

9 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Mu?’ta bulunan Hamidiye Süvari Alay?n?n geri gönderilmesi ve ödüllendirilmesi

“Mu?’ta bulunan yar?m Hamidiye Süvari Alay?n?n geri gönderilmesi hakk?nda 7 Eylül 1894 tarihli telgraf?n?z üzerine konu onay al?nmak için Yüce Padi?ah Hazretlerine sunuldukta:

Yerlerine geri gönderilmesi için onay istenen Hamidiye Süvari Alay?n?n yerine askeri birlikler konulmazsa, bu alay?n geri gönderilmesiyle do?acak bo?luktan yararlanan Ermenilerin yine asayi?i bozan davran?? ve hareketlerde bulunmalar? beklenir, bu duruma imkân vermemek için ad? geçen yar?m Hamidiye Süvari Alay?n?n yerine “Nizamiye Kuvveti” konuluncaya kadar geri gönderilmeleri do?ru de?ildir. Oraya asayi?i korumaya yeterli bir “Nizamiye Kuvveti” hemen konulduktan sonra yar?m Hamidiye Süvari Alay?n?n gere?inde yine silah alt?na al?nmak üzere ve bu konudaki kanunlara uygun olarak geri gönderilmeleri uygundur ?eklinde Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? al?nm??t?r.

Ayr?ca ad? geçen yar?m Hamidiye Süvari Alay?n?n ola?anüstü bir süratle toplanmalar?nda gösterdikleri disiplin ve vatanseverlik ve görevlerini tam olarak yerine getirmekte harcad?klar? çaba ve gayret Yüce Padi?ah hazretlerini büyük ölçüde memnun etti?inden,Alay?n Subay ve erlerinin selâmlar?yla ödüllendirilmi? olduklar?n?, bundan sonrada görevlerini en iyi ?ekilde yapmaya çal??malar?n? beklediklerini buyurmu?lard?r.

Hamidiye Süvari Alaylar?n?n silah alt?na al?nmalar? durumunda subay ve erlerine maa? ödenmesi karar? gere?ince ad? geçen yar?m Hamidiye Süvari Alay?n?n silahland?r?lmas? ve toplanmas? da bir ay? geçmi? bulundu?undan bu alay?n subay ve erlerine her halde iki?er maa? verilerek yerlerine gönderilmesi ve dönü?lerinde çok iyi muamele edilmesi de Yüce Padi?ah Hazretlerinin buyruklar?ndand?r. Gere?inin bu do?rultuda yap?lmas? tavsiye olunur...”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fî 8 Ra (Rebi’ul-evvel) sene 312 (1312) ve fî 28 A?ustos sene 310 (1310) tarihinde takdim olunan tezkere-i hususiyye suretidir.

Talori e?k?yas?n?n reis-i ?ekâveti olan Marah nâm ?ah?s ile on nefer avenesi Talori‘nin Harinik karyesinde vâki’kayan?n bö?ründeki ma?ara derumunda tahassun ederek asâkir-i ?âhâneye te?hir-i silah etmeleriyle bi’l-mukâbele tazyik olunarak sâye-i pâdi?âhîde ben-mantûk-? emr ü ferman-? hümâyûn cümlesi hayyen der’dest edildi?i ve yedlerinde be? aded Rusya sürmelisi iki çakmakl? tüfenkle cephâneleri ve ma’mûlât-? mahalliyyeden tunçtan ma’mûl otuz bir kapsüllü bir el humbaras? ve bir k?l?ç ile bir çanta derununda yazma defter ve matbu’ bir kitap bulundu?u müfreze kumandanl???ndan bâ-jurnal bildirildi?i ve Merkûm Marah ile rüfekâs?n?n muhakemeleri icra olunmak üzere serî’an Mu?’a i’zâm? cevaben tavsiye k?l?nm?? idü?i Mu?‘da Dördüncü ordu-yu Hümâyûn Mü?irinden al?nan telgrafnâmede i?’âr olunmu? olma?la muhât-? ilm-i âli buyurulmak üzere arz-? ma’lumâta ibtidar k?l?nd?.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 20

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Özel-Tezkere

9 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?kâtipli?ine
Konu: Ermeni e?k?yas? reisi anar?ist Marah’?n yakalanmas?

“Talori bölgesinde bulunan e?k?yan?n anar?ist reisi Marah ad?ndaki ?ah?s ile on arkada??n?n Taleri’nin Harinik köyü[1] yak?n?ndaki kaya içindeki ma?arada sakland?klar? yerden askeri birliklere ate? açmalar? sonucunda ç?kan çat??mada sa? olarak ele geçirildikleri ve yanlar?nda be? adet Rusya Sürmelisi[2] iki adet Çakmakl? tüfekle[3] cephaneleri ve yerli yap?m tunçtan otuz bir kapsüllü bir el bombas?,bir k?l?ç ile bir çanta içerisinde yazma defter ve bas?l? bir kitap bulundu?u müfreze kumandanl???ndan yaz? ile bildirildi?i ve ad? geçen Marah ile arkada?lar?n?n yarg?lamalar? yap?lmak üzere acele Mu?’a gönderilmelerinin cevap olarak emredilmi? oldu?u Mu?’ta Dördüncü Ordu Kumandan? Mü?irinden al?nan telgrafla haber verilmi?tir. Yüce bilgilerinize sunulur...”




1- Harinik Köyü: Mu? Ovas?n?n Güneyinde Talori suyu ile Batman suyu aras?ndaki da?l?k bölgedeki köylerden biridir.
2- Rus Sürmelisi: Rus yap?s? piyade tüfe?i, at?? mesafesi 200-300 metre.
3- Çakmakl? Tüfek: Yak?n mesafe muharebe tüfe?i. Mekanizmas? olmayan namludan doldurma eski tüfeklerdir.



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fî 8 Ra (Rebi’ul-evvel) sene 312 (1312) ve fî 28 A?ustos sene 310 (1310) tarihinde takdîm olunan tezkere-i hususiyye suretidir.

Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinin ale’s-seher Mu?’dan Talori’ye azîmet eyledi?i vârid olan telgrafnâmesinden anla??lma?la muhât-? ilm-i âlî buyrulmak üzere arz-? ma’lumâta ibtidar k?l?nd?.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 21

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Özel-Tezkere

9 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?kâtipli?ine
Konu: Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?an?n hareketi

“Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinin sabaha kar?? Mu?’tan Talori’ye hareket etti?i gelen telgraf?ndan anla??lmakla durumu Yüce bilgilerinize arz ederim...“



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi 2201

Mâbeyn-i Hümâyûn Ba?kitâbet-i Celîlesinden mevrud tezkere-i hususiyye suretidir.

Talori e?k?yas?n?n reisi olan Manah nâm ?ahs?n on nefer avenesiyle beraber Harinik civar?nda tahassun ederek asâkir-i ?âhâneye te?hîr-i silah etmesiyle bi’l-mukâbele tazyik olunarak cümlesinin hayyen ve esliha ve sâir e?yalar?yla beraber derdest olundu?u ve li-ecli’l muhâkeme Mu?‘a i‘zâmlar? cevâben müfreze kumandanl???na yaz?ld??? Dördüncu Ordu-yu Hümâyûn Mü??riyyet-i Celîlesinden i?‘âr k?l?nd??? ifadesine dâir 8 Rebi’ul-evvel sene 312 (1312) tarihli tezkere-i hususiyye-i sipehdârîleri lede’t-takdîm manzûn-? âlî buyrulmu? ve e?kiya-y? merkûmenin hayyen derdest edilmesi asâkir-i ?âhânenin müdâfa’a-? nefs için silah ?sti’mâl etti?ine ve bunlar? hayyen elde etmek için bin çok askerin telef edildi?ine delâlet eder ahvâlden bulundu?unun ber-mantûk-? emr ü ferman-? hümâyûn-? mülûkâne tebli? ve i?’âr?na ibtidân k?l?nm?? olma?la ol bâbda emr ü fermân hazret- i men lehü‘l-emrindir.

Fî 10 Rebi’ul-evvel sene 312 (1312) ve fî 29 A?ustos sene 310 (1310)
Serkâtib-i Hazret-i ?ehriyârî bende Süreyya
(Mantûk-? âlîsi 30 A?ustos sene 310 (1310) tarihinde tebli? olunmu?tur.)



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 22

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri 2201

Özel-Tezkere

10 Eylül 1894
Kimden: Saray Ba?kâtipli?inden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Padi?ah Buyru?u

“Talori bölgesindeki e?k?yan?n reisi Marah ad?ndaki ?ahs?n on arkada??yla birlikte Harinik[1] çevresinde gizlendikleri yerden askerlere ate? açmalar? sonunda tamam?n?n sa?,silah ve e?yalar?yla birlikte ele geçirilmi? oldu?una ve yarg?lamalar?n?n yap?lmak üzere Mu?’a gönderilmeleri için Müfreze Kumandanl???na Dördüncü Ordu Mü?iriyyetince emir verildi?ine de?inen 9 Eylül 1894 tarihli Özel-Tezkereniz Yüce Padi?ah Hazretlerine arz ve takdim olunmu?tur.

(Ad? geçen e?k?yan?n sa? olarak ele geçirilmesinde; askeri birliklerin kendilerini korumak için silah kulland?klar?na ve bunlar? sa? olarak ele geçirmek için birçok askerin yok edildi?ine en aç?k olaylardan ve delillerdendir.) ?eklindeki Yüce Padi?ah Buyru?unu tebli? ederim...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Fî 30 A?ustos sene 310 (1310) tarihinde Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i âlîsine
yaz?lan telgnafnâmenin suretidir.

Talori e?k?yas?n?n reisi olan Marah nâm ?ahs?n on nefer avenesiyle derdest olundu?una ve sâireye dâir olan 27 A?ustos sene 310 (1310) tarihli telgnafnâme-i devletleri üzerine keyfiyet atabe-i ulyâya lede’l-arz e?k?yâ-y? merkumenin hayyen derdest edilmesi asâkir-i ?ahânenin müdâfaa-i nefs için silah isti’mâletti?ine ve bunlar? hayyen elde etmek için birçok askerin telef edildi?ine delâlet eden ahvâlden bulundu?u bermantûk-? emr ü fermân-? mülûkâne Mâbeyn-i Hümâyûn Ba?kitâbet-i Celîlesinden bâ-tezkere-i hususiyye i?‘âr buyrulmu? olma?la
tebli? olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 23

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

11 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Padi?ah Buyru?unun tebli?i

“Talori bölgesindeki e?k?yan?n reisi olan Marah adl? ?ahs?n on arkada??yla birlikte ele geçirildi?i ve di?er bilgileri kapsayan 8 Eylül 1894 tarihli telgraf?n?z Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulmu?tur.

(Ad? geçen e?k?yan?n sa? olarak ele geçirilmesi; askeri birliklerin kendilerini korumak için silah kulland?klar?na ve bunlar? sa? olarak ele geçirmek için birçok askerin yok edildi?ine en aç?k olaylardan ve delillerdendir.) ?eklindeki Yüce Padi?ah Hazretlerinin görü? ve Buyruklar?n? tebli? ederim...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Mâbeyn-i Hümâyûn Ba?kitâbet-i Celîlesine yaz?lan 31 A?ustos sene 310 (1310) tarihli tezkere- i hususiyye suretidir.

Mebde-i isyân olan iki karye ile Andok da??n? devr ü teftî? ederek Talori’ye hareket etmek üzere bulundu?una ve reîs-i ?ekâvetle ba’z? evrak elde edilmi? oldu?undan tahkîkât-? lâzime icrâs? derdest olup neticesinin ve bu maddenin cihât-? sâiresi hakk?nda icrâ k?l?nmakda olan tedkîkât ve tahkikat tafsilât?-n?n bildirilece?ine ve bâ’z? ifadâtâ dâir Dördüncü ordu-yu Hümâyûn Mü?iri Zeki Pa?a’dan bu gece vârid olan 29 A?ustos sene 310 (1310) tarihli telgnafnâmenin halli me?mûl-i lihaza-i seniyye-i cenâb-? hilâfetpenâhî buyrulmak üzere leffen arz ve takdîm k?l?nan ve Mü?iriyyet-i mü?ârün-ileyhâdan ba’demâ vukû’ bulacak i?’ârât?n dahi arz?na müsâra’at olunaca?? derkân bulunmu? olma?la olbâbda.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 24

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Özel- Tezkere

12 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?kâtipli?ine
Konu: Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinden al?nan bilgilerin sunulmas?

“?syan?n ç?k?? yeri olan iki köy ile Anduk Da??n? tefti? ederek Talori’ye hareket etmek üzere oldu?una ve e?k?ya reisi ile baz? evrak?n elde edilmesi üzerine gereken soru?turman?n ba?lat?ld???n? ve sonucun bu olay?n çe?itli yönlerinin ara?t?r?lmas?ndan sonra ayr?nt?lar?yla bildirilece?ine ve di?er aç?klamalara ili?kin Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a’dan bu gece al?nan 10 Eylül 1894 tarihli telgraf Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulmak üzere ekte takdim edildi an?lan Mü?iriyetten bundan sonra gelecek bilgilerin de arz olunaca?? aç?kt?r...”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i Celilesinden vârid olan 31 A?ustos sene 310 (1310) tarihli telgrafnâmenin suretidir.

C. 28 A?ustos sene 310 (1310). Ermeni e?k?yas?n?n kahr ve tedmîrleri emrindeki ?iddet ve sür’atin derecesi dünkü telgrafla arz olunmu?tu. Bu hal bu havâli Ermenilerinin tekrar fesad ve ?ekâvet hudûsu imkân?n? bütün bütün ortadan kald?rm??t?r. Bitlis Vâlisi’nin istihbara müstenid olarak Mu? ovas?nda ve Kulp cihetlerinde isyân vukû’una dâir olan i?’ârât? nefsü’l-emre muvâf?k de?ildir. Mu? ovas?nda asâyi?in berkêmâl oldu?u ve orada bulunan Ermenilerde öyle bir hâl mahsûs olmad??? vukû’ bulan isti’lâm üzerine Mu? Mutasarr?fl???ndan bâ-mazbata beyân edildi?i gibi Kulp kazas?nda da böyle bir hareket olmad??? müfreze kumandanl??? taraf?ndan üç gün evvel oralara gönderilmi? olan ke?if kumandan?n?n jürnalinden müstebân oluyor. Karakolhâneler in?as? olan ke?if kumandan?n?n jürnalinden müstebân oluyor. Karakolhâneler in?as? bahsine gelince Talori havzas? Mu?‘un cihet-i garbîyesinde bulunan Kopik(?) silsilesine müteferrik olup bu da? ise Te?rin-i evvel’den tâ Nisan’a kadar karla mestûr kald???ndan bu müddet zarf?nda havza-i mezkûrenin Mu?‘la olan irtibat? munkat?’ oluyor, binâenaleyh gerek Talori ve gerek civar?nda asâkir-i ?âhâne ikame edilse mevsim-i cünûd-? cenâb-? mülûkâne (çözülmemi? ?ifre) mahsur kal?r. Bervech-i ma’rûz sâye-i hazret-i Pâdi?âhîde bu kere icrâ k?l?nan harekât-? te’dibiyye di?er erbâb-? mefsedete bile ibret-i mü’essire olacak derecede sür’atli ve ?iddetli bu havâlide art?k tekrar isyan vukû’una ihtimâl verilemez. Ma‘-mâ-fih Mu? için müretteb bulunan bir tabur piyâde ve bir süvari alay?na berây-? ihtiyat bir tabur daha ilave ve bu kuvvete iki da? topu zam olunur ve Mu? taraf?nda bulunan birçok Hamidiye alaylar? inde’l-icâb istihdam edilir ise avn-i Hak’la her türlü ihtimâlâta kar?? hem Mu? ovas?n?n hem de Talori havâlisinin asâyi?ini muhâfazaya kifâyet eder. ?u halde yaln?z Mu?’da iki taburluk piyâde k??las?yla bir de süvari alay k??las?n?n in?âs? icab eder ki Mu? mevkiinin ehemmiyeti hesabiyle zâten bu emâkinin masâr?f-? in?â’iyyesi her sene büdceye idhâl k?l?nmakda idi. Buralara ise Eylül nihâyetlerinde kar dü?mekde oldu?undan emâkin-i mezbûrenin bu sene içinde in?âs? kâbil de?ildir. ?n?âallah gelecek sene sâye-i hazret-i Pâdi?âhîde in?âs? esbâb? istikmâl. Olbâbda.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 25

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

12 Eylül 1894
Kimden: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Ermeni isyan ve anar?isinin önlenmesi için dü?ünülen önlemler

“C. 9 Eylül 1894

Ermeni e?k?yas?n?n etkisiz duruma getirilmesi için verilen emirlerin uygulanmas?ndaki sürat ve ?iddet ve sonuç dünkü telgrafla arz olunmu?tu. Bu durum, bölgedeki Ermenilerin tekrar bozgunculuk, isyan ve anar?i ç?karmalar? imkân?n? tamamen ortadan kald?rm??t?r.

Bitlis Valisinin baz? haberlere dayanarak Mu? ovas?nda ve Kulp bölgesinde isyan ç?kaca??na ili?kin aç?klamalar? bugünkü duruma ve gerçeklere uygun de?ildir. Mu? ovas?nda asayi?in kurulup, devam etti?i ve orada bulunan Ermenilerinde böyle özel bir tutum ve davran??a sahip bulunmad?klar? yap?lan soru?turma üzerine Mu? Mutasarr?fl???ndan al?nan yaz?da aç?kland??? gibi Kulp ilçesinde de böyle bir hareketin olmad??? Müfreze Kumandanl??? taraf?ndan üç gün önce oraya gönderilmi? Müfreze Kumandan?ndan ald??? belgeden anla??lmaktad?r.

