| | | | | | ERMEN?LER ve KARABA?Arş. Gör. Dr. Şefika HÜSEYİN*
Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-II.Cilt | |
| | .n@ le="text-align: juğÿY ERMEN?LER ve KARABA?265 eight: bold;">ERMEN?LER ve KARABA?
Ar?.Gör.Dr.?efika HÜSEY?N*
Konuma Kafkaslar’da uzun süre ya?ayan yazar ve gazeteci V.Veliçko’nun sözleriyle ba?lamak isterim:”Ermenilerin ?öhret ve kendini be?enme dü?künlü?ü,geçmi?te ve günümüzde kendi büyüklü?ünü anlatma al??kanl??? yüzy?llar boyunca kötü bir ün kazanm?? olmalar?ndan ve bundan kurtulmak istemelerinden kaynaklanmaktad?r”[1]
Da?l?k Karaba?’?n Maraga köyünde 1978’de törenle bir an?t aç?lm??t?r.Bu,150 sene önce,1828’de Güney Azerbaycan’?n Maraga kentinden 200 Ermeni ailesinin Karaba?’a yerle?mesi dolay?s?yla yap?lan bir an?tt?r.Göç ise 1828’de Rusya ve ?ran aras?nda imzalanan Türkmen-çay anla?mas? sonras? ba?lam??t?r.
Ermeni ailelerin Karaba?’a yerle?mesini sa?layan A.Griboyedov(1795-1829,Rus yazar,diplomat)yaz?lar?nda bu konuyu geni? bir ?ekilde anlatm??t?r.Özellikle general ?.F.Paskeviç’e,A.?riboyedov’un gönderdi?i“Ermenilerin Vilayetlerimize Göç Etmelerine ili?kin Rapor”u dikkate de?er bir belgedir,çünkü bu belgede Ermenilerin Karaba?’a ne zaman ve nas?l yerle?ti?i aç?kça gösterilmektedir.Raporun ba??nda bu geli?meye yakla??m?n?“..Onlar?n(Ermenilerin)bizim Vilayetlerimize nakledilmesi anlams?z, ihmalkar ve affedilmez bir ?ekilde yap?lm??t?r”sözleriyle dile getirir.
Sonra A.Griboyedov,göçmenlerle ilgilenen komisyonun çal??malar?n?n yetersiz oldu?unu vurgulayarak“k?nanmay? hak etmi?tir” ?eklinde devam eder.Bu fikrini a?a??daki nedenlere dayanarak söylemi?tir:
“1.Ermenilerin ço?u,Müslüman derebeylerin topraklar?na yerle?tirilmi?tir.Yaz aylar?nda bu kabul edilebilir görünmekteydi. Çünkü toprak sahibi Müslümanlar ço?unlukla yaylalarda bulunduklar?ndan,ba?ka dinden olan bu yabanc? göçmenlerle pek kar??la?mam??lard?.
2.Göçmenlerin yerle?meleri için gereken kereste stoku tedarik edilmemi? ve arsalar belirlenmemi?tir.Bütün bunlar zaman?nda yap?lmam??t?r.Yap?lan yanl??lar? bu sene içinde art?k düzeltmeyiz.Göçmenler s?k???k durumdalar ve hakl? olarak durumlar?ndan ?ikayetçi olan Müslümanlar? s?k??t?rmaktad?rlar.Muhterem Hazretleriniz bilmektedir ki,buradaki nüfusu göçmen olarak kabul etmemiz gerekmektedir,çünkü onlar muharebe döneminde serdar taraf?ndan s?n?r d??? edilen ki?ilerdir ve çok ma?dur durumdad?rlar”ya?anan aksakl?klar? bu sözlerle vurgulayan A.Griboyedov,a?a??da görece?imiz gibi yard?mlar?n artt?r?lmas?n? istemektedir.Burada üzerinde durmak istedi?im husus,?ran’dan Ermenileri kimsenin s?n?r d??? etmemi? oldu?udur.Bu Rusya’n?n bölgede uygulad??? politika sonucu gerçekle?en bir olayd?r.
