II.BÖLÜM

ANDON?AN’IN “BELGELER?”

Andonian’?n “belgelerin” nereden kaynakland???, nas?l sa?land??? ve otantik olup olmad?klar? hakk?nda neler yazd??? I. Bölüm’de ayr?nt?l? ?ekilde görülmü? bulunmaktad?r. Bu bölümde “belgeler” tek tek ele al?n?p incelenecektir.

Ancak, “belgelerin” incelenmesine geçmeden önce, Naim Bey hakk?nda bir kaç tesbitin belirtilmesi yararl? olacakt?r.

1.Naim Bey Gerçek Bir ?ah?s m?d?r?

Andonian’?n kitab? ile mektuplar?nda s?k s?k tutars?zl?k ve çeli?kilere dü?mesi, ayn? olaylar hakk?nda de?i?ik, hatta z?t bilgiler vermesi, gerçekleri sapt?rmas? ve “belgelerde” önemli hata ve eksiklikler bulunmas? kar??s?nda kitab?n en önemli kahraman? ve “belgelerin” kayna?? olan Naim Bey’in gerçekten ya?am?? bir ?ah?s olup olmad??? üzerinde belirli bir ?üphenin do?mas? do?ald?r.

Naim Bey’in, Andonian’?n yazd??? gibi Halep’deki ?skan Dairesinde görev yap?p yapmad??? ?stanbul’daki Ba?bakanl?k Ar?ivinde uzun uzad?ya ara?t?r?lm??t?r.

Bu ara?t?rmada, önce, memurlar?n adlar?n?n da kay?tl? oldu?u Osmanl? Salnamelerine (Y?ll?klar?na) ba?vurulmas? gerekirdi. Ancak Salnameler Osmanl? Devletinin en buhranl? dönemine rastlayan 1912-1917 y?llar?nda ç?kar?lmad??? ve Halep Vilayetine ait son Salname 1910 y?l?nda yay?nland??? için, Naim Bey’in ad?na rastlanabilece?i dü?üncesiyle, Halep ?skan Dairesinde görev yapt??? ileri sürülen 1915-1916 y?llar?n?n ?rade-i Seniye Defterleri, Ruzname-i Ceride-i Havadisleri ve Düsturlar? incelenmi?, ancak bu incelemede Naim Bey’in ad? ile kar??la??lmam??t?r.

Buna kar??l?k, Ermenilerin yerlerinin de?i?tirilmesi s?ras?nda Halep ve civar?nda görevli olduklar? Andonian taraf?ndan belirtilen di?er ?ah?slardan bir k?sm?n?n adlar? ar?iv belgelerinde mevcuttur.

Bu durumda, Naim Bey için ?u üç olas?l???n sözkonusu oldu?u söylenebilir:

a)Naim Bey hayali bir ?ah?st?r.

b)Naim Bey takma bir isimdir.

c)Naim Bey gerçek bir ?ah?st?r.

Naim Bey’in gerçekten mevcut bir ki?i olup olmad??? hakk?nda kesin bir hükme varmak bu ko?ullarda mümkün görülmemektedir. Kesin olarak kaydedilebilecek tek husus, Naim Bey’in,e?er böyle biri gerçekten ya?am?? ise, her halükarda önemsiz bir memur oldu?udur. Esasen Andonian da 26 Temmuz 1937 tarihli mektubunda bunu do?rulamaktad?r:

“Naim Bey tamamen önemsiz bir memurdu...“ [1]

Bu ifadeden ç?kar?labilecek sonuç ise, Naim Bey’in son derece gizli ve önemli olmas? gereken “belgelere” nüfuz edebilecek bir mevkide bulunmad???d?r. Oysa Andonian kitab?nda Naim Bey’e iskan Dairesi Ba?katibi ünvan?n? yak??t?rarak, bu ünvan? ta??yan birinin “an?lar?” ve verdi?i “belgelerin” inand?r?c?l???n? güçlendirmeye kalk??m??t?r. Ancak bunu yaparken bir tak?m hatalara dü?mekten de kurtulamam??t?r. Nitekim kitab?nda zaman zaman Naim Bey’i bir Türk gibi de?il, bir yabanc? gibi konu?turmu?tur. ?u sat?r? buna örnek olarak göstermek mümkündür:

“Bana, Türklerin Halep’den gidi?i suçlular?n kaç??? gibi bir ?ey oldu, dedi...“[2]

Bir Türk’ün, üstelik Türk olmayan biri ile konu?urken, kendi milletinden insanlardan söz etti?i s?rada bunlar? bir ba?ka millete mensuplarm?? gibi tan?mlamas? gerek konu?ma diline, gerek akla pek yak?n gelmemektedir. Andonian’?n burada bir hata i?ledi?i görülmektedir.

2.“Belgelerin” Takdimi

Andonian, kitab?n?n Frans?zca bas?m?nda “belgelerin” önemli olanlar?n? belirli bir plan gere?ince yedi ba?l?k alt?nda toplam??t?r. ?ngilizce bas?mda ise böyle bir yöntem izlenmemi?tir.

Bu ba?l?klar?n adlar? “Taammüd”, “?htiyat önlemleri”, “Katliam?n genelle?tirilmesi”, “Küçük ?ehitler”, “Te?vikler”, “Hakl? gösterme çabalar?” ve “?kinci darbe” dir.

Ba?l?klardan da anla??laca?? üzere, Andonian “Ermeni katliam?n?n” önceden tasarlanm?? sistemli bir politikan?n sonucu oldu?unu, bunun yank? bulmamas? için baz? önlemler al?nd???n?, “katliam?n” daha sonra yayg?nla?t?r?ld???n?, küçük çocuklar?n bile katledildi?ini, yerel Türk makamlar?n?n daha çok Ermeninin öldürülmesi amac?yla Hükümet taraf?ndan te?vik edildi?ini ve “katliam?n” hakl? gösterilmesi için belirli bir propaganda faaliyetinin yürütüldü?ünü ileri sürmektedir. “?kinci darbe” ile kasdedilen ise, Do?u Anadolu’nun Rus - Ermeni i?galinden kurtar?lmas? ve mütareke sonras?nda Türklerin yeni bir “katliama” giri?tikleri iddias?d?r.

Bu sistemati?in ard?nda,hiç ku?kusuz,“Ermeni katliam?n?n”belirli bir devlet politikas?n?n gere?i olarak uyguland??? ve bu politikayla bütün Ermeni ?rk?n?n,küçük çoçuklara var?ncaya kadar,yokedilmek istendi?i izlenimini vermek niyet ve dü?üncesi yatmaktad?r.Andonian’?n“belgeleri”bugün de her türlü Ermeni yay?n?n? süsleyip,Ermeni iddialar?na dayanak te?kil etti?ine ve kimi yabanc? çevrelerce de hala benimsenebildi?ine göre,kitab?n bu izlenimi yaratabildi?ini kabul etmek gerekmektedir.