Karakollar?n yap?m?na gelince:
Talori Havzas?, Mu?’un bat?s?nda kalan da? silsilesine biti?ik olup, bu da?lar ise Ekim’den-Nisan ay?na kadar kar alt?nda kald???ndan bu süre içerisinde aç?klanan havzan?n Mu?’la ba?lant?s? tamamen kesilmektedir. Bu sebeple gerek Talori ve gerek çevresine askeri birliklerin yerle?tirilmesi halinde k???n bu birlikler karla ku?at?lm?? kal?rlar.

Bu sebeplerde; Yüce Padi?ah Hazretlerinin sayesinde, bu kez uygulanan cezaland?rma ve etkisiz k?lma harekât? anar?ist ve teröristler için etkin bir örnek olacak ?ekilde süratle ve ?iddetle gerçekle?tirilmi?tir ki, bu bölgede art?k tekrar isyan ç?karma ihtimalini tamamen ortadan kald?rm??t?r.
Gerçekte Mu? için haz?rlanm?? bir tabur piyade ve bir süvari alay?na ihtiyat olmak üzere bir tabur eklenmesi ve bu kuvvetin iki da? topu ile güçlendirilmesi ve gere?inde birçok Hamidiye Alaylar?n?n da hizmete al?nmas?, Allah’?n izniyle, her türlü ihtimale kar?? hem Mu? ovas?n?n, hem de Talori bölgesinin asayi?inin korunmas?na yeter.

Bu durumda: yaln?z Mu?’ta iki taburluk piyade k??las?yla bir de süvari k??las?n?n yap?lmas? gerekir ki, gerçekte Mu? bölgesinin önemi sebebiyle zaten her y?l bütçeye bu in?aatlar?n kar??l?klar? konmaktad?r.

Buralara Eylül sonlar?nda kar ya?maya ba?lad???ndan, aç?klanan in?aatlar?n bu y?l içerisinde yap?m? mümkün de?ildir. ?n?allah gelecek y?l in?aat imkanlar? sa?lan?r ve tamamlan?r...”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Mâbeyn-i Hümâyûn Ba?kitâbet-i Celilesine yaz?lan 1 Eylül sene 310 (1310) tarihli tezkere-i
hususiyyenin suretidir.

Talori ve Kulp cihetlerindeki fesede-i müsellaha taksim-i kuvvet ile Bitlis Vilayeti dâhilinde asâkir-i ?âhâneden hâlî bulduklar? mahallerde harekât-? ?ekûvetkârûneye tasaddîve hususiyle Mu? ovas?nda da bu tertibâta mü?âreket edecekleri istihbâr olundu?u vilâyet-i mezkûre vâlili?inden ke?îde olunup taraf-? Sadârtpenâhîden arz ve takdîm k?l?nan bir telgrafnâmede bildirilmi? ve fesede-i merkumenin icrâ-y? ?ekâvetlerine meydan verilmiyecek surette ittihâz-? tedâbir olunmu? olup ancak bu gibi ahvâlin gelecek ilkbaharda tekerrür etmemesi için icâb eden nukûta müfrezeler ikâmesi ve karakollar in?as? lâzimeden bulundu?undan ona göre iktizâs?n?n i?’âr? z?mn?nda Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i Celilesine tebligât-? mü’ekkide icrâs? muktezâ-y? irâde-i seniyye-i cenâb-? hilâfetpenâhîden bulunmu? oldu?u reside-i dest-i tekrîm olan 7 Rebi’ul-evvel sene 312 (1312) tarihli ve 2132 numaral? tezkere-i hususiyye-i dâverânelerinde i?’âr buyrulmas? üzerine emr ü fermân-? hümayûn-? z?llullâhî mantûk-? münîf? mü?iriyyet-i mü?ârün-ileyhâya tebli? k?l?nm?? idi sâye-i satvetvâye-i cenâb-? mülûkânede Ermeni e?k?yas?n?n kahr ve tedmîrleri emrinde iltizâm olunmu? olan sür’at ve ?iddet ol havâlide tekrar fesad ve ?ekâvet hudûs? imkân?n? ortadan kald?rmakla beraber vilâyet-i mü?ârün-ileyhân?n i?‘ârât? muvâfik-? nefsü’l-emr olmayub Mu? ovas?nda asâyi? ber-kemâl oldu?u gibi Kulp kazas?nda dahi hareket-i ?ekâvetkara neden eser bulunmad???na ve âtîde men’-i tekerrür-ü fesâd için ittihâz? tensîb olunan tedâbire dâir mü?iriyyet-i mu?aru-? leyhadan bu kere cevâben vürûd eden telgrafnâmenin sûret-i me?mûl-i lihâza-i seniyye-i hazret-i z?llullâhî buyrulmak üzere leffen arz ve takdîm k?l?nm?? ve i?bu telgrafnâmede Mu? mevki’inin tezyid-i kuvveti hakk?nda dermeyân olunan mütâla’a üzerine Erkân-? Harbiyye-i Umûmiyye Dâiresinden tanzîm olunacak mazbatan?n arz?yle keyfiyetin istîzân olunaca?? ve mevsimi hulülinede in?âs?na lüzum gösterilen emâkinin vücûda getirilmesi esbâb?n?n istikmâline çal???laca?? derkâr bulunmu? olma?la olbâbda.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 26

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Özel-Tezkere

13 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?kâtipli?ine
Konu: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinin olaylar hakk?nda görü?leri

“Talori ve Kulp bölgelerinde ki silahl? bozguncular?n kuvvetlerini ay?rarak Bitlis Vilayeti içinde,askeri birliklerin bulunmad??? yerlerde anar?i ve terör eylemlerine kalk??acaklar?n?n ve özellikle Mu? Ovas?nda bu gibi hareketlere giri?eceklerinin haber al?nd??? ad? geçen Vilayet Valili?inden gönderilip Sedaret Makam?na arz ve takdim k?l?nan telgrafta de?inilen hususlara ve an?lan bozguncular?n anar?i ve terör eylemlerine yer verilemeyecek ?ekilde al?nmas? gereken önlemlerin neler oldu?u yolunda ve gelecek ilkbaharda bu gibi olaylar?n tekrar etmemesi için gereken yerlere müfrezeler yerle?tirilmesi ve karakollar yap?m?n?n zorunlu oldu?una göre bu uygulamalar?n gerektirdi?i ihtiyaçlar konusunda Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine Yüce Padi?ah Hazretleri Buyru?unun ikinci kez tebli?i hakk?nda 8 Eylül 1894 tarihli Özel - Tezkereniz ad? geçen Mü?iriyyete tebli? edilmi?tir.

Ülkede Ermeni e?k?yas?n?n etkisiz k?l?nmas? için verilen emrin yerine getirildi?i, büyük bir sürat ve ?iddetle o bölgede tekrar isyan, anar?i ve terörün ç?kma imkân?n?n ortadan kald?r?ld??? bu sebeplerle ad? geçen Vilayetçe verilen haberlerin bugünkü gerçe?i ve durumu yans?tmad???,Mu? Ovas?nda asayi?in kurulmu? ve devam etti?ini, Kulp ilçesinde anar?i ve terörden eser kalmad???n? ve gelecekte bozguncular?n yeniden ortaya ç?kmas?n?n önlenilmesi için gereken tedbirlere ili?kin Mü?iriyyet telgraf sureti Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulmak üzere ekte arz ve takdim k?l?nm??t?r.

Mü?iriyetten gelen bu cevabi telgrafta, Mu?’taki kuvvetlerin art?r?lmas? konusunda ileri sürülen görü?ler Genelkurmay Dairesince düzenlenecek raporun arz? ile gereken onay?n istenece?i ve Mu? bölgesinde yap?m?na gerek duyulan binalar?n gerçekle?tirilmesi imkânlar?n?n haz?rlanaca?? aç?k bulunmakla arz olunur...”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makam-? Seraskerî Mektûbî Kalemi

Mâbeyn-i Hümâyûn Ba?kitâbet-i Celîlesine yazdan tezkere-i hususiyye sureti.

Mühâfaza-i asâyi?-i mahallî için Mu?‘a sevk olunan ve emr ald??? anda bir sür’at-i fevka’l- ‘âde ile Mu?’a muvâsalat etmi? bulunan yar?m Hamidiye süvari alay?n?n orada bekletilmesine lüzum kalmam?? ve yerlerine i’âdeleri idarece suhûletli olaca?? Dördüncü Ordu-yu Hümâyün Mü?iriyyet-i celîlesinden i?’âr olunmas? üzerine keyfiyet atabe-i ulyâ-y? ?evketihtivâ-y? z?llullâhîden lede’l-istîzân mezkûr yar?m Hamidiye süvari alay?n?n yerine bir kuvve-i askeriyye kaim olmaz ise i?bu yar?m Hamidiye alay?n?n icâb?nda yine silah alt?na al?nmak üzere bu ve harekât-? asâyi??ikenâne icrâs?na meydan bulmalar? melhûz olmas?yla buna mahal kalmamak için zikr olunan yar?m Hamidiye süvari alay?n?n yerine bir kuvve-i nizâmiyye ik‘âd olununcaya kadar mahallerine i’âde edilmesi câiz olam?yaca??ndan oraya muhâfaza-i asâyi?e kâfî bir kuvve-i nizâmiyye hemen ikâme olundukdan sonra mezkûr yar?m Hamidiye alay?n?n icâb?da yine silah alt?na al?nmak üzere bu bâbdaki kânunnâme-i hümâyûn ahkâm?na tevfîkan mahalline i’âde olunmas? hususuna emr ü fermân-? hazret-i Hilâfetpenâhî ?erefta’alluk etmi? ve ma’rru’z-zikr yar?m alay?n sür’at-i fevka’l-‘âde ile ictimâ’? intizam?na delil oldu?u cihetle bu suret ve gösterdikleri eser-i hamiyyet ile vazifelerini bi-hakk?n ifâ emrinde ibrâz eyledikleri ikdâm ve gayret nezd-i me’âli vefd-i velyîni’met-i a’zamîde mûcib-i mahzûziyyet olarak alay?n zâb?tân ve efrâd? selâm-? yümn-i encâm-? hazret-i Pâdi?âhî ile taltif buyrulduklar?n?n ve bundan sonra da böyle hüsn-i îfây? vazifeye çal??malar? emr ü irâde buyruldu?unun kendilerine teb?îr olunmas? ve Hamidiye süvari alaylar?n?n silah alt?na cem’i hâlinde zâb?tân ve efrâd?na ma’a? i’tâs? zaten karar-? müttehazî iktizâs?ndan olup sâlifü’z-zikr yar?m Hamidiye süvari alay?n?n teslîh ve cem’i tarihi dahi bir ay? geçmi? oldu?undan bu alay?n zâb?tân ve efrâd?na be-heme-hâl iki?er ma’a? verilerek mahalline i’âde ve esnâ-y? avdetlerinde irâ’e-i hüsn-i mu’âmele edilmesi dahî cümle-i irâde-i seniyye-i cenâb-? Hilâfetpenâhîden bulunmu? idü?i ol bâbdaki tezkere-i ma’ruza-i âcizî hâmi?ine ?eref-tastîr buyrulan fî... tarihli cevâb-? âlî-i dâverâneleri ile teblî? buyrulmu? ve alay-? mezkûre zâb?tân ve efrâd?n?n izhâr eyledikleri âsâr-? hamiyyetkârâne ve mu’âmele-i intizâm-? perverâne her husus-da âsâr-? âliyyesi mihr-i münîr-âsâ tenvîr-i uyûn-? âlem iftihâr ve minnetdârî buyurmakta olan muvaffakiyât-? kudsiyet âyân-? hazret-i Hilâfetpenâhînin cümle-i âsâr-? kerâmetvesâr?ndan olmakla beraber alay-? mezkûr hakk?nda bu defa hikmet-efzâ-y? sünûh ve sudur buyrulan selâm-? selâmet-âyân ve ma’a?lar?n?n tesviyesi emrindeki irade-i keramet-inâyat-? z?lluilâhî dahi umum Hamidiye alaylar? hakk?nda bir iltifât-? aliyye-i ?eref-perverâne ve cümlesinin ba’demâ dahî dilhâh-? âlî dâire-i feyz-i bâhiresinde te’mîn-i hareketleri emrinde bir te?vîk-i mühim hikmet-i ?iârâne olarak câlib-i kemâl-i ?ukrân ve bu vesile ile dahî ed’iye-i tevâfür-i ömr-ü ?evket kâinât-? k?ymet-i z?llulâhî birâder-i lisân-? ubûdiyyet ni?ân oldu?u halde mantûk-? emr ü fermân-? hümâyûn Mü?iriyyet-i mü?ârün-ileyhâya tebli? edilmi?di. Bu kere al?nan telgrafnâmede hikmetefzâ-y? sünûh ve sudûr buyrulan avât?f-? seniyye-i mülûkâne zikrolunan yar?m Hamidiye alay? zâb?tân? ve efrâd?na lede’t-teb?îr cümlesi bir hiss-i ubûdiyyet ve memlûkiyyetle da’vât-? efzâyi?-i ömrü iclâl-i z?llullâhîyi yâd ve tekrar eyledikleri ve bunlara i’tâs? fermân buyrulan ma’â?ât der-dest-i tedârik olmakla beraber Mu? mürettebât-? askeriyyesi Ermenilerin harekât-? asâyi? ?ikenânesine ve her hâle kar?? kâfi ve ma’-mâ-fih mezkûr yar?m alay?n yerine süvari yirmi üçüncü alay? mevcud olup zikrolunan yar?m alay?n i’âdesince bir mahzûr olmad??? beyaniyle ber-mantûk-? emr ü fermân-? hümâyûn icâb?nda yine silah alt?na al?nmak üzere mahallerine i’âdesi istîzân olunmu? ve sûret-i i?’âra nazaran Mu? mürettebât-? askeriyyesi her türlü ihtimâle kar?? muhâfaza-i âsâyi?e kâfî olmakla beraber sâlifü’l-arz yar?m Hamidiye alay?n?n yerine de yirmi üçüncü süvari alay?n?n mevcud idü?i anla??lmakta bulunmu? olmas?yla ?u halde ber-mantûk-? emr ü fermân-? hümâyün mezkûr Hamidiye alay?n?n iki ayl?k ma’a?lar?n?n tasviyesiyle mahallerine i’adeleri Mü?iriyyet-i mü?ârün-ileyhâya der-dest-i tebli? bulunma??n olbâbda.

Fî 13 Rebi’ul-evvel sene 312 (1312) ve fî 1 Eylül sene 310(1310)



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 27

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Özel-Tezkere

13 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?kâtipli?ine
Konu: Mu?’ta bulunan Hamidiye Süvari Alay?n?n yerlerine iadesi

“Yerel asayi?in korunmas? için Mu?’a gönderilen ve emir ald?klar? anda ola?anüstü bir süratle Mu?’a ula?m?? olan yar?m Hamidiye Süvari Alay?n?n orada bekletilmesine gerek kalmad???n?n, yerlerine iadesinin uygun olaca??n?n Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden bildirilmesi üzerine, durumun izin al?nmas? için Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulmas? sonucunda:

Konu edilen yar?m Hamidiye Süvari Alay?n?n yerine askeri bir kuvvet konulmazsa, bu alay?n yerlerine geri gönderilmesi üzerine Ermenilerin yine huzur ve asayi?i bozucu davran?? ve eylemlerini uygulamaya imkân bulacaklar? beklendi?inden bu gibi durumlara yer vermemek için aç?klanan alay?n yerine bir askeri birlik konuluncaya kadar geri gönderilmelerinin uygun olmayaca??, oran?n asayi?ini korumaya yeterli bir kuvvetin hemen konulmas?ndan sonra ad? geçen yar?m Hamidiye Süvari Alay?n?n gere?inde yine silah alt?na al?nmak ve bu konudaki kanun kurallar?na uyulmak ?art?yla yerlerine iade edilebileceklerine kan?t say?ld???ndan ve bu suretle gösterdikleri vatanseverlikleri ile görevlerini tam olarak yerine getirmedeki çaba ve gayretlerinde Yüce Padi?ah Hazretleri büyük ölçüde memnun kald???ndan Yüce Selamlar?yla alay?n subay ve erlerini onurland?rd?klar?, bundan sonrada görevlerini en iyi ?ekilde yerine getirmelerinin emredildi?inin kendilerine bildirilmesi ve Hamidiye Süvari Alaylar?n?n silah alt?na al?nmalar? durumunda subay ve erlerine maa? verilmesinin daha önce al?nan kararlar gere?i olup, an?lan yar?m Hamidiye Süvari Alay?n?n da toplan?p, silahland?r?lmalar? tarihinden bir ay geçmi? bulundu?undan bu alay?n subay ve erlerine de kesinlikle iki?er maa? verilerek yerlerine iade edilmeleri ve geri gönderilmeleri s?ras?nda çok iyi muamele edilmesinin Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? oldu?u taraf?m?za gönderilen cevab?n?zla tebli? buyurulmu?tu.

An?lan alay?n subay ve erlerinin gösterdikleri vatanseverli?ini,düzen ve disiplinin her hususta Yüce Padi?ah hazretlerinin yak?n ilgilerinin eseri oldu?u, alay hakk?nda aç?klad?klar? yüce duygular?n ve ba???lad?klar? selamlar?n?n ve maa?lar?n?n ödenmesi hususundaki emirlerinin bütün Hamidiye Alaylar?n?n övünçlerini te?kil edece?i ve onurlar?n? te?kil etti?i yolundaki görü?lerimizle Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine tebli? edilmi?ti.