Ad? geçen“Rapor”un 3.maddesinde:
“3.Devletin parasal yard?m? düzensiz bir ?ekilde yap?lm??t?r:bu paralar bir-iki ruble gibi cüzi miktarlarda da??t?lm??,kimin ne kadar ihtiyac? oldu?u tespit edilmemi?tir.Bir defa ödenen 25 ruble yard?m,farkl? dönemde parça parça ödenen ayn? miktardan on kat önemlidir.Hiçbir genel önlem al?nmam??t?r,örne?in:toplulu?un ihtiyac?n? kar??layacak bu?day?n tedarik edilmemi? olmas?,ayr?ca önümüzdeki y?lda gerekecek tohumlu?un da al?nmamas? gibi aksakl?klar“...A.Griboyedov yard?mlar?n yetersiz oldu?unu gösteren örneklerden sonra,verilen 30 bin ruble gümü? ve 2 bin alt?n paran?n“daha titiz bir ?ekilde kullan?laca??n?” vurgulayarak”Zat-? Devletleri çok k?sa bir zamanda iki defa tekrar ayn? miktar? sa?lamaya karar verirse,söz konusu göçmenlerin refah? tam anlam?yla sa?lanm?? olacakt?r”diye devam etmektedir.
Bunun d???nda general ?.Paskeviç’e yard?m için Serdar’?n 30.000 ba??bo? olan sürüsünün de Ermenilere verilmesini teklif eder. A.Griboyedov,Azerilerin göçten dolay? tedirgin olduklar?n? ve Ermenilerin ileride yerle?tirildikleri topraklarda hak iddia edeceklerini ileri sürdüklerini belirterek“komisyon üyeleri,ikna gücüne sahip ki?iler olmal?d?r”der.Bu husus çok önemlidir, çünkü onlar:“Müslümanlara,fazla uzun sürmeyecek ?imdiki zor durumlar?n? kabul ettirecek ve Ermenilerin ya?amlar?na geçici olarak müsaade edilen topraklarda hak iddia edeceklerine yönelik korkular?n? yenecek”,konu?malar yapmal?lar.Ayn? konuyu zab?ta müdürü,yönetim üyeleri ve benimle konu?maya gelen beylere izah ettim”[2]diye yazar.
A.Griboyedov,“Rapor”un sonunda ?ran’dan göç eden Ermenilerin ileride Rusya’ya faydal? olaca??n? tekrar vurgulayarak:
“Tekrar göçmenlerden bahsedecek olursam,onlar? hazineye hiçbir yarar sa?lamayan bizim madrabaz Gürcistanl? Ermenilerden daha faydal? buluyorum;?ran’dan taraf?m?za geçenler ise ço?unlukla esnaf ve çiftçidir”diye belirtir.
