| | | | | | TÜRK?YE'N?N ERMEN? MESELES?NDE B?LG?LENME VE B?LG?LEND?RME PROBLEMLER?Yrd.Doç. Dr. Nejdet BİLGİ*
Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-I.Cilt | |
| | le="text-align: juğÿ G TÜRK?YE'N?N ERMEN? MESELES?NDE B?LG?LENME VE B?LG?LEND?RME PROBLEMLER?206ˆ® ">TÜRKiYE’N?N ERMEN? MESELESINDE B?LG?LENME VE B?LG?LEND?RME PROBLEMLER?
Yrd. Doç. Dr. Nejdet B?LG?*
Ermeni meselesi Osmanl?’n?n çökü? sürecinde Türklerin tarihi haf?zas?nda en fazla iz b?rakan meselelerin ba??nda gelmektedir. Kurtulu? sava??n?n zaferle sonuçlanmas? ve Lozan’?n yeni Türk devletini dünyaya kabul ettirmesi ile birlikte,Ermeni meselesi fiilen ve hukuken çözümlenmi? oluyordu.Uluslararas? ili?kilerde uzun süre bu mesele siyasi bir malzeme haline getirilmedi. Fakat Ermeni diasporas? bulunduklar? ülkelerde sürekli olarak Türkiye aleyhtar? gösteri vb. faaliyetleri sürdürerek, ya?ad?klar? ülkelerin insanlar?nda zihinsel bir altyap? olu?turdu.1970’lerden itibaren de Ermeni terör örgütleri bu kez Türk diplomatlar?na suikastler düzenleyerek seslerini duyurdular.
Ne yaz?k ki dünya kamuoyunda bu terör eylemleri Türkler gibi alg?lanmad?.Birçok Türk vatanda?? da özellikle genç ku?aklar, Ermenilerin katliam iddialar?n?n ne oldu?undan habersizdi.Türk devlet adamlar? ve diplomatlar? da bu konuda yeterli bilgi donan?m?na sahip de?illerdi.
Böyle bir ortamda 1970’ler ve 1980’ler Türkiye’sinde baz? tarihçi ve yazarlar bu bilgi bo?lu?unu doldurmaya yönelik yay?nlar yapt?lar.Ancak bu yay?nlar Ermenilerin y?llarca ve ?srarla süren propagandalar? kar??s?nda pek etkili olamad?.Hakl? oldu?umuz bir davada kendi insan?m?z? bile bilgilendiremedik.
Ermeni meselesinin 1990’lardan itibaren ald??? ?ekil,öncekilerden çok farkl?d?r.Dünya kamuoyunun gündeminde bir soyk?r?m iddias? öylesine hakimdir ki,ne soyk?r?m olmad???n? anlatabilmekteyiz,ne bu soyk?r?m gürültüleri aras?nda katledilen diplomatlar?m?zdan söz edebilmekteyiz ve ne de Ermenistan’?n Karaba?’? i?gal ederek bir milyon Azeri Türk’ünü topraklar?ndan etmesinden söz edebilmekteyiz.
Uluslararas? platformlardaki yaln?zl???m?z,ne yaz?k ki ülkemiz kamuoyundaki bilgi eksiklikleri ve yanl??l?klar? ile bütünle?erek,giderek inkar etti?i suçu dolayl? da olsa kabullenmeye e?ilimli bir ortam yaratmaya ba?lam??t?r.
Bu çerçevede hem ayd?nlar hem de toplumun bilgilenme ihtiyac?n?n nas?l kar??land??? ve bu süreçte hangi problemlere maruz kal?nd??? hususunda baz? noktalara temas etmek gerekmektedir.Bilgilenme ve bilgilendirme sürecinde daha olumlu bir seviyenin kazan?lmas?na belki bir katk? olur dü?üncesindeyim.
Ermeni meselesinin ne oldu?u üzerine bilgilendirme mekanizmas?n?n en önemli unsuru kitap yay?n?d?r.Ülkemiz yay?n dünyas?nda Ermeni meselesi ile ilgili olarak,merakl? veya bilgilenme ihtiyac? duyan bir ki?inin ula?abilece?i yay?n say?s? çok s?n?rl?d?r.Ula??labilme kolayl???na sahip olan yay?nlar?n ço?u da ne yaz?k ki olaylar? daha çok Ermeni iddialar?na yak?n çerçevede ele almaktad?rlar.Üstelik bu yay?nlar,say?s? zaten az olan bilgilenme ihtiyac? duyanlar? yanl?? yönlendirebilecek özelliklere sahiptir.Çok profesyonelce kaleme al?nm?? olanlar?n?n birkaç bask? yapt??? da görülmektedir.Do?rusunu söylemek gerekirse,hakl? ve ma?dur durumda oldu?umuz Ermeni meselesinde kendi insan?m?za sundu?umuz bilgilenme vas?talar?,Ermeni iddialar?na destek veren bu yay?nlar kadar itina ve profesyonelli?e,yayg?nl??a ve ilgiye sahip de?ildir.
Akademik çevrelerde Ermeni meselesi hakk?nda yap?lan yay?nlar?n bir k?sm? ne yaz?k ki birbirinin tekrar? durumundad?r.Hele son zamanlarda yap?lan yay?nlar?n baz?lar?n?n,sadece “benim de Ermeni meselesi ile ilgili yay?n?m var” diyebilmek için yap?ld???n? anlamak zor de?ildir.Konuyla ilgili temel olay ve kavram bilgisinden yoksun bu tür yay?nlar?n,sahiplerini bile inand?rmas? mümkün de?ildir.Halbuki sadece Ba?bakanl?k Ar?ivi’nin yay?nlad??? belgeler üzerine kafa yormak ve belgelerdeki bilgileri ciddi bir yoruma tabi tutmak,bu yolda önemli mesafeler almam?z? sa?layacakt?r.Ar?ivistlerin yay?nlad??? bu belgeler çok önemlidir ve maalesef ço?u yay?nland??? ?ekliyle iddialara cevap olarak sunulmaktan öteye de?erlendirilmemi?lerdir.Bu de?erlendirmeleri yapacak olanlar ise öncelikli olarak akademisyenler veya ara?t?rmac?lard?r.Halbuki ayn? belge yay?nlar? Ermeni iddialar?n? destekleyen yay?nlarda,kendi maksatlar? yönünde,çarp?t?larak ve yanl?? yorumlanarak,profesyonelce devleti kendi belgeleriyle suçlu ilan etmenin arac? olarak kullan?lmaktad?rlar.
