Azerbaycan Milli Meclisi

Analiz ?ube Müdür Yard?mc?s?

Ba??ms?zl?k sonras? Ermenistan'da yap?lan parlamento, devlet ba?kanl??? ve yerel seçimler yaln?zca hangi siyasi gücün iktidara gelmesi bak?m?ndan de?il, ayn? zamanda ülkede seçimlerin demokratik ortamda yap?lmas?na insan haklar?na ve ifade özgürlü?üne verdi?i de?er bak?m?ndan da önem ta???yor. 12 May?s 2007'de yap?lan parlamento seçimleri de bu aç?dan önemlidir. Çünkü, Ermenistan'da iktidar?n normal seçim sürecinde de?i?me kültürü henüz ?ekillenmemi?dir; son on be? y?ll?k ba??ms?zl?k tarihinde yap?lan seçimler dikkate al?narsa yak?n ve orta vadede ?ekillenme olas?l??? da oldukça zay?ft?r.

MUHALEFET DA?INIK

Ermenistan'da bir y?l önce ba?layan parlamento seçimleri maratonu nihayet tamamland?. Bu sürede iktidar ve muhalefet cephesi seçim sürecinde yapt?klar? propaganda ile kamuoyunu kendi görü?leri do?rultusunda ?ekillendirmeye çal??t?. Ancak son 17 y?lda Ermenistan'da gerçekle?en seçimler de?erlendirildi?i zaman, bu seçimlerde muhalefetin oldukça zay?f ve da??n?k faaliyet gösterdi?i anla??l?yor. Do?al olarak bu durum seçim sonuçlar?n? etkileyen faktörlerden biridir. Ancak iktidar partisinin hakimiyet piramidinin zirvesinde kalmas?n? sadece muhalif partilerin zay?fl??? ile de?il, ayn? zamanda iktidar?n seçimlerde yapt??? ciddi hilelerle aç?klamak mümkündür.

Ermenistan'da seçimlerde genel olarak ba?vurulun bir usulsüzlük seçmen say?s?n?n fazla gösterilmesidir. Ermenistan'da son nüfus say?m? 2001 y?l?nda yap?ld?, ancak sonuçlar? 2002 Mart'?nda aç?kland?. Konuyla ilgili Milli ?statistik Komitesi'nin verdi?i bilgiler birbiri ile çeli?ki olu?turuyor. Örne?in, bu rakamlar 3 milyon 210 bin ile 3 milyon 213 bin aras?nda de?i?iyor. Ermenistan nüfusunun say?s? 3.213.000 olarak aç?kland?. Ancak bir çok ba??ms?z ara?t?rmac? bu rakam?n gerçe?i yans?tmad??? konusunda ayn? görü?leri payla??yor. Ermenistan'?n, ald??? d?? yard?mlar?n miktar?n?n dü?mesini engellemek için nüfusunu oldu?undan yüksek göstermeye çal??t??? biliniyor. Ermenistan'?n ?u anki nüfusunun 1,5-2 milyon aras?nda oldu?u tahmin ediliyor. En iyimser tahminlere göre nüfusun yüzde 20'si son on y?lda, ba?ta Rusya Federasyonu'na gitmek üzere, ülkeyi terk etmi? durumda.

Ermenistan'da son parlamento seçimlerinde 2 milyon 317 bin 817 seçmenin oy kullanaca?? bildirilmi?ti. Bu seçimlerde 1 milyon 319 bin 993 ki?i (yüzde 57) oy kulland?. Dolay?s?yla yakla??k 1 milyon ki?inin oy kullanmad??? dikkate al?n?rsa, seçim sonuçlar?n? geni? halk kitlesinin iradesini yans?tmad???n? söylemek olanakl?.