Burada A.Griboyedov’un çeli?ki içinde oldu?u aç?kt?r.Gürcistanl? Ermeniler kötüdür,?ran’dan göç edenler ise iyidir.Neden acaba?1828 y?l?n?n Aral?k ay?nda Tebriz’den meslekta?? olan K.Rodofinikin’e yazd??? mektupta,?ran’dan göç edenlerin malvarl???n? kurtarmak için kefaleti kendi üzerine almak istedi?ini belirtir ve D?? ??leri Bakanl???n?n bu konuya ili?kin görü?ünü sorar.Ayn? mektupta A.Griboyedov,Rusya’n?n ?ran politikas?n? gözler önüne sererek diplomatik oyunlar ve bu oyunlardaki rolünü de göstermektedir:
“E?er Çar onu(Abbas- Mirza’y?)davet etmek isterse,bana bildirsinler.Ben bu davetiyeyi uygun bir zamana kadar bekletirim ve onun S.Petersburg’a gitmesinin uygun olmad??? anda çok dostça bir davetiye sunar?m...O,mahcup olup özür diler;zaman geçer o müsait olur,bu sefer de biz müsait olmay?z...”Bu yak???ks?z davran??lar?n? do?al olarak diplomatik posta ile gönderilen gizli bir mektupta belirtmi? olan A.Griboyedov,Rusya’n?n Abbas-Mirza’ya kar?? tutumunun nas?l olaca??n? ?öyle s?ralar:1.Çar?n, Abbas-Mirza’n?n Rusya’ya gelmesini onaylamas?;2.Abbas Mirza’n?n Türklerle sava?mas?n?n sa?lanmas?;3.Abbas-Mirza’n?n tahta ç?kmas?n? Rusya’n?n sa?layaca??na ili?kin yeminle söz verilmesi,bu ise bizim için hiç de zor de?il,bu bir nevi bar?? döneminde ordumuza askeri eksersiz olacakt?r,harcamalar? da onlar yapacakt?r,biz ise Asya’n?n bu ülkesinde ba?ka ülkelerden farkl? olarak daha da güçleniriz...Burada bizden korkuyor ve sayg? duyuyorlar,tek iste?im beni desteklemenizdir...”[3] Gördü?ümüz gibi,Rusya’n?n deste?ini alan A.Griboyedov entrikalarla dolu yöntem uygulamaktayd?.
Say?s? çok olmayan Ermeni ailelerinin göçü 1828’den sonra devam etmekteydi.Azerilerin endi?eleri ve ku?kular? gözard? edildi?i için,çifte standart uygulayan Rusya yönetimi çok a??r sonuçlara sebep oldu.
Uzun süre Kafkaslar’da ya?ayan ba?ka bir Rusya temsilcisi V.Veliçko(1860-1903,?air,gazeteci),1897’de“Kafkas”ve 1901’de Ruskiy Vestnik”gazetelerinde editörlük yapm??t?r.Konu ile ilgili“Kafkas.Ruskoye Delo i Mejplemenn?ye Vopros?”(“Kafkasya.Rus Yönetimi ve Halklar Aras? ?li?kiler”)adl? kapsaml? yap?t?ndan ald???m?z çarp?c? örnekleri dikkatinize sunaca??m.Bu yap?t?nda Kafkaslar?n politik,sosyal ve ekonomik tablosunu veren yazar,Ermenilerin ya?am?n tüm yönlerini nas?l etkiledi?ini gösterdi?i için çok önemlidir.
“...Kafkaslarda sosyal ve ekonomik sorunlar kabile sorunlar?yla benze?ir:burjuva s?n?f? ço?unlukla Ermenilerden olu?ur,bu s?n?f?n ba??ndakiler s?k? bir dayan??ma sergileyerek yerli halklar için büyük sosyal tehlike haline gelir,devlet için ise bu gruplar politik tehlike olu?turur,kendi ilgisizli?i veya özensizli?i ile Ermeni parazitizmine yol açan birkaç do?u devleti örne?inde bu durumu görebiliriz.
Kafkaslarda hukuka dayanan düzen ve bu yöndeki çal??malar,Ermenilerin kendilerine yararl? olacakt?r,çünkü Ermeni i?adamlar? yapt?klar? i?leri yüzy?llard?r kanun d??? davranarak ve yönetim genelgelerine kar?? gelerek,ba?kalar?n?n ne özgürlü?e ne de kendilerini yönetmeye haz?r olan iradelerini esaret alt?na alarak yönetmi?lerdi.Yerli müesseselerin tamam?(yani üst düzey yöneticisinden s?radan memuruna kadar istisnas?z herkes)onlar?n kölesi haline gelmi?ti.Di?er yerli halklar,Ermenilerin kalk?nmas? konusunda büyük ölçüde Rusya’y? suçlayarak Gürcü çarlar döneminde böyle bir ay?r?m?n mümkün olmad???n? örnek olarak gösterirler,onlara göre o zamanlar sorunlar siyasi teorilere göre de?il,hayat?n ac?mas?z ?artlar?na uygun olarak çözülürdü...”[4]
“...Bankalar?n tümü,hatta Devlet Bankas? ve tar?m mahsullerinin sat??? Ermenilerin eline geçti.Bölgenin tüm ekonomik ya?am? Ermeni tüccarlar?n k?skac?ndad?r.
