Anasayfaİletişim
  
English



E-Bülten Üyeliği

Günlük bültenimize üye olmak için aşağıdaki alanları doldurunuz.
Ad:
Soyad:
Eposta:


Tükenmİş Kİtaplar

TÜRK?YE'N?N ERMEN?STAN, ERMEN?STAN'IN TÜRK?YE POL?T?KASI

Emekli Büyükelçi Ömer Engin LÜTEM*
Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-II.Cilt
 

 !áºÀ le="text-align: juğÿU:TÜRK?YE'N?N ERMEN?STAN, ERMEN?STAN'IN TÜRK?YE POL?T?KASI1_Jmily: Verdana;">III.BÖLÜM



ULUSLARARASI ?L??K?LER



TÜRK?YE’N?N ERMEN?STAN,ERMEN?STAN’IN TÜRK?YE POL?T?KASI

Ömer E.LÜTEM*



Ermenistan’?n ba??ms?zl???n? kazand??? dönemde Türkiye’nin bu ülkeye kar?? ?l?ml? ve olumlu bir politika izlemekte oldu?u görülmektedir.Türkiye,Ermenistan devletini ilk tan?yan ülkelerden olmu?tur.Bu tan?may? Azerbaycan ve Gürcistan ile ayn? zamanda,15 Aral?k 1991 tarihinde yapm??t?r.

Türkiye,Karaba?’?n i?galine ra?men,Ermenistan ile kara s?n?r?n? kapal? tutarken,hava sahas?n? Ermeni uçaklar?na ve di?er uçaklara açm??t?r.Bu,Ermenistan’da ya?am ko?ullar?n?n özellikle zor oldu?u 1992-1993 y?llar?nda çok ihtiyaç duyulan ve di?er ülkelerden gönderilen insani yard?m?n Ermenistan’a ula?mas? sa?lam??t?r.

Türkiye yine bu dönemde Ermenistan’a 100.000 ton bu?day vermi?tir.

Bunun haricinde Türkiye Karadeniz’e sahili bulunmayan Ermenistan’?n Karadeniz Ekonomik ??birli?i te?kilat?na kurucu üye olmas?n? sa?lam??t?r.Ayr?ca,di?er uluslararas? kurulu?lara üye olmas?na da itiraz etmemi?tir.

K?saca Türkiye’nin,1990’l? y?llarda, Karaba? sorununun varl???na ve soyk?r?m iddialar?n?n ve bunun sonucu olarak da nispeten k?sa zaman önce Türk diplomatlar?n?n katledilmi? olmas?n?n yaratt??? olumsuz bir havaya ra?men,Ermenistan’a kar?? ?l?ml? bir politika izledi?i görülmektedir.Bunun nedeni Türkiye’nin Ermenistan ile yeni bir ba?lang?ç yaparak iyi ili?kiler geli?tirmek ve ayr?ca Karaba? sorununun çözümüne katk?da bulunmak iste?idir.Ancak bu yap?c? politikaya Ermenistan taraf?ndan olumlu cevap verildi?ini söylemek mümkün de?ildir.Nitekim,Ermenistan hükümeti soyk?r?m iddialar? üzerinde fazla durmaz görünürken, Diaspora Ermenilerinin faaliyeti sayesinde 1990’l? y?llar sözde soyk?r?m?n?n yabanc? ülkeler parlamentolar?nda en fazla tan?nd??? dönem olmu?tur.Karaba? sorunu ile ilgili olarak da Ermenistan 1993 y?l?n?n Nisan ay?nda sald?r?ya geçerek Azerbaycan topraklar?n?n %20’sinin i?galini ve yakla??k bir milyon mültecinin varl???n? sergileyen bugünkü durumu yaratm??t?r.

Sonuç olarak Türkiye’nin yukar?da de?indi?imiz politikas?n?n ba?ar?l? olmad??? ortadad?r.Hatta bu politika sonucu olarak Türkiye’den çekinmeyen Ermenistan’?n Azerbaycan’a kar?? sald?r?ya geçmekte bir sak?nca görmedi?ini dü?ünmek dahi mümkündür.