OY ORANLARI

Ermenistan Merkez Seçim Komisyonu'nun verdi?i bilgilere göre; Ermenistan Cumhuriyet Partisi-(ECP-Ba?kan? ba?bakan Serj Sarkisyan)-457.032 (yüzde 32,8), Çiçeklenen Ermenistan Partisi-(ÇEP-Ba?kan? i? adam? Gagik Çarukyan)-204 443 (yüzde 14,7), Da?naksutyun Partisi (DP)-177 192 (yüzde 12,7), Kanunlar Ülkesi Partisi-(KÜP-Ba?kan? parlamento eki ba?kan? Artur Ba?dasaryan)- 95 256 (yüzde 6,8), Miras Partisi-(MP-Ba?kan? D??i?leri eski ba?kan? Raffi Hovannesyan)-80 890 (yüzde 5,8), Birle?ik Emekçi Partisi-(BEP-Ba?kan? Gurgen Arsenyan)-59 307 (yüzde 4,2), Da?ink Partisi-(DP-Ba?kan? Samvel Babayan) 33 093, Milli Birlik Partisi-(MBP-Ba?kan? Arta?es Gegamyan) 49 863, Cumhuriyet Partisi-(CP-Ba?kan? eski ba?bakan Aram S_rkisyan) 22 609, Halk Partisi (HP-Ba?kan? ALM Holding'in Ba?kan? Tigran Karapetyan) 37 034, Yeni Zaman Partisi-(YZP-Ba?kan? Aram Karapetyan) 47 018, Ermenistan Halk Partisi (EHP-Ba?kan? Stepan Demirçiyan) 23 629, ?mpiçment Bloku 17 808, Ermenistan Kommunist Partisi(EKP-Ba?kan? Ruben Tovmosyan) 8 835, Milli Demokratik Parti (MDP-Ba?kan? ?avar? Koçaryan) 8 591, Demokratik Yol Partisi (DYP-Ba?kan? Manuk Gasparyan) 8 468, Milli Dayan??ma Partisi (MDP-Ba?kan? Aram Arutyunyan) 4 251, Ermenistan Demokratik Partisi (EDP-Ba?kan? Aram S_rkisyan) 3 780, H?ristiyan Demokratik Uyan?? Partisi (HDUP-Ba?kan? eski ba?bakan Hosrov Arutyunyan) 3 591, Ermenistan Marksist Partisi (EMP-Ba?kan? David Hakopyan) 2 896, Birle?ik Liberal Milli Parti (BLMP-Ba?kan? Levon Martirosyan) 2 748, Genclik Partisi (GP-Ba?kan? Sarkis Astaryan) 3 302, H?nçak Sosial-Demokrat Partisi (HSDP-Ba?kan? Lyudmila Sarkisyan) 1 033 oy toplad?.

Ana muhalefet olarak bilinen Kanunlar Ülkesi Partisinin yüzde 5'lik baraj? k?l pay? geçmesi ve ikinci büyük muhalif güç olan Ermenistan Halk Partisinin ise bu baraj? geçememesi bu partilerin siyasi ve sosyal taban?n?n zay?f oldu?unu göstermiyor ve inand?r?c? de?il.

SEÇ?M?N SÜRPR?Z?

Bu seçimde ya?anan en önemli sürpriz Miras Partisinin parlamentoda koltu?a sahip olmas?d?r. Ermenistan siyasi ya?am?nda son birkaç y?ld?r aktif politika yürütmeyen/yürütemeyen ve seçim öncesi propaganda sürecinde ciddi faaliyet göstermeyen partinin parlamentoda yer almas? ister istemez iktidar ile gizli i?birli?inde bulundu?u ?üphesini do?uruyor.

Ermenistan Merkez Seçim Komisyonu'nun 15 May?s'ta yapt??? aç?klamaya göre, parlamentoda alt? parti temsil edilecek. Buna göre parlamentoda Ermenistan Cumhuriyet Partisi 56 (41 orant?l?, 15 ço?unluk sistemi), Çiçeklenen Ermenistan Partisi 24 (18 orant?l?, 6 ço?unluk sistemi), Ta?naksutyun 16 (orant?l?), Kanunlar Ülkesi 10 (8 orant?l?, 2 ço?unluk sistemi), Miras Partisi 7 (orant?l?) koltu?a sahip olmu? durumda.

DEMOKRAS? VE D?KTATÖRLÜK

Seçim sonuçlar?na ilk itiraz eden ve son zamanlara kadar Ermenistan kamuoyunda tan?nmayan Da?ink Partisi, hem iktidar? hem de uluslararas? gözlemcileri suçlad?. Parti yetkilileri, görü?lerini, 'Gözlemciler sanki restoranda kahvalt? yap?yor ve çay içiyordular' ?eklinde aç?klad?.

Seçimlerde hedefledi?i kadar oy alamayan Kanunlar Ülkesi Partisi anayasa mahkemesine ba? vuracaklar?n? bildirdi. Ermenistan'da bu zamana kadar mahkemelerde seçim usulsüzlü?ü hakk?nda görülen davalarda muhalefetin lehine karar verilmedi?i dikkate al?n?rsa, Ba?dasaryan'?n bu giri?imi 'Denize dü?en y?lana sar?l?r' atasözüne benziyor ve do?al olarak sonucu de?i?meyecek. Kanunlar Ülkesi'nin tahmin etti?i kadar oy alabilmemesinin önemli nedenlerinden biri de, parti lideri Ba?dasaryan'?n Ingiltere'nin Ermenistan Büyükelçili?i'nin görevlisi Richard Hayda ile seçimlerden önce Marco Polo restoran?nda görü?mesinin gizlice kaydedilmesi ve konu?ma metninin Golos Armenii (Ermenistan'?n Sesi) gazetesinde yay?mlanmas? oldu. ?ktidar partisi bu vakay? ustal?kla kullanarak Ba?dasaryan'? vatana ihanetle suçlad?. Sonuç itibar?yla da, Ba?dasaryan'?n siyasi imaj? zedelenmi? oldu.