Belirtmek gerekir ki Ermeni meselesini ciddi olarak ele alan ve yapt??? yay?nlar? diplomatik ve akademik çevrelere,hatta topluma sunarak,bilgilenme ihtiyac?n? giderme çabas?nda olan kurum say?s? çok azd?r[2].1973 y?l?nda meydana gelen ilk Ermeni suikastinin yarg? a?amas?nda,Amerikan mahkemesinin konuyla ilgili bilgilendirilmesi söz konusu oldu?unda,Türk bak?? aç?s?yla kaleme al?nm?? ve yabanc? dillerde yay?mlanm?? maalesef tek kitap bulunamam?? olmas? ve yine ne yaz?k ki,Ermeni kur?unlar?yla ?ehit edilen diplomat?m?z Taha Car?m’?n,Ocak 1971‘de D??i?leri Akademisi’nde verdi?i “Gerçek Nerededir?” ba?l?kl? olup, ?ngilizce ve Frans?zca olarak bast?r?lan,konferans metni bir bro?ürle bu ihtiyac?n kar??lanmaya çal???ld??? unutulmamal?d?r[3].Bu mesele bugüne kadar yap?ld??? gibi,ba?kalar?n?n gündeme getirmesiyle gündemimize gelmesi gereken bir mesele de?ildir.Hakl? oldu?umuz halde hep savunma durumunda kalmam?z,toplumumuzu suçluluk psikolojisine veya kabul etme noktas?na yönlendirmek anlam?na gelmektedir.Özellikle ülkemizin buhranl? dönemlerinde içten ve d??tan kopar?lan gürültüler ve olu?turulan sisli ortam bu iddialar?n en çok gündeme getirildi?i ve prim yapt??? dönemlerdir.Bugün de ayn? durum söz konusudur.
Ülkemizdeki bilgilenme aç?s?ndan yay?n dünyas?nda dikkati çeken bir husus da,konuyla ilgili yap?lm?? ciddi ara?t?rmalar?n yeterli miktarda ve kalitede bas?larak da??t?m?n?n yap?lamamas?d?r.Üniversite ve resmi kurumlar?n kitaplar? zaten akademik çevrelerde bile yeterince takip edilemez hale gelmi?tir,kamuoyuna sunulmas? yoluna pek gidilmemektedir.Dolay?s?yla bu bo?luk Ermeni iddialar?n? destekleyen yay?nlarla doldurulmaktad?r.
Ermeni meselesiyle ilgili yay?nlarda dikkat çeken ba?ka bir husus da kullan?lan terminolojidir.Kavramlar?n geli?igüzel kullan?lmamas? gerekir.Okuyucuda ba?tan itibaren pe?in hüküm intiba? uyand?ran bir yay?n?n,do?ru bilgileri bile ikna edici olmamaktad?r.Bu bak?mdan her iddian?n ciddi delillere dayand?r?lmas? ve objektif bir üslup kullan?lmas? gerekmektedir.Hain, katil,cani,katliam,zulüm gibi kavramlar? genellemeler ?eklinde de?il bilgiye dayand?rarak vermek daha do?ru olacakt?r.
Son birkaç y?ld?r yaz?l? ve görsel ileti?im kanallar?nda,özellikle Türkiye’ye yöneltilen soyk?r?m iddialar?n? kabul ettirme bask?lar?na do?rudan veya dolayl? olarak destek veren ayd?n veya akademisyen s?fatl? ki?ilerin tav?rlar?,en yumu?ak ifade ile hafifliktir.“Soyk?r?m? kabul etmenin büyüklük olaca??n?” söyleyenler,“kabul etsek ne olur can?m” diyenler,“tarih bu, öldürmü?üzdür” diyenler ne yaz?k ki toplumda zaten asgari seviyede olan bilgilenme ihtiyac?n? törpülemektedirler.Daha kötüsü halk aras?nda dedikodu mekanizmalar?yla,Ermenilerin ?öyle öldürüldü?ü böyle öldürüldü?ü gibi muhayyel ve mübala?al? sözlerin yayg?nla?mas?,bu mekanizma ile daha etkili olmaktad?r.?leti?im organlar?ndaki yaz?larda,konu?malarda,filmlerde yap?lan imalar,olu?turulan istifhamlar,soyk?r?m yap?lmad???n? aç?kça savunan ve belgeleyen yay?nlardan daha etkili olmaktad?r.[4]
Yine son y?llarda baz? Ermeni as?ll? veya PKK eylemlerine olumlu bakan yazarlar?n kaleme ald?klar? hikaye,roman ve hat?ra türünden kitaplarda,bol miktarda Ermeni katliam? hikayeleri yer almaktad?r.Aksine Türk ve Müslüman unsurun u?rad??? zulüm ve katliamlar? i?leyen yay?n çok azd?r.Asl?nda ilgi de çekmemektedir.Zira bugün ülkemizde ailesinde Rum,Ermeni,Bulgar veya S?rp zulmü görmeyen insan say?s? çok azd?r.Ve insan?m?z tarihin bu ac? olaylar?n? bir intikam ve bask? arac? olarak kullanmay? tercih etmemektedir.Ne toplum ya?ant?s?nda ve ne de resmi söylemde,tarihte u?rad???m?z zulüm ve vah?et manzaralar? bir gün intikam? al?nacak olaylar olarak de?erlendirilmemektedir.Daha çok,tekrar ayn? duruma dü?memek için çal???lmas?,ibret al?nmas? veya dü?man olanlara ayn? f?rsat?n tan?nmamas? dilekleri hakimdir.Tarihi sa?l?kl? alg?lamak aç?s?ndan bu tav?r do?ru olmakla beraber,önemli tarihi olaylar?n birçok yönden ele al?narak yay?nlara konu yap?lmamas? ve kamuoyunun bilgilendirilmemesi bir eksikliktir.Nitekim bu tutum günümüzdeki bilgi ve bilgiye dayanan politika bo?lu?unun sebebidir.1915 olaylar?n?n 1965 y?l?nda gündeme getirilmesinden ve 1973 y?l?nda ba?layan ilk suikastlerden sonraki resmi tepkilerin konunun esas?yla ilgisiz olmas?[5] bu bo?luktan kaynaklanmaktad?r.Bu tarihlerden itibaren önemli baz? yay?nlar yap?lm??sa da,yayg?n ve sürekli bir bilgilenme ortam? olu?mam??t?r.Do?rusu ve ne yaz?k ki bu husus yaln?zca Ermeni meselesine de mahsus de?ildir.