Bu kez Mü?iriyetten al?nan telgrafta:
Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar?n?n yar?m Hamidiye Süvari Alay?n?n subay ve erlerine müjdelendi?i, alay mensuplar?n?n tamam?n?n Yüce Padi?ah Hazretlerine ve emirlerine ba?l?l?klar?n? ve her an canlar?n? vermeye haz?r olduklar?n? ve yeminlerini tekrar ettiklerini bildirdiklerini belirterek, Mu?’ta bulunan askeri kuvvetin Ermenilerin huzur ve asayi?i bozucu her hareketlerine kar?? koymaya yeterli ve ad? geçen yar?m alay?n yerine de Yirmi üçüncü Süvari Alay?n?n bir kuvvet olarak mevcut olu?u bu sebeplerle Hamidiye Süvari Alay?n?n yerlerine iadesinde bir sak?ncan?n bulunmad??? aç?klanarak, Yüce Padi?ah Buyruklar? do?rultusunda gere?inde yine silah alt?na al?nmak üzere ad? geçen alay?n yerlerine iadeleri için izin istenmi?tir. Bu aç?klamalar kar??s?nda ve Mu?’taki askeri kuvvetin her duruma kar?? yeterlili?inin ve yar?m Hamidiye Süvari Alay?n?n yerine de Yirmi üçüncü Süvari Alay?n?n mevcut oldu?u anla??lm?? bulunmas?yla Yüce Buyruklar? do?rultusunda ad? geçen alay?n iki ayl?k maa?lar?n?n verilerek yerlerine geri gönderilmeleri Mü?iriyyete tebli? edilmi?tir...”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektûbî Kalemi

Mu?’da Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyetine yaz?lan 3 Eylül 310 tarihli ?ifreli
telgrafnâmenin suretidir.

Erkân-? Harbiyye C. 30 A?ustos sene 310 (1310)

Mu?’da celb ve cem’ edilen yar?m Hamidiye Süvari alay?n?n yerine muhâfaza-i asâyi? için bir kuvve-i kâfiye-i askeriyye ikame olundukdan sonra mahallerine i’âde olunmas? ve müteferri’ât? hakk?nda ?erefsâd?r olan irâde-i seniyye-i mülûkâne mantûk-? münîfi evvelce taraf-? devletlerine teblig olunmu?du. Mu? mürettebât-? askeriyyesinin Ermenilerin harekât-? asayi??ikenânesine ve her ahvâle kar?? kâfî oldu?u gibi mezkûr Hamidiye alay?n?n yerine de süvari yirmi üçüncü alay? mevcud bulundu?undan art?k bunun i’âdesine bir mahzur olmad??? cümle-i i?‘âr-i devletlerinden anla??lmas?na binâ’en mezkur Hamidiye alay?n?n sâlifü’z-zikr irâde-i seniyye-i mübelliga mantûk-? münîfine tevfîkan mahalline i’âde olunmas? tebli? olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 28

Seraskerlik Makam? Yaz? i?leri

?ifre Telgraf

15 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Mu?’ta, Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Hamidiye Süvari Alay?n?n yerlerine iadesi

“C. Genelkurmay 11 Eylül 1894
Mu?’tan getirtilip, toplanan yar?m Hamidiye Süvari Alay?n?n yerine asayi?i korumak için yeterli güçte bir askeri kuvvet konulduktan sonra yerlerine iadesi ve baz? ayr?nt?lar hakk?nda Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? daha önce bildirilmi?ti.

Aç?klamalar?n?zdan anla??ld???na göre: Mu?’taki askeri kuvvetin Ermenilerin asayi?i bozacak hareketlerine ve herhangi bir olaya kar?? yeterli oldu?u gibi ad? geçen Hamidiye Alay?n?n yerine de Yirmi üçüncü Süvari Alay?n?n bulundu?u bu sebeple Hamidiye Alay?n?n belirtilen “Buyruk” gere?ince yerlerine iadesi tebli? olunur...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektûbî Kalemi

Sureti fî 6 Eylül 310 (1310) tarihinde arz-? hâk-i pây-i âlî k?l?nm??d?r.

Mu?’da Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iri Zeki Pa?a’dan mevrûd 4 Eylül sene 310 (1310) tarihli ?ifreli telgraf?n halli sureti.

Talori ve havalisini devr ü teftî? ederek Mu?‘a avdet eyledim. Ermeni e?k?yas?n?n te?ebbüsât ve harekâtiyle bunlar üzerine sevk olunan cünûd-? cenâb-? mülûkânenin harekât?na dair olan tafsilât ber-vech-i zîr arz olunur.

Talori ve havalisi Mu?‘un cenûb-? ?arkîsine do?ru on dört saat kadar imtidat eder. Mu?’un Sason kazas?yla Genç’in Kulp kazas? aras?nda vâki’ gâyet da?l?k ve tabi’î ve ehâlisi kâmilen Ermeniden ibaret oldu?undan Ermeniler buray? dârü’l-fesâd ittihaz etmelerine (?ifre) müsâid ve mevki’-i ma’ruzan?n i? bu isti’dâd?ndan nâ?îdir ki mukaddemâ Damadyan bir f?rka-i isyaniyye te?kil etmek maksad-? hâinânesiyle üç dört sene evvel buralara gelmi? ve merkûm derdest edildikten sonra hâinin yerini Murad nâm-? müste’âriyle iki seneden beri burada icrâ-y? mefsedet eden Hamparsun nâm ?erir tutmu?dur. Kendi ifade ve i’tirâfât?yla da sâbit oldu?u vechile bu Hamparsun ?erîri an-as?l Adana Vilâyetine merbut Haçin kasabas? ahalisinden olup Mekteb-i T?bbiye-i Mülkiye-i ?âhâne’de sekiz sene kadar tahsilde bulunmu? ve Kumkap? hadisesini iykâ eden müfsidler meyan?nda bulunmas?ndan nâ?î Dersa’âdet’ce taharrî olundu?u s?rada Atina’ya ve oradan Cenova’ya firar etmi? ve mu’ahharan tebdîl-i nâm ve k?yâfetle ?skenderun tarikiyle Diyarbekir’den bu havâliye gelerek ve daha be? nefer müfsidi payda? ederek icrâ-y? mefsedete ba?lam??d?r. Merkumun Atina’daki Hacakyan nâm gazeteye muz?r bendler yazd??? anla??lm??, sâdedilân ahâliye kendisini Avrupa’dan gelmi? bir Avrupal? gibi göstermi? ve idlâl eylediklerini müte’âkib ?ngiltere’den balonla asker celb edece?ini ve umum devletler Ermenileri himâyede müttefik oldu?undan böyle bir hareketde bulunulursa bir Ermeni hükümeti te?kiline muvaffak olabileceklerini daha birtak?m eblehfirîbâne tefevvühât ile ?inik ve Zimal ve Güligüzan ve Ahpi ve Hotek ve Sinan?n ve ?eknih veElifkard ve Hozoz ve Etek ve Akças?r karyeleri ile yedi mahalleden ibaret Talori karyesi Ermenilerini i?fal etmi? ve bu on yedi pâre karye ile kar???k olup ?adak Nahiyesini te?kil eden yedi karyedeki Ermeniler merkumun i?fâlât?na kap?lmad?klar?ndan ?âibe-i ihânetten masûn ve mahfûz kalm??lard?r. Usât-? merkume geçen ?ehr-i Temmuz’un evâhirinde köylerini tamamiyle tahliye ederek emvâl ve e?yalar?n? ve nisvân ve etfâli kâmilen bir tak?m emin ve meni’ yerlere a??rd?ktan sonra Mu? ovas?yla Kulp ve Silvan kazalar?ndan gelen e?k?ya ile birle?ip üç binden mütecâviz olduklar? ve ekserisi çakmakl? tüfeklerle ve müfsid-i merkumun tahrikât?ndaki ?iddet-i te’sîr semeresi olanak bir k?sm? yaln?z kama ve hançerle ve balta gibi ?eylerle müsellah bulundu?u halde Talori vâdisinin nokta-i hâkimesi bulunan Andok da??nda ictima’etmi? ve ilk maksadlar? önlerinde bulunan ?slâmlar? k?r?p ve ortadan kald?rd?ktan sonra Mu? kasabas?na hücum ile Redif deppoyundaki esliha ve mühimmat? zabt ederek dâire-i ihtilâli tevsi’ etmek oldu?undan be? alt? yüz kadar? Mu?‘un cihet-i cenubiyesinde vâki’ Korlink da?? silsilesi üzerinde ve Mu? kasabas?na iki saat mesafede bulanan yayladaki Vilikan a?ireti üzerine hücum ile bunlardan birkaç ki?iyi katl ve bir hayli emvâl ve e?ya gasb etmi?lerdir. Fakat o s?rada Mu?‘a vas?l olmak üzere bulunan cünûd-? cenâb-? mülûkânenin sadvet-i kahhârânesinden tehâ?î ederek Mu?‘a hücuma cesaret edememi?lerdir bunun üzerine Andok da??ndaki cem’iyetden kollar te?kil ederek civar?nda bulunan Bekran ve Bârkan a?iretleri üzerine taraf taraf hücum ile katl-i nüfüs ve nehb-i emvâle cüret ve bununla da kani’ olm?yarak Bekrân rü’esâs?ndan Ömer A?a’n?n birâderzâdesi Hac?’n?n karn?n? barutla doldurarak ihrâk ve Gülgüzân karyesinde sâkin üç dört ?slam hânesi muhadderât?n?n ?rzlar?n? bin sânet-i hâinânede paymâl etdikten sonra bî-çâreleri yürekler dayanam?yacak sûretde itlâf ve erkeklerin boynuna haç tak?p gezdirmi? ve di?er ba’z? ?slamlar?n gözlerini ç?kar?p kulaklar?n? kesmek ve dinu devlete ?ütûm-? galîza ile ?etm etmek ve ya?as?n kral?m?z Murad diye bir a??zdan ba??rmak suretiyle bütün bütün intikâb-? fezâhat eylemi?lerdir. Kemâl-i sür’atle tertîb ve sevk olunan müfreze-i askeriyye bu s?rada yeti?erek tafsîlât? zîrde arz olunacak harekât ile e?k?yan?n k?sm-? a’zam?n?n? ve mâddet-ül-asl-? fesâd olan Hamparsun ile avenesini bir ma?ara derununda der-dest ve avn-i Hakk’la sâye-i muvaffakiyetvâye-i Haznet-i ?ehriyârîde isyan ve ?ekaveti olsûretle mahv u izâle etmi?dir ki ba’demâ buralarda böyle bir hareket vukû’?na ihtimâl verilemez. Der-dest edilen e?k?yan?n ifâde-i evveliyeleri zabt olunmu? ve cümlesi Mu? Hükûmetine teslim edilmi?lerdir. Ber-vech-i ma’rûz ihtilal eden e?k?yaya Mu? ve Diyarbekir ve Van papaslar?n?n dahi te?vîkleri oldu?u ve bâhusûs K?z?lkilise papas? M?g?rd?ç’?n gerek Damadyan’? ve gerek bu Hamparsun’u mezkûr Ermeniler içine i’zâm ve delâlet eyledi?i revi?-i istintâkdan anla??lma?la celb ettirilerek li-ecli’l-muhâkeme Mu? Hükümetine teslim edilmi?dir. Harekât-? askeriyyenin sûret-i icrâs? bahsine gelince müfreze-i askeriyye 13 A?ustos sene 310 (1310)’da Mu?‘dan hareket ve Andok da??n?n ?arkî eteklerindeki ini?lerinde vâki’ ?inik Zimal karyelerine muvâsalat eylemi? i?bu da?daki cem’iyyet-i fesâdiye müfreze-i ma’ruzan?n satvet-i kahinânesine tâbâven olam?yaca??n? denk ile hemen iki?er üçer yüz ve daha ziyade m?kdarlarda birtak?m çetelere ink?sâm ile di?er cibâl-i meni’a ve ormanlara iltica etmi?ledir. A?ustos’un on dördünde müfreze ileriye do?ru hareketle sa? cenahda bulunan Andok da??n?n her taraf?n? ke?f ve taharriden sonra Güligüzan karyesine vâs?l oldukda i?bu karyenin üst taraf?ndaki s?rtlarda ve bir sûret-i gayr-? muntazamada olanak tahassun etmi? olan (?ifre...) müsâdif olan Andok da??nda e?k?yâ kalmam?? ise de sol cenâh?nda Ahpig (?) deresinin iki taraf?ndaki (?ifre...) müteha??id idü?i tahkik k?l?nan usâtin orman ve dere içlerini ta‘kîben müfrezenin sol cenâh?na sark?nt?l?k ederek hatt-? ric’at? tehlikedâr etmesi ihtimâline mebnî müfreze-i mezbûrenin k?sm-? küllîsi Güligüzân karyesinin iki sâ’at ilerisinde Oharki nâm mevki’de tevakkufla tabur asâkir-i ?âhane birtak?m kollara munkas?m olarak sol cenâha do?ru hareket ve tahassungâh-? e?k?yâ olan Ahive ve Yenk karyeleri s?rtlar? ihâta etdirilmi? ve buralarda bulunan alt? yüz raddelerindeki cem‘iyet-i e?k?yâ her tarafdan ku?at?ld??i s?rada bunlar?n ekserisi mezkûr karyelerin müteferrik suretde bulunan mazgalli hânelerinden asâkir-i ?âhâne üzerine ate? ettiklerinden bâlâda arz olundu?u vechile i?bu karyelerdeki nisvân ve s?byân ve etfâli evvelce da?lara ve me’men mahallere kaç?r?lm?? olup burada top endâht?nda hiçbir mahzûr kalmam?? oldu?undan icâb?na göre icrâ olunan top ve tüfenk ate?leriyle e?k?yâ-y? merkûmenin n?sf?ndan ziyade mahv edilmi?dir. Bu yak‘ada asâkir-i ?âhâneden Otuz ikinci alay?n ikinci taburundan bin yüzba?? ile dört nefer ?ehid ve on nefer mecruh olmu?dur. El-hâs?l A?ustos’un on dördünden yirmi ikinci gününe kadar Güligüzan ve Ahri deresiyle Talori mahallât? hududuyla mahdûd ve yedi sekiz sâ’at murabba’?nda bulunan dere ve ormanl?klar içinde muhtefî çetelere tesüdüf oldukca bi’l-mukâbele kahr ve tenkîl edildikden sonra müfreze-i mezkûre 23 A?ustos 310 (1310)‘da Talori’yi müteveccihen hareket ve zaten evvelki harekât-? askeriyede pây-? sebâtlar? mütezellil olmu? olan e?k?yân?n i?bu mahallelerde mutasarr?f ve mazgall? hânelerinde ihtifâ etmi? olan bir cüz’i mütebâk?yesi dahî cüz’î bir mukâbeleden sonra ekseriyyetle mahv u itlaf edilmi? ve i?bu hareket esnâs?nda re’îs-i e?k?yâ Hamparsun ile avenesinin i?fâlat?na kap?larak peri?an olduklar?ndan bahisle ve kemâl-i sûz ü güdâz ile müfreze-i askeriyyeye dehâlet eden birtak?m Ermenilerin ihbar ve delaletiyle merkûm on bir nefer avanesi Talori mahallât?ndan Maharitek karyesinin cihet-i cenûbisinde ve gâyet mürtefi’ amûd sarp kayan?n bö?ründe vâki’ve tekarrübü pek mü?kil bir ma?ara derununda bulunduklar? anla??lm?? olma?la müfrezenin k?sm-? küllîsi mezkun ma?aran?n üstünde kal?p iki bölük asâkir-i ?âhâne dahi dene içinden geçirilerek ma?aran?n mukâbilinde olan bir kayal??a ç?kar?ld?kda derakeb buradan tüfenkleriyle müsellah olan rü’esâ-y? merkume ate?e ba?lam?? ve asâkir-i ?âhâne taraf?ndan ak?ama kadar mukabele olunmu? ise de tüfenk ate?inin kendilerine bir te’siri olam?yaca?? anla??lmas?yla asker arkas?yla mezkûr kayal??a ç?kar?lan bir da? topuyla ertesi günü icrâ olunan ate?in deh?etinden lerzân olanak teslime mecbur ve bu suretle cümlesi hayyen derdest edilmi?dir. ??bu vak‘ada dahi efrâd-? asâkir-i ?âhâneden iki nefer ?ehid ve alt? nefer dahî a??rca mecrûh olmu?dur. Cemiyet-i isyâniyenin kesretle mevki’inin menâ’at?na nisbetle asâkir-i ?âhâneden az bir telefât?n vukû’? usât?n ellerinde ve nezdlerinde iki yüz üç yüz ad?m raddelerinde bulunan hayal tüfenkleriyle müsellah ve muhkem bir tak?m m’evki’lerde ve gayr-? muntazam suretde müteha??id olan icrâ ettikleri ate?in dâire-i te’sirine dâhil olmaks?z?n asâkir-i ?âhânenin alt? yedi yüz metre mesâfeden ve muhât-? hâkimeden ?iddetli ve mü’essir yayl?m ate?leri icrâ edilmesinden münbaisdir ki bu da ayr?ca ?âyân-? ?ükrân mevâddand?r.