Seçimlerden önce miting ve gösteriler düzenleyerek seçimlerin ?effaf ve demokratik yap?lmas?n? talep eden ?mpiçment Bloku seçimlerden sonra nedense sessiz kalmay? tercih etti. Bu blokun iktidar taraf?ndan kuruldu?u ve hükümete yönelik itiraz dalgas?n?n istenilen istikamete yönlendirilmesi amac?na hizmet etti?i iddia ediliyor.

Seçim sonuçlar? yaln?zca muhal?f partiler taraf?ndan de?il, ayn? zamanda Merkez Seçim Komisyonu üyeleri taraf?ndan da kabul edilmedi ve seçim sonuçlar? onaylanan protokoller imzalanmad?. Merkez Seçim Komisyonu üyesi Feliks Haçatryan seçim sonuçlar?n?n kabul edilmesinin mümkün olmad???n? aç?klad?.

Halk Partisi lideri Tigran Karapetyan seçimlerin ABD, Rusya, Avrupa ve diaspora ile görü?ülerek önceden haz?rlanan senaryo esas?nda gerçekle?tirildiyini iddia etti.

Muhalefet partileri seçim sonuçlar?n? tan?mayacaklar?n? bildirseler de, hükümet seçimlerin demokratik bir ortamda yap?ld???n? savunuyor. Avrupa, Amerika ve Rusya'dan gelen gözlemciler de seçimlerde baz? yolsuzluklar?n ya?anmas?na ra?men demokratik ve ?effaf ortamda gerçekle?tirildi?ini iddia etseler de, bu gerçe?i yans?tm?yor. Rusya gözlemcilerinin en kötü halde bile seçimleri olumsuz de?erlendirmeyecekleri bilinen bir gerçektir. Ancak Avrupa ve ABD'nin de seçimlerle ilgili baz? sorunlar?n ya?anmas?na ra?men olumlu görü? bildirmesi, Ermenistan'?n daha fazla Rusya'ya yak?nla?mas?n? engellemek çabas? olarak de?erlendirilebilir. Ayr?ca Avrupa ve ABD'nin olumlu görü?ünün ?ekillenmesinde Ermeni diasporas?n?n lobi faaliyeti gözard? edilmemelidir.

YEN? HÜKÜMET

Yeni hükümeti Ermenistan Cumhuriyet, Çiçeklenen Ermenistan ve Ta?naksutyun Partileri kurabilir. Ancak bu konu müzakere edildi?i zaman Ta?naksutyun Partisi 'büyük hükümetin' 'küçük orta??' olmayaca??n? ifade ederek koalisyon hükümetinde yer almayaca??n? bildirmi?ti. E?er, Ta?naksutyun Partisi yeni hükümette yer al?rsa, dört y?ll?k koalisyon hükümetinde bulundu?u zaman savundu?u ve hayata geçirmeye çal??t??? ideolojik de?erleri hiçe saym?? olur ve sosyal taban? zay?flayabilir. Ermenistan Cumhuriyet Partisi seçmen kitlesinin bir bölümünün de iktidarda temsil olunmas? için Çiçeklenen Ermenistan Partisi'ne hükümette 'siyasetden uzak' birkaç bakan koltu?u teklif edebilir.

Do?al olarak koalisyon hükümetin büyük orta?? ve söz sahibi Cumhuriyet Partisi olacakt?r. Parlamentoda konumunu güçlendirmek isteyen Ermenistan Cumhuriyet Partisi, Miras Partisi'ne de koalisyon hükümetinde yer verebilir. Ancak tarafs?z milletvekillerinin büyük ço?unlu?unun i? adam? oldu?u dikkate al?n?rsa, hükümetin gösterdi?i her hangi bir bask? onlar?n hükümetin yan?nda yer almas?na neden olacakt?r. Siyasette zay?f?n de?il, güçlünün yan?nda yer almak kabul edilebilir bir tutumdur. Ermenistan Cumhuriyet Partisi tarafs?zlar?n baz?lar?n? yanlar?na çekerek milletvekili say?s?n? 66'ya yükseltebilirse, basit ço?unlukla tek ba??na hükümet kurabilir ve bu senaryo yabana at?lmamal?d?r. Bu durumda Çiçeklenen Ermenistan, Kanunlar Ülkesi, Ta?naksutyun, Miras ve Da?ink partileri muhalifet cephesinde faaliyetlerine devam edeceklerdir.