Son y?llar?n en etkili bilgilenme araçlar?ndan birisi de ?nternet ortam?d?r.Birçok konuda oldu?u gibi,elinin alt?nda bu imkan? bulunan birçok insan internet arac?l???yla bilgilenmektedir.?nternet ortam? da -ilgilenenlerin malumudur- Ço?u Ermeni iddialar?n? destekleyen sitelerle doldurulmu?tur.Ermeni soyk?r?m iddialar?n?n as?ls?zl???n? belgeleyen veya Ermeni meselesini çe?itli yönleriyle ele alan siteler de bulunmaktad?r.Fakat bunlar yetersiz ve birbirinin benzeri durumundad?r.Halbuki yurt d???nda haz?rlanan ve Ermeni iddialarIna ba?ka dillerin yan?s?ra Türkçe olarak da yer veren siteler bulunmaktad?r.Bunlar?n bir k?sm? Türk veya Ermeni olmad??? için tarafs?z oldu?unu söyleyen,fakat hiç de öyle olmayan metinler içermektedir[6].Bu metinlerin,bilgilenme a?amas?ndaki özellikle genç ku?aklar? Ermeni iddialar? lehinde,en az?ndan mütereddid hale getirebilmeleri mümkündür.Zaten Türkçe haz?rlanmas?n?n da amac? bu olmalId?r.Zira Ermeni meselesinde dünya kamuoyunu Türkiye’nin kazanmas? bir tarafa,tarafs?z kalmas?n? sa?lamas? bile zor görünmektedir.Ermeniler ve Ermeni iddialar?na destek verenler,?imdi Türk kamuoyundan hisse koparman?n yolunu aramaktad?rlar.Bu sebeple öncelikle Türkçe olarak,mümkünse di?er dillerde de haz?rlanm??,Ermeni meselesinin gerçek yüzünü ortaya koyan farkl? metinlerin,farkl? siteterle internet dünyas?nda yer almas?n? sa?lamak gerekmektedir.Bu yolla,kendisine Ermeni meselesiyle ilgili ödev yada seminer verilen lise veya üniversite ö?rencilerinin,yan?lt?cI yay?nlar yerine,do?ru bilgilenme ?ans?n? art?racak yay?nlara yönelmeleri sa?lanabilir.
Ülkemizde bilgilenme ihtiyac?n?,televizyon gibi pasif bilgilenme araçlar?yla kar??layanlar ve bununla yetinenler ço?unluktad?r.Televizyon programc?lar? ise konuyu ayd?nlatmak ve halk? bilgilendirmekten çok,dikkat çekici yay?n yapmay? tercih etmektedirler.Dolay?s?yla,ekrana ç?kar?lan uzmanlar?n ço?u sansasyonel sözler söylemeyi tercih edenler olmaktad?r. Veya konuyu ciddiye alan uzmanlar? sab?rla dinletmeyi,konu?turmay? tercih etmemektedirler.Ayr?ca bilgi sahibi veya de?il birçok konu?mac?n?n bulundu?u programlarla,do?ru bilgi verme ve -izleyici aç?s?ndan- do?ru bilgi edinme ?ans? çok azd?r.Bu çerçevede,ülkemiz medyas?nda düzeltme mekanizmas?n?n i?letilmedi?ini de belirtmek gerekir.Herkesin her konuda ahkam kesti?i bir ortamda,konulara ciddiyetle yakla?t??? bilinen tarihçi,diplomat ve yazarlar?n daha dikkatli ve sorumlu davranmalar? gerekir.Mesela bir gazeteci-yazar?m?z?n iki ayr? büyük televizyon kanal?nda,biri ünlü bir diplomat?m?za,biri siyasi tarih profesörü bakan?m?za da onaylatt?rarak,-benim izledi?im- üç ayr? programda,Ermenilerin göç ettirilmesiyle ilgili karar? alan hükümetin iki Ermeni bakan? bulundu?unu ve dolay?s?yla bu karar?n soyk?r?m içeren bir karar olmas?n?n imkans?z oldu?unu söylemesi,dinleyenleri etkilemesi bak?m?ndan çarp?c?,fakat yanl??t?r[7].Ba?ka bir profesör de çe?itli televizyonlarda ve panellerde Türkiye Cumhuriyeti yetkililerinin ba??ndan beri Osmanl? miras?n? reddederek,Türkiye’nin Ermeni meselesinin bulunmad???n? savunduklar?n?,bazen yer,tarih,isim ve hatta saat vererek söylemektedir[8].Dinleyenlerin geçmi?le ilgili bilgi eksikliklerinden kurnazca istifade ederek yanl??,anakronik ve fakat ki?isel popülariteyi art?rmaya yönelik sözler,ne yaz?k ki çarp?c?l???ndan kaynaklanan,hassasiyetleri art?r?c? etki yapsa da uzun vadede yalan ve yanl??l???ndan dolay? olumsuz sonuçlar do?urabilir.Üstelik milli bir mesele kullan?larak yap?lan bu konu?malar,içinde ba?ka olumsuzluklar? da bar?nd?rmaktad?r.Daha da kötüsü,bu bilgiyi kullanmak durumunda kal?p,daha sonra yanl??l???n? ö?renenlerde bu durum aldat?lm??l?k duygusu yarataca?? gibi,do?ru bilgilere de ?üpheyle bak?lmas?na yol açacakt?r.Sonuç itibariyle yanl?? ve geli?igüzel sözler,sadece Ermeni iddialar?n?n güçlenmesine yarayacakt?r.