“Belgeler” kronolojik bir s?ra içinde yay?nlanm?? de?ildir. Önemli olanlar yukar?da kaydedilen yedi ba?l?k alt?nda serpi?tirilmi? ve Andonian bazen Naim Bey’in “an?lar?na”, bazen kendi “deneyimlerine” ba?vurarak “belgelerin” daha iyi “anla??lmas?n?” sa?lamaya yönelik aç?klamalarda bulunmu?tur.

“Belgeler” Andonian’?n izledi?i plana paralel olarak incelenecektir. Bu incelemede, tabiat?yla, “orijinallerinin foto?raflar?” da yay?nlanm?? olan “belgelere” öncelik verilecek, di?erlerine de zaman zaman de?inilecektir.

Bu bölümde, Andonian’?n “belgelerinin” bugünkü Türkçe ile metinleri kaydedilecek, “orijinalleri” ile bunlar?n kitab?n Frans?zca ve ?ngilizce nüshalar?ndaki metinleri t?pk?bas?m olarak çal??man?n sonundaki Ekler k?sm?n?n Sahte Belgeler bölümünde yay?nlanacakt?r.

“Belgelere” birbirlerini izleyen s?ra numaralar? konulacak, Ekler k?sm?nda “as?llar?n?n”b ulunmas? böylece kolayla?t?r?lm?? olacakt?r.

3.Rumi ve Miladi Tarih Aras?ndaki Farkl?l?k

Andonian’?n kitab?ndaki “belgeler” üzerinde, do?al olarak, Osmanl? Devletinde o zaman kullan?lan rumi tarihler mevcuttur. Bu nedenle, rumi tarihin miladi tarih olarak neyi ifade etti?i ya da miladi tarihe nas?l çevrilmesi gerekti?i hakk?nda k?saca bilgi vermek kaç?n?lmaz olmaktad?r.

Rumi tarihin miladi tarihe çevrilmesinde izlenmesi gereken yol y?la 584, güne 13 say?s?n?n eklenmesidir. Örne?in rumi 3 Eylül 1331 tarihi güne 13, y?la 584 say?s?n?n ilavesiyle miladi 16 Eylül 1915’in kar??l??? olmaktad?r [3].

Rumi y?l 1 Mart’ta ba?lamaktad?r. Rumi y?l?n son iki ay? olan Ocak ve ?ubat aylar? miladi y?l?n ilk iki ay? oldu?undan, bu aylara ili?kin miladi y?l rakam? rumi y?la 584+1=585 say?s?n?n eklenmesi suretiyle bulunacakt?r. Örne?in 5 Ocak 1331, 18 Ocak 1916 olmaktad?r.

1917 y?l?na kadar Osmanl? ?mparatorlu?unda y?lba?? 1 Mart’t?r. 1917 ?ubat?nda kabul edilen gün ve y?lba??na ait de?i?ikli?e ili?kin bir yasa ile aradaki 13 günlük fark ortadan kald?r?lm??, y?l?n tarihi ise muhafaza edilmi?tir. 1332 ?ubat?n?n (1917 ?ubat?) 16. günü 1 Mart 1333 (1 Mart 1917)olarak say?lm??, 1333 y?l? 1 Mart’tan 31 Aral?k’a kadar 10 ay olarak al?nm?? ve 1 Ocak 1334, 1 Ocak 1918’in kar??l??? haline gelmi?tir.

Miladi y?l sistemine ise Cumhuriyet döneminde, 1925 y?l?nda geçilmi? ve 1341 y?l? 1925 y?l? olmu?tur. Böylece, gün fark?ndan sonra y?l fark? da ortadan kalkm??t?r.

Ayr?nt? gibi görünen bu teknik bilgi Andonian’?n “belgeleri” bak?m?ndan çok büyük bir önem arzetmektedir. Bunun neden böyle oldu?u ileride ayr?ca görülecektir. Ancak, 1333 (1917) ’e kadar y?lba?? 1 Mart oldu?undan, yaz??malara konulan sad?ra ve varide (ç?k?? ve geli?) say?lar?n?n 1 Mart’tan 28 ?ubat’a do?ru büyüyerek gitmesi ve 1 Mart’ta tekrar 1’den ba?layarak numaralanmas? gerekti?ini ?imdiden belirtmekte yarar vard?r.

Andonian, kitab?n?n bu ba?l??? alt?nda, “Ermeni katliam?n?n” Türk Hükümetince önceden planland???n? ve Türk Hükümetinin buna gerekçe olarak Ermenilerin genel bir ayaklanmaya haz?rlanmakta olduklar?n? gösterdi?ini, oysa Ermenilerin hiç de böyle bir niyetleri bulunmad???n? iddia etmektedir:

“Türk Hükümeti, genel bir isyana haz?r olan Ermenilerin, ?tilaf ordular?n?n ve özellikle Rus ordular?n?n Türkiye’ye giri?ini kolayla?t?rmak amac?yla cephelerde çarp??an Türk ordular?n?n ikmal hatlar?n? kesece?ini ileri sürdü.

“Ermenilerin buna benzer hiç bir niyetleri yoktu. Ayaklanmaya da haz?r de?ildiler, zira bu dü?ünce kafalar?ndan dahi geçmemi?ti. “[4]

Bu ifadelere ra?men, Andonian, bir kaç sayfa sonra, Ermenilerin yerlerinin de?i?tirilmesinden önce baz? olaylar?n ç?kt???n? da kabul etmektedir:

“Bu dönemden (24 Nisan 1915) önce meydana gelen olaylar - Van meselesi, Dörtyol ve Zeytun tehciri...“ [5]

Andonian, kitab?n?n bir ba?ka bölümünde, bu kez, Ermenilerin elinde silah ve bombalar bulundu?unu kaydetmektedir:

“?stanbul civar?ndaki vilayetlerde bulunmu? bombalar da vard?, ancak bu bombalar, Anayasan?n ilan?ndan az sonra, 31 Mart 1909’da oldu?u gibi, meydana gelebilecek bir tepki hareketiyle el ele mücadele etmek amac?yla Ta?naksutyun taraf?ndan ?ttihat ve Terakki’nin suç ortakl???yla imal edilmi?ti. Ayr?ca, say?lar? çok az olan bu bombalar herhangi bir ayaklanma s?ras?nda etkin olabilecek bir ?ekilde kullan?lamazlard?... Silahlara gelince... bunlar her vilayet için öylesine önemsiz miktarlar olu?turuyorlard? ki, bu silahlarla de?il bir isyan düzenlemek, herhangi bir süre devam edebilecek bir direni?te bulunmak dahi olanaks?zd?.“ [6]

Ermenilerin, I. Dünya Sava??n?n ba?lamas?n? f?rsat bilerek, itilaf Devletleri ve özellikle Çarl?k Rusyas? ile i?birli?i halinde nas?l ayakland?klar? ve Rus kuvvetleri saflar?na kat?ld?klar?, Anadolu’da savunmas?z Türklere neler yapt?klar? burada ele al?nacak de?ildir [7].