Maktûlen ve hayyen derdest edilen e?k?yan?n sarp derelere dü?erek zâyi’ olan ve k?r?lan eslahas?ndan ma’âd elde edilen üç dört yüz raddelerindeki tüfenk ve k?l?ç vesâire Mu? Redif deppoyuna teslim edilmi?dir. Harekât-? askeriyye esnas?nda r?zâ-? âlîye mübâyin bin hâl u hareket vukû’ bulmayub insâniyet ve ?slâmiyetin icab ettirdi?i vechile askeriyyeden iltahak ve iltica eden nisvâna ve s?byâna ve aceze suret-i mükememelede irahe ve i’â?e edilmi? ve el-hâletü hâzihi edilmekde bulunmu? oldu?u me?hud-? âcizânem olmu? ve e?k?yan?n me’mûl ve tahminine göre harekât-? askeriyye uzay?p da hasbe’l-iklîm oralarca mütekarribü’l-hulûl olan mevsim-i ?itâda asâkir-i ?ahânenin bar?namamas? için Güligüzan karyesiyle yol üzerinde bulunan daha bir iki karye fesede-i merkume taraf?ndan ihrâk olunmu?dur. Tafsîlât-? ma’rûza esnâ-y? devr ü teftî?de icrâ eyledi?im tetkikât-? amîka ve me?hûdât-? âcizî ile müfreze kumandanl??? ve müfreze-i cünûdiyye refâkat?nda bulunan Genç Mutasarr?f? ?brahim Pa?a taraf?ndan ahz olunan raporlar münderecât?yla müeyyed ve müfreze-i asâkir-i ?âhâne Güligüzan civar?nda ve nuhât-? münâsebede ânâmsâz olup 24 A?ustos 310 (1310) tarihinden bugüne kadar etrafda gezdirilen devriye kollar?n?n verdi?i jurnallere nazaran hiçbir tarafda bir eser’i isyân mahsûs olmad??? gibi da?larda ve ma?aralarda muhtefî nisvân ve s?byân ve aceze pey-derpey köylerine gelerek asâkir-i ?âhâne taraf?ndan mazhar-? hüsn-ü kabûl ve himâye olmakda bulunduklar? arz ile beraber on sekiz seneden beni devlete vergi vermeyen i?bu Ermeni erbâb-i mefsedetinin seyyiât ve harekât-? isyâniyyelerini vakten mine’l-evkât devlete büyük bir gâile ç?karma?a müsâ’id bulunan i?bu mevki’in husûl-i ?slah? ve zuhûr eden isyân ve ihtilâlin lillâhi’l-hamd leh-ülhamd sâye-i muvafak?yetvâye-i Hazret-i Pâdi?âhîde az bir müddet zarf?nda di?er Ermeni erbâb-? mefsedetine ibret-i mü’essire olacak sûretde mahv ve izâle oldu?u ma’rûzdur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 29

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

16 Eylül 1894
Kimden: Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a’dan
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Ermeni isyan? ve askeri harekâtla ilgili Ordu Kumandan?n?n raporu

“Talori ve bölgesini[1] denetleyerek Mu?’a döndüm.
Ermeni e?k?yas?n?n giri?imleri ve harekât?yla, bunlar?n üzerine gönderilen askeri birliklerin harekât?na ili?kin ayr?nt?l? bilgiler a?a??da arz olunur.

Talori ve bölgesi Mu?’un do?u-güneyinde on dört saat kadar devam eder. Mu?’un Sason ilçesiyle - Genç’in Kulp ilçesi aras?nda çok da?l?k ve bo? bir bölgedir. Halk?n?n tamam? Ermenidir. Ermenilerin bu bölgeyi anar?i, bozgunculuk ve isyan üssü yapmalar? co?rafi konumunun özellikleri sonucudur.
Ba?lang?çta, üç dört y?l önce Damadyan[2] bir isyan ve ihtilal partisi kurmak gibi haince bir amaçla buralara gelmi? ve tutukland?ktan sonra bu hainin yerini iki y?ldan beri e?k?yal?k yapan ve Murad takma ad?yla an?lan Hamparsun[3] ad?ndaki bozguncu alm??t?r.

Kendi aç?klamalar? ve itiraflar?yla kan?tlanm?? oldu?una göre:
Hamparsun ad?ndaki e?k?yan?n aslen Adana Vilayetine ba?l? Haçin ilçesi halk?ndan oldu?u, “Askeri T?bbiye”de sekiz y?l e?itim gördükten sonra Kumkap? olay?n?[4] yapan bozguncularla birlikte bulunmas? sebebiyle ?stanbul’da arand??? s?rada Atina ve oradan Cenevre’ye kaçm?? ve daha sonra isim ve k?yafet de?i?tirerek ?skenderun yolu ile Diyarbak?r’dan bu bölgeye gelerek,be? arkada??yla birlikte bozgunculu?a ba?lam??t?r.

Ad? geçenin Atina’daki Hacakyan adl? gazeteye zararl? makaleler yazd??? anla??lm??t?r.
Hamparsun saf halka kendisini Avrupa’dan gelmi? bir Avrupal? gibi göstermi? ve ihtilâl yapt?klar? takdirde ?ngiltere’nin ihtilalden hemen sonra Balonla asker gönderece?ini ve bütün devletlerin Ermenileri korumada görü? birli?inde olduklar?ndan böyle bir harekette bulunurlarsa bir Ermeni Hükümeti kurmakta ba?ar?l? olabileceklerini yaymaya ba?lam??d?r.

Ad? geçen daha bir çok aptalca fikirler ve dedikodularla ?inik, Zimal, Güligüzan, Ahpi, Hotek, Sinan?n, ?eknih, Elifkard, Hozoz, Etek, Akças?r köyleri ile yedi mahalleden ibaret olan Talori köyü Ermenilerini kand?rm?? ve bu on yedi parça köy ile kar???k bulunan ve ?adak nahiyesini meydana getiren yedi köydeki Ermeniler an?lan bozguncunun yalanlar?na kap?lmad?klar?ndan ihanet ?üphesinden uzak kalabilmi?ler ve korunmu?lard?r.

Aç?klanan asiler geçen Temmuz ay? ba??nda köylerini tamam?yla bo?altarak, mal ve e?yalar?n?, kad?n ve çocuklar?n?n tümünü bir tak?m ma?ara ve sulak yerlere saklad?ktan sonra Mu? ovas?yla, Kulp ve Silvan ilçelerinden gelen e?k?ya ile birle?ip say?lar? üç bini a?m?? olduklar? ve ço?unlu?u çakmakl? tüfeklerle ve ad? geçenin k??k?rtmalar?n?n ?iddetli etkisinin sonucu olarak bir k?sm? yaln?z kama ve hançerle, balta ve benzeri ?eylerle silahl? olarak Talori Vadisinin hâkim noktas? Anduk Da??nda toplanm??lard?r. ?lk amaçlar? önlerinde bulunan Müslüman halk? öldürüp, ortadan kald?rd?ktan sonra Mu? ilçesine sald?rarak Redif depolar?nda bulanan silah ve cephaneyi zorla ele geçirerek ihtilal alan?n? geni?letmek oldu?undan be? yüz kadar? Mu?’un güneyinde bulunan Korlink da?? silsilesi üzerinde ve Mu? ilçesine iki saat uzakl?ktaki yaylada Vilikan a?ireti üzerine sald?rarak bunlardan bir kaç ki?iyi öldürüp,büyük miktar da mal ve e?yalar?n? ele geçirmi?lerdir. Fakat o s?rada Mu?’a varmak üzere bulunan da? birliklerinin yok edici gücünden çekinerek Mu?’a sald?rmaya cesaret edememi?lerdir.

Bu durum kar??s?nda Anduk Da??ndaki topluluk aralar?nda kollar meydana getirerek çevrede bulunan Berkan[5] ve Bârkan[6] a?iretleri üzerine çe?itli yönlerden sald?rarak bu a?iretlerin insanlar?n? öldürmeye ve mallar?n?; ya?malamaya ba?lam??lar, bununla da kalmayarak Bekran a?ireti ileri gelenlerinden Ömer A?an?n karde?inin o?lu Hac?n?n karn?na barut doldurarak yakm??lar ve Güligüzan köyünde bulunan üç-dört Müslüman evinin k?zlar?n?n ?rzlar?na haince bir ?ekilde geçtikten sonra, zavall?lar? yürekler dayanamayacak bir surette öldürmü?lerdir. Erkeklerin boyunlar?na haç tak?p gezdirmi?ler ve di?er Müslümanlar?n gözlerini oymu?lar, kulaklar?n? kesip, din ve devlete a?za al?nmayacak küfürler ederek “Ya?as?n kral?m?z Murat” diye hep bir a??zdan ba??rarak devlete kar?? olduklar?n? ve isyanlar?n? aç?kça ortaya koymu?lard?r.

Büyük bir süratle düzenlenen ve gönderilen askeri birlikler bu s?rada yeti?erek a?a??da ayr?nt?lar? bildirilen harekât ile e?k?yalar?n büyük bir k?sm?n? ve isyan?n haz?rlay?c?s? ve ba?lar?ndan Hamparsun ile arkada?lar?n? bir ma?ara içerisinde yakalayarak isyan? bast?rm??lar ve bozgunculu?a son vermi?lerdir. Bundan sonra buralarda böyle bir hareket ç?kmas? beklenemez.

Ele geçirilen e?k?ya ve asiler ilk sorgulamalar? yap?ld?ktan sonra Mu? idari makamlar?na teslim edilmi?lerdir.

?syanda bulunan e?k?yaya ve asilere Mu?, Diyarbak?r ve Van papazlar?n?n yard?m etti?i, k??k?rtmalarda bulunduklar? özellikle K?z?l Kilise papaz? M???rd?ç’?n gerek Damadyan? ve gerek Hamparsunu aç?klanan yere gönderdi?i yap?lan soru?turmadan anla??lm?? ve tutuklanarak Mu?’a teslim edilmi?tir.

Askeri harekât?n uygulanma ?ekline gelince:
Askeri birlikler 25 A?ustos 1894 tarihinde Mu?’tan hareket ederek, Anduk Da??n?n eteklerinde bulunan ?inik ve Zimal köylerine ula?m??lard?r. Da?daki asiler toplulu?u, askeri kuvvetlerin ezici gücüne kar?? koyamayacaklar?n? anlayarak, iki?er-üç yüzer ve daha fazla say?da bir tak?m çete gruplar?na ayr?larak da??lm??lar ve da?daki orman içlerine s???nm??lad?r.

A?ustos ay?n?n on dördünde askeri birlikler ileriye do?ru hareketle, sa? yan?nda bulunan Anduk Da??n?n her taraf?nda ke?if ve ara?t?rmalar yapt?ktan sonra Güligüzan köyüne varm??lard?r. Bu köyün üst taraf?ndaki s?rtlarda da??n?k bir ?ekilde asilerin bar?nd??? köylerin kar??s?nda bulunan Anduk Da??nda e?k?ya kalmam?? ise de, sol yan?nda bulunan Ahpig deresinin iki taraf?nda, isyanc?lar?n topland?klar? ö?renilmi?tir. ?syanc?lar?n orman ve dere içlerine gizlenerek askeri birliklerin sol kanad?n? çevirmek ve geri çekilme hatlar?n? tehlikeye sokmak ihtimaline kar?? birli?in büyük k?sm? Güligüzan köyünün iki saat ilerisindeki Oharki denilen yere yurümü? ve oradan bir kaç kola ayr?l?p,sol tarafa do?ru ilerleyerek e?k?yan?n ve isyanc?lar?n bar?nd?klar? Ahi ve Yenk köylerinin s?rtlar?n? ku?atm??lard?r. Buralarda bulunan alt? yüz kadar asi, her taraftan ku?at?ld?klar?n? anlay?nca ad? geçen köylerin evlerinin da??n?k durumundan yararlanarak buralara girmi?ler ve evlerin mazgallar?ndan askeri birliklere ate? açmaya ba?lam??lard?r. Yukar?da aç?kland??? üzere bu köylerde kad?n ve çocuklar daha önce asiler taraf?ndan da?lara ve güvenli yerlere kaç?r?lm?? oldu?u için çat??mada top ve tüfek ate?leri kullan?larak asiler etkisiz duruma getirilmi?tir.

Bu olayda askeri birliklerden Otuz ikinci Alay?n ikinci taburundan bir yüzba?? ile dört er ?ehit olmu?, on erde yaralanm??t?r.

Sonuç olarak A?ustos ay?n?n yirmi alt?s?ndan - Eylül’ün üçüne kadar Güligüzan ve Açin deresi ile Talori mahalleleri s?n?rlar? aras?nda kalan ve yedi sekiz saatlik bir kare alanda bulanan dere ve ormanlarda gizlenmi? Ermeni çetelerine rastland?kça kar??l?kl? çat??malara girilmi? ve bunlar etkisiz duruma getirilmi?tir. Askeri birlikler 4 Eylül 1894 tarihinde Talori’ye do?ru hareket etmi?lerdir. Daha önce askeri harekât kar??s?nda kararl?l?klar? da??lm?? ve çözülmü? olan e?k?ya art?klar? bölgede bulunan korunakl? evlerinde küçük bir kar?? koymadan sonra etkisiz duruma getirilmi?lerdir.

Bu hareket s?ras?nda e?k?ya reisi Hamparsun ile arkada?lar?n?n aldatmalar?na kap?larak peri?an olduklar?ndan söz ederek ve yalvar?p,yakarmalarla askeri müfrezelere s???nan bir tak?m Ermenilerin ihbar ve yard?mlar?yla ad? geçenin ve on bir arkada??n?n Talori mahallelerinden Naharitek köyünün güney yönünde çok yüksek ve sarp bir kayan?n içerisinde, tan?mlanmas? çok zor bir ma?ara içerisinde bulunduklar? anla??lm?? oldu?undan müfrezenin büyük bir k?sm? ma?aran?n üzerinde kal?p, iki bölük asker ise dere içinden geçirilerek ma?aran?n tam kar??s?ndaki kayal??a ç?kar?lm??t?r, bu durum kar??s?nda asilerin reisleri derhal askeri birlikler üzerine ate? açm??lar ve buna kar??l?k verilmi?tir. Ak?ama kadar yap?lan bu kar??l?kl? tüfek at??lar?ndan sonuç al?namayaca?? anla??l?nca ertesi gün askerlerin s?rt?nda an?lan kayal??a bir da? topu ç?kar?larak yap?lan ate?in etkisinden korkan isyan?n eleba?lar?n?n tamam? teslim olmu?lard?r. Bu suretle tamam? sa? olarak ele geçirilmi?tir. Bu olay s?ras?nda da askeri birliklerden iki er ?ehit, alt? er de a??r yaralanm??t?r.

?syan toplulu?unun konumlar?n? ?srarla korumalar?na oranla askeri birliklerin az kay?p vermelerinin sebebi, asilerin korunmu? ve da??n?k bir tak?m yerlerden ate? mesafeleri üç yüz-dört yüz ad?m (150-200 metre) olan kaval tüfekleriyle düzensiz ve ?iddetli olanak yapt?klar? ate?in etki alan?na girmeksizin birliklerin alt? yüz-yedi yüz metre mesafeden üstün ve etkili yayl?m ate?leri sonucudur ki, bu durum ayr?ca takdire ?ayan bir uygulamad?r.

Yaral? ve sa? olarak tutuklanan e?k?yan?n sarp derelere dü?erek yok olan veya k?r?lan silahlar?ndan arta kalan üç yüz-dört yüz civar?nda tüfek ve k?l?ç ve di?erleri Mu? Redif depolar?na teslim edilmi?tir.

Askeri harekât s?ras?nda Yüce Emirlere ayk?r? bir hareket meydana gelmeyip, insanl???n ve ?slâmiyet’in gerektirdi?i do?rultuda askeri birliklere kat?lan veya iltica eden kad?n, çocuk, ihtiyar ve dü?künlere gereken yard?mlar yap?lm??, yedirilip, bak?lm?? oldu?u taraf?mdan gözlenmi? ve ö?renilmi?tir.

E?k?yan?n dü?ünce ve tahminlerine göre askeri harekât?n uzamas? ve bölgedeki iklim ?artlar?n?n a??rla?arak, k???n gelmesi beklendi?inden ve bu mevsimde askeri birliklerin bar?nmas? ve konaklamas?n?n imkâns?z k?l?nmas? amac?yla Güligüzan köyü ile yol üzerinde bulunan daha bir iki köy asiler taraf?ndan tamamen yak?lm??t?r.

Bu ayr?nt?l? rapor: denetlemem s?ras?nda yapt???m geni? ara?t?rma ve incelemelerim ile Müfreze Kumandanl???n?n ve da? müfrezesi yan?nda bulunan Genç Mutasarr?f? ?brahim Pa?an?n haz?rlam?? bulundu?u raporlar kapsam?na dayanmaktad?r.

Askeri birlikler Güligüzan çevresinde ve gereken noktalarda konaklam?? bulunmaktad?rlar. 5 Eylül 1894 tarihinden bugüne kadar çevrede görevlendirilen devriye kollar?nda al?nan bilgilere göre hiçbir tarafta isyandan bir eser görülmedi?i gibi da?larda ve ma?aralarda saklanmakta olan kad?n, çocuk, ya?l? ve acezeler de peyderpey köylerine gelerek askeri birlikler taraf?ndan çok iyi kabul görmekte ve koruma alt?na al?nmaktad?rlar.

Bu hususlar? arz eder, on sekiz y?ldan beri devlete vergi verme¬yen bu Ermeni bozguncular?n?n h?rs?zl?k,kötülük ve isyan hareketlerinin son buldu?u ve günün birinde gene devlete büyük bir s?k?nt? ç?karmaya uygun bulunan bölgenin tamamen düzene sokuldu?u ve ortaya ç?kan isyan ve ihtilal hareketlerinin k?sa bir süre içerisinde tamamen ve Ermeni bozguncular?n örnek olacak ?ekilde sona erdirildi?ini bildiririm...”