Ermeni meselesiy?e ilgili bilgilendirmede kullan?lan kavramlar da önem ta??maktad?r.Meselesinin Türk kamuoyunda ele al?n??? çerçevesinde baz? kavramlar?n geli?igüzel kullan?lmas?,zamanla yanl?? kanaatleri do?urmaktad?r.Özellikle 1915 y?l?nda Osmanl? Devletinin hakl? gerekçelere dayanarak ba?vurdu?u ülke içinde zorunlu göç ve iskan karar ve uygulamas?n?n adland?r?lmas?,bu çerçevede önemlidir.Karar ve uygulamaya ili?kin belgelerde tehcir terimi kullan?lmam??t?r.En yayg?n kullan?lan terim sevk ve iskand?r.Do?rusu da budur.Fakat görebildi?imiz kadar?yla 1917 y?l?ndan ba?layarak 1915 karar ve uygulamalar? tehcir olarak adland?r?lmaya ba?lam??t?r.Mondros mütarekesiyle birlikte ba?layan dönemde ise tehcir teriminin yan?nda taktil kelimesinin s?kça kullan?ld??? görülmektedir.Hatta divan-? harplerdeki yarg?lamalar?n adlar?,gazetelerde “tehcir ve taktil davalar?” olarak an?lmaya ba?lam??t?r.[9]
Tehcir,Ermeni meselesiyle ili?kili olarak yanl?? olarak en fazla kullan?lan ve kullan?lmakta bulunan bir kavramd?r.Fakat 1915 karar ve uygulamalar?yla ilgisi yoktur.Arapça bir kelime olan tehcir,göç ettirme anlam?na gelmektedir.Fakat ülke içinde gerçekle?tirilen herhangi bir göç hareketi tehcir olarak adland?r?lamaz.Bir göç hareketinin tehcir kavram?yla ifade edilebilmesi için iki temel hususu içermesi gerekmektedir:Birincisi göç edenlerin iradeleri d???nda göçe zorlanmalar?, ikincisi ise göçün söz konusu ülkenin siyasi s?n?rlar?n?n d???na yöneltilmi? olmas?[10].Halbuki Osmanl? Devleti’nin 1915 y?l?nda ç?kard??? kanun ve kararlarda böyle bir durum söz konusu de?ildir.Uygulama da yine ayn? çerçevededir.Bu durumda Osmanl? Devleti 1915 y?l?nda Ermenileri tehcire de?il,ülke içinde zorunlu göç ve iskana tabi tutmu?tur.Dolay?s?yla dönemin belgelerinde kullan?lan “sevk ve iskan” terimleri daha do?rudur.
Tehcir kavram?n?n iyice yayg?nl?k kazand??? ve 1915 uygulamalar? için s?kça kullan?ld??? aç?kt?r.Kavram?n kullan?lmas?,göç ettirme veya zorunlu göç anlam?n? içermesi bak?m?ndan do?ru olmakla beraber,s?n?r d???na yönelik bir göç öngörülmedi?i ve uygulanmad??? için yanl??t?r.Kavram?n Ermeni meselesi ile ilgili literatürden ç?kar?lmas? mümkün görünmemektedir.Bu durumda, kullan?m s?ras?nda küçük bir izah?n yap?lmas?,zamanla yanl?? kanaatlerin yerle?mesini engelleyebilecektir.
Mondros Mütarekesi dönemine mahsus olup,tehcir kelimesiyle beraber kullan?lan ve öldürmeler anlam?na gelen taktil kelimesinin yerini bugün art?k soyk?r?m,daha hafif ?ekliyle k?r?m kelimeleri alm??t?r.Bu kavramlar daha çok Ermeni iddialar?n? destekleyen yay?nlarda kullan?lmaktad?r.?üphesiz do?ru da de?ildir.Özellikle soyk?r?m kavram?n?n bu kadar geli?igüzel kullan?lmas? Türk devleti ve kamuoyu üzerindeki bask?lar?n a??rl???n? göstermesi aç?s?ndan önemlidir.