Ancak, Andonian’?n bu konuda ileri sürdü?ü görü?lerin bugün art?k Ermeni propaganda ve terör odaklar?nca dahi terkedildi?inin, ç?kar?lan isyanlar?n ve bunlar?n eleba?lar?n?n çe?itli törenlerle an?lmakta oldu?unun, hatta baz? Ermeni terör eylemlerine bu isyanlardan esinlenilerek adlar verildi?inin kaydedilmesi de gereklidir. III. Bölüm’de bu konuya ili?kin baz? Türk ar?iv belgelerinin yay?nlanaca??n? ?imdiden belirtmek yerinde olacakt?r.

Burada, Andonian’?n mektuplar?nda ad? s?k s?k geçen Paris Bar?? Konferans?ndaki Ermeni Heyeti Ba?kan? Bogos Nubar Pa?a’n?n Fransa D??i?leri Bakan? S. Pichon’a yazd??? 30 Kas?m 1918 tarihli mektubun yay?nlanmas?yla yetinilecektir [8].

Bogos Nubar Pa?a mektubunda, Ermenilerin, sava??n ba?lang?c?ndan itibaren, itilaf Devletlerinin davas?na sars?lmaz bir ba?l?l?k içinde, muharip s?fat?yla bütün cephelerde itilaf kuvvetleri saflar?nda çarp??t?klar?n?, Fransa’da Ermeni gönüllülerin Yabanc?lar Lejyonu’na kat?ld?klar?n?, Frans?z Hükümetinin talebi üzerine Filistin ve Suriye’de Ermeni Ulusal Heyeti taraf?ndan toplanan Ermeni gönüllülerin Frans?z birliklerinin yar?s?ndan ço?unu te?kil ederek General Allenby’nin zaferinde büyük bir rol oynad?klar?n?, Kafkasya’da Çarl?k Rusyas? ordusu ndaki 150.000 Ermeninin yan? s?ra, 40.000 gönüllünün Ermeni vilayetlerinin bir k?sm?n?n kurtar?lmas?na katk?da bulundu?unu ve Bol?eviklerin çekilmesinden sonra Antranik ve Nazarbekof komutas?nda mütarekenin imzalanmas?na kadar Türk ordular?na kafa tutan tek Kafkas halk? olduklar?n? vurgulamakta, Frans?z D??i?leri Bakan? Pichon’un da bütün bunlar? esasen bildi?ini kaydetmektedir.

O dönemde Ermeniler ad?na konu?abilmek durumundaki en yetkili ?ah?s olan Bogos Nubar Pa?a,böylece, Ermenilerin Osmanl? Devletinin I. Dünya Sava??na kat?ld??? 1 Kas?m 1914’den Mondros Mütarekesinin imzaland??? 30 Ekim 1918’e kadar 4 y?l boyunca Türklere kar?? çarp??t?klar?n? iftiharla dile getirmektedir. Osmanl? Hükümetinin, Ermenilerin yerlerini sava?a kat?ld?ktan 6 ay? a?k?n bir süre sonra, 1915 May?s?nda de?i?tirmeye ba?lad??? gözönünde tutuldu?unda, bu karar?n gecikmi? bir karar oldu?unu söylemek dahi mümkündür.

Andonian “Taammüd” ba?l?kl? bölümde iki “belgeyi” “orijinallerinin foto?raflar?” ile birlikte yay?nlamaktad?r. “Belgeler”ittihat ve Terakki Komitesince Komitenin Adana Murahhas? Cemal Bey’e yaz?lm?? iki “mektup” tur.

Bunlardan ilki 18 ?ubat 1331 tarihini ta??maktad?r. “Orjiinali” kitab?n frans?zca bas?m?nda mevcut olan bu “mektuba” Andonian Frans?zca bas?mda 18 ?ubat 1915 tarihini, ?ngilizce bas?mda ise 25 Mart 1915 tarihini koymu?tur. ?ngilizce bas?mda “mektubun orijinali” yer almamakta, ?ngilizce çevirisi verilmektedir.

Mektubun bugünkü türkçesi söyledir:

“Belge” No:I

“Bismillah

“Adana Murahhas? Cemal Bey’e

“18 ?ubat 1331 (2 Mart 1916)

“Türkiye’de ?ttihat ve Terakki’nin siyasi hayat?n? durdurabilecek yegane kuvvet Ermeniler olup, son zamanlarda Kahire‘den gelen haberlere göre Ta?naksutyun‘un Cemiyete son ve kati bir sald?r? haz?rl???yla me?gul oldu?u anla??lmaktad?r. Geçmi?in bütün tarihi safhalar?n? inceleyecek olursak, cemiyetin vatansever mesaisi yolunda ç?kan bütün f?rt?nalar Ermenilerin saçt?klar? fesat tohumlar?n?n eseridir. Doktor Naz?m Bey yaz?yor ki “Ben bütün Türkiye’yi ?ttihat ve Terakki’nin ufak bir i?aretiyle istenilen yola sevkolunacak hale getiririm, fakat Ermeniler bulunmazsa.”

“Cemiyet vatan? bu melun kavmin ihtiras?ndan kurtarmaya ve bu hususta Osmanl? tarihine sürülecek lekenin sorumlulu?unu gö?üslemeye karar vermi?tir. Birbirini takip eden intikamlarla dolu olan geçmi?in kötü olay ve etkilerini unutamayan Cemiyet, gelece?inden ümitli olarak, Türkiye’de ya?ayan bütün Ermenileri bir tanesi kalmay?ncaya kadar mahvetmeye karar ve bu hususta Hükümete geni? yetki vermi?tir.

“Hükümet katletme tertibat? hakk?nda Vali ve ordu komutanlar?na gerekli izahat? verecektir. ?ttihat ve Terakki’nin bütün delegeleri bulunduklar? yerlerde bu konunun kovu?turulmas?yla me?gul olacaklar, hiç bir Ermeninin korunmas?na ve yard?m görmesine meydan vermeyeceklerdir. Bunlar?n geride kalan mallar? daha sonra Cemiyetin örgütünün geni?lemesi ve vatansever faaliyetinde kullan?lmak üzere ?imdilik Hükümetin uygun görece?i usuller çerçevesinde zapt ve muhafaza olunaca??ndan, bu konuda kurulacak komisyonlardan gerekli gördükçe hesaplar (hakk?nda)aç?klama ister (isteyeceklerdir). ?daresinde suistimal hissetti?iniz takdirde Valiler nezdinde gerekli giri?imde bulunabilirsiniz.

?mza

(okunamam??t?r)”[9]

Kitab?n Frans?zca bas?m?ndaki metin türkçe metne oldukça yak?nd?r, ancak yine de nüanslar görülmektedir. Ayr?ca, Frans?zca metnin ba??na “sorumlu makam?n emriyle” (Par ordre de l’autorite responsable) ?eklinde bir ibare eklenmi?tir ki, bu, “mektubun orijinalinde” yer almamaktad?r. Bu yola herhalde “mektubun” ciddiyetini artt?rmak için ba?vurulmu?tur.

