TER-PETROSYAN B?R FIRSAT MI? (BEHLÜL ÖZKAN)

Peki Ermenistan ve Türkiye bu k?s?rdöngüden nas?l ç?kacak? Sorun birçoklar?n?n yazd??? gibi Türkiye'nin jest yap?p s?n?rlar? açmas?yla çözülebilir mi? Ermenistan siyaseti yak?ndan analiz edili?inde, iki ülke aras?ndaki sorunlar?n çözülmesi için Türkiye'nin tek tarafl? ad?mlar atarak tavizler vermesinin, s?n?rlar? açmas?n?n çözüm olmad??? ortaya ç?k?yor. Ankara'n?n Ermenistan'daki bask? rejimini de?i?tirmek için aktif politika yürütmesi gerekiyor. Bu tabloya yak?ndan bakabilmek için 10 y?l öncesine, 1997'ye gidelim. Ermenistan'?n ilk devlet ba?kan?, Karaba? hareketinin ve milliyetçi uyan???n lideri Levon Ter-Petrosyan, o y?l?n sonbahar?nda bütün dengeleri sarsan politika de?i?ikli?ine gitti. Ter-Petrosyan, s?n?rlar?n?n yüzde 85'i Türkiye ve Azerbaycan taraf?ndan kapat?lm??, bölgesel ve global ili?kilerden tecrid edilmi?, ekonomisi çökmü? bir Ermenistan'?n bu ?artlar alt?nda daha fazla devam edemeyece?ini halk?na aç?klad?. Ter-Petrosyan'?n maksimum otonomi kar??l???nda Karaba?'? Azerbaycan'a geri vermeyi ve Türkiye ile ili?kileri düzeltip s?n?rlar?n aç?lmas? için masaya oturaca??n? ilan etmesiyle ülkede siyasi deprem ya?and?. Harekete geçen sertlik yanl?lar?, be? ay içinde Ter-Petrosyan'? devirerek devlet ba?kanl???na Karaba? Ermenisi Koçaryan'? getirdiler.

Yolsuzluk ve Suç Çeteleri ?çinde Bir ?ktidar: Robert Koçaryan

Koçaryan iktidara gelir gelmez bar?? görü?melerini ask?ya ald?. Ter-Petrosyan'?n kapatt??? Türkiye kar??t? a??r? milliyetçi Ta?nak Partisi'ni hem serbest b?rakt? hem de iktidar orta?? yapt?. Dahas? Ankara'y? kö?eye s?k??t?rmak için Ermeni Diasporas?n?n da deste?iyle 'soyk?r?m' tasar?lar?n?n Avrupa ve ABD parlementolar?ndan geçmesi için d?? politika ata?? ba?latt?. Koçaryan'?n on y?ll?k iktidar?nda ba??n? Karaba? Ermenilerinin çekti?i oligar?ik yap? ekonomiye tamamen hakim oldu. Ermenistan halk?n? yoksullu?a ve dünyadan tecrit edilmi? bir ya?ama mahkum eden Koçaryan yanl?s? çeteler ve ç?kar gruplar? muhalefeti de susturuyor. Yolsuzluk düzenine kar?? ç?kanlar?n ba??na neler geldi?inin en kanl? örne?iyse 1999'daki parlemento bask?n?. Koçaryan kar??t? Ba?bakan Vazgen Sarkisyan ve Meclis Ba?kan? Karen Demirciyan'?n kameralar önünde otomatik silahlarla öldürülmesi muhalefetin tepesinde Demokles k?l?c? gibi sallan?yor.

ERMEN?STAN'I SÖMÜREN ?K?L?

Ülkeyi içine alan yolsuzluk a??n?n önündeki en önemli engel, ?ubat ay?nda yap?lacak ba?kanl?k seçimleri. Bu seçimlerde Koçaryan anayasa gere?i aday olamayacak. Ancak düzenin devam? için yerine yine bir Karaba? Ermenisi olan Ba?bakan Serj Sarkisyan'? getirmenin hesaplar?n? yap?yor. Ermenistan'? sömüren ikilinin aile üyelerinin servetleri, yolsuzluklar?n ne boyutta oldu?unun göstergesi: Ba?bakan Sarkisyan'?n yirmibe? ya??ndaki karde?i ülkenin en zengin ilk on ki?isi aras?ndayken, Koçaryan'?n o?lu da milyonlarca dolarl?k servetin sahibi. Son döneme kadar, muhalefetin susturuldu?u Ermenistan'da, yolsuzluk rejiminin devam?n? sa?layacak Sarkisyan'?n seçimleri kazanmas?na kesin gözüyle bak?l?yordu. Ancak kimsenin beklemedi?i oldu ve siyasi dengeler bir anda de?i?ti. Koçaryan taraf?ndan devrilen, on y?ld?r bas?na aç?klama bile yapmayan Ter-Petrosyan tekrar siyaset sahnesine ç?kt?: 'Koçaryan'?n yolsuzluk ve suç çetelerinden olu?an iktidar? Ermenistan'? üçüncü dünya ülkesine çevirdi. Karaba?'da çözüm olmadan, Türkiye ile s?n?rlar aç?lmadan Ermenistan refaha ula?amaz' dedi. Geçti?imiz Ekim ay? sonunda onbinlerce ki?inin topland??? Erivan'da halk?n kar??s?na ç?kan Ter-Petrosyan, 'Levon, Levon' tezahüratlar? aras?nda ba?kanl?k yar???nda aday olaca??n? aç?klad?. Koçaryan rejimini devirmek için di?er muhalefet liderleriyle güç birli?i yapaca??n? duyurdu.

Ankara Erivan'da Rejim De?i?ikli?i ?çin ?nsiyatif Almal?

Ter-Petrosyan'?n adayl???, Türkiye-Ermenistan ili?kilerini içinde oldu?u ç?kmazdan kurtarabilecek önemli bir geli?me. AK Parti, iktidarda bulundu?u 2002'den bu yana, teorik alt yap?s?n? Ba?bakanl?k D?? ??leri Ba? Dan??man? Ahmet Davuto?lu'nun haz?rlad??? 'kom?ularla s?f?r sorun' politikas?n? uyguluyor. Bu polikan?n özellikle Türkiye-Suriye ili?kilerindeki ba?ar?s?, Türkiye ve Ermenistan aras?ndaki sorunlar?n çözümü için örnek te?kil etmektedir.

Türkiye'nin bir taraftan PKK terörüyle di?er taraftan 'soyk?r?m' tasar?s?yla u?ra?t??? son dönemde Ermenistanda ya?anan geli?meler Ankara taraf?ndan gözard? edilmemeli. ABD'nin ve Avrupa ülkelerinin Türkiye'ye kar?? kulland?klar? 'soyk?r?m' tasar?lar?n?n engellenmesi, d?? politikam?z? özellikle de Arap ülkeleriyle ili?kilerimizi esir alan lobilerden kurtaracak Ermenistandaki rejim de?i?imi f?rsat olarak de?erlendirilmelidir. Geçti?imiz yüzy?lda Ermeni halk?yla kar??l?kl? ya?ad???m?z ac?lar?n tedavisi için Ermenistan'a demokrasi götürmek, Osmanl?dan bize kalan bir mirast?r.

Fletcher Üniversitesi Ö?retim Üyesi