Gürcü zenginlerin topraklar? inan?lmaz süratle azalmaktad?r.Manta?eV,Aramyants,Arafelov,Makaryants ve bunlara benzer di?er Ermeni babalar? Gürcülere ait topraklar? yok pahas?na sat?n alarak Türkiye’den gelen Ermenileri yerle?tiriyorlar,?apel ve kiliseler bile Ermenilerin ellerine geçmi? durumdad?r.
?unu belirtmek gerekir ki,bu olaylar?n önemli bir k?sm?n?n seyri çok gizli bir ?ekilde cereyan etmektedir:Ermeniler belgelerin aç?kça gün ?????na ç?kar?lmas?na ve bu topraklar konusunda soylar aras?ndaki anla?mazl??? sona erdirmeye henüz cesaret edemiyorlar.Onlar Gürcü toplumunda ortaya ç?kabilecek mezbuhane bir patlamadan ve ?iddetli kriz dolay?s?yla Rusya yönetiminin Kafkasya konular?yla daha yak?ndan ilgilenmeye ba?layabilece?inden korkuyorlar...”[5]
“...Gürcüler,Ermeniler kar??s?ndaki yumu?akl?klar?n? hakl? olarak,Ermenilerin bölgede,Ruslar?n bile hiçbir konuda kar?? koyamad??? yegane gerçek güç oldu?u ?eklinde aç?kl?yorlar;Ermeni babalar? tüm ya?am kaynaklar?n? engelsiz ellerine alm??lar: hem piyasay? hem bankalar?,hem de otoriteyi(gizli oldu?u halde gizlili?iyle daha tehlikeli olan otoriteyi),memurlar?n kaderini belirleyecek önemli otoriteyi ve bu durumlarda Kafkasyal? ba?ka biri bunu yapt??? zaman a??r cezaland?r?ld??? halde, onlar cezas?zl?ktan faydalan?yorlar.Güncel geçici fayda aç?s?ndan bak?l?rsa onlar hakl?lar,bununla birlikte ecdat ?övalyelerden farkl? olarak,kendi ç?karlar?n? gözettiklerini itiraf ediyorlar.Umar?z bu hakl?l?klar? uzun sürmeyecektir. Kafkaslar?n Ermenile?mesine esasl? ?ekilde kar?? koyman?n gün geçtikçe zaruri oldu?u görülmektedir...”[6]
“Ermeniler eski zamanlardan beri kötü nama sahiptirler,bu da tabii ki hiç de temelsiz de?ildir,çünkü bu gibi bir izlenimin farkl? halklar ve zamanlarda olu?mas? zor bir i?tir.”[7]
“...Burada söz geli?i Ermeni petrol zenginlerinin,?srarla yeni Ermenistan tarihi olu?turmak ve yazmak çabas?nda olduklar?n?, bu say?s? az olan halk? ve onun kahramanlar?n?,olaylar esnas?nda generalli?e yükselen“sayg?ya de?er”?ah?slardan ba?layarak ve kasten e?kiya olan ba?ka anlamda sayg?ya de?er olan ki?ileri yüceltmek istediklerini belirtmek gerekir.Ayr?ca onlar kendi tarihi“hizmetlerini”ve günümüzdeki meziyetlerini parazitik yöntemlerle ispatlamaya çal???yorlar,yani onlar?nkinden daha aç?k, ku?ku uyand?rmayan ve onurlu bir tarih olan kom?u halklar?n tarihine gölge dü?ürüyorlar.”[8]
Gürcü halk?n?n tarihi,topra?? ve kültürünü Ermenilerin kendine nas?l mal etme?e çal??t???n? Gürcü yazar ve devlet adam? olan ?.Çavcavedze“Ermeni Bilim Adamlar? ve Feryat Eden Ta?lar”adl? kitab?nda geni? olarak yer vermi?tir.?lgilenenlere bu kitab? tavsiye derim.