?lginç olan, Frans?zca ve ?ngilizce metinlerdeki önemli farkl?l?klard?r. Bunlar ?öyle s?ralanabilir:

a) Frans?zca metinde “mektubun” tarihi 18 ?ubat 1915, ?ngilizce metinde 25 Mart 1915’tir.

b) Frans?zca metinde “Doktor Naz?m Bey yaz?yor” diye ba?layan paragraf ?ngilizce metinde mevcut de?ildir.

c) “Tek bir Ermeninin dahi yard?m ya da korumadan yararlanmas?na müsamaha edilmeyecektir” cümlesi Frans?zca metinde 6. paragraf?n, ?ngilizce metinde ise 2. paragraf?n sonundad?r.

“Belgenin orijinali” ayn? oldu?una göre, Frans?zca ve ?ngilizce metinler neden farkl?d?r? Bu soruya verilebilecek bir cevap bulunmamaktad?r.

Andonian, kitab?nda, bu “mektubun”, benzer nitelikte di?er bir “mektup” ile birlikte, Abdulahad Nuri Bey’e ait evrak aras?nda bulundu?unu, kimin taraf?ndan kaleme al?nd???n?n bilinemedi?ini, ancak “mektuplar?” yazan ?ahs?n ?ttihat ve Terakki’nin ?stanbul Merkez Komitesinden bir yetkili oldu?unu belirtmektedir:

“Naim Bey’in bize verdi?i belgeler aras?nda, ?efi Abdulahad Nuri Bey’in bir k?s?m ka??tlar? da vard?. Bunlar içinde ?ttihat Komitesinin Halep Delegesi Cemal Bey’e yaz?lm?? iki de mektup bulunuyordu... Bu mektuplar Cemal Bey’e Halep’e geli?inden önce, ?ttihat Komitesinin delegesi olarak Adana’da oturdu?u s?rada gönderilmi?ti. Mektuplar bir i?aretle imzalanm??lard? bunlar? yazan ?ah?s ?üphesiz ?stanbul’daki Merkez Komitesinin bir üyesi idi.“ [10]

Andonian, 26 Temmuz 1937 tarihli mektubunda bu konuda yeni bilgiler vermekte ve “mektuplardaki” imzan?n Behaeddin ?akir Bey’e ait oldu?unu aç?klamaktad?r:

“Kitab?m?n yay?nlanmas? s?ras?nda bu mektuplar?n Behaeddin ?akir Bey’e ait oldu?unu bilmiyordum. Zaten mektuplarda imza olarak ilk bak??ta daha çok bir i?arete benzeyen okunaks?z bir paraf vard?. Durumu kitab?m?n yay?nlanmas?ndan bir çok ay sonra Berlin’de anlad?m. Bu ?ehirde Tehlirian’?n savunmas?yla me?gul olan bir Ermeni Komitesi katliama ili?kin yay?nlar?n bulundu?u bir y???n Ermeni gazetesi toplam??t?... Merak saikiyle bunlar? kar??t?rd?m ve aniden Behaeddin ?akir Bey’in ad?n?n bütün harfleriyle imzalanm?? mektuplar?ndan birinin çevirisi ile kar??la?t?m. Bu kesit Joghovourti Tzaine gazetesinin muhtemelen 1920’de yay?nlanm?? tarihsiz eski bir say?s?na aitti. Sözkonusu mektup kitab?mda hiç bir isimle imzalanmam?? oldu?undan, çevirinin alt?na neden Behaeddin ?akir’in ad?n?n konuldu?unu tabiat?yla merak ettim. Ad?geçen gazeteye bir mektup yazd?m. Bana verdikleri cevapta, çevirinin, görmemi? olduklar? kitab?mdan de?il, bunu Behaeddin ?akir Bey’in imzas?yla yay?nlayan bir Türk gazetesinden (muhtemelen Mihran Bey adl? Ermeninin sahibi oldu?u ve ba? yazarl???n? ?ttihatç?lara kar?? e?ilimleriyle tan?nan Ali Kemfi (Kemal)Bey’in yapt??? Sabah gazetesi) yap?lm?? oldu?unu bildirdiler. Kitab?mdaki mektuplar?n alt?nda bulunan paraf?n Behaeddin ?akir’e yak?nlar?nca verilen “BEHA” ad?n? olu?turdu?unu daha sonra ö?rendim.“ [11]

Andonian, ayn? mektubunda, bu denli gizli bir “belgenin” Abdulahad Nuri Bey’in evrak? aras?nda hangi nedenle bulunabildi?i konusuna aç?kl?k getirmek istemekte ve Cemal Bey’in, kendisine yaz?lm?? “mektubu”, bir hareket hatt? örne?i olarak Abdulahad Nuri Bey’in bürosuna verdi?ini kaydetmektedir:

“... Abdulahad Nuri Bey ?ttihat ve Terakki Komitesine sad?k bir yarat?k ve en emin adamlardan biri oldu?u için Cemal Bey Behaeddin ?akir Bey’in iki mektubunu hareket hatt? olarak Abdulahad Nuri Bey’in bürosuna vermi?ti. Abdulahad Nuri bu hareket hatt?n? harfiyen uygulad?.“ [12]

ittihat ve Terakki Komitesince Adana Delegesi Cemal Bey’e yaz?lm?? ikinci “mektubun” tarihi 25 Mart 1331 (7 Nisan 1915)’ dir. Bu “mektubun orijinalinin foto?raf?” kitab?n Frans?zca ve ?ngilizce her iki bas?m?nda da mevcuttur.

“Mektubun” bugünkü Türkçe ile metni ?öyledir:

“Belge” No:II

“Bismillah

“Adana Murahhas? Cemal Bey’e

“Sorumlu heyetin emriyle,25 Mart 1331 (7 Nisan 1915)

“Yüzy?llardan beri devletin medeniyete do?ru ilerlemesine engel olan malum unsurlar?n varl?klar?n?n ortadan kald?r?lmas? (na ili?kin) yüce tasavvurun siyasi engellerden ar?nm?? geni? bir icraat ile sa?lanmas? için Hükümetin, ne olursa olsun, bütün sorumlulu?u üstlenerek genel sava?a kat?lmas?n?n ne kadar büyük fedakarl?k oldu?unu takdir (etmek) ve giri?ilen önlemlerin istenilen sonuçlara ula?mas?na çal??mak hepimizin görevidir. 18 ?ubat 1330 tarihli mektupta da belirtti?imiz gibi, Cemiyet, bundan sonra, ilerledi?i yolda y?llardan beri çarp??t??? çe?itli güçlerin bugün art?k kökünü kaz?maya karar vermi? ve bu konuda maalesef pek kanl? önlemler almak zorunda kalm??t?r. Emin olunuz ki, bu önlemlerimizin deh?etinden biz de üzüntü duyuyoruz. Fakat Cemiyet, ebedi varl???n? korumakta bundan ba?ka çare göremiyor.