1998 y?l?nda Ba?kan olarak seçilen Robert Koçeryan,halefi Ter Petrosyan’?n görünü?te Türkiye’yi kollayan politikas?na son vermi? ve sözde Ermeni soyk?r?m?n?n uluslararas?nda tan?nmas?n? Ermenistan’?n d?? politika öncelikleri aras?na alm??t?r.Bu tarihten sonra Ermenistan hükümeti di?er ülkelerin sözde soyk?r?m?n? tan?malar? için aktif bir politika izlemeye ba?lam??t?r.

Buna kar??n Türkiye de politikas?nda baz? de?i?iklikler yapm??t?r.

Halen Türkiye’nin Ermenistan’a kar?? izledi?i politikay? D??i?leri Bakan? ?smail Cem’in Plan ve Bütçe Komisyonundaki aç?klamalar?na dayanarak ve bunlar? baz? ba?l?klar alt?nda birle?tirerek ?u ?ekilde saptayabiliriz.[1]



TÜRK?YE’N?N ERMEN?STAN POL?T?KASI
TÜRK?YE’N?N ERMEN?STAN’IN UYMASINI BEKLED??? ?LKELER:

Türkiye Ermenistan’dan,kendisi dahil,tüm kom?ular?yla olan ili?kilerinde uluslararas? hukukun temel ilkelerine ba?l? kalmas?n? istemekte ve bu ilkelerden üçü üzerinde özellikle durmaktad?r:Bunlar,toprak bütünlü?üne sayg?,s?n?rlar?n ihlal edilmezli?i ve iyi kom?uluk ilkeleridir.Bilindi?i gibi Ermenistan Türkiye ile kar??l?kl? olarak toprak bütünlü?ünü ve s?n?rlar?n dokunulmazl???n? teyit eden bir protokol imzalamak istememekle ilk iki ilkeyi kabul etmemi? olmakta ve ayr?ca soyk?r?m iddialar?na sahip ç?karak da iyi kom?uluk ilkesine riayet etmemektedir.Di?er bir deyimle Ermenistan Türkiye’ye kar?? uluslararas? hukukun ba?l?ca ilkelerini tan?maz bir tutum içindedir.



TÜRK?YE’N?N ERMEN?STAN’IN SÖZDE SOYKIRIM ?DD?ALARI KAR?ISINDAK? TUTUMU:

Koçeryan idaresinin sözde soyk?r?m?n?n tan?nmas?n? ülkenin d?? politikas?n?n öncelikli hedefleri aras?na almas? Türkiye-Ermenistan ili?kilerinde gerginlik yaratm??t?r.Ayr?ca,yukar?da de?indi?imiz gibi,bu politika iyi kom?uluk ilkesiyle de ba?da?mamaktad?r ve iki ülke ili?kilerinin normalle?mesine olumlu etki yapmamaktad?r.Türkiye tarihin yarg?lanmas? tarihe b?rak?lmas? gerekti?i görü?ündedir.



TÜRK?YE’N?N KARABA? SORUNU KAR?ISINDAK? TUTUMU:

Türkiye,Ermenistan,Karaba? dahil,Azerbaycan topraklar?n? i?gal etmi? oldu?u için Ermenistan’?n s?n?rlar?n kuvvet yoluyla de?i?tirilmezli?i ve toprak bütünlü?üne sayg? ilkelerini ihlal etti?i görü?ündedir.Türkiye Ermenistan’?n Azeri topraklar?ndan çekilmesini ve Karaba? sorununa Azerbaycan’?n toprak bütünlü?ü içinde çözüm bulunmas?n? istemektedir.Ermenistan’?n Karaba? sorunundaki sald?rgan ve uzla?maz tutumu Türkiye’nin bu ülke ile diplomatik ili?ki kurmas?n? önlemi?tir.

Türkiye,yukar?da özetledi?imiz politikas?n?n sonucu olarak,Ermenistan ile diplomatik ili?ki kurmamaktad?r.Di?er bir deyimle Türkiye’nin Ermenistan ile diplomatik ili?ki kurabilmesi için Ermenistan’?n Yukar? Karaba? uyu?mazl???ndaki sald?rgan ve uzla?maz tutumunu terk etmesi ve ayr?ca sözde soyk?r?m?n tan?nmas? konusunu üçüncü ülkeler nezrinde takip etmekten vazgeçmesi gereklidir.

