19 Mart günü ?ran Cumhurba?kan? Ahmedinejad ile Ermenistan Cumhurba?kan? Koçaryan'?n, Ermenistan-?ran s?n?r?n?n Ermenistan taraf?ndaki Megri kasabas?nda törenle açt?klar? hatt?n ilk bölümü hem iki ülke, hem Rusya ve hem de bölge dengeleri bak?m?ndan son derece önemli bir geli?me say?l?r.

Ermenistan ve NIGC adl? ?ran ?irketi aras?nda 2004 y?l?nda imzalanan anla?mayla çal??mas?na ba?lan?lan bu yeni hat, ?ran'?n Tebriz ?ehri yak?nlar?nda ba?lay?p ?ran-Ermenistan s?n?rlar?nda sona eriyor.

Tamamland???nda 142 kilometreyi bulacak olan hatt?n, 101 kilometresi ?ran, geriye kalan 41 kilometresi de Ermenistan'da olacak. Ermenistan'daki bölüm Megri'den Kacaran'a uzanacak ve yap?lacak 100 kilometrelik ilave bir hatla Ermenistan'?n merkezi do?algaz ?ebekesine ba?lanacak.

Ermenistan y?lda ortalama 1,5 milyar metreküp do?algaz tüketiyor ve bunu Rus Gazprom ?irketinden al?yor. ?ran hatt?yla Ermenistan bu ülkeden y?lda ortalama 400 milyon metreküp do?algaz almaya ba?layacak. Tabii bu miktar, hatt?n ilk safhas? için geçerli; hatt?n di?er safhalar? tamamland???nda Ermenistan'?n ?ran'dan y?lda 2,3-2,5 milyar metreküp do?algaz alaca?? hesaplan?yor. Bu hesap da ?üphesiz Ermenistan'?n artmas? beklenen do?algaz tüketimi dikkate al?narak yap?lm?? bulunuyor. Hatt?n toplam maliyeti de 220 milyon dolar civar?nda.

Bu hatla Ermenistan do?algazda Rusya'ya tamamen ba??ml? olmaktan kurtuluyor elbette. Ancak bu da zaten Rusya'n?n izni ve onay?yla oluyor; yani ?ran-Ermenistan hatt? Rusya'ya ra?men de?il, Rusya'n?n da arzusuyla gerçekle?iyor. Ne var ki, Rusya hat için baz? teknik ?artlar? da çok önceden Ermenistan'a kabul ettirmi? bulunuyor. Buna göre, ?ran-Ermenistan hatt?ndaki borular?n çap? 700 milimetre olacak. Oysa, proje ba?lad???nda boru çaplar?n?n 1.420 milimetre olmas? planlan?yordu, ki bu çap ana boru hatlar?nda kullan?lan borular?n standart çap?. Hem Ermenistan ve hem de ?ran, çap?n 1.420 milimetre olmas?nda ?srarl?yd?lar; ama Rusya'n?n bask?s? sonucu bu olmad?; çap 700 milimetre olarak kabul edildi. Bunun sebebi de a?ikâr: Rusya, ?ran-Ermenistan hatt?n?n çap?n? küçük tutarak bu hatt?n sadece Ermenistan ile s?n?rl? kalmas?n?, hatt?n ba?ka amaçlarla kullan?lmas?n? önceden önlemi?, tedbirini alm?? bulunuyor.

Di?er yandan, Rusya, Ermenistan do?algaz piyasas?na ?ran'?n girmesine izin vererek bu piyasaya verece?i nispeten ucuz gaz? ba?ka yerlere vermeyi, böylece hem kâr?n? art?rmay? ve hem de ba?ka piyasalarda a??rl?k kazanmay? planl?yor. Ayr?ca, Rusya Koçaryan ile geçen y?l vard??? mutabakat sonucu ?ran-Ermenistan hatt?n?n Ermenistan'daki bölümünü dolayl? yoldan Gazprom'un kontrolüne almay? da garanti etmi? bulunuyor. Dolayl? olan da ?u: Ermenistan-Rusya ortak do?algaz ?irketi olan ArmRosGaz ?irketi'ndeki Gazprom'un pay? yan kurulu?u Itera ile birlikte yüzde 68'i buluyor ve bu da Gazprom'a hatt? kontrol etme imkân?n? veriyor.

Ba?ka konular?n araya girmesi dolay?s?yla bugüne erteledi?im ?ran-Ermenistan hatt? hem anlatt???m sebeplerle ve hem de ba?ka sebeplerle önemli bir geli?me k?sacas?...