“Ali R?za neden ele?tiriyor ve merhamet gösteriyor. Safl???n bu derecesi ahmakl?kt?r. Halep‘e gidiniz, ikna edebilirseniz beraber çal???n?z. Mümkun olmazsa kendisine kalbinin sesini dinleyecek ba?ka bir yer buluruz.

“Malum ?ah?slar hakk?ndaki giri?imler sonuçlanmadan, ötekilerle me?gul olmak do?ru de?il. ?imdilik dikkati çekmi? olanlar?n yasal önlemlerle tenkilleri uygun görülmü?tür ki, bu da ileride yap?lacak icraata esas olur.

“Terkedilmi? mallar meselesini tekrar hat?rlatmak isterim. Çok önemlidir. ?daresini denetiminizden uzak tutmay?n?z. Hesaplar?n kullan?l?? ?eklini s?k s?k inceleyiniz.Hareket gününüzü de bildiriniz.

?mza (okunamam??t?r)

“Not: Naci Bey oraya gelecek. Kendisini tan?t?rs?n?z. Valinin de?i?tirilmesi mümkün olam?yor. Zaten siz de oradan ayr?l?yorsunuz, ihtiyaç kalm?yor demektir.” [13]

“Mektubun” Türkçesi ile Frans?zcas? aras?nda, nüanslara ra?men, genellikle uyum oldu?u görülmektedir. Yine de belirgin iki farkl?l??a i?aret edilebilir. Bunlardan ilki, Türkçe metinde, at?fta bulunulan ilk mektup için verilen 18 ?ubat 1330 tarihinin Frans?zca metinde, y?l belirtilmeyerek, 18 ?ubat olarak geçmesidir. ?kincisi Türkçe metinde 3. paragraftaki “dikkati çekmi? olanlar” ibaresi yerine Frans?zca metinde “ileri gelenler” (les notables) deyimi kullan?lm??t?r ki, bu, Andonian’?n amac?na daha çok hizmet etmektedir. Andonian, “ileri gelenler” deyiminin yan?na bir de dipnotu ekleyerek, bununla din adamlar?, ayd?nlar ve zenginlerin kasdedildi?ini kaydetmi?tir. [14]

Bu ikinci “mektupta” dikkati çeken noktalardan biri de, bu kez Ermenilerin yan? s?ra “çe?itli güçlerden” söz edilmekte olmas?d?r. Andonian yine Frans?zca bas?ma koydu?u bir dipnot ile “çe?itli güçlerden” Rumlar, Araplar ve Suriyelilerin anla??lmas? gerekti?ini vurgulam??t?r [15]. Bu ifade ile verilmek istenen mesaj, hiç ku?kusuz, Türklerin “Ermenilerin i?ini hallettikten sonra, Rum, Arap ve Suriyelileri katledecekleri” dir. Böylece, 1920 y?l?n?n Sevr Antla?mas?na do?ru giden ve Anadolu’nun k?smen yabanc? güçlerin i?gali alt?nda bulundu?u günlerinde Türklere kar?? bir “Ermeni -Rum - Arap cephesinin” olu?turulmas?na ???k yak?lmas? amaçlanmaktad?r. ?kinci “mektupta” “çe?itli güçler” hakk?nda ilk “mektuba” at?f yap?l?rken, ilk“mektupta” böyle bir ifadenin yer almam?? olmas? ilginçtir. Andonian yeni bir “dikkatsizli?e” daha dü?mü?tür.

“Mektubun” Frans?zca ve ?ngilizce metinlerindeki farkl?l?klar bu kez daha çok ve çe?itlidir:

a) “Mektubun” Frans?zca metindeki tarihi 25 Mart 1915, ?ngilizce metindeki tarihi 18 Kas?m 1915’tir.

b) Frans?zca metinde, Türkçede oldu?u gibi, Ermeni ad? geçmemekte iken, ?ngilizce metinde kullan?lmaktad?r.

c) Frans?zca metinde at?fta bulunulan ilk “mektubun” tarihi 18 ?ubat, ?ngilizce metinde 8 ?ubat olarak olarak gösterilmektedir.

d) Frans?zca metindeki Ali R?za Bey ad?na ?ngilizce metinde rastlanmamaktad?r.

e) Frans?zca metinde i?birli?i yapmad??? takdirde kendisine “ba?ka bir yer bulunacak olan” tek bir ki?inin, Ali R?za Bey’in ad? geçmekte, ?ngilizce metinde ise bu ifade genelle?tirilmektedir.

f) Frans?zca metinde “malum ?ah?slara” diye ba?layan 4. paragraf ?ngilizce metinde yoktur.

g) Frans?zca metnin sonundaki “Hareket gününüzü bildiriniz” cümlesi ?ngilizce metinde mevcut de?ildir.

h) Yine Frans?zca metindeki “Not” k?sm? ?ngilizce metinde bulunmamaktad?r.

Bütün bunlar? “maddi hata” ya da “bask? hatas?” olarak kabul etmeye imkan var m?d?r?

Bu “mektuplar” Andonian ve temsil etti?i çevrelerce “Ermeni davas?” ad?na düzenlenmi? sahte belgelerdir. Zira;

a) ?lk “mektubun” “orijinalindeki” tarih ku?kuya yer b?rakmayacak ?ekilde 18 ?ubat 1331’dir. 18 ?ubat 1331 ise miladi takvimle 18 ?ubat 1915’in de?il, 3. maddede görülmü? olan rumi tarihten miladi tarihe çevirme i?lemi çerçevesinde, 2 Mart 1916’n?n kar??l???d?r (1916 ?ubat? 29 gündür). Di?er bir deyi?le, “mektubun” 1915 y?l?na ait olmas? için 18 ?ubat 1330 tarihini ta??mas? gerekmektedir. “Mektubun” tarihi 18 ?ubat 1331 ya da 2 Mart 1916 olarak konulunca da “mektubun” hiç bir anlam? kalmamaktad?r. Zira, Andonian bu “mektubu" “Ermenilerin yerlerinin de?i?tirilmesinin ve katliam?n” önceden planland???n? ve yer de?i?tirmenin bunun üzerine uyguland???n? göstermek ve “taammüdü” kan?tlamak için yay?nlamaktad?r. Bu hata sonucu, “mektup”, yer de?i?tirmeden önce de?il, yer de?i?tirmenin ba?lamas?ndan 9 ay? a?k?n bir süre sonra yaz?lm?? hale gelmektedir.

?lk “mektup” 18 ?ubat 1331 tarihini ta??d???ndan, bunu izleyen ikinci “mektubun” 25 Mart 1332 tarihli olmas? icabetmektedir. Oysa, ikinci “mektubun” tarihi aç?k seçik olarak 25 Mart 1331’dir.