1- Talori Bölgesi: Bkz. Cilt 14/Belge 3
2- Damadyan Mihran: ?stanbul’daki Kumkap? gösterilerinin yöneticilerindendir. Bu hareket sonunda arand???n? hissedince Atina’ya kaçm??, orada Fransa’dan gelen anar?istlerle i?birli?inde bulunarak yeniden ?skenderun yolu ile Türkiye’ye girmi? Sasun bölgesinde örgütlenerek. halk? isyana sevketmi?tir. “Damadyan Çetesi” ad? ile kurdu?u çete, bölgede anar?i ve terör yaratm??, 1892 y?l?nda Mu?’un Azim köyüne düzenledikleri bask?nda ?shak Çavu? ad?nda bir Türkü öldürmü?lerdir. 1893 y?l?nda çetesini geni?leten Damadyan çe?itli a?iretlere sald?r?lara geçmi? ve nihayet yap?lan askeri takip sonunda yaral? olarak ele geçirilmi?tir. ?stanbul’a gönderilen Damadyan daha sonra serbest b?rak?lm??t?r. Damadyan’?n, Fransa ile ve daha sonralar? Rusya ile temaslar? ortaya ç?km??t?r.
3- Hamparsun: (Takma ad? Murat) Damadyan’?n yak?n arkada??, i?birli?inde bulunan ki?i. Hemen hemen ayn? yollardan bölgeye gelerek Damadyan’?n ba?latt??? faaliyetleri yürütmü?tür, Talori isyan?n?n ve hareketlerinin hem haz?rlay?c?s? ve hem de eleba??s?d?r. Hamparsun’un da çe?itli ülkelerle temas? ortaya ç?kar?lm??t?r.
4- Kumkap? Olaylar?: 15 Temmuz 1 890’da ?stanbul’da Kumkap? semtinde ba?layan Ermeni hareketleridir. Nümayi? olarak ba?layan yürüyü?ler, giderek çat??malara dönü?mü?tür. Kumkap? olaylar?n?n gerçek amac? “Ermeniler aras?nda birli?i sa?lamak, Ermeni istekleri konusunda dünya kamuoyunun dikkatini çekmektir.
5- Bekran: Bkz, Cilt 14/Belge 11
6- Barkan A?ireti: Bitlis - Sasun bölgesinde bir a?iret. Kaynaklarda bazen Berkân olarak geçmektedir.


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskeri Mektûbî Kalemi

Mu?’da Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyetine yaz?lan 5 Eylül sene 310 (1310) tarihli
?ifreli telgrafnâmenin suretidir.

Talori cihetindeki e?k?yân?n bir daha emsâlinin zuhûruna kat’iyyen meydan kalm?yacak sûretde kahr u tedmîriyle bu hadise-i fesadiyyenin ?u birkaç gün zarf?nda ortadan kald?r?lmas? hakk?nda evvel ve âhir ?erefsâd?r olan irâde-i seniyye-i hilâfetpenâhî taraf-? safderîlerine tebli? olunmu?du. ?râdât-? sâdire-i mülûkânenin tamamiyle hüsn-i infâz?na bezl-i vüfur-? makderet buyrulmakda oldu?u meczûm ise de tedâbir-i müttehazenin âsâr-? fi’livyesine dâir vürûd etmekde olan telgrafnâmelerinde izâhât-? kâf’iyye olmayub emr ü ferman-? hümâyûn ise e?k?yây? merkûmenin f?rsat-? firar bulmaks?z?n mahv u itlâf?yla bu misillu hâdisât?n men’-i tekerrürü merkezinde bulundu?undan bu hâdisenin bidâyetinden beru hayyen ve meyyiten ne m?kdar ?akî tutulmu?dur ve büsbütün mahv edildikleri beyân olunan çeteler kaç ?akîden ibâret ayr?ca tutulan ve itlâf edilenlerin silahlar? hangi nevi’dendir ve kâmilen elde edilmi?midir ve m?kdarlar? nedir. Buralar?n?n ve’el-hâs?l bu meseledeki tedâbir-i müttehaza-i mü?îranelerinin envâ’-ü derecât?yla asâr-? fi’liyyesi neden ibâret bulundu?unun arz-? atabe-i ulyâ k?l?nmak üzere muvazzahan ve serî’an i?’âr ve bundan böyleki vuku’ât ile icrâ’ât-? devletlerinin âsâr-? fi’liyyesi hakk?nda dahî her gün bu tarafa ma’lûmât i’tâ buyrulmas? mütemennâd?r efendim.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 30

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

17 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Mu?’ta, Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Al?nan sonuçlar?n ve önlemlerin acele bildirilmesi

“Talori bölgesindeki e?k?yan?n, bir daha bu örnekte bir hareketin olu?mas?na yer vermeyecek ?ekilde, etkisiz duruma getirilmesiyle bu isyan ve bozgunculuk olaylar?n?n bir kaç gün içerisinde ortadan kald?r?lmas? hakk?nda Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? taraf?n?za bildirilmi?ti.

En iyi niyetler ve büyük bir ileri görü?lülükle Yüce Buyru?un uygulanmakta oldu?u anla??lm?? ise de gelen telgraflarda al?nan önlemlerin fiili sonuçlar? hakk?nda kesin aç?klamalar yoktur.

Yüce Padi?ah Buyru?u ise ad? geçen e?k?yan?n kaçma f?rsat? bulmaks?z?n etkisiz duruma getirilmesiyle bu gibi olaylar?n tekrar?n?n önlenmesi noktas?nda toplanmaktad?r.

Bu sebeplerle:
Aç?klanan olaylar?n ba?lang?c?ndan itibaren sa? veya ölü olarak ne kadar e?k?yan?n ele geçirildi?inin, belirtilen çetelerin kaç ki?i olduklar?n?n, tutuklanan ve etkisiz duruma getirilen çetelerin görü? ve güçlerinin, tamam?n?n ele geçirilip geçirilemedi?inin ve miktarlar?n?n, bölgenin ve sonuç olarak Mü?iriyyetin bu mesele üzerinde ald??? önlemlerin derece ve niteliklerinin ve fiili sonuçlar?n?n nelerden ibaret bulundu?unun Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulmak üzere ayr?nt?l? bir ?ekilde ve çok acele gönderilmesini bundan sonra, benzeri olaylar ile uygulamalar?n?z ve sonuçlar? hakk?nda da her gün taraf?m?za bilgi vermenizi rica ederiz efendim...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektûbî Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i Celîlesinden vârid olan 5 Eylül sene 310 (1310) tarihli ?ifreli telgrafnâmenin suretidir.

Di?er telgrafnâme-i âcizemle arz oldu?u vechile Talori ve Mu? havâlisinin asâyi?i sâye-i tevfîkat-vâye-i Hazret-i Pâdi?âhîde matlûb-? âlî dâiresine irca’ ve ba’demâ ittihaz olunacak tedâbîr-i askeriyye için icab eden kumandanl?klara tebligât-? lâzime ifâ ve Bitlis Vilâyeti mürettebât?na berâ-y? ihtiyat bir taburla iki da? topu ilâve olunmu? ve buralarca askerlik nokta-i nazar?ndan yap?lacak ba?ka bir?ey kalmam?? oldu?undan ehemmiyet-i ma’lûmeleri hasebiyle mürettebâtlar?n?n tûl-i müddet tenkîsi câiz olmayan Erzurum ve Erzincan ve Harput mevki’lerinden celb olunmu?dur. Üç tabur piyâdenin Mu?’da idârelerince çekilen mü?kilât-? fevka’l-âde hasbe’l-iklîm bir iki günden beri da?lar?na kar ya?an Mu? ve havâlisinde asâkir-i ?âhâne pek ziyâde kanl?basur ve bu gibi hastal?klara u?rad???ndan dolay? bunlar?n mevâki’i sâb?kalar?na i’âdesi lüzûm-? kat’îsi tahakkuk etmi?dir. Bu bâbda istihsâl buyrulacak irâde-i seniyye-i Hilâfetpenâhînin i?‘âr buyrulmas? ?iddetle intizâr olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 31

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

17 Eylül 1894
Kimden: Dördüncü ordu Mü?iriyyetinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Talori ve Mu? bölgelerinde al?nan önlemler ve baz? birliklerin yerlerine iadesi iste?i

“Di?er telgraflar?mda da arz olundu?u ?ekilde Talori ve Mu? bölgelerinde asayi? Yüce Padi?ah Hazretlerinin istekleri do?rultusunda eski durumuna getirilmi?tir. Ve bundan sonra askeri bak?mdan al?nacak önlemler için ilgili kumandanlara gereken emirler verilmi?tir.

Bitlis Vilayetindeki kuvvet bir tabur ve iki da? topu ile güçlendirilmi?tir. Bölgede askeri aç?dan yapacak bin ?ey kalmad???ndan ve bilinen önemleri bak?m?ndan bulunduklar? yerden uzun bir süre ayr?lmalar? do?ru olmayan Erzurum, Erzincan ve Harput’tan getirtilen üç piyade taburunun Mu?’ta bar?nd?r?lmas?ndaki ola?anüstü zorluklara ek olarak iklim ?artlar?n?n a??rl??? ve iki günden beri da?lar?na kar ya?an Mu? bölgesindeki birliklerin “Kanl? basur” ve benzeri hastal?klara u?ramalar? bunlar?n yerlerine iadelerini zorunlu k?lmaktad?r.

Bu hususta Yüce Padi?ah Hazretlerinden al?nacak Buyru?un bildirilmesi önemle beklenmektedir...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i Celilesinden mevrud 6 Eylül sene 310 (1310) tarihli telgrafnâme suretidir.

C. 5 Eylül sene 310 (1310). Talori maddesine dâir izâhat-? kâfiyeyi muhtevî 4 Eylül sene 310(1310) tarihli telgrafnâme-i âcizîde arz olundu?u vechile hâdisenin bidâyetinden nihâyetine kadar müsellah olarak asâkir-i ?âhâneye tesâdüf ve te?hîr-i silah eden ve be?er alt??ar yüz raddelerinde bulunan müfsidlerin hemen sülüsân? itlâf ve nefs-i Talori mahallelerinde ve mazgall? hânelerinde müdâfa’aya k?yâm eden k?rkar elli?er raddelerinde bir-kaç çete dahî kâmilen mahv edilmi?dir. ?u halde e?k?yân?n telefât? bine karîbdir. Bir ma?ara derûnunda der-dest edilen re’îs-i fesâd ile ayenesi on bin ki?iden ibaretdir. Bunlar da tahkikât-? evveliyeleri al?nd?kdan sonra Mu? Hükümetine teslim olunmu?dur. Esasen üç binden ibaret olan e?k?yan?n eli silah tutanlar? kaval ve yaln?z re’îsleri biridan tüfenkiyle müsellah olup sarp dereler içine dü?erek zâyi’ olan ve k?r?landan mâ’dâ toplan?lan üç yüz kadar esliha dahî Mu? Redif deppoyuna teslim etdirilmi? cevânib-i enba’as? S?yan ve Sason a?âyiri ile mahdud ve on dört sâ’at imtidâd?nda bulunan Talori vâdisinin 23 A?ustos sene 310 (1310) tarihinden i’tibâren her taraf? ke?f ve taharrî olunarak hiçbir eser-i ?ekâvet kalmad??? tahakkuk etmi?dir. Yaln?z vaktiyle da? ba?lar?na çekilmi? ve bu kere zaruret-i fevka’l-‘âde sâikas?yla köylerine avdet eden nisvân ve s?byân ve silahs?z acezeye ili?ik edilmemektedir. ?u halde Talori ve hayalisine Ermeni ?ekâveti kökünden mahv edilip ba’demâ askerlik noktas?ndan yap?lacak tedbir ise di?er telgnafnâme-i âcizi ile arz olundu?u vechile ekserî mahalleleri sûret-i dâimede kar alt?nda bulunan ve ?imdi yeniden kar ya?maya ba?layan bu havâlide çad?r alt?nda bulunan asâkir-i ?âhânenin mübtelâ oldu?u rapor ile bildirilen dizanteri ve kanl? basur hastal?klar? kesb-i tevessü etmezden mahal-i sâb?kalar?na i’âdesi hakk?nda istihsâl buyrulacak irâde-i seniyyenin emr ü i?’âr? tekrar arz olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 32

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

18 Eylül 1894
Kimden: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Askeri Harekât sonuçlar?n?n yeniden sunulmas? ile askeri birliklerin yerlerine iadesi iste?i

“C. 17 Eylül 1894

Talori konusuyla ilgili yeterli aç?klamalar? kapsayan 16 Eylül 1894 tarihli telgraf?m?zda arz olundu?u gibi olay?n ba?lang?c?ndan sonuna kadar askeri birliklere sald?ran ve ate? eden 500-600 kadar asi ve bozguncunun üçte ikisi ile Talori köyü mahallelerindeki korunakl? evlere gizlenerek savunmaya geçen 40’ar, 50’?er ki?ilik e?k?ya çetelerinin tamam? etkisiz duruma getirilmi?tir. Bu durumda etkisiz k?l?nan e?k?ya say?s? bin dolaylar?ndad?r.

Bir ma?ara içerisinde yakalanan e?k?ya reisi ve arkada?lar? on bir ki?iden ibarettir. Bunlarda ilk soru?turmalar? yap?ld?ktan sonra Mu?’taki idarecilere teslim edilmi?tir.

Gerçekte üç bin ki?i olan e?k?yan?n tamam? “Kaval” ve yaln?z reisleri “Biridan” tüfekleriyle silahl? olup, bunlardan birço?u sarp dereler içerisine dü?erek yok ve k?r?lm??lard?r. Toplanan 300 kadar silah da Mu? Redif deposuna teslim edilmi?tir.

Dört taraf? “S?yan” ve “Sason” a?iretleriyle çevrilmi? ve on dört saatlik bir alanda bulunan Talori Vadisinin 4 Eylül 1894 tarihinde ba?layarak her taraf?nda yap?lan ke?if ve ara?t?rmalarda hiçbir isyan ve bozgunculuk eserinin kalmad??? anla??lm??t?r. Yaln?z daha önce da? ba?lar?na çekilmi? ve bu kez ola?anüstü zorunluluklar nedeniyle köylerine dönen kad?n, çocuk ve silahs?z ihtiyarlara rastlanmaktad?r.

Bu durumda Talori ve bölgesinde Ermeni isyan ve anar?isi kökünden temizlenmi? olup askerlik aç?s?ndan al?nacak önlemler ise di?er telgraf?mda arz olundu?u gibi büyük ço?unlu?u ile mahalleleri kar alt?nda bulunan ve ?imdide yeniden kar ya?maya ba?layan bu bölgede çad?r alt?nda bulunan askeri birliklerin, tutulmu? olduklar? raporla belirlenen “dizanteri” ve “kanl? basur” hastal?klar? yay?lmadan yerlerine iadeleri hakk?nda al?nacak Yüce Padi?ah Müsaadesinin bildirilmesi tekrar arz olunur...”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektûbî Kalemi

Mu?‘da Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinden vârid olan 7 Eylül sene 310 (1310) tarihli ?ifreli telgrafnâmenin halli suretidir.

6 Eylül sene 310 (1310). Sâye-i Hazret-i Pâdi?âhîde buraca A?ustos’un yirmi dördüncü bugüne kadar muhill-i asâyi? bir hal kalmad? evvelce arz olundu?u gibi a?âirin ahâlî-i gayr-? müslime vesâireye hücum eylemek tasavvurunda bulunmad?klar? tahkîkât-? vâk?’adan müstebân olmu?dur. Ma’-mâfih her dürlü ihtimâlâta kar?? bir tedbîr-i ihtiyâtî olmak üzere ber-mûceb-i emr ü i?‘âr îcâb edenlere vesâyâ ve tebligât-? ?edîde ifâ k?l?nd??? ma ‘rûzdur. Ferman.



Vak?f Ar?ivi

Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 33

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

19 Eylül 1894
Kimden: Mu?’ta, Dördüncü Ordu Kumandan? Mare?al Zeki Pa?a Hazretlerinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Bölgede asayi?i bozan bir durumun bulunmad???

“C. 18 Eylül 1894

Yüce Padi?ah Hazretlerinin sayesinde burada A?ustos ay?n?n yirmi dördüncü gününden bugüne kadar asayi?i bozan bir durumun bulunmad??? gibi daha önce arz olundu?u üzere a?iretlerin Müslüman olmayan halka sald?rmak gibi bir dü?üncelerinin de do?rulanmad??? yap?lan ara?t?rma ve soru?turmalardan anla??lm??t?r.

Ancak her türlü ihtimale kar?? önleyici önlemlerin al?nmas? için ilgililere gereken emirler verilmi?tir. Arz olunur, emirleriniz...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyetine yaz?lan 7-8 Eylül 310 (1310) tarihli ?ifreli
telgrafnâmenin suretidir.

Erkân-? Harbiyye. Talori ve Mu? havâlisinin asâyi?-i matlûb-i âlî dâiresine irca’ olunmas?na mebnî Erzurum ve Erzincan ve Harput mevkilerinden evvelce celb edilmi? olan üç taburun has be’l-mevsim mevki’lerine i’âdeleri hakk?ndaki 5 Eylül 310 (1310) tarihli ?ifreli telgrafnâmeleri üzerine keyfiyyet ata-be-i ulyâ-y? mülûkâneye arz ile lede’l-istîzân mezkûr üç taburun yerine bir kuvve-i kâfiye ikame olunmaks?z?n mevâki’-i sâb?kas?na i’âclesi takdirinde havâli-i merkûmede e?k?yân?n yine harekât-? asâyi??ikenâne icrâs?na tasaddî eylemeleri melhûz oldu?una ve Bitlis Vilayeti vâlisi Tahsin Pa?a Hazretlerinin bu bâbda atabe-i ulyâya evvel ve âhir vâki’ olan ma’rûzât? oralarda kule in?âs? gibi ve sâir türlü tedâbir-i askeriyye ittihâz? lüzûmunu mü’eyyed bulundu?una mebnî hem e?k?yâ taraf?ndan be-tekrâr hâlât-? ?ekavetkârâne îkâ’? misillü zuhuru bi’t-tabi’ câiz olmayan bir uygunsuzlu?a mahal kalmamak hem de ma’rru’z-zikr üç tabur asâkir-i ?âhânenin te’sîrât-? bürûdetten vikayeleri imkân? istihsal edilmi? olmak için asâkir-i merkumenin ikâmetlerine mahsûs olanak bir mü?tâ in?âsiyle ?imdilik orada b?rak?lmas? ve ba’de bunlar mevâki’-i sâb?kalar?na i’âde olunmak üzere evvel emirde nerelere ne m?kdar asker ikamesi laz?m gelece?inin mes’ûliyyeti taraf-? devletlerine râci’ olmak üzere savb-? sâmîlerinden isti’lâmiyle icab-? hâlin arz ve istîzân k?l?nmas? hususuna irâde-i seniyye-i mülûkâne ?erefmüte’allik buyrulma?la ber-mantûk-? emr ü fermân-ü ferman-? hümâyûn muktezâs?n?n âcilen inbâs? tavsiye olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 34

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

20 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Üç taburun yerlerine yeterli kuvvet konulmad?kça iade edilmemeleri

“Kurmay Ba?kanl???:

Talori ve Mu? bölgesinde asayi?in arzu edilen ?ekilde eski duruma getirilmesi sonucu Erzurum, Erzincan ve Harput’tan bölgeye getirtilen üç taburun mevsim sebebiyle yerlerine iadesi hakk?ndaki 17 Eylül 1894 tarihli telgraf?n?z müsaade al?nmas? için Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulmu?tur.