Ermenilerin 1920’lerde Da?l?k Karaba?’a özerklik sa?lamalar? hiç zor olmad??? yukar?daki al?nt?lardan aç?kça anla??lmaktad?r. S.?oumiyan ba?kanl???ndaki Bakü Komini denilen yönetim Azerbeycan halk?n?n serveti talan edildi?i Perestroyka döneminde gün ?????na ç?km??t?r.
Ekim devrim sonras? Azerbeycan’daki Türklere,Ermeniler taraf?ndan yap?lan mezalimin soru?turmas? amac?yla bir komisyon kurulmu?tur.Komisyonun toplad??? belgeler T.C.Ba?bakanl?k Devlet Ar?ivler Genel Müdürlü?ü taraf?ndan 2001‘de Ankara’da yay?mlanm??t?r.Hem orijinal belgelere hem de Türkçe çevirileri verilmi? bu kapsaml? kitaptan Ermenilerin 1918-1920 y?llar?nda Azerilere yapt?klar? mezalimi belgelerle kan?tlanmas?na ra?men Azeriler soyk?r?m konusunu gündeme getirmediler.Aksine Ermeni politikac?lar? her f?rsatta sözde“Ermeni Soyk?r?m”iddias?n? tekrarlay?p dururlar ve bu yalanlar?n baz? parlamentolar taraf?ndan kabul görmesini sa?lad?lar.Fikrimce“Azeri Soyk?r?m?”deyimini bizlerde dünya literatürüne kabul ettirmemiz gerekir.
Erivan’? ziyaret edenler,gösteri?li Anavatan olarak adland?r?lan an?t? muhakkak görmü?lerdir.Bu an?t resmi olarak vatan u?runa vefat edenler an?s?na yap?lan bir an?t olarak tan?nmaktayd?.Asl?nda halk aras?nda soyk?r?m an?t? olarak bilinmekte idi.Ermeni politikac?lar?,Sovyetler Rejimi döneminde bile bölücü faaliyetlerini sürdürmekte ve uygun bir zaman beklemekteydiler.
M.Gorboçov yönetime geldikten sonra,Perestroyka süreci ba?lar.“Perestroyka”sözcü?ünün tüm dillerde anlam? ayn?d?r:Yeniden yap?lanma.Ne yaz?k ki,bu dönemde baz? çevreler kendi ç?karlar?n? gözeterek bölücülük faaliyetine ba?lam??lard?r.Ermeni ?ovenistleri sözde“Büyük Ermenistan”hayalini gerçekle?tirmek için harekete geçerler.
Karaba? olaylar?na ön ayak olan Robert Koçaryan(Ermenistan Cumhurba?kan?)o dönemde Karaba? ?pek Fabrikas?nda Komünist partisi te?kilat? grubunun ba?kan?yd?.R.Koçaryan’?n ba?kanl???nda fabrikada grevler ba?lad? ve Da?l?k Karaba?’?n yönetimini önce Ermenistana bunu da elde edemeyince merkeze,yani Moskova yönetimine devredilmesi talebini ileri sürdü.
Bu dönemde çok say?da toplant?lar yap?lmakta ve ç?k?? yolu aranmaktayd?.Bu toplant?lar sonucu bölücülük ve ?ovenistli?e son verilmesi kararla?t?r?ld?.Fakat bu sonu olmayan sava??n mimarlar?,tüm dünyay? hakl? olduklar?na ikna etmeye çal???yorlard?.