?kinci “mektupta” ilk mektuba at?fta bulunulurken 18 ?ubat 1330 tarihi kullan?lm??t?r ama, i? i?ten geçmi?, Andonian i?ledi?i bu vahim hata ile kendisini ele vermi?tir. Kitab?n ?ngilizce bas?m?na 18 ?ubat 1331 tarihli “mektubun orijinalinin” konulmamas? ve tarihinin 25 Mart 1915 olarak gösterilmesi, ayr?ca ikinci “mektuba” 18 Kas?m 1915 tarihinin yak??t?r?lmas? herhalde bu hatan?n dikkatlerden kaç?r?lmas?na yöneliktir.

Ne Behaeddin ?akir Bey’in, ne de herhangi bir ba?ka Osmanl? görevlisinin böyle bir hatay? yapmas?na imkan yoktur. Bu sahte mektuplar?n rumi ve miladi takvim farklar?n? bilmeyen ya da ihmal eden biri,muhtemelen bir Ermeni taraf?ndan kaleme al?nd???nda ?üphe bulunmamaktad?r.

b) ?ki “mektubun” da ba??nda bir “Besmele” i?areti mevcuttur. Bu i?aretin konulmas? adettendir ve genellikle küçük olarak yaz?lmaktad?r. Oysa, ilk “mektupta”, uzun olarak yaz?lmas? gereken “sin” harfi i?arete konmam??, “be” nin noktas? sa?da olmas? gerekirken, ortaya gelmi?tir. Her iki “mektupta” “Allah” i?aretinin çengel gibi olmas? ve yukar?dan a?a??ya inerek a?a??daki çizgiyi kesmesi gereken k?sm? a?a??daki çizgiyi kesmemi?, “Besmele” i?aretleri ola?andan çok daha büyük yap?lm??t?r.

Bu husus “mektuplar?n”, Osmanl?cay? bilmekle beraber müslüman olmad??? için “Besmele” i?aretini hayat?nda hiç yazmam?? bir ki?inin, mesela bir Ermeninin elinden ç?kt???n? göstermektedir. Burada yay?nlanan Andonian’?n iki sahte mektubu ile iki gerçek Türk ar?iv belgesinin kar??la?t?r?lmas? bu konuda bir fikir verecektir.

c) Andonian “mektuplar?n” alt?ndaki paraf?n Behaeddin ?akir Bey’e ait oldu?unu iddia etmektedir. Halbuki bu paraf? osmanl?cada “Behaeddin” ya da “Beha” diye okumak hiçbir ?ekilde mümkün de?ildir.

d) Andonian Cemal Bey’in ?ttihat ve Terakki Komitesinin “mektuplar?n?” al?r almaz Halep’e gitti?ini yazmaktad?r:

“Bu mektuplar üzerine Cemal Bey Adana’y? terketti ve kendisini Ermeni katliam? projesinin uygulanmas?na büyük bir gayretke?likle adayaca?? Halep’e gitti.“[16]

Oysa 1915 Mart?nda henüz yer de?i?tirme karar? al?nmam??t?r. Naim Bey ve Abdulahad Nuri Bey’in Halep’e geli?leri ve iskan Dairesinde göreve ba?lamalar? da 1915 sonbahar?na rastlamaktad?r. Andonian kitab?nda Naim Bey’e ?unlar? söyletmektedir:

“Halep’e geldim. Kader, Abdulahad Nuri Bey nezdinde ba?katiplik görevine atanmam? istedi. Abdulahad Nuri Bey de Tehcir Genel Müdür Yard?mc?s? ünvan?yla üç gün önce Halep’e gelmi?ti.“ [17]

Demek ki, Halep iskan Dairesi ancak 1915 sonbahar?nda te?kil edilebilmi?tir. O halde Cemal Bey’in 25 Mart 1915 tarihli ikinci “mektubu” al?r almaz hemen Halep’e gitmesinin mant?k? izah? yoktur.

e) Andonian kitab?nda, ?ttihat ve Terakki’den gizli bir yeralt? örgütü gibi sözetmektedir. “Gizli yöntemlerle”f aaliyet gösteren ?ttihat ve Terakki Komitesinin Adana gibi önemli bir yerdeki temsilcisinin kendisine yaz?lm?? son derece gizli iki ki?isel “mektubu”, Andonian’?n ileri sürdü?ü gibi, hareket hatt?na örnek olsun diye Halep iskan Dairesine teslim etmesine inanmaya, hele bunlar?n, yine Andonian’?n iddia etti?i ?ekilde, bütün belgeler imha edilirken gözden kaç?r?lm?? olmas?na ve nihayet Naim Bey’in eline geçmesine imkan yoktur. Hareket hatt? için örne?e de gerek bulunmamaktad?r, zira “Ermenilerin nas?l katledileceklerine” ili?kin çok say?da “telgraf” mevcut oldu?unu, üstelik bunlar?n içi?leri Bakan? Talat Pa?a’n?n “imzas?’n?” ta??d???n? Andonian’?n kendisi iddia etmektedir. Talat Pa?a’n?n “telgraflar?” mevcut iken, ?ttihat ve Terakki Komitesince Cemal Bey’e yaz?lm?? “mektuplar” herhalde fazla bir de?er ifade etmeyecektir. Kald? ki, bu nitelikteki “mektuplar?n” 1915 sonbahar?ndan Halep’in ?ngilizlerin eline geçti?i 1918 Ekimine kadar üç y?l süreyle Abdulahad Nuri Bey’in bürosunda imha edilmeden saklanm?? olmas? da makul de?ildir.

f) “Mektuplarda”, “Ermenilerin, tek bir fert kalmamacas?na yokedilecekleri” belirtilirken, bunun nas?l yap?laca??na dair hiç bir bilgi yer almamakta ve Cemal

Andonian’?n ?ttihat ve Terakki Komitesine atfetti?i 18 ?ubat 1331 (2 Mart 1916) tarihli sahte mektup” [*].

Andonian’?n ?ttihat ve Terakki Komitesine atfetti?i 25 Mart 1331(7 Nisan 1915)tarihli sahte mektup(**).

(Andonian’?n koydu?u sahte Besmele i?areti)

Gerçek Ar?iv Belgesi

Ermenilerin yerlerinin de?i?tirilmesinin ertelendi?i hakk?nda ?çi?leri Bakanl???ndan Trabzon Valili?ine gönderilen 11 Ekim 1332 (24 Ekim 1916) tarih ve 2705 genel say?l? ?ifre telgraf [i].




Gerçek Ar?iv Belgesi

Orhangazi ilçesinin Siloz Ermeni köyünde Ermeni okul ve kilisesi yap?m?na izin verilmesine ili?kin 25 Haziran 1333 (25 Haziran 1917) tarihli ?radei Seniye (ii).