Ad? geçen üç taburun yerine yeterli kuvvet konulmad?kça bulunduklar? eski yerlerine iadesi durumunda e?k?yan?n yine asayi?i bozucu hareketlere giri?melerinin beklendi?i ve Bitlis Valisi Tahsin Pa?a’n?n Yüce Padi?ah Hazretlerine bu konuda daha önce ayn? beklentiyi belirten ve önlem olmak üzere bölgede kule in?aat? gibi benzeri askeri faaliyetlerin yap?lmas? hususundaki ba?vurularda bulunmas? sonucunda:

Hem e?k?ya taraf?ndan isyan ve bozgunculuk gibi ortaya ç?kmas? kabul edilemeyecek uygunsuzluklara yer vermemek hem de ad? geçen taburlar?n so?uktan korunmalar?n? sa?lamak amac?yla bu taburlar?n kalabilecekleri k??lalar?n yap?larak orada kalmalar? ve daha sonra bunlar?n eski yerlerine iadeleri sorumlulu?unun size ait olmak üzere ba?lang?çta nerelere ve ne miktar asker gönderilmesi gerekti?inin bildirilmesinin Yüce Makam?n Buyruklar?ndan oldu?u gere?inin acele yap?larak sonucun bildirilmesi tavsiye olunur...”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektûbî Kalemi 2460

Mâbeyn-i Hümâyûn Ba?kitâbet-i Celilesinden mevrûd 20 Rebi’ul-evvel 312 (1312), 8 Eylül sene 310 (1310) tarihli tezkere-i hususiyye suretidir.

Talori cihetinde itlâf edilen e?k?yân?n ve bunlar?n elde edilen eslihas?n?n m?kdarlar?yla bu bâbda tafsîlâta ve Talori havâlisince Ermeni ?ekaveti kökünden mahv edildi?i ifâdesine dâir Dördüncü ordu Mü?iri Pa?a Hazretlerinden bu kere cevâben mevrûd telgrafnâmenin münderecât? hali 19 Rebi’ul-evvel sene 312(1312) tarihli tezkere-i hususiyye-i seraskerîleri lede’l’arz manzûr-? âlî oldu. E?k?yây? merkumenin gasb ve gâret ve hetk-i ?rz ve nâmus yolunda ve geçende arz-? atabe-i ulyâ k?l?nm?? oldu?u üzere ahâlî-i müslimeden ba’z?s?n?n bat?nlar?m barutla bi’l-imlâ berhevâ etmek suretiyle ve suveri sâire ile îkâ’ etmi? olduklar? bi’l-cümle harekât-? mel’anetkârâne hakk?nda tafsîlât-? mükemmele i’tâs? hususunu dahî mü?iriyyet-i mü?ârün-i leyhâya tebli?iyle al?nacak cevâb?n hâk-? pây-? ?âhâneye arz ve i?’âr? muktezâ-y? irâde-i seniyye-i cenâb-? hilâfetpenâhî olma?la olbâbda.

(Mantûk-? âlîsi 9 Eylül sene 310 (1310) tarihde Dördüncü Ordu Mü?irine tebli? olunmu?dur.)



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 35

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri 2460

Özel Tezkere

21 Eylül 1894
Kimden: Saray Ba?kâtipli?inden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Ermenilerin eylem ve harekâtlar? hakk?nda ayr?nt?l? bilgi istenmesi

“Talori bölgesinde etkisiz k?l?nan e?k?yan?n ve bunlardan elde edilen silahlar?n miktarlar?yla, bölgede Ermeni isyan ve anar?isinin tamamen ortadan kald?r?ld???na ili?kin Dördüncü Ordu Mü?iri (Mare?al) Pa?a Hazretlerinden al?nan ?ifreli telgraf çözülerek 20 Eylül 1894 tarihli özel tezkerenizle bildirilmi? ve Yüce Makama sunulmu?tur.

An?lan e?k?yan?n gasp,ya?ma, ?rza geçme ve namusa sald?r? ?eklindeki eylemleriyle geçende Yüce Makama sunuldu?u üzere, Müslüman halk?n kar?nlar?na barut doldurarak havaya uçurma ve benzeri ?ekilde lânetle an?lacak harekâtlar? hakk?nda bütün ayr?nt?lar? kapsayan bilgilerin gönderilmesi hususunun ad? geçen Mü?iriyyetten istenerek al?nacak cevab?n Yüce Makama sunulmak üzere gönderilmesi Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? gere?i oldu?u...



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zart 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Mu?’da Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iri Pa?a Hazretlerine yaz?lan 9 Eylül 310 (1310) tarihli ?ifreli telgrafnâme-i âlî-i hazret-i Seraskeri suretidir.

Talori cânibinde itlâf edilen e?k?yan?n ve bunlar?n elde edilen eslihas?n?n m?kdarlar?yla bu bâbda tafsîlât ve Talori havâlisince Ermeni ?ekâveti kökünden mahv edildi?i ifâdesine dâir vârid olan telgrafnâmeleri üzerine keyfiyyet atabe-i ulyâ-y? mülûkâneye arz olunmu?du. Bugün Mâbeyn-i Hümâyûn Ba?kitâbet-i Celîlesinden vârid olan tekzere-i hususiyyede e?k?yây? merkumenin gasb ve gâret ve hetk-i ?rz u nâmus yolunda ve geçende arz-? atabe-i ulyâ k?l?nm?? oldu?u üzere ahâlî-i müslimeden ba’z?s?n?n bat?nlar?n? barutla bi‘l-imlâ berhevâ etmek suretiyle ve suver-i zâire ile ikâ’etmi? olduklar? bi’l-cümle harekât-? mel’anetkârâne hakk?nda tafsilât-? mükemmele i‘tâs? hususunun dahî savb-? mü?îrânelerine tebli?iyle al?nacak cevab?n hâk-? pây-? ?âhâneye arz u i?‘âr? muktezâ-y? irâde-i seniyye-i cenâb-? hilâfetpenâhîden bulundu?u i?‘âr buyrulma?la arz-? hâk-? pây-? âlî k?l?nmak üzere ber-mantûk-? emr ü irâde-i seniyye-i mülûkâne bu bâbda serî’an tafsîlât-? mükemmele i’tâ buyrulmas?.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 36

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

21 Eylül 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Ermenilerin eylem ve harekâtlar? hakk?nda bilgi istenmesi

“Talori bölgesinde etkisiz k?l?nan e?k?yan?n ve bunlardan elde edilen silahlar?n miktarlar?yla, bölgede Ermeni isyan ve anar?isinin tamamen ortadan kald?r?ld???na ili?kin telgraf?n?z Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulmu?tu.

Bugün Saray Ba?kâtipli?inden gelen özel tezkerede an?lan e?k?yan?n gasp, ya?ma, ?rza geçme ve namusa sald?r? ?eklindeki eylemleriyle geçende Yüce Makama sunulan Müslüman halk?n kar?nlar?na barut doldurarak havaya uçurma ve benzeri ?ekilde lânetle an?lacak harekâtlar? hakk?nda bütün ayr?nt?l? bilgilerin tam ve mükemmel bir ?ekilde toplan?p gönderilmesi için Mü?iriyyetinize gereken tebligat?n yap?larak al?nacak cevab?n Yüce Makama sunulmak üzere gönderilmesinin Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? oldu?u bildirilmi?tir. Buyruk do?rultusunda gere?inin en mükemmel ve ayr?nt?l? ?ekilde yerine getirilmesi…”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Mu?’da Dördüncü Ordu-yu Hümâyun Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinden vârid olan 9 Eylül sene 310 (1310) tarihli ve ?ifreli telgrafnâmenin halli suretidir.

Evvel ve âhir arz olundu?u vechile sâye-i hazret-i pâdi?âhîde Mu? ve havâlisinde asâyi? tamamiyle takrir ve te‘min k?l?narak ortada mugâyir-i r?zâ-y? âlî hiçbir hâl kalmad???ndan, Ermenisi çok olan mahallerden olan Bulan?k ve Varto ve H?n?s cihetlerini devr ü teftî? ederek tahakkuk edecek hâle göre tedâbîr-i lâzime ittihâz olunarak ve o civarlarda bulunan Hamidiye ümera ve zâb?tân?na bu bâbda tebligât-? lâzi-me ifâ k?l?nmak üzere o cihetlere hareket k?l?nd??? ve emr-i âlî dâverîlerinin H?n?s telgrafhânesi vas?tas?yla i?’âr buyurulmas? arz olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 37

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

21 Eylül 1894
Kimden: Mu?’ta, Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: ?syan bölgesinde son durum

“Çe?itli tarihlerde arz olundu?u ?ekilde; Mu? ve bölgesinde asayi? tamamen sa?lan?p, güvenlik alt?na al?narak, devlete kar?? hiçbir ayaklanma izi kalmam??t?r.

Ermeni nüfusu çok olan Bulan?k[1], Varto[2] ve H?n?s bölgelerinde denetlemede bulunarak ortaya ç?kacak duruma göre gerekli önlemleri almak ve Hamidiye Alaylar?n?n komutan ve subaylar?na uygulamalar? ile ili?kin emirleri vermek için aç?klanan bölgeye hareket edildi?ini, Yüce Emirlerin H?n?s telgrafhanesi arac?l??? ile bildirilmesi arz olunur...”




1- Bulan?k: Mu? bölgesinde ilçe
2- Varto: Do?u Anadolu bölgesinde, yukar? Murat-Van gölü bölümünde. Mu? iline ba?l? ilçe. Çok eski bir yerle?im yeridir. Ermeni isyan ve hareketlerinin Rus i?gal alanlar?n?n tarihi birçok olaylar? bu ilçede geçer.



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Erzurum’da Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinden 13 Eylül sene 310
(1310) tarihli ?ifreli telgrafnâme halli suretidir.

C. 9 Eylül sene 310 (1310) Erkân-? Harbiyye. Evvel ve âhir arz olundu?u vechile sâye-i kudred-vâye-i Hazret-i Pâdi?âhîde Mu? ve Talori havâlisi Ermenileri bir daha ba? gösteremiyecek suretde kahr ve tedmîr olunarak asâyi?-i mahallî tamamiyle i’âde edilmi?dir. Bitlis Vilâyeti mürettebât? m?kdar-? kâfi asker ilavesiyle tezyîd k?l?nm?? oldu?undan ba?ka hîn-i iktizâde Mu?’a civar olan mevâki’-i askeriyyeden seyr-i serî ile bir kuvve-i askeriyyenin sevki dahî taht-? imkândad?r, ehemmiyet-i mevki’iyyeleri ma’lum olan Erzurum ve Erzincan ve Harput mürettebât?ndan üç tabur piyâde bu k?? ol havâlide peri?an olmamak ve sâye-i ?âhânede k??lalar?nda ta’lîm ve terbiye-i askeriyyeleri ile i?tigâl eylemek üzere mevâki’-i sâb?kalar?na i’âde olunmazdan evvel be-tekrâr bir hâl-i ?ekavetin zuhûruna mahal kalmamak hususunda bir tedbîr-i ihtiyâtî olmak üzere mezkûr taburlar?n Mu?‘a müteveccih tarîkler üzerinde nukât-? mütevess?adan ma’dûd olan Ralo (?) ve Tercan ve H?n?s mevki’lerinde ?itân?n hulûlüne kadar bir müddet-i muvakkata ikame edildikten sonra mahâl-i sâb?kalar?na i’âdeleri münâsib gibi mütâla’a k?l?nmakda ise de icrâ-y? icab? merhûn-? irâde-i dâverileridir. Olbâbda.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 38

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

25 Eylül 1894
Kimden: Erzurum’da, Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Üç taburun yerlerine iadesi

“C. 21 Eylül 1894 Kurmay Ba?kanl???

Çe?itli tarihlerde arz olundu?u ?ekilde Mu? ve Talori bölgesi Ermenileri bir daha ba? kald?ramayacak ?ekilde etkisiz k?l?narak yerel asayi? tamamen sa?lanm?? bulunmaktad?r.

Bitlis’teki kuvvetler yeterli asker ilavesiyle güçlendirilmi?lerdir. Bundan ba?ka zorunlu durumlarda Mu? çevresindeki askeri birliklerin bulunduklar? yerlerden süratle istenilen yere gönderilmesi imkân? vard?r.

Çok önemli konumda olan Erzurum, Erzincan ve Harput’tan bölgeye getirtilmi? olan üç piyade taburunun bu k?? peri?an olmamalar? ve Padi?ah?m?z sayesinde k??? k??lalar?nda, askeri e?itim ve ö?retimle geçirmek üzere yerlerine iade edilmelerinden önce isyan, anar?i ve bozgunculu?un tekrar ortaya ç?kmas?na engel olunmas? için önleyici bir önlem olmak bak?m?ndan ad? geçen taburlar?n Mu?’a giden yollar üzerinde geni? alanlara sahip Ralo[1], Tercan[2] ve H?n?s[3]’da k?? mevsiminin sonuna kadar bar?nd?r?larak, yerlerine iadesi uygun görülmü?se de bu husustaki uygulama Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar?na ba?l? bulunmaktad?r...”




1- Ralo: Talori bölgesi köylerindendir.
2- Tercan ilçesi: Eski ad? “Mamahatun” Do?u Anadolu’da, yukar? F?rat bölgesinde, Erzincan iline ba?l? bir ilçedir.
3- H?n?s ilçesi: Do?u Anadolu’da yukar? Murat bölümünde Erzurum’a ba?l? bir ilçedir. H?n?s çay? ilçe içinden geçer. Güneyde Murat suyuna kat?l?r.


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Erzurum’da Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinden mevrûd 14 Eylül sene 310 (1310) tarihli ?ifreli telgrafnâmenin halli suretidir.

9 Eylülsene 310 (1310) di?er telgrafnâme-i âciziyle arz olundu?u vechile Talori ve havâlisinde Ermeni fesedesi Güligüzan karyesinde mukim üç dört hâne ?slam muhadderât?n?n bir sûret-i fecî’ânede ?rzlar?n? pâymâl ile itlâf ve zükûrunun dahi bo?azlar?na haç takarak katl eyledikleri harekât-? askeriyye esnas?nda müfreze-i mürettebe kumandan? Miralay Tevfik Bey’le Genç Mutasarr?f? ?brahim Pa?a’n?n karye-i mezkûreye muvâsalatlar?nda icrâ eyledikleri tahkikata müstenid olarak taraf-? âcizâneme mü?tereken i’tâ eyledikleri rapordan ve mu’ahharen olunan taharriyyâtda mezkûr hânelerin esasen mahv edilmi? ve ahâlî-i ?slâmiyyeden hiçbirisinin ortada nam ve ni?an? kalmam?? oldu?u anla??lm??d?r. Asâkir-i ?âhânenin Mu?‘dan hareket etmezden evvel ve Andok da??ndaki Ermeni cemiyetinin Bikran a?ireti üzerine vukû’ bulan hücûm ve iktihamlar?nda hayyen der-dest ettikleri rü’esâ-y? a?iret’den Ömer A?a’n?n birâder-zâdesi Hac?‘n?n karn?n? barutla imlâ ederek ber-hevâ ettikleri kezâlik mezkûr rapor münderecât?ndan ve a?îret-i mezkûre efrâdiyle sair icab edenlerden icrâ edilen tahkikat ile rehîn-i mertebe-i sübût olmu?dur. ??bu e?k?yây? mel’ûnenin esasen fikirleri hem-civârlar? olan ?slâm mahv ve telef etdikden sonra ?ngiltere ve düvel-i sâirenin i’ânesiyle bir ernâret-i müstakille te?kilinden ibaret idü?i evvelce arz olundu?u cihetle bir ma?ara derûnunda hayyen der-dest edilen re’îs-i fesâd ve Murad nâm?n? tak?nm?? Hamparsun ile avenesinin tahkikat-? evveliyyelerindeki ikrar ve i’tiraflar?yla sâbitdir, Ahâlî-i ?slâmiyyeye süret-i ma’rüza üzere icrâ eyledikleni mezâlime delâlet eden husûsâtdan biri de merkum Hamparsun’un üzerinde tutulan evrâk-? muz?rra aras?nda Talori’li Ohannes nâm?nda bininin Murad’a gönderdi?i mektupda oni ki günden beri muzaffer idik fakat bugün asker her taraf?m?z? sard? bizi k?l?çtan geçiriyorlar âk?betimiz ne olaca?? ma’lûm de?ildir. F?kras?ndaki on iki günden beri muzafferiz cümlesidir. Bunlar üzerine bidâyeten sevk edilip ve Andok da?? kar??s?nda ?inik-i Zimal karyelerine ikame edilmi? olan iki bölük asâkir-i ?ahaneyi sizin yeriniz ?am’d?r oraya gidin bu yerler bizimdir gibi sözlerle tahkirâta ve l-‘?yâz-? bi’l-lâh din-i mübîne alanen sebb ve ?etm fezâhat?na mütecâsir olduklar? on sekiz seneden beri devlete vergi vermeyip içlerine hiçbir hükümet me’murunu kabul etmiyerek nâdiren giden jandarma efrâd ve zâb?tân?n? ve yahud me’mûrîn-i mülkiyeyi tard ve hatta darb eyledikleri ve Diyarbekir ve Lice taraflar?nda Mu? havâlisine âmed ve ?üd eden ahâlî-i ?slâmiyyeyi tahrîr ve iz‘âc ve yaln?zca gidip gelenleri itlâf eyledikleri ve buna mümâsil birçok harekât-? mahalliyede bu ahvâle müteferri’ olarak mevcud olan ma’lumât-? resmiyyeden müstebân olmu?dur. El-hâs?l bu hâinler a’mâl-i mefsedetkârânelerine ötedenberi sa’y ve bu kere (?ifre...) bir sûretde ba?lam?? idiyseler de sâye-i hudret-vâye-i Hazret-i Pâdi?âhîde bir daha ba? kald?ram?yacak sûretde kahr ve te’dîb ve emsâl-i sâiresine dahi ibret-i mü’essire irâ’e edilmi? oldu?u ma’rûzdur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 39

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

26 Eylül 1894
Kimden: Erzurum’da, Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Ermenilerin Müslüman halka yapt?klar? i?kence ve eylemler

“21 Eylül 1894 tarihli telgraf?mla arz olundu?u gibi Talori ve bölgesinde Ermeni bozguncular?n?n Güligüzan köyünde üç-dört Müslüman evine sald?rarak burada bulunan Müslüman kad?nlar?n ?rzlar?na geçtikten sonra yok ettikleri ve erkeklerinin bo?azlar?na haç takarak öldürdükleri askeri harekât s?ras?nda Müfreze Kumandan? Albay Tevfik Beyle, Genç Mutasarr?f? ?brahim Pa?a’n?n ad? geçen köye geldiklerinde yapm?? olduklar? soru?turmaya dayanarak bana gönderdikleri ortak rapordan ve daha sonra yap?lan ara?t?rmalarda bu evlerin tamamen yak?l?p, yok edilmi? ve ?slam halk?ndan hiçbirinin izi dahi kalmam?? oldu?undan anla??lm??t?r.