Türkiye’nin Ermeni meselesinde 1890’lardan 1922 y?l?na kadar birçok öldürme,yani taktil veya k?r?m olay?n?n meydana geldi?i bilinmektedir.K?r?ma ba?vuran ve bu yolla ya?ad?klar? bölgeleri Müslüman nüfustan ar?nd?rma politikas?n? uygulamaya koyan Ermenilerdir.Sultan II.Abdülhamid dönemindeki Ermeni olaylar?,Ermenilerin bu politikay? uygulamaya koymalar? ile ba?lam??t?r. Devletin güvenlik güçlerine,resmi kurumlara ve görevlilere Ve Müslüman halka yöneltilen k?r?m,hatta katliam politikas?n?, devletin güvenlik güçlerinin güç kullanarak önlemekten ba?ka çaresi yoktu.Ama bu güç kullan?m? ne yaz?k ki Ermeniler,Ermeni ç?karlar?na hizmet eden Avrupal?lar ve rejim muhalifi baz? Türkler taraf?ndan katliam olarak nitelendirilmi?tir.[11]
Bu kavramlar?n do?ru kullan?l?p kullan?lmad???n? anlamak için,Türkiye’nin son 15-20 y?lda ya?ad??? PKK terörüyle mukayesesi yeterlidir.Ermeni örgütleriyle PKK’n?n hareket noktalar? ve uygulamalar? aras?nda fark yoktur.Ne PKK eylemcilerini güç kullanarak etkisiz hale getirme çabalar?n?n,ne de Ermeni çetelerine yöneltilen tenkil/sindirme harekat?n?n katliam olarak adland?r?labilmesi mümkün de?ildir.Her ikisinde de ç?kar?lan yaygaralar,Türkiye’yi uluslar aras? ili?kilerde zor duruma dü?ürmeye ve sonuçta topraklar?ndan bir bölümünü koparmaya yöneliktir.
Yak?n geçmi?inde ya?ad??? ac? olaylar? daha kolay de?erlendirme ?ans?na sahip olan Türk kamuoyu,her iki olay?n benzerlikleri vurgulanarak yap?lan yay?nlarla,daha sa?l?kl? ve kolay bilgilendirilmi? olabilecektir.
Ermeni olaylar?n?n temelinde yatan sebep,Ermeniler aç?s?ndan anla??l?r bir durumdur.Ayn? ?ekilde Osmanl? Devleti için de anla??l?r bir durumdur.Yani her iki taraf da kendi aç?lar?ndan hakl?d?r.Birisi,her unsurun ba??ms?zl?k iddias?yla ayaklanarak koptu?u Osmanl?’dan,ayn? yöntemle ayr?lman?n yolunu aramakta;di?eri ise her devletin yapaca?? gibi,kendi siyasi varl???n?n vazgeçilmez üç unsuru olan insan,co?rafya ve egemenlik unsurlar?n? korumaya çal??maktad?r.Bu bak?mdan Osmanl? Devleti’nin Ermeni meselesinde;Türkiye Cumhuriyeti’nin de PKK meselesinde koydu?u tav?r aras?nda fark yoktur.
Konu Osmanl? tarihi bütünü içinde de?erlendirildi?inde,Osmanl?’n?n böyle bir meselesi olmad???n? söylemek gerekir.Çünkü Osmanl? için tebaan?n devlete sadakati önemlidir.Devlete sadakat göstermeyen tebaan?n hangi unsura mensup oldu?u önemli de?ildir.Nitekim Osmanl? tarihinin hemen her döneminde ister siyasi,ister sosyal,ister iktisadi,ister dini sebeplere dayans?n,her toplu hareket cezaland?r?lm??t?r.Üstelik bu cezaland?rma yöntemlerinin en ünlüsü de sürgündür.Ancak Osmanl? sürgüne tabi tuttu?u zümreleri,ülke siyasetinin ?artlar? gere?i hangi co?rafya daha uygun ise orada iskan etmektedir. ?üphesiz Ermeni meselesinin Osmanl? tarihinin muhtelif dönemlerdeki sevk Ve iskan uygulamalar?na göre farkl? bir siyasi boyutu bulunmaktad?r.Fakat esasta farks?zd?r.
?ayet Ermeniler ayaklanmasa,Osmanl? ordusu için arkadan bir tehdit olu?turmasa veya görevlileri ve halk? katlederek ba??ms?z bir devlet kurmak için Osmanl? co?rafyas?ndan toprak koparmaya çal??masalard? tarih ba?ka türlü olurdu.
Ermeni meselesinin uluslar aras? boyut kazanmas?nda,Anadolu topraklar?nda isyan,katliam ve suikastler yoluyla yar?m yüzy?l süren bir Ermeni devleti kurma çabas? yatmaktad?r.1970’lerde ba?layan ve Türk diplomatlar?na yöneltilen suikastler,meydana geldikleri tarihlerde tepkiyle birlikte,kabul etmek gerekir ki Ermenilerin -zaten Türklerle ilgili her hususa önyarg?l? yakla?mak e?iliminde olan Hristiyan ülkeler kamuoyunda- tarihi olaylarla ilgili yorum ve görü?lerinin yay?lmas? ve kabul görmesiyle sonuçlanm??t?r.Bu çerçevede terör ve ?iddetin,bir araç olarak kamuoyu olu?turma amac?yla[12] Ermeniler taraf?ndan ba?ar?yla kullan?ld??? ve önemli mesafeler katedildi?i aç?kt?r.XIX.yüzy?l?n sonlar?ndaki ileti?im imkanlar?n?n s?n?rl?l??? çerçevesinde Ermenilerin,?iddet yoluyla Osmanl? idaresinin siyasi iradesini zay?flatma ve hatal? ad?mlar atmaya yöneltme politikalar? yan?nda,uygulad?klar? ba?ka bir politika da “kamuoyu olu?turma”d?r.1970’lerden ba?layarak Ermeni terör örgütlerinin,1980’lerden ba?layarak PKK’n?n yapt??? ?ey de farkl? de?ildir.Önce terörle dikkatleri çekerek,kamuoyunun bu süreçte istenilen yönde,bilinçli ve iyi planlanm?? bir ?ekilde bilgilendirilmesi sa?lanm??,ard?ndan ?iddet terk edilerek, siyasi mekanizmalar i?letilmeye ba?lam??t?r.Orhan Kolo?lu’nun belirtti?i gibi bu durum,gerçekten “Türk’ün çözemedi?i bir taktik”tir.Günümüz dünyas?nda bu takti?in,ancak do?ru,iyi sunulmu? ve yo?un olarak bilgi kanallar?n?n kullan?lmas?yla etkisiz hale getirilebilece?i gerçe?ini tam kavrayamad???m?z da aç?kt?r.