 

 

Bey’e yaln?zca Halep’e gitmesi talimat? verilmektedir. “Ermenilerin yok edilmesinin” Halep ile ba?lant?s?n?n nas?l kurulaca?? belli de?ildir. Bu ba?lant?n?n kurulmas? ancak “yok edilmenin” Ermenilerin Halep ve civar?na sevkedilmeleri suretiyle gerçekle?tirilece?inin bilinmesine ba?l?d?r ki, “mektuplardan” bunu ç?karmaya imkan yoktur. Bu sahte mektuplar? kaleme alan her kim ise, bu ayr?nt?y? ihmal etmi?tir.

g) “Mektuplar” ?ttihat ve Terakki yetkililerince kullan?lmas?na imkan olmayan ifadelerle doludur. “Ermenilerin katledilmesine” neredeyse iftiharla karar verdi?i ileri sürülen ?ttihat Terakki liderlerinin bu karardan “Osmanl? tarihine sürülecek leke" “maalesef al?nan pek kanl? önlemler" “önlemlerin deh?etinden duyulan üzüntü” diye söz etmeleri mümkün müdür? Belirli bir “siyasi karar?n” muhtemel sonuçlar? nedeniyle pe?inen suçluluk ilan?n?n örne?i nerede görülmü?tür?

Sahte mektuplar? kaleme alan ?ahs?n ürünü olan bu ifadelerle ula??lmak istenen hedef “Türklerin suçlulu?unu” bizzat Türklere itiraf ettirebilmek, Ermeni iddialar?n? Türklere do?rulatabilmek, Ermenilerin söylemek istediklerini Türklere söyletebilmektir.

Andonian kitab?nda, Naim Bey’i konu?turmak suretiyle, bu yola çok s?k ba?vurmu?tur. ?u örne?i vermek yeterli olacakt?r:

“Türk ad?n? insanl???n ebedi lanetine lay?k hale getiren trajik Ermeni tehciri ve katliam? sorununun evrensel tarihin bugüne kadar kaydetti?i korkunç olaylardan hiç birine benzemedi?ini san?yorum.“[18]

Kitab?n ?ngilizce bas?m?n?n Viscount Gladstone taraf?ndan yaz?lm?? önsözündeki ?u cümlenin hat?rlanmas?nda yarar vard?r:

“Boyutlar? ve i?rençli?i itibariyle ?imdiye dek tasavvur edilebilmi? en hayali cehennem tablolar?n? geriden b?rakan fiillerin kokusu üzerine sinmi? olan yönetici Türk...”

Naim Bey ile Gladstone’un ayn? iddiay? benzer ifadelerle öne sürmeleri ilginçtir. Bu da Ermenilerce güdülen amac?n ne oldu?unu ortaya koymaktad?r.

h) “Mektuplarda" Osmanl?ca bak?m?ndan dil ve gramer hatalar? mevcuttur. Örne?in, ilk “mektupta” yer alan “Doktor Naz?m Bey yaz?yor ki: Ben bütün Türkiye’yi ?ttihat ve Terakki’nin ufak bir i?areti ile istenilen yola sevk olunacak hale getiririm, fakat Ermeniler bulunmazsa” ?eklindeki cümle ne o dönemde, ne de bugün bir Türk’ün kullanabilece?i bir ifade olmay?p, gramer yap?s? bak?m?ndan yanl??t?r. Türkçeye ayk?r? olan bu gramer yap?s?, ?ngilizce ve Frans?zca gibi hint - avrupa dillerinin yan? s?ra, ayn? dil ailesinin Satem grubuna giren Ermeniceye de uygun olabilir. Sahte mektuplar bir Ermeninin kaleminden ç?km?? oldu?una göre, bunu da ola?an kar??lamak gerekecektir.

i) Nihayet, bu sahte mektuplar?n özünde ?ttihat ve Terakki’nin en büyük dü?man olarak Ermenileri gördü?ü, Ermenileri her türlü musibetten sorumlu tuttu?u, hatta Dünya Sava??na Ermenilerden kurtulmak için girdi?i iddias? yatmaktad?r. Andonian, bu iddia ileri sürülemedikce, “Ermenilerin neden katledildikleri” sorusunun cevaps?z kalaca??n? bilmektedir. Bu nedenle, minare çal?n?rken k?l?f? da haz?rlanm??, sahte mektuplar bu iddiay? destekleyecek ?ekilde kaleme al?nm??t?r.

---

 

 

 

5. “?htiyat Önlemleri”

Andonian bu bölümde, Türk Hükümetinin “katliam karar?n? al?p uygulamaya ba?lad?ktan sonra”, bu uygulamay? “uygar dünyan?n gözünden kaç?rmak” için her türlü yola ba?vurdu?unu iddia etmekte [19], bu iddiay? desteklemek için ?çi?leri Bakan? Talat Pa?a taraf?ndan Halep Valili?ine gönderilmi? oldu?unu ileri sürdü?ü üç “?ifre telgraf?n” metinlerini yay?nlarken, bunlardan birinin “orijinalini” vermektedir.

Anadolu’da çok say?da Amerikan, Alman ve Avusturya Konsolosluklar? mevcut iken ve yine Alman ve Avusturyal? sivil ve askeri görevliler ile Amerikan misyonerleri ve Amerikan kurulu?lar? Anadolu’da faaliyet gösterirken Osmanl? Hükümetinin Ermenilerin yerlerinin de?i?tirilmesini “uygar dünyan?n gözünden saklamay?” nas?l dü?ünebilece?i hususu, konunun d???nda kald???ndan, burada tart???lmayarak “belgeler” üzerinde durulacakt?r.

Andonian’?n “orijinalini” yay?nlad??? “belge” ?çi?leri Bakanl???nca Halep Valili?ine gönderildi?i iddia olunan 18 Kas?m 1331 (1 Aral?k 1915) tarihli “?ifre telgraf” t?r. “Telgraf?n orijinali” kitab?n Frans?zca ve ?ngilizce her iki bas?m?nda mevcuttur.

“Telgraf?n orijinali” bugünkü Türkçe ile a?a??da nakledilmektedir:

“Belge” No:III

“?çi?leri Bakanl???n?n 18 Kas?m 1331 (1 Aral?k 1915) tarihli ?ifre telgraf?n?n çözülmü? ?eklidir.

“Baz? yerlerde Amerikan Konsoloslar? taraf?ndan malum ?ah?slar?n sevkiyat?n?n cereyan ?ekli hakk?nda bilgi edinilmek üzere gizli yollara ba?vuruldu?u, Amerikan Hükümetinin emriyle ?stanbul’daki (Amerikan) Büyükelçili?inin geçenlerde yapt??? tavassuttan anla??lm?? ve her ne kadar sevkiyat?n güvenli ve rahat bir ?ekilde yap?ld??? söylenmi?se de bu onlar? iknaya kafi gelmeyece?inden, ?ehir, kasaba ve merkezlere yak?n yerlerde bulunanlar?n sevkleri s?ras?nda dikkati çekecek durumlara meydan verilmemesi ve oralarda dola?an yabanc?larda sevkiyat?n yer de?i?tirmekten ba?ka bir amaca yönelik olmad??? kanaatinin yarat?lmas? için sevk i?lemlerinde geçici olarak nazik davran?lmas? mevcut siyasetin yürütülmesi bak?m?ndan elzem bulundu?undan, malum önlemlerin elveri?li yerlerde uygulanmas? ve ele geçirilecek ara?t?rmalarda bulunan bu gibi ?ah?slar?n tutuklanarak ba?ka vesilelerle Divan-? Harplere verilmesi önemle tebli? olunur.