20 Temmuz 1988 y?l?nda yap?lan bir toplant?daki konu?malar? dikkatinize sunmak isterim.Bu toplant?ya Azerbaycan ve Ermenistan temsilcileri d???nda,M.Gorboçov ba?ta olmak üzere parlamento üyeleri,milletvekilleri,bilim adamlar?,tarihçiler kat?lm??lard?r.Konu?malar çok uzun sürer,M.Gorboçov sorular sorar.Erivan Devlet Üniversitesi Rektörü S.Ambartsumyan’?n konu?mas?n? keserek 20.yüzy?l?n ba??nda Erivan’da Azeri nüfusun say?s?n? sorar.Fakat S.Ambartsumyan bilmedi?ini itiraf eder. Buna M.Gorboçov:“Bunu bilmeniz gerekmektedir.Size hat?rlatmak isterim-%43...Günümüzde ise % kaç?”
S.Ambartsumyan:“Günümüzde çok az.Belki %1.”
M.GorboçoV:Bununla birlikte ben Ermenileri suçlamak istemezdim,Azerileri Ermeniler kovdular da demek istemiyorum ama bir tak?m geli?melerin oldu?u da aç?kt?r.”
1988’de M.Gorboçov’un konu?malar? adil çözüm aray??lar?na yönelik ?eklinde idi
M.Gorboçov Da?l?k Karaba?’?n yönetimi Ermenistan’a devredilirse,Bakü’deki 200.000’den fazla ve Gürcüstan’daki 500.000 Ermeniyi ne yapaca??z?Onlar? da m? Ermenistana devredelim?”diye sorar.
Bu tür tekliflere M.Gorboçov:“Da?l?k Karaba?’?n yönetim ?eklini de?i?tirdi?imiz zaman SSCB’yi yeniden biçmemiz gerekecektir” ?eklinde cevaplad???nda toplant?dakiler onun buna kar?? oldu?unu anlam??lard?.[9]
Neden iki sene sonra 20 Ocak 1990 M.Gorboçov’un emriyle Bakü’de katliam gerçekle?mi?tir?
Rusya’da uzun dönem devlet ba?kanlar?na Ermeniler dan??manl?k yapm??lard?.N.Hru?çov,L.Brejnev.M.Gorboçov bu dan??manlar?n?n fikrini almadan hareket etmezlerdi.Bir de Amerika gezisinden sonra M.Gorboçov çok de?i?mi?ti,burada Ermeni lobisinin etkili oldu?u da bilinmektedir,özellikle M.Gorboçov’un e?ine verilen arma?anlar kendi deyimiyle“politik ya?am?n?n yanl?? karar?n? vermesinde çevresindekilerin büyük etkisi olmu?tur.”
Karaba? sorunu gündemde olmas?na ra?men çözümü zor olacak bir noktaya geldi?i de aç?kt?r.Ermenistan’dan s?n?r d??? edilen Azeriler on be? senedir çad?rlarda ya?amaktad?rlar.Azerbaycan topraklar? Ermenistan taraf?ndan i?gal edilmi? ve Ermeni halk? da bu durumdan memnun de?ildir.Bunun da en iyi örne?i Ermeni temsilcilerinin mektubudur:
Onlar,Ermenistan’?n etraf?nda“Dü?man çevresinin”olu?mas?na ve“Ekonomik ablukaya”maruz kalmas?na Ermenistan?’?n kendisinin sebep oldu?unu iddia etmektedirler.
A?a??daki mektup“Nezavisimayay gazete”nin 8 Haziran 2001 tarihli say?s?nda yay?mlanm??t?r:
“Rusya Cumhurba?kan? Vladimir PUT?N,
Kazakistan Cumhurba?kan? Nursultan Nazarbayev,
Beyaz Rusya Cumhurba?kan? Aleksandr LUKA?ENKO,
K?rg?zistan Cumhurba?kan? Askar AKAYEV,
Tacikistan Cumhurba?kan? ?momali RAHMONOV,
Ermenistan Cumhurba?kan? Robert KOÇARYAN’A
AÇIK MEKTUP
Terörizm ve bölücülü?ün ne kadar tehlikeli oldu?unu,küçük ve büyük sava?lar?n cereyan etmesine neden oldu?unu ve bu ba?lamda bizlere ve çocuklar?m?za neler ya?att???n? unutmak mümkün de?ildir.Özellikle bundan dolay? Ermenistan’da yap?lan Güvenlik ??birli?i ve Savunma Komitesinin toplant?s?n? bizler büyük ilgi ile izlemekteydik.