Ermeni meselesi ile ilgili yay?nlarda ba?vurdu?umuz argümanlardan birisi de tebaa-i sad?ka kavram?d?r.Bilindi?i gibi bu kavram,XIX.yüzy?l?n ba?lar?nda S?rp ve Rum ayaklanmalar?n?n ve sonuçta Yunanistan’?n ba??ms?zl???n? kazanmas?n?n,Osmanl? siyasi literatürüne kazand?rd??? bir kavramd?r.Kavram,Osmanl? devlet adamlar?n?n imparatorlu?u parçalanmaktan kurtarmak, geride kalan unsurlar? sahiplenmek veya ayn? yola girmelerini engellemek için,bugün Osmanl?c?l?k olarak adland?rd???m?z, ittihad-? anas?r politikas?na sar?ld?klar? ve hemen hemen I.Dünya Sava??’na kadar da yürüttükleri politikan?n,Ermenilerle ilgili yönünü ifade etmektedir.Ama gerçe?i tam olarak yans?tmamaktad?r.Çünkü elimizdeki tarihi belgeler,henüz ba??ms?zl?k veya özerklik pe?inde ko?mad?klar?n? kabul etti?imiz tarihlerde,Ermenilerin,1828-29 Türk-Rus sava?? s?ras?nda tebaas? bulunduklar? Osmanl? Devletine,hiç de sad?k kalmad?klar?n? aç?kça ortaya koymaktad?r.Buna ra?men Osmanl? idaresinin Ermenileri tebaa-i sad?ka olarak de?erlendirmeye devam etmeleri,hatta “reaya¬perver” yakla??mlar?,ça??n?n devletlerinde fazla görülmeyen boyutta insanc?ld?r[14].Do?rusunu söylemek gerekirse, Osmanl? yönetimi XIX.yüzy?l boyunca her f?rsatta ihanet eden ve sürekli Osmanl? Devletinden ayr?lmaya giden yolda mesafe kateden bir unsur kar??s?nda,gerçe?i kabullenmek veya görmek istememi?tir.1878 sonras?ndaki olaylar ve bunlara gösterilen tepkiler,bir bak?ma Osmanl?n?n bu tarihe kadar sergiledi?i “merhametden do?an mazarrat?n”[15] da sonucudur.
Ermenilerin Tanzimat’la birlikte ba?layan reformlar sürecinde,bu reformlardan en fazla istifade eden ve reformlar?n i?ine gelen k?sm?na uyan ve i?ine gelmeyen k?s?mlar?na uymayan politikalar? da sadakatsizli?in ba?ka bir örne?ini olu?turmaktad?r. Reformlarla imparatorlu?un e?it tebaas?ndan olduklar? tescil edilen Ermeniler,özellikle askerlik söz konusu oldu?unda türlü yollara ba?vurarak bu mekanizman?n i?lemesini engellemi?ler,küçük bir bedel kar??l???nda bu hizmetten kaçarak,bütün yükün Türk unsurunun omuzlar?na y?k?lmas?na ve yine Türk unsurunun azalarak yoksulla?mas?na yol açm??lard?r[16].Askerlik görevini yapmak zorunda kald?klar? 1909 sonras?nda ise,bu görevi yerine getirenlerin yan?nda,önemli bir k?sm? ya yurt d???na ç?kt?,ya ba?ka bir yolla askere gitmemeyi ba?ard?,yada askere al?nd?ktan sonra,özellikle Balkan ve I.Dünya sava?lar? s?ras?nda firar ederek kar?? cephede yer ald?[17].Dolay?s?yla Ermenilerin kendilerinin kabul etmedikleri veya uymad?klar? bir statüyü veya s?fat? onlara yak??t?rman?n bir anlam? yoktur.Üstelik Osmanl? Devletinin II.Abdülhamit,II.Me?rutiyet ve I.Dünya Sava?? dönemlerindeki Ermeni ayaklanmalar?n?n bast?r?lmas? ile ilgili tutumunun,Ermeniler taraf?ndan ?ikayet konusu yap?lmas?,sad?k ilan etti?i tebaas?na zulmeden,sakil bir Osmanl? görüntüsü yaratmaktad?r.
Ermeni meselesinin günümüzde ele al?n?? biçimi daha çok insan haklar? çerçevesine yerle?tirilmeye çal???lmaktad?r.Bir toplumun yüzy?llard?r zarar görmeden beraber ya?ad??? kom?ular?n? ortadan kald?rmaya yönelik sald?r?larda bulunmas? halinde, kolluk güçlerince bu davran??lar?n?n -uyar?lara ra?men vazgeçmeyince- kuvvet kullan?larak engellenmeye çal???lmas?,insan haklar? çerçevesinde,en az?ndan me?ru müdafaa olarak ele al?nabilecek bir durumdur.Osmanl? Devletinin sevk ve iskan uygulamalar? s?ras?nda meydana gelen ayaklanmalar? bast?r?rken ölen Ermenilerin,ayaklanmalar s?ras?nda öldürülen Müslüman nüfustan daha fazla insan haklar?na mazhar oldu?u söylenemez.
Sava? s?ras?nda Ermeniler taraf?ndan katledilen Müslüman-Türk nüfusunun önemli oldu?unu söyleyip,ayn? dönemde ölen veya öldürülen Ermeniler kadar de?erli görülmemesinin,insan haklar? ile ba?da?t?r?lmas?,[18]ancak gerçe?in en önemli yönünü görmemek veya kabul edememek psikolojisiyle ilgili olmal?d?r.