(Not) “?ifreden bahsetmeyerek, Polis Müdürü ile görü?ünüz. Gerçekten bu gibi ara?t?rmac? ?ah?slar var m?d?r? Bakanl???n emri uyar?nca, buralarda biraz ?l?ml? i?lem yap?lmas? için Genel Müdür Yard?mc?l???na. 21 Kas?m.

Vail

Mustafa Abdülhalik

“Bu gibi ?ah?slar?n varl???na bendeniz esasen kani olmu? ve gerekli gözlemlerde bulunulmas?n? bir kaç kez Polis Müdürü beyden rica etmi?tim. Bir yarar? olmad?. Kendilerine Valiliklerince etkili bir tebligat yap?lmas? belki bir sonuç temin eder. 21 Kas?m.

Genel Müdür Yard?mc?s?

Abdulahad Nuri

“Sevk memurlar?na da yazmal?yd?n?z. Genel Müdür Yard?mc?l???na. 22 Kas?m.

“Yaz?n?z, Naim Efendiye. 22 Kas?m.“ [20]

Andonian’?n kitab?n?n Frans?zca bas?m?ndaki metin “orijinalin” Türkçesine genel olarak uygundur. Bununla birlikte baz? nüanslar ile bir tak?m farkl?l?klar yine de göze çarpmaktad?r:

a) Andonian, verdi?i Frans?zca çeviride “telgraf?n” sonundaki “tebli? olunur” ifadesini “tavsiye ederim” (Je vous recommande) olarak de?i?tirmi? ve böylece “talimat?” ?ahsile?tirmi?tir.

b) “Orijinalde”, “telgraf” metninin alt?nda isim ya da ünvan mevcut de?il iken, Andonian Frans?zca ve ?ngilizce çevirilere “?çi?leri Bakan? Talat” diye bir ünvan ve isim koymu?tur.

c) “Orijinal metin” “Yaz?n?z, Naim Efendiye.22 Kas?m” kelimeleriyle sona ererken, Andonian Frans?zca ceviride metne “Yaz?ld?.Dosya 741/16” (II fut ecrit. Dossier 741/16) gibi bir ibare eklemi?tir. Bu da herhalde Naim Bey’in i?levini göstermek için konulmu? olsa gerektir.

d) “Orijinal metinde” “göz boyama” (etaler pour la frime) ifadesi yoktur. Frans?zca metne bu ifade ilave edilmi?, ?ngilizce metinde de “görünü?ü kurtarmak” (to save appearances) diye verilmi?tir. Andonian’?n bu eklentiyi iddias?n? peki?tirmek için yapt??? anla??lmaktad?r.

Frans?zca ve ?ngilizce metinlerdeki farkl?l?klara gelince, bunlar yine daha belirgindir:

a) ?ngilizce metinde “telgraf?n” tarihi belirtilmemi?tir.

b) Frans?zca metinde Vali Mustafa Abdülhalik Bey’in koydu?u “not” daki “Bakanl???n emrine uygun olarak” (ordres du ministere) ibaresi ?ngilizce metinde “Komitenin emri uyar?nca” (order of the committee) ?ekline dönü?mü?tür.

c) Mustafa Abdülhalik Bey, Abdulahad Nuri Bey’den Frans?zca metinde “Tehcir(Edilenler,)Genel Müdür Yard?mc?s?” (sous-directeur general des deportes), ?ngilizce metinde “Genel Komite Temsilcisi” (Representative of the General Committee) diye söz etmektedir.

d) ?ngilizce metin Abdulahad Nuri Bey’in koydu?u ilk “not” ile son bulmaktad?r. Frans?zca metinde ise bu “notu” üç not daha izlemektedir.

Andonian’?n bu bölümde verdi?i ikinci “belge” ?çi?leri Bakan? Talat Pa?a imzal? olup, 745 say?l? ve 11 Aral?k 1915 tarihlidir. Bu “telgrafta" “Ermeni gazetelerinin muhabirlerinin katliama ili?kin foto?raf ve belgeleri temin ederek Amerikan Konsolosuna verdiklerinin anla??ld???” belirtilmekte ve“bu tür tehlikeli ?ah?slar?n tutuklanarak ortadan kald?r?lmas?” istenmektedir.

“Belgenin” metni Andonian’?n kitab?n?n her iki bas?m?nda da ayn? tarih ve say? ile mevcuttur. Ancak, iki bas?mda da “belgenin orijinali” bulunmamaktad?r [21].

“?htiyat önlemleri” ba?l??? alt?nda verilen son “belge”, ?çi?leri Bakan? Talat Pa?a taraf?ndan Halep Valili?ine gönderildi?i ileri sürülen 29 Aral?k 1915 tarih‘le 809 say?l? bir “telgraf” t?r. Bu telgrafta ise “yollar boyunca Ermenilerin cesetlerine rastlayan yabanc? subaylar?n bu cesetlerin foto?raflar?n? çektikleri” ifade olunarak, “bu cesetlerin gömülmesi ve bundan böyle yollarda ceset b?rak?lmamas?” talimat? verilmektedir.

“Telgraf?n” metni kitab?n her iki bas?m?nda yine ayn? tarih ve say? ile yer almaktad?r. Frans?zca bas?mda metne, fazladan, Vali Mustafa Abdülhalik Bey’in bir “notu” eklenmi?tir. “Telgraf?n” orijinali ise iki bas?mda da mevcut de?ildir [22].

Bu “telgraflar” Ermeni iddialar?n? hakl? göstermek amac?yla düzenlenmi? sahte belgelerdir. A?a??da s?ralanacak unsurlar sahte olduklar?n? gösterecektir:

a) ?stanbul’daki Ba?bakanl?k Ar?ivinde yap?lan ara?t?rmada bu üç “telgraf?n” as?llar?na rastlamak mümkün olamam??t?r. Andonian’?n “orijinallerini” verdi?i di?er “belgelerin” as?llar? da yine ar?ivde mevcut de?ildir. Oysa, gerek bu üç “telgraf”, gerek di?er “belgeler” hemen bütünüyle ya ?çi?leri Bakanl???nca gönderildi?i ya da ?çi?leri Bakanl???na yolland???na göre,bunlar?n as?llar?n?n ar?ivde bulunmas? gerekirdi.

“?ttihat ve Terakki Komitesi veya zaman?n Türk Hükümeti bu belgelerin as?llar?n? imha etti?i için bunlar?n bulunamam?? olmas? do?ald?r” diyenler ç?kabilir. Andonian’?n da bunu iddia etti?i