Art?k herkesin terör ile mücadelede gücünü birle?tirerek ?ttifak?n yeniden do?u?unu ve insanlar?n ya?amas? ve çal??mas? için uygun ortam?n sa?lanmas?n?n zaman?n?n geldi?ini dü?ünmekteyiz.
BDT ve Kafkaslarda bar???n hakim olmas?n?,terörün ne oldu?unu bilen Rusya’n?n bar??ç?l rolüyle ba?lamaktay?z.Bu ba?lamda k?sa süre önce yap?lan seçimlerde Rusya’da ve Kafkaslarda oylar?m?z? verdi?imiz V.V.PUT?N’in a??rba?l? ve pragmatik davran??lar? bizlerin ümit ve beklentilerimize tümüyle cevap vermektedir.
Bununla birlikte,?ttifak?n Savunma Komitesi Ba?kanl???na iki kom?u devletin;Azerbaycan Ve Ermenistan’? faciaya götüren olaylara önayak olan ki?inin(Çevirmen’in notu:Robert Koçaryan kastedilmektedir)seçilmesi hayret vericidir.
1987’de cereyan eden Askeran(Karaba?)olaylar? binlerce insan? birbirine dü?man yaparak böldü,?ehirleri ve evleri y?karak insanlar? kendi kaderine terk etti.
Karaba?’daki bölücüler,Ermeni ve Azerileri uzla?maz taraflara bölerek ya?am?m?zda sahip oldu?umuz tüm iyilik ve güzellikleri mahvettiler.
Onbinlerce günahs?z insan?n ya?am?na mal olan bu silahl? çat??malar sonucu,Ermenistan,Karaba? ve çevresindeki Azerbaycan topraklar?n? kontrolü alt?na ald?.
Bütün bunlar kime fayda sa?lad??Ermenistan’daki Ermenilere mi?
Ola?anüstü göç nedeni ile ülkenin nüfusu iki misli azalm??t?r.Karaba?’ da ise 160 binlik nüfus 20 bine inmi?tir.
Ermenistan”Dü?man çevresini”ve“Ekonomik ablukay?”kendi kendine yaratt?.Büyük olas?l?kla,topraklar?n?n bir k?sm?n? i?gal etti?in zaman,kom?undan iyilik beklememelisin.
Tarihten biliyoruz ki,Federal Alman Cumhuriyeti fa?izm cinayetlerinin bedelini bugüne kadar ödemektedir.?srail ekonomi ve üstün teknoloji,askeri gücüne sahip olmas?na ra?men,ta?larla sava?an Filistinlileri yenmeyi ba?aramamaktad?r.
Fikrimizce BDT s?n?rlar? içerisinde herkese yararl? ekonomi politikas? uyguland???nda,kimseye faydas? olmayan askeri çat??malar ve sava?lar bitecektir.
SSCB döneminde oldu?u gibi,bir gün tüm topluluk s?n?rlar? içinde çocuklar?m?za mutlu ya?am ?artlar? sa?layacak ad?mlar ataca??n?z? ümit ediyoruz.