Buna ek olarak Ba?bakan Ecevit Nahcivan ile Azerbaycan’?n bir koridor ile birle?tirilmesini Ermenistan ile diplomatik ili?ki kurmak için bir ?art olarak gördü?ü beyan?nda bulunmu?tur.[2]



ERMEN?STAN’IN TÜRK?YE POL?T?KASI

Ermenistan’?n Türkiye gibi d?? politikalar?n? ayr?nt?lar? ile izah eden bir resmi belgesi bilinmemektedir.O itibarla bu politikan?n aç?klanmas? için Devlet Ba?kan?n?n ve D??i?leri Bakan?n?n baz? beyanlar?n?n esas al?nmas? gerekmi?tir.

D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan ülkesinin Türkiye’den beklentilerini Birle?mi? Milletlerde,14 Kas?m 2001 tarihinde,yapm?? oldu?u bir konu?mada ?u ?ekilde aç?klam??t?r:“Türkiye ile olan ili?kilerimize gelince...belki Türkiye bölgesel ve dünya bar???n?n ç?karlar?n? dikkate alarak önko?ullar? art?k bir kenara b?rak?r.Ermenistan Türkiye ile normal iyi kom?uluk ili?kilerine sahip olmay? istemekte ve Türkiye’nin Ermenistan ile diplomatik ili?kiler kuraca??n?,s?n?rlar?n? açaca??n? ve yap?c? bir i?birli?ine girece?ini ümit etmektedir.”...“Ancak a?ikar olan? söylemeliyiz.Ermeni soyk?r?m?n?n hat?ras? Türkiye’nin Ermenistan ile olan ili?kilerinde ak?llardan ç?kmamaya ve bu ili?kileri engellemeye devam etmektedir.Bununla beraber bu sorunun diyalog yoluyla iki hükümet aras?nda ele al?nabilece?ine eminiz.

Ermeni D??i?leri Bakan?n?n bu sözlerinden ilk anla??lan Ermenistan’?n Türkiye ile diplomatik ili?ki kurmay?,iki ülke aras?ndaki s?n?rlar?n aç?lmas?n? sa?lamay? ve ticaretin art?r?lmas? gibi“yap?c? bir i?birli?ine”girmeyi çok arzu etti?i ancak bunlar için ön ?art kabul etmek istemedi?idir.Di?er bir deyimle Ermenistan bir ?ey vermeden her ?eyi almak gibi hiç de realist olmayan bir dü?ünce içindedir.Oysa Türkiye,yukar?da belirtti?imiz gibi,Ermenistan ile ili?kilerini normal hale gelmesini,Ermenistan’?n Karaba? sorunundaki uzla?maz ve sald?rgan tutumunu de?i?tirmesine,soyk?r?m iddialar?ndan vazgeçmesine ve iki ülkenin kar??l?kl? olarak birbirlerinin toprak bütünlü?ü ve s?n?rlar?n?n dokunulmazl???n? tan?malar?na ba?lam?? bulunmaktad?r.Ermenistan’?n bu önko?ullar? kabul etmeyen tutumu ili?kilerin normal hale gelmesi ümidinin bulunmad???n? göstermektedir.

Ermeni D??i?leri Bakan?n?n sözde soyk?r?m?n iki hükümet aras?nda ele al?nabilece?ine dair sözlerine gelince Ermenilerin bu konuda yap?lacak görü?melerde Türk taraf?n? sözde soyk?r?m? kabul etmeye ikna etmeyi bekledikleri anla??lmaktad?r.Koçeryan, 2001 y?l? Ocak ay? sonunda bir Türk gazetecisine Verdi?i mülakatta,[3]bunu ileri sürmü? ve Türkiye soyk?r?m? tan?rsa bundan Ermenistan için,Türkiye’den tazminat veya toprak istemek gibi bir hukuki sonuç ç?kmayaca??n? söylemi?tir.Ermenistan’?n Türkiye’den toprak veya tazminat istemek için hiçbir hukuki dayana?? olmad??? esasen bilinen bir husustur.Ermenistan Devlet Ba?kan?n?n bu konuda de?erlendiremedi?i nokta Türkiye’nin tazminat ödemek veya toprak vermek gibi bir endi?esi oldu?u için de?il,soyk?r?m olay? vuku bulmad??? için sözde soyk?r?m? tan?mad???d?r.