?üphesiz akl? ba??nda hiç kimse,Ermenilerin öldürülmesini ola?an,Türklerin öldürülmesini kabul edilemez olarak görmemektedir. Fakat Ermeni iddialar?na destek veren hemen bütün yay?nlarda,“haf?za-i be?eri nisyan ile ma’lul” bir Türk toplumu öngörülmekte ve Ermeni olaylar?n?n hareket noktas? göz ard? ettirilmektedir.Bu,Osmanl? yönetiminin hiç hata yapmad??? anlam?na gelmemektedir.Fakat Osmanl? yönetiminin Ermenilerin ba??na gelenleri,“hak ettikleri”ni Söyletmek için kurgulad???n? ima etmek,en az?ndan Osmanl?’n?n konumunu ve durumunu kavrayamaman?n sonucu olmal?d?r.Do?rusu,Ermenilerin kendilerinin bu hususta daha aç?k sözlü davrand?klar? bilinen bir hakikattir.[19]
insanl?k tarihi veya milletlerin tarihi,bir yönüyle istesek de istemesek de mücadelelerin,egemenlik alanlar?n? geni?letme kavgalar?n?n tarihidir.Bugün Ermeni meselesinin ald??? ?ekil,uluslararas? ili?kiler yuma??n?n Ermenistan ve Ermenilerin lehlerine kullanabilecekleri bir vasatta olmas?ndan kaynaklanmaktad?r.Ermenistan ve Ermeniler,hakl? olduklar? bir davan?n takipçisi olarak de?il,bu vasat? en iyi ?ekilde de?erlendirerek,Türkiye’nin uluslararas? ili?kilerde olabildi?ince k?st?r?lmas?n? ve güç kazanmak bir tarafa,güç kaybetmesini sa?lamay? amaçlamaktad?rlar.Gelecekte,Kafkasya co?rafyas?nda ihata edilmi? olmaktan kurtulma projelerini haz?rlaman?n yolu buradan geçmektedir[20].Dolay?s?yla meselenin tarihi olarak do?ru bilinmesi yan?nda,olan bitenin de do?ru okunmas? ve topluma do?ru sunulmas? gerekmektedir.Bu çerçevede,kültürel ili?kiler, iktisadi ili?kiler veya kom?uluk ili?kileri gibi argümanlar?n yanl?? alanlarda konu?land?r?lmamas? gerekir.
Bilinen evrensel bir gerçek vard?r ki yanl??lar,yalanlar,olumsuzluklar ve kötülükler hiçbir çaba sarfetmeksizin yay?lma istidad?na sahiptirler.Ama do?ru olan,iyi olan her ?eyin yay?lmas?,kabul görmesi büyük çabalar? gerektirmektedir.Ermeni meselesindeki bilgilenme ve bilgilendirme durumumuz da böyledir.Olumsuz kanaatler ve yanl?? bilgiler dünya kamuoyunu hemen hemen bütünüyle aleyhimize çevirmi? durumdad?r.Bu konuda dü?ürülemeyen tek kale ülkemiz insan?d?r.Ama do?ru bilgilerin yay?lmas? için çal??mad???m?z taktirde,insan?m?z?n en az?ndan kafas?n?n kar??aca??,i?lemedi?i bir suçun ma?duru veya sorumlusu konumuna getirilece?i aç?kt?r.
Ermeni iddialar?n?n bugün için demografik dayana?? bulunmad???ndan,hayalci yakla??mlar oldu?unu söylemek mümkündür.Ama do?ru de?ildir.Gelecekte al?nabilecek masum gibi görünen sorumsuz kararlar?n ve ard?ndan yarat?labilecek fiili durumlar?n,[21] tarihte çok örne?i bulunmaktad?r.Tarihte Türk yurdu olan Revan ve Karaba?;biri Ermenistan’?n ba?kenti,di?eri Ermenistan’?n i?gali alt?ndaki co?rafya olarak,art?k tek bir Türk nüfusu bar?nd?rmamaktad?r.
[1]Örnek olarak bkz. Taner Akçam,?nsan Haklar? ve Ermeni Sorunu ?ttihat ve Terakki’den Kurtulu? Sava??’na, Ankara:
?mge,2002,s.25.
[2]Bu kurumlardan biri ASAM’d?r.Ümit edelim ki çabalar? sürekli olsun,desteklensin ve sonuç getirsin.
[3]Bilal N.?im?ir,?ehit Diplomatlar?m?z (1973-1994),1.Kitap,Ankara:Bilgi,2000,s.108.
[4]Bu yay?nlar aras?nda en fazla ünleneni,Halil Berktay’?n gazeteci Ne?e Düzel’le yapt??? ve Radikal gazetesinin 9 Ekim
2000 tarihli say?s?nda yay?mlanan mülakatt?r.Berktay burada, hiçbir yaz?l? belgesi olmad??? halde Ermenilerin ve bat?l?lar?n “tan?kl?klar?”na dayanarak,katliam yap?ld???n? söyleyebildi?i halde,ASALA’n?n suikastlerinin sebebi hakk?nda,“benim için bir muammad?r” diyebilmi?tir.Yine Ermeni mese?esinin yeniden gündeme gelmesinin arkas?nda,toprak veya tazminat talebinin olup olmad??? sorusunu,“kestirmek çok zor” ?eklinde cevaplayabilmi?tir.Mülakat?n sonunu da, “olaylar? biz yapm?? de?iliz,biz sorumlu de?iliz” diyerek,görü?lerine itibar etti?i bat?l?lar gibi,i?ine geldi?i ?ekilde,fakat onlar?n ak?lc?l???na hiç uymayan bir tarzda ba?lam??t?r.Oysa Berktay’?n bu mülakat? verdi?i tarihlerde Ermeni tarihçi ve Ter Petrosyan’?n dan??man? Libaridian hemen her Ermeni gibi “soyk?r?m ve ölümlerden” Türkiye cumhuriyeti Devleti’ni sorumlu tutan kitab?n? yay?nlam??t?. Bkz. Gerard J.Libaridian,Ermenilerin Devletle?me S?nav? Ba??ms?zl?ktan Bugüne Ermeni Siyasi Dü?ünü?ü,Çeviren:Alma Ta??l?ca, ?stanbul:?leti?im,2001,s.157.