Sayg?lar?m?zla,
?ABANOVA ?rina Armenakovna,Rusya Fedirasyonu vatanda??;ADAMOV Sergey Mitrofanoviç,Teknik ?limler Doktoru,mülteci;AVAKOV Grigoriy Gazaroviç,(tüm haklar?n? kaybeden Bakü mültecisi);AVAKOVA ?rina Grigoryevna Bakü mültecisi;ÇARÇOGLYAN Cemma Karapetovna,Bakü mültecisi;GRIL ?osif Yevgenyeviç;M?KAELYAN Yevgeniya Yuryevna,Rusya Federasyonu vatanda??;ARUTYUNOV Arutyun Melikoviç,Rusya Federasyonu vatanda??;MURADYAN Valeriy Samveloviç,Rusya Federasyonu vatanda??;ÇONTSEYA Aida Saakovna,Rusya Federasyonu vatanda??;?AHNAZAROV Vladimir Rubenoviç,Rusya Federasyonu vatanda??;ARUSTAMYAN Eduard Arustamoviç,Rusya
Federasyonu vatanda??;KAR?MSKAYA Marina Semyonovna,Rusya Federasyonu vatanda??;AVANESOV Rudolf Adamoviç,Rusya Federasyonu vatanda??”[10]
Günümüzde de Ermeni politikac?lar yalan iftira,kom?ular?ndan toprak koparma isteklerinden vazgeçmi? de?iller.Yukar?da ad? geçen V.Veliçko’nun kitab?ndan bir örne?i dikkatinize sunarak konu?mam? bitirmek isterim.Bu örnekte sözde“Büyük Ermenistan”?n büyük bir k?sm?n?n Rusya’n?n s?n?rlar? içinde oldu?u görünmektedir:“Sözde“Büyük Ermenistan”ve Ermenilerin kom?ular?n? medeniyete kavu?turacak yüce görevinden söz eden saçma kitaplar bir yana,ad? geçen Ermeni kilise ve okullar?nda,ba?kenti Tiflis olan sözde“Büyük Ermenistan”Voronej’e(Moskova yak?nlar?nda bir ?ehir)kadar Rusya topraklar?n? kapsamaktayd?.[11]
E?er bir gün Moskova Ermeniler taraf?ndan kuruldu ?eklinde bir iddia ortaya at?l?rsa hiç ?a?may?n.Onlar bu tür i?lerin nas?l yap?laca??n? iyi bilirler.Kom?ular?n?n an?tlar?n?,tarihini kendine mal etmek isteyen bu halk?n temsilcileri fikrimce,iftira ve yalan de?il,gerçek anlamda büyük i?ler yaparak tarihe geçebilirler.Aksi takdirde yalanlar ve iftiralar Ermeni halk?n? bir gün yok olma tehlikesine yakla?t?rabilir.
*Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Co?rafya Fakültesi
[1]Veliçko,V.L.,Kavkaz.Ruskoye Delo i Mejplemenn?ye Vopros?.,S.Petersburg,1902,s.71
[2]Griboyedov,A.Soçineniya v dvuh tomah,Biblioteka“Ogonyok”,Mosk?va,1971,s.326
[3]Griboyedov,A.Soçineniya v dvuh tomah,Biblioteka“Ogonyok”,Mosk?va,1971,s.339-340
[4]Vekiçko,V,L.,Kavkaz.Ruskoye Delo i Mejplemenn?ye Vopros?.,S.Petersburg,1902,s.24
[5]Vekiçko,V.L.,Kavkaz.Ruskoye Delo i Mejplemenn?ye Voprosi.,S.Petersburg,1902,s.46
[6]Veliçko,V.L.,Kavkaz.Ruskoye Delo i Mejplemenn?ye Voprosi.,S.Petersburg,1902,s.59
[7]Veliçko,V.L.,Kavkaz.Ruskoye Delo i Mejplemenn?ye Voprosi.,S.Petersburg,1902,s.63-65
[8]Veliçko,V.L.,Kavkaz.Ruskoye Delo i Mejplemenn?ye Voprosi.,S.Petersburg,1902,s.68-69
[9]Nagorn?y Karabah:Razum Pobedit,AG?,1989,s.142-143.
[10]“Eho”,Gazetesinin 212 say?s?,
[11]Veliçko,V.L.,Kavkaz.Ruskoye Delo i Mejplemenn?ye Vopros?.,S.Petersburg,1902,s.74-75 | | | | ----------------------
* Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi,Ankara -
- Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-II.Cilt | | | | | « Geri | | | |
|
|
| | |
Anasayfa
İletişim
Yazdır