Seçimlerden sonra Gençlik Partisi Ba?kan? Sarkis Astaryan yeni seçilen milletvekillerinin tamam?n?n bat? yanl?s? oldu?unu bildirirken, Da?naksutyun Partisi Büro üyesi Vahan Hovannesyan ise bu iddiay? destekleyerek Rusya yanl?s? siyasilerin büyük bir bölümünün koltu?a sahip olmad???n? ifade etti. Asl?nda durum hiç de iddia edildi?i gibi de?il. Ba?bakan Sarkisyan ise bu seçimlerde ne Rusya, ne de bat? yanl?s? siyasi gücün de?il, Ermenistan yanl?s? güçlerin parlamentoya seçildi?ini savundu. Tabii ki yeni seçilen milletvekillerinin bir bölümü bat? yanl?s? olabilir, ancak Rusya yanl?s? siyasi gücün daha uzun zaman ülke yönetiminde söz sahibi olaca?? kesindir. Seçimlerden önce ba?bakan Serj Sarkisyan'?n Rusya'ya bir dizi seferleri siyasi destek aray??lar? olarak yorumland?. Rusya'n?n ülkedeki siyasi, ekonomik ve askeri varl??? dikkate al?n?rsa, Bat?'n?n k?sa ve orta vadede Rusya'y? bölgeden uzakla?t?rmas? mümkün görülmüyor.

OLASI BAKANLAR

Seçimlerden sonra Sarkisyan yeni hükümet kurma çal??malar?n? de?erlendirirken, koalisyon hükümeti kurmaktan bahsetmenin henüz erken oldu?unu, ancak parlamentoda yer alan di?er siyasi partilerle görü?tüklerini söyledi. Sirkisyan yeni hükümette ciddi de?i?iklik olaca??n? aç?klad?. Genel durum de?erlendirildi?i zaman yeni hükümette Adalet Bakan? David Arutyunyan, Savunma Bakan? Mikael Arutyunyan, D??i?leri Bakan? Vardan Oskanyan, Maliye ve Ekonomi Bakan? Vardan Haçatryan koltuklar?n? koruyabilir. Ancak 2008 y?l? ba?lar?nda yap?lacak devlet ba?kanl??? seçimlerinden sonra Savunma Bakan? Mikael Arutyunyan'?n yerine Ermenistan Genelkurmay Ba?kan? Seyran Ohanyan gelebilir. D??i?leri Bakan? Vardan Oskanyan da hükümette dört y?l kalmayabilir. Tigran Torosyan büyük bir ihtimalle yeniden parlamento ba?kan? seçilecektir. Onun bu görevde kalmas? Sarkisyan'?n siyasi beklentilerini kar??l?yor.

Yeni hükümet kurulduktan sonra büyük bir ihtimalle bugüne kadar izlenen ekonomik, siyasi, askeri ve kültürel siyasetden uzakla?mayacakt?r. Durum 2008 devlet ba?kanl??? seçimlerine kadar bu ?ekilde devam edebilir, ancak bu tarihten sonra Ermenistan siyasi, ekonomik ve sosyal ya?am?nda ciddi de?i?iklikler ya?anabilir.

TÜRK?YE AÇISINDAN ANLAMI

Daha önceki seçimlerde oldu?u gibi bu seçimlerde de, Türkiye Ermenistan'daki seçimlerle ilgilenmedi. Ciddi sorunlar ya?ad??? kom?u ülkede cereyan eden siyasi, askeri, sosyal, kültürel ve toplumsal geli?meleri güne gün izlemesi, k?sa, orta ve uzun vadede uygulamas? için projeler haz?rlamas? gereken Türkiye bu seçim sürecinde de hiç bir ?ey yapmad?. Ermenistan'da ?ahinler iktidarda yerini korudu ve konumlar?n? daha da güçlendirdi. Bu özellikle sözde Ermeni soyk?r?m? propagandas?, Ermenistan'?n toprak ve tazminat talebi, Türkiye'nin Avrupa Birli?i üyeli?i sürecinde daha ciddi ?ekilde kendini hissetdirecektir.

Türkiye bu olaylar?n d???nda kalmamal?, geli?meleri dikkatle izlemeli, siyasi dengeleri iyi de?erlendirmeli ve Ermenistan'daki hangi siyasi güçle hangi konular? müzakere edebilece?ini tespit etmeli, uygun gördü?ü ve anla?ma sa?layaca?? mümkün olan siyasi partilerin yönetime gelebilmeleri için onlar? siyasi, maddi ve manevi olarak desteklemelidir. Sorunlar? görmezden gelmek Türkiye için ciddi sonuçlara neden olabilir.