[5]Bkz.?im?ir,a.g.e.,I,s.87-107.
[6]Örnek olarak bkz. http://www.hist.netkleeser/pu/ErmeniMeselesi.html#fn8
[7]Bu programlardan sonuncusu TRT 1 kanal?nda 3 Mart 2002 sabah?nda yay?nland?.
[8]19 Nisan 2001 tarihi ak?am? Ege TV kanal?ndan canl? yay?nlanan,“Ermeni Sorunu ve Türkiye’yi Bekleyen Tehlikeler” konulu panelin sonunda,katk? mahiyetinde yap?lan konu?ma.
[9]Nejdet Bilgi,Ermeni Tehciri ve Bo?azl?yan Kaymakam,Mehmed Kemal Bey’in Yarg?lanmas?,Ankara:KÖKSAV,1999,s.74-81.
[10]mim Kemal Öke Yüzy?l?n Kan Davas? Ermeni Sorunu1914-1923,?stanbul:Aksoy,2001,s.145
[11]Ahmed Refik,Abdülhamid-i Sani ve Devr-i Saltanat?,C.3,?stanbul 1327,s.866 ve Ahmed Saib,Tarih-i Me?rutiyet ?ark Mesele-i Haz?ras?,Dersaadet 1328,s.48'de,Ermeni olaylar?ndan Sultan II.Abdülhamit sorumlu tutulmaktad?r.
[12]Orhan Kolo?lu,“Türk’ün Çözemedi?i Taktik:Propaganda Arac? Olarak ?iddet (1890 Armanie Örne?i)”,Tarih Boyunca Balkanlardan Kafkaslara Türk Dünyas? Semineri 29-31 May?s 1995 Bildiriler,?stanbul:?stanbul Universitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Ara?t?rma Merkezi,1996,s.131-132.
[13]Kemal Beydilli,1828-1829 Osmanl?-Rus Sava??nda Do?u Anadolu’dan Rusya’ya Göçürülen Ermeniler,(Belgeler,XIII/17’den ayr?bas?m)Ankara:Türk Tarih Kurumu,1988,ss.383-392.
[14]Beydilli,a.g.e.,ss.403-404.
[15]Beydilli,a.g.e.,S.405.
[16]Konuyla ilgili detayl? bilgi için bkz. Ufuk Gülsoy,Osmanl? Gayrimüslimlerinin Askerlik Serüveni,?stanbul:Simurg,2000.
[17]Gülsoy,a.g.e.,ss.149-171,182-183.
[18]Akçam,a.g.e.,s.32.
[19]Levon Mara?l?yan,Ermeni Sorunu ve Türk — Amerikan ?li?kileri 1919-1923 (Türkçesi:?en Süer,?stanbul:Belge,2000)
kitab?n?n muhtelif yerlerinde Ermeniler’in Anadolu’dan yurt istediklerini ifade etmektedir.Yine Ermeni tarihçi Libaridian, Ermenilerin “soyk?r?m?n tan?nmas?n?,Türkiye’den toprak talepleri dahil,çe?itli tazminatlar?n elde edilmesi için bir ilk ad?m olarak” gördüklerini belirtmektedir.Libaridian,a.g.e.,ss.161-162.
[20]Nitekim Libaridian Söz konusu kitab?nda bu hususlarla ilgili önemli yorum ve de?erlendirmelerde bulunmaktad?r.
[21]Tarafs?z (!) oldu?unu söyleyen tarihçi H.L.Kieser’in,2001 Mart?’nda Zürih’te verdi?i Ermeni Meselesi konulu seminerde, gelece?e yönelik olarak sundu?u çözüm teklifinden bir al?nt?n?n,konuya aç?kl?k getirece?i kanaatindeyim:“Bugün-yerli h?ristiyanlar?n yok denecek kadar az olmas?na ra?men - söz edece?im gibi uzun vadeli benzer bir perspektif çizilebilir:Bu bölgedeki ülkelerin kalk?nmalar?n? tamamlamalar? ve ço?ulcu siyasi liberalle?meyi gerçekle?tirmeleri durumunda,bu devletler aras?ndaki s?n?rlar aç?labilir ve t?pk? Basel-Elsass-Schwarzwald Reglo‘su örne?inde oldu?u gibi serbest dola??m hakk? ve s?n?r ötesi ekonomik ve kültürel i?birli?i sa?lanabilir ve de bölgesel siyasi organlar kurulabilir.Kürt sorunu varolan hiç bir s?n?r de?i?tirilmeden Kürt Regio’su yarat?larak çözülebilir.Ermeniler ile de bu ?ekilde yine s?n?rlan de?i?tirmeksizin s?n?r ötesi bölgesi olu?turularak bar?? sa?lanabilir ve de Ermenilere geçmi?te ya?ad?klar? topraklar üzerinde yine ya?ama sans? verilebilir.” bkz.
http://www.hist.net/kleser/pu/ErmeniMeselesi.html#fn8.
[16]Konuyla ilgili detayl? bilgi için bkz.Ufuk Gü?soy,Osmanl? Gayrimüslimlerinin Askerlik Serüveni,?stanbul:Simurg,2000.
[17]Gülsoy,a.g.e.,ss.149-171,182-183.
[18]Akçam,a.g.e.,s.32. | | | | ----------------------
* Celal Bayar Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi,Manisa -
- Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-I.Cilt | | | | | « Geri | | | |
|
|
| | |
Anasayfa
İletişim