Bu konuda üzerinde özellikle durulmas?nda yarar olan bir nokta da iki ülke aras?nda normal ili?kiler kurulabildi?i taktirde bunun en fazla kimin yarar?na olaca??d?r.Türkiye’nin Ermenistan’dan herhangi bir beklentisi yoktur.Buna kar??n Ermenistan’?n Türkiye’ye ihtiyac? oldu?u çok aç?kt?r.Bu durumda Ermenistan’?n Karaba? ve sözde soyk?r?m politikalar?na devam etmesi, Türkiye’nin toprak bütünlü?ünü ve s?n?rlar?n?n dokunulmazl???n? tan?maya yana?mamas? çeli?kili ve Ermenistan yarar?na olmayan bir tutum olmaktad?r.

K?saca Ermenistan’?n Türkiye’ye kar?? izledi?i politikan?n mant?ki bir temeli olmad??? sonucuna var?lmaktad?r.Bu çeli?ki baz? iç politika hesaplar? ve Diasporan?n tutumu ile izah edilebilmektedir.

Uluslararas? toplum Karaba? sorununun Azerbaycan’?n toprak bütünlü?ü içinde çözümlenmesini tercih etti?ine göre,bu bölgenin Ermenistan’a ba?lanmas?n? istemek ve bu gerçekle?ene kadar Karaba?’?n ba??ms?zl???n? esas alan geçici bir formül geli?tirmeye çal??mak gerçekçi de?ildir.Ancak Ermenistan’da Koçeryan dahil hiçbir siyaset adam? Karaba? sava?? s?ras?nda ortaya ç?kard?klar? ve halen de,onlar istemese dahi,devam eden Ermeni kamu oyunun duygusal ?ovenist havas?na kar?? ç?kabilecek güçte de?ildir.O nedenle de Karaba? konusunda nispeten yak?n bir zamanda bir çözüm beklemek gerçekçi olmamaktad?r.

Türkiye ile ilgili ili?kilerde de duygusall???n ön planda oldu?u görülmektedir.Ermeni Anayasas?n?n ayr?lmaz parças? olan ba??ms?zl?k bildirgesine sözde soyk?r?m ile Bat? Ermenistan(yani Do?u Anadolu)hakk?ndaki hükümleri koyduran da ve böyle yapmakla da Türkiye ile bir anla?maya kap?y? kapayan yine,19.as?rdan kalma ?ovenist inançlard?r.?imdi,yine Koçeryan dahil, kimse,iç siyaset hesaplar? nedeniyle bu hükümleri de?i?tirecek güce sahip de?ildir.Ter Petrosyan,siyasi gerekçilikle hareket ederek,kendi döneminde soyk?r?m iddialar?n? ön plana ç?karmam?? buna kar??n Koçeryan,Ta?naklardan alaca?? s?n?rl? oylar u?runa ve Diasporadan daha fazla maddi yard?m sa?layaca?? ümidiyle tamamen aksi bir tutum benimseyerek,sözde soyk?r?m? Ermenistan d?? politikas?n?n öncelikli hedefleri aras?na alm?? ve bu yönde faaliyet göstermi?tir.Ancak böyle yapmakla da çok arzu ettikleri Türkiye ile diplomatik ili?kiler kurmaktan daha da uzakla?m?? ve böylelikle de bir çeli?ki içine dü?mü?tür.

Görüldü?ü üzere Türkiye ile Ermenistan’?n birbirlerine kar?? uygulad?klar? politikalar telif edilemez derecede farkl?d?r.?ki ülke ili?kilerinin normal hale gelmesi bu politikalarda temel de?i?iklikler yap?lmas?na ba?l?d?r.Ancak iki tarafta da böyle bir niyet görülmedi?inden bugünkü durumun daha devam edece?i anla??lmaktad?r.






*E.Büyükelçi,ASAM,Ermeni Ara?t?rmalar? Enstitüsü Ba?kan?
[1]“D??i?leri Bakan? Say?n ?smail Cem’in D??i?leri Bakanl??? 2001 Mali y?l? Bütçe Tasar?s?n? Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonu’na Takdimi Vesilesiyle Haz?rlanan Kitapç?k”,2 Kas?m 2001.
[2]Hürriyet,6 Haziran 2002.
[3]Posta ve Hürriyet,1.2.2001.
 ----------------------
* Avrasya İncelemeleri Merkezi Başkanı - oelutem@avim.org.tr
- Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-II.Cilt
    Yazdır    
   «  Geri

 
 
ERAREN - Ermeni Araştırmaları Enstitüsü

Bu site en iyi 1024 x 768 çözünürlükte görüntülenir.