Askeri kuvvetlerin Mu?’tan hareketinden önce Anduk Da??ndaki Ermeni toplulu?unun Bikran A?ireti üzerine sald?r?lar? s?ras?nda sa? olarak ele geçirdikleri a?iret reisi Ömer A?a’n?n karde?inin o?lu Hac?n?n karn?n? barutla doldurarak havaya uçurduklar? aç?klanan rapor kapsam?nda yer almakta ve ad? geçen a?iret fertlerinin ifadeleriyle, gereken yerlerde yap?lan ara?t?rmalarla kan?tlanm?? bulunmaktad?r.

Gerçekte bu hain e?k?yan?n dü?üncesi: çevrelerindeki ?slam halk? yok ettikten sonra ?ngiltere ve di?er devletlerin yard?mlar?yla ba??ms?z bir beylik kurmak oldu?u, daha önce arz olundu?u üzere bir ma?ara içerisinde sa? olarak yakalanan isyan?n ve anar?inin ba?? Murat takma adl? Hamparsun’un ve arkada?lar?n?n ilk soru?turmalar?ndaki ikrar ve itiraflar?yla do?rulanm??t?r.

Ermenilerin ?slam halka yapt?klar? i?kence ve zulümleri gösteren hususlardan biri de ad? geçen Hamparsun’un üzerinde ele geçirilen h?yanet belgeleri aras?nda “Talori’li Ohannes” ad?ndaki birinin gönderdi?i mektuptaki “On iki günden beri muzaffer idik, fakat bugün asker her taraf?m?z? sard?, bizi k?l?çtan geçiriyorlar, sonumuzun ne olaca?? belli de?ildir...” bölümündeki “On iki günden beri muzafferdik” cümlesidir. Gerçekte bunlar üzerine ba?lang?çta gönderilen ve Anduk Da??n?n kar??s?ndaki ?inik ve Zimal köylerine yerle?tirilmi? olan iki bölük kuvvetindeki askeri birli?e “...Sizin yeriniz ?am’d?r, oraya gidin. Bu yerler bizimdir...” gibi k??k?rt?c? sözler ve el ve kol i?aretleriyle dine, devlete ve Müslümanl??a yapt?klar? hakaretler ve küfürlerdir.

On sekiz y?ldan beri devlete vergi vermeyen, içlerine hiçbir hükümet memuru sokmayan, ara s?ra giden jandarma er ve subaylar?na ve memurlara sald?ran, Diyarbak?r-Lice bölgelerinden Mu? Bölgesine gelip giden Müslüman halka hakaret eden, rahats?z eden, soyan ve öldüren ve buna benzer haince hareketlere giri?en bu Ermeni e?k?yas? oldu?u olaylar?n ara?t?r?l?p, soru?turulmas?ndan, yerel yönetimlerde bu konuda mevcut olan resmi bilgi ve belgelerden aç?kça anla??lmaktad?r.

K?saca bu hainler eskiden beri anar?i ve bozgunculuk davran?? ve hareketlerine devam ederken bu kez silahl? bir surette isyana kalk??m??larsa da Yüce Padi?ah Hazretlerinin güç ve sayesinde bir daha ba?kald?ramayacak ?ekilde ve di?erlerine örnek olacak biçimde etkisiz k?l?nm??lard?r. Arz olunur.”


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306.

Makâm-? Seraskerî Mektûbi Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i celîlesine 18 Eylül sene 310 (1310) tarihinde yaz?lan ?ifreli telgrafnâme suretidir.

Erkân-? Harbiyye.

Mu? Sanca??n?n ?inik ve Zimal ve Kelikhan karyelerindeki Ermeni mefsedeti mevki’lerini terk ile Sason ve Say?o (?) a?iretleri aras?na firar etmelerinden dolay? oralarda kalm?? hayvanât ve e?yadan firârîlerden nedâmet ve yerlerine avdet edenlere ait olanlar?n kendilerine verilmesi ve henüz avdet etmeyenlere nesâyih-i lâzime îfâ ve bir müddet ta’yin olunarak bu müddet zarf?nda geleceklerin hayvanât ve e?yas?n?n aynen i’tâs? ve müteferri’ât? hakk?ndaki Meclis-i Mahsus-? Vükelâ karar? Bitlis Vilâyetine lede’t-Tebli? firârîlerin avdeti için te?ebbüsât-? lâzimeye ibtidâr olunmu? ise de bunlara âit olup Bikranl? ve Bâdkânl? a?âyiri beyninde taksim olunmak istenilen hayvanât ve mevâ?inin a?âyirden istirdât ve teslimine ve men-‘ü hicrete kuvve-i zâb?tan?n adem-ü kifâyetine mebnî Kulp cihetinde asâkir-i ?âhâneden münâsib müfrezenin bulundurulmas? lüzumu cevaben i? ‘âr k?l?nd??? beyâniyle iktizâs?n?n müsâra’aten îfas? bâtezkere-i sâmiye izbâr buyrulma?la muktezâs?n?n ilâve-i mütâla’a-i devletleriyle sür’at-i i?’âr? tavsiye olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 40

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

30 Eylül 1894

Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Pi?manl?k duyan ve yerlerine dönen Ermenilere Hayvan ve mallar?n?n verilmesiyle güvenlik içinde ya?amalar?n?n sa?lanmas?

“Genel Kurmay:

Mu? Sanca??n?n ?inik, Zimal[1] ve Kelikhan[2] köylerindeki asi Ermenilerin yerlerini b?rakarak Sason ve ?ayso a?iretleri aras?na kaçmalar? sebebiyle oralarda kalm?? hayvan ve e?yalar?ndan pi?manl?k duyarak yerlerine dönenlere ait olanlar?n kendilerine verilmesi ve henüz dönmeyenlere gereken nasihat?n yap?larak ve bir süre belirtilerek bu süre içinde gelenlere de hayvan ve mallar?n?n aynen verilmesi ve baz? ayr?nt?lar hakk?nda “Meclis-i Mahsus-u Vükelâ”[3] karar? Bitlis Vilayetine bildirilmi?, kaçaklar?n dönmeleri için gereken giri?imlerde bulunulmu?tur.

Bitlis Vilayetinden gelen cevapta; asilere ait olan ve bo?ta kalan hayvanlar?n ve mallar?n Birkanl?[4] ve Badkânl?[5] a?iretleri aras?nda payla??lmak istendi?i bildirilmi?tir. Aç?klanan hayvan ve mallar?n a?iretlerden al?narak teslimine, Ermenilerin bölgeden göçlerine engel olunmas?na orada bulunan güvenlik kuvvetlerinin yeterli bulunmad??? anla??ld???ndan, gere?inin acele yerine getirilmesi ve Sedaret yaz?s? hakk?nda görü?lerinizin süratle bildirilmesi tavsiye olunur…”




1- Zimal A?ireti: Talori bölgesi a?iretlerinden
2- Kelikhan A?ireti: Murat suyu - Anduk Da? silsilesi aras?ndaki bölgedeki a?iretlerden
3- Meclis-i Mahsua-u Vükelâ: Özel bir komisyon gibi çal??an ve baz? Vekillerin (Naz?rlar?n) kat?ld??? Meclis, Hükümet içerisinde birkaç vekilin kat?ld??? Meclis (toplant?-komisyon)
4- Bekranl? A?ireti: Bkz. Cilt 14/Belge 11
5- Badgânl? A?ireti: Talori bölgesi a?iretlerinden


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306

Makâm-? Seraskerî Mektûbî Kalemi

Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i Celîlesinden mevrûd 19 Eylül sene 310 (1310) tarihli ?ifreli telgrafnâme halli suretidir.

C. 7 Eylül sene 310 (1310). Mu?’da ictima’ eden yar?m alay, Hamidiye Yirmi be?inci alaya mensubdur. Mezkûr alay nizamiyeden mansub bir kaymakam kumandas? alt?nda ictima’ etmi? ve bidâyet-i te?kilat olmak hasebiyle zabt u rabt?n hüsn-i husûlüne hizmet etmek üzere Haydaranl? a?ireti re‘isi ve arz olunan Yirmi be?inci alay kaymakam? Hüseyin Pa?a dahi beraber bulundurulmu?dur. Bunlardan ba?ka dört yüzba?? ile bir kâtib-i sânî ve sekiz mülaz?m bulundu?u ve her ne kadar üç yüz atl? ictima’ etmi? idiyse de e?k?yan?n kahr u tedmîrinde Hamidiye alaylar?n?n istihdam olunmamas? hakk?nda ?eref müte’allik burulan irâde-i seniyye hükm-i âlîsine imtisâlen yüz atl? mahallerine i’âde olundu?undan Mu?’da yaln?z iki yüz atl? kald??? arz olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 41

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

1 Ekim 1894
Kimden: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Mu?’ta toplanan Hamidiye Alay?

“C. 19 Eylül 1894
Mu?’ta toplanan yar?m Hamidiye Alay?, Yirmi be?inci Alaya ba?l?d?r.
Ad? geçen alay bir yarbay komutas? alt?nda toplanm??t?r. Ba?lang?çta örgütlenme disiplin ve düzen kurularak en iyi ?ekilde hizmet verilebilmesi için Haydaranl? A?ireti[1] Reisi ile yukar?da aç?klanan Yirmi be?inci Alaydan Yarbay Hüseyin Pa?a[2] birlikte bulundurulmu?, bunlardan ba?ka birlik dört yüzba??, bir ikinci katip ve sekiz te?menle güçlendirilmi?tir.

Üç yüz atl? toplanm??sa da e?k?yan?n etkisiz duruma getirilmesinde Hamidiye Alaylar?n?n kullan?lmamas?na ili?kin Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? do?rultusunda hareket edilmi?, ba?lang?çta üç yüz atl? toplanm?? ise de yüz atl? yerlerine iade olunmu?tur. Mu?’ta yaln?z iki yüz atl? kald??? arz edilir…”




1- Haydaranl? A?ireti: Mu? bölgesi a?iretlerinden
2- Kaymakam (Yarbay) Hüseyin Pa?a: (Pa?a) bir rütbe de?il, verilen unvand?r.


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306.

Makâm-? Seraskerî Mektûbî Kalemi

Dördüncü Ordu Mü?iriyyet-i Celîlesine yaz?lan 20 Eylül sene 310 (1310) tarihli telgrafnâme
suretidir.

Mu?‘da celb ve cem’ edilen yar?m Hamidiye Süvari Alay?n?n i’âdesinde bir güne mahzur olmad??? i?’âr-? devletlerinden anla??lmas? üzerine bunlar?n evvelce tebli? olunan irâde-i seniyye-i mülûkâne vechile mahallerine i’âdeleri fî 3 Eylül sene 310 (1310) tarihinde tebli? olundu?u halde bu kere vârid olan fî 19 Eylül sene 310 (1310) tarihli telgrafnâme-i devletlerinin f?kra-i ahîresine nazaran alay-? mezkûrdan iki yüz atl?n?n el-yevm Mu?‘da bulundu?u anla??lma?la bunlar?n henüz i’âde edilmemeleri esbâb?n?n i? ‘âr? mütemennâd?r.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 42

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Telgraf

2 Ekim 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Hamidiye Süvarileri

“Mu?’ta toplanan yar?m Hamidiye Süvari Alay?n?n yerlerine iadesinde bir sak?nca bulunmad??? taraf?n?zdan bildirildi?i ve iadeleri hakk?nda Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? 15 Eylül 1894 tarihinde size tebli? olundu?u halde bu kez 1 Ekim 1984 tarihli telgraf?n?zda ad? geçen alay?n iki yüz atl?s?n?n Mu?’ta b?rak?ld??? aç?klanmaktad?r.

Bunlar?n yerlerine iade edilmeme sebebinin acele bildirilmesi…”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306.

Makâm-? Seraskerî Mektûbî Kalemi

Erzincan’da Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Zeki Pa?a Hazretlerinden vârid olan 22 Eylül sene 310 (1310) tarihli ?ifreli telgrafnâme suretidir.

Mu? ve havâlisinde muhill-i asâyi? bir hâl kalmad??? ve berâ-y? ihtiyat Bitlis Vilayeti mürettebât?na bir tabur ile iki da? topu ilâve k?l?nd??? cihetle Erzurum ve Erzincan ve Harput mürettebât? olan üç tabur asâkir-i ?ahânenin mevâki’-i sâb?kalar?na i’âdeleri lüzûmu evvelce arz k?l?nm?? ise de el’ân irâde-i cevâbiyeleri ?eref zuhûr etmemi?dir. Halbuki bu kere Mu?’da süvari f?rkas? kumandanl???ndan mevrud 21 Eylül sene 310 (1310) tarihli telgrafnâmede i?bu taburlar?n Mu?‘ca idareleri kesb-i mü?kilât eyledi?i ve bâhusus tesri’-i harekâta medâr olmak üzere mukaddemâ taburlara verilmi? ve hâlâ yanlar?nda bulundurulmakda olan bir hayli mekkârî hayvânât?n eshâb?na da Bitlis Vilayeti emvâlinden hâlâ hiçbir akçe verilmedi?inden bunlar?n fevka‘l-had s?zlanmakda olduklar? bildiriliyor. Binâenaleyh mezkûr taburlar?n idâre ve ikâmeleri mü?kilât? mütekarribü’l-hulûl olan mevsim-i ??tada kes b-i tezâyüd etmezden evvel bu bâbda istihsâl buyurulacak irâde-i seniyye-i mülûkânenin emr u i?‘âr buyurulmas?na ?iddetle intizâr olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 43

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

4 Ekim 1894
Kimden: Erzincan’da, Dördüncü Ordu Mü?iri Zeki Pa?a Hazretlerinden
Kime: Seraskerlik Makam?na
Konu: Üç taburun yerlerine iadesi müsaadesinin tekrar istenmesi

“Mu? ve bölgesinde asayi?i bozan bir durumun kalmad??? ve önleyici önlem olarak Bitlis Vilayeti kuvvetlerinin bir tabur ve iki da? topu ile güçlendirildi?i, aç?klanan sebeplerle Erzurum, Erzincan ve Harput’tan getirilen üç taburun eski yerlerine iadeleri gere?i daha önce arz edilmi? ise de bugüne kadar Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? al?nmam??t?r.

Bu kez, Mu?’taki Süvari Tümen Kumandanl???ndan gelen 3 Ekim 1894 tarihli telgrafta bu taburlar?n Mu?’ta idarelerinde büyük güçlükler çekildi?i ve özellikle harekât?n çabukla?t?r?lmas? için taburlara verilmi? ve hâlâ yanlar?nda bulunan birçok yük hayvan?n?n sahiplerine de Bitlis Vilayeti bütçesinden bugüne kadar hiçbir “akçe” verilemedi?inden büyük ölçüde s?zland?klar? bildirilmektedir.

Bu sebeplerle ve k?? mevsiminin de yakla?mas?yla ad? geçen taburlar?n idare ve konaklama güçlüklerinin daha da artmas? kar??s?nda, bu konuda al?nacak Yüce Buyru?un gönderilmesinin ?iddetle beklendi?i arz olunur...”



Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306.

Makâm-? Seraskerî Mektûbî Kalemi

Fî 25 Eylül sene 310 (1310) tarihinde Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyetine yaz?lan ?ifreli telgrafnâmenin suretidir.

Talori mes‘elesinden dolay? Erzurum ve Erzincan ve Harput mevki’lerinden evvelce celb edilmi? olan üç tabur asâkir-i ?âhânenin Mu?‘a müteveccih tarîkler üzerinde vâki’ Ralo ve Tercan ve H?n?snâm mevki’lerde ?itân?n hulûlüne kadar bir müddet muvakkaten ikame edildikden sonra mahal-i sâb?kalar?na i’âdeleri hakk?ndaki i?’âr-? devletleri üzerine keyfiyet atabe-i ulyâ-y? mülûkâ neye arz ile istîzân olundukda mezkûr üç tabur asâkir-i ?âhânenin bervech-i istîzân mahallerine i’âdesi ve Talori cihetlerinde her tarafa hâkim ve münâsib bir mevki’ intihâbiyle derûnunda dâimî sûretde iki üç tabur asâkir-i ?âhâne ikame edilmek üzere baraka ?eklinde bir k??la in?â edilmesi ve i?bu k??lan?n hitâm-? in?aat?yle derûnuna asâkir-i ?âhâne ikamesine de?in Ermeni e?k?yas?n?n toplanarak tekrar ?ekavete cür’et edememeleri için havâlî-i mezkûrede ke?t-ü güzâr etmek üzere civar mevâki’den oraya bir müfreze-i askeriyye irsâl olunmas? hususlar?na irâde-i seniyye-i cenâb-? pâdi?âhî ?eref müte’allik buyrulma?la hükm-i münifinin infâz?yla icrâât?n bildirilmesi tebli? ve tavsiye olunur.



Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 44

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

?ifre-Telgraf

7 Ekim 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Dördüncü Ordu Mü?iriyyetine
Konu: Al?nacak önlemler hakk?nda Padi?ah Buyru?u

“Talori meselesi sebebiyle Erzurum, Erzincan ve Harput’tan getirtilmi? üç tabur kuvvetindeki birli?in Mu?’a gelen yollar üzerinde Ralo[1] Tercan[2] ve H?n?s[3] adl? yerlerde k???n sonuna kadar geçici bir süre kald?ktan sonra eski yerlerine iadeleri konusundaki görü?ünüz Yüce Padi?ah Hazretlerine sunulup gereken müsaade istendi?inde:

Aç?klanan üç taburun yerlerine iadesi ve Talori bölgesinde her tarafa hakim ve uygun bir yerin seçilerek buraya sürekli olarak iki-üç tabur kuvvetindeki askeri birli?in yerle?ip, kalabilecekleri bir k??la yap?lmas? ve birliklerin buraya yerle?tirilmesine kadar Ermeni e?k?yas?n?n toplanarak tekrar anar?i ve bozgunculuk hareketlerine giri?melerini önleyecek ve bölgede sürekli ke?if görevini yapacak bir askeri müfreze haz?rlan?p görevlendirilmesi hususlar?n?n Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar? oldu?unu bildirir, uygulaman?n gerçekle?tirilerek sonucun bildirilmesi tebli? ve tavsiye olunur...”




1- Ralo: Bkz. Cilt 1 5/Belge 38
2-Tercan: Bkz. Cilt 1 5/Belge 38
3- H?n?s: Bkz. Cilt 15/Belge 38


Osmanl? Ar?ivi
Karton 97, K?s?m 35, Zarf 50, Evrak 306.

Makâm-? Seraskerî Mektûbî Kalemi

Tezkere-i ma‘ruza suretidir

Devletlu Efendim Hazretleri

Talori ve Mu? havâlisinin asâyi?-i matlûb-i âlî dâiresine irca’ olunmas?na mebnî Erzurum ve Erzincan ve Harput mevki’lerinden evvelce celb edilmi? olan üç tabur asâkir-i ?âhânenin hasbe’l-mevsim mevki’lerine i’âdeleri lüzûmuna dâir Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iriyyet-i Celîlesinden evvelce vukû’ bulan i?’âr üzerine keyfiyet atabe-i ulyâ-y? hazret-i Hilâfetpenâhîye arz ile istîzân olundukda mezkûr üç taburun yerine bir kuvve-i kâfiye ikâme olunmaks?z?n mevâki’-i sâb?kas?na i’âdesi takdirinde havâli-i menkumede e?k?yan?n yine harekât-i asây??-??kenane icrâs?na tasaddî etmeleri melhûz oldu?una ve Bitlis Vilayeti Vâlisi Tahsin Pa?a Hazretlerinin bu bâbda atebe-i ulyâya evvel ve âhir vâki’ olan ma‘rûzât? oralarda kule in?âs? gibi ve sâir türlü tedâbir-i askeriyye ittihâz? lüzumunu mü’eyyed bulundu?una mebnî hem e?kiya taraf?ndan tekrar hâlât-? ?ekavetkârâne îkâ’? misillü zuhur? bi’t-tabi’ câiz olmayan bir uygunsuzlu?a mahal kalmamak hem de ma’rru’z-zikr üç tabur asâhir-i ?âhânenin te’sirât-? bürüdetten vikâyeleri imkân? istihsâl edilmi? olmak için asâkir-i merkumenin ikametlerine mahsus olanak bir me?tâ in?âsiyle ?imdilik orada b?rak?lmas? ve ba’de bunlar mevâki’-i sâb?kalar?na i’âde olunmak üzere evvel emirde nerelerde ne mikdar asâkir ikamesi lâz?m gelece?inin mes‘ûliyyeti kendisine nâci’ olmak üzere Dördüncü Ordu-yu Hümâyûn Mü?iri Pa?a Hazretlerinden isti’lâmiyle icâb-? hâlin arz ve istîzân k?l?nmas? husûsuna dâir 19 Rebi’ul-evvel sene 312 tarihinde ?eref-sâd?r olan irâde-i seniyye-i hazret-i Hilafetpenâhî mantûk-? celîli Mü?iriyyet-i mü?ârün-ileyhâya tebli? ve izbân k?l?nmas? üzerine mü?ir-i mü?ârün ileyhten cevâben vârid olan telgrafnâmede evvel ve âhir arz olundu?u vechile sâye-i kudret-vâye-i Hazret-i z?llullâhîde Mu? ve Talori hayalisi Ermenileri bir daha ba? gösteremiyecek sûretde kahr u tedmîr olunarak asâyi?-i mahallî tamamiyle i’âde edildi?ine ve Bitlis Vilayeti mürettebât? mikdâr-? kâfî asâkir-i ?âhâne ilâvesiyle tezyîd k?l?nm?? oldu?undan ba?ka hîn-i iktizâde Mu?’a civar bulunan mevâki’i askeriyyeden seyr-i serî ile bir kuvve-i cünûdiyyenin sevki dahî taht-? imkânda bulundu?una binâ’en ehemmiyet-i mevki’alar? derkâr olan Erzurum ve Erzincan ve Harput mürettebât?ndan bulunan sâlifü’z-zikr üç tabur piyâde asâkir-i ?âhânenin bu k?? o havâlide peri?an olmamak ve sâye-i me’âlîvâye-i Hazret-i zillullâhîde k??lalar?nda ta’lim ve terbiye-i askeriyye ile i?tigâl eylemek üzere mevâki’-i sâb?kalar?na i’âde olunmazdan evvel tekrar bir hâl-i ?ekâvetkârâne zuhûruna mahal kalmamak hususunda bir tedbîr-i ihtiyâtî olmak için mezkûr taburlar?n Mu?’a müteveccih tarihler üzerinde vâki’ olup nukât-? mutavass?tad?n ma’dûd olan Ralo ve Tercan ve H?n?s nâm mevki’lerde ?itân?n hulûlüne kadar bir müddet muvakkaten ikâme edildikden sonra mahal-i sâb?kalar?na i‘âdeleri münâsib olaca?? beyaniyle iktizâs? istîzân olunmu? olmas?yla keyfiyyetin bu vechile atabe-i ulyâ-y? Hazret-i Hilâfetpenâhîye arz?yla istîzân? hakk?nda Erkân-? Harbiyye-i Umûmiyye Dâiresi’nden tanzim olunan mazbata 29 Rebi’ul-evvel sene 312 (1312) tarihinde arz ve takdîm k?l?nm??d?. Bu kere Bâb-? Alî’den al?nan tezkere-i Sâmiyede dizanteri hastal???na dûçâr olan sâlifü’z-zikr üç tabur asâkir-i ?âhâne hakk?nda ne yap?ld???n?n bildirilmesi i?’âr buyruldu?u gibi Mü?iriyyet-i mü?ârün-ileyhâdan mevrûd telgrafnâmede dahî zikr olunan taburlar?n Mu?‘ca idâreleri kesb-i mü?kilât eyledi?i ve bâ-husus tesrî’-i harekâta medâr olmak üzere mukaddemâ taburlara yenilen ve hâlâ yanlar?nda bulundurulmakda olan bin hayli mekkârî hayvânât?n?n eshâb?na da Bitlis Vilayeti emvâlinden hâlâ hiçbir akçe verilemedi?inden bunlar?n da fevka’l-had s?zlanmakda olduklar? mahallinden bildirildi?i beyaniyle mezkûr taburlar? idâre ve ikameleri mü?kilât? mütekaribü’l-hulûl olan mevsim-i ?itâda kesb-i tezâyüd etmezden evvel bu bâbda ?eref-müte’allik buyrulacak irâde-i seniyye-i mülûkânenin tebli?i i?’âr olunmu? olma?la ?u hâle nazaran sâlifü’l-arz taburlar?n istîzân-? mesbuka-i çâkerânem vechile mahallerine i’âdeleri hakk?nda istîzân-? emr ü irâde-i seniyye-i Hazret-i z?llullâhîye ibtidân olundu. Ol-bâbda emr ü fermân hazret-i men lehû’l-emrindir.

Fî 6Rebi’ul-âhir sene 312 (1312) ve fì 24 Eylül sene 310 (1310)

Seraskeri bende R?za

?eref-sâd?r olan irâde-i seniyye suretidir

Devletlu atûfetlu efendim hazretleri

??bu tezkere-i aliyye-i Seraskerîleri manzûr-? âlî olarak ber-vech-i arz u istîzân mezkûr üç tabur asâkir-i ?ahanenin mahallerine i’âdesi ve Talori cihetlerinde her tarafa hâkim ve münâsib bir mevki’ intihâbiyle derununda dâimî sûretde iki üç tabur asâkir-i ?âhane ikame edilmek üzere baraka ?eklinde bir k??la in?â edilmesi ve i?bu k??lan?n hitâm-? in?â’âtiyle derûnuna asâkir-i ?âhâne ikamesine de?in Ermeni e?k?yas?n?n toplanarak tekrar ?ekavete cür’et edememeleri için havâlî-i mezkûrede ke?t ü güzâr etmek üzere civar mevâki’den oraya bir müfreze-i askeriyye irsâl olunmas? husûsuna irâde-i seniyye-i hazret-i Hilâfetpenâhî ?eref-müte’allik buyrulmu? olma?la olbâbda emr ü fermân hazret-i men-lehü’l-emrindir.

Fî 6 Rebi’ul-âhir sene 312 (1312) ve fî 24 Eylül sene 310 (1310)

Serkâtib-i Hazret-i ?ehriyârî bende Süreyya

Vak?f Ar?ivi
Y?ld?z Ermeni Meselesi, Cilt 15, Belge No. 45

Seraskerlik Makam? Yaz? ??leri

Özel Tezkere sureti

6 Ekim 1894
Kimden: Seraskerlik Makam?ndan
Kime: Saray Ba?kâtipli?ine
Konu: Taburlar?n yerlerine iadesi

“Sayg?de?er efendim hazretleri

Talori ve Mu? bölgesinde asayi?in Yüce istekler do?rultusunda yeniden düzene konulmas?ndan sonra Erzurum, Erzincan ve Harput’tan daha önce bölgeye getirtilmi? üç tabur askerin mevsim dolay?s?yla yerlerine iadeleri gere?ine ili?kin olarak Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden yap?lan talep üzerine konu müsaade al?nmak için Yüce Padi?ah Hazretlerine sunuldukta:

Bu üç taburun yerine yeni bir kuvvet konulmaks?z?n eski mevkilerine iadeleri durumunda ad? geçen bölgede e?k?yan?n yeniden asayi?i bozucu hareketlere kalk??acaklar?n?n beklendi?ine ve Bitlis Vilâyeti Valisi Tahsin Pa?a Hazretlerinin bu konuda çe?itli zamanlarda yapm?? oldu?u ba?vurular?n o bölgede “Kule”[1] yap?m? gibi askeri önlemlerin al?nmas? gere?ini ortaya koydu?una göre hem e?k?yan?n tekrar anar?i ve bozgunculuk gibi ortaya ç?kmas? do?al olarak hiçbir zaman kabul edilemeyecek uygunsuzlu?una yer vermemek hem de söz konusu üç tabur askerin so?uktan korunmalar?n? sa?lamak için an?lan askerlerin konaklamalar?na ayr?lacak bir k??la yap?larak orada bar?nd?r?lmalar? ve daha sonra yerlerine iade edilmek üzere öncelikle sorumlulu?u kendisine ait olmak üzere, nerelere ve ne miktar asker konmak gerekece?inin Dördüncü Ordu Mü?iriyyetinden sorularak al?nacak cevab?n sunulmas?na ili?kin 1 Ekim 1894 tarihli Yüce Padi?ah Buyru?u Mü?iriyyete bildirilmi?tir.

Mü?iriyyet cevap olarak:

Çe?itli zamanlarda arz olundu?u ?ekilde Yüce Padi?ah Hazretlerinin gücü sayesinde Mu? ve Talori bölgesindeki Ermenilerin bir daha ba? kald?ramayacak biçimde etkisiz duruma getirilmeleriyle asayi?in tamam?yla sa?land???n?, Bitlis’teki kuvvetlerin yeterli miktarda askerle güçlendirildi?ini ve zorunlu durumlarda Mu? çevresinde bulunan askeri mevkilerden süratle bir da? birli?inin gönderilmesinin imkân dahilinde bulundu?unu bu sebeple önemli konumlar? bilinen Erzurum, Erzincan ve Harput kuvvetlerinden olan ad? geçen üç taburun bu k?? o bölgede tek ba??na kalmas?n?n do?ru olamayaca??n?n Yüce Makam?n sayesinde k??lalar?nda askeri e?itim ve ö?retimle u?ra?mak üzere eski yerlerine iade edilmezden önce tekrar bir anar?i ve bozgunculuk olaylar?na yer vermemek hususunda bir önlem olmak üzere bu taburlar?n Mu?’a giden yollar üzerinde bulunan ve geçit noktalar?ndan say?lan Ralo-Tercan-H?n?s adl? yerlerde k???n sonuna kadar geçici bir süre konaklamalar?n?n ve sonra yerlerine iadelerinin uygun olaca??n? aç?klayarak bu hususlarda müsaade edilmesi talebinde bulunmu? ve durum Yüce Padi?ah Hazretlerine, Genel Kurmay Dairesinin 30 Eylül 1894 tarihli tutana?? ile arz edilmi?tir.

Bundan sonra Hükümetten al?nan tezkerede ad? geçen taburlar askerlerinin dizanteri hastal???na tutulmu? oldu?u bildirilerek ne yap?laca??n?n bildirilmesi istenmi? ayn? tarihlerde Mü?iriyetten gelen telgrafta da söz konusu taburlar?n Mu?’ta idarelerinin zorla?t??? ve özellikle harekât?n çabukla?t?r?lmas? için ba?lang?çta taburlar emrine verilen ve bugün de yanlar?nda bulunan birçok yük hayvan? sahiplerinin de zor durumda kald?klar?, Bitlis Vilayetince bunlara hiçbir akçe verilmedi?i bildirilerek taburlar?n idare ve konaklamalar?ndaki zorluklar?n k???n yakla?makta oldu?u bu dönemde daha da artmadan yerlerine iadeleri konusunda Yüce Padi?ah Hazretlerinin Buyruklar?n?n al?nmas? talep edilmi?tir. Emir ve Buyruk Yüce Makam?nd?r...”

6 Ekim 1894
Yüce Padi?ah Buyru?u Suretidir

“Sayg?de?er Efendim Hazretleri
Seraskerlik Makam?n?n tezkereleri Yüce Padi?ah Hazretleri taraf?ndan görülerek, istenilen müsaade konusunda:

Ad? geçen üç tabur askerin yerlerine iadesine ve Talori bölgesinde her tarafa hakim ve uygun bir mevki seçilerek, içerisinde sürekli olarak iki-üç tabur kuvvetindeki askeri birli?in kalabilece?i, baraka ?eklinde bir k??la yap?lmas?na ve k??lan?n tamamlanmas?ndan sonra buraya asker yerle?tirilmesine bu süre içerisinde Ermeni e?k?yas?n?n toplanarak tekrar anar?i ve bozgunculuk hareketlerine kalk??maya cesaret edememeleri için belirtilen bölgede devaml? ke?if ve güvenlik görevi yapacak bir müfrezenin çevre askeri kuvvetlerden getirilmesine ili?kin Yüce Padi?ah Hazretleri Buyruklar? bildirilmi?tir.

Saray Ba?kâtibi Süreyya[2]




1-Kule: Askeri tahkimat?n bin parças?d?r, Tahta veya örme ta? duvar ?eklinde yap?l?r. Olayda hem gözetleme hem de savunma amac?yla yapt?r?lmas? dü?ürülen örme duvar ?eklinde, yuvarlak ve çat?s? koni biçiminde askeri yap? anlat?lmak istenmektedir.
2- Saray Ba?kâtibi Süreyya: (?stanbul, 1 845-Ayn. yer. 1894). Sultan II. Abdülhamid’in ba?kâtibi. Darü’l-Maarif’de okudu. ?urâ-y? Devlet’te mu?avirli?i. Nafia Nezareti mektupçulu?u ve Mabeyn ikinci kâtipli?i hizmetlerinde bulundu. 1865 y?l?nda Halep Valisi idi. F?rka-i ?slâhiye’nin faaliyetlerine yard?mc? oldu. 1875’deAyd?n valisi idi. Vergi emirli?i görevinde bulundu. II.Abdülhamid kendisini 1884’de Mabeyn Ba?kâtipli?ine tayin etti. 1886’da vezir rütbesine yükseltildi. 1894’de ölümüne kadar Ba?kâtiplik görevini sürdürdü. Kendisi Ba?katiplerin en liyakatl?lar?ndan idi. Hayat-? Osmaniye Bir Nazar adl? bir eseri vard?r.


 ----------------------
- OSMANLI ARŞİVİ-YILDIZ TASNİFİ-ERMENİ MESELESİ-CİLT 1[TALORİ OLAYLARI)
        
   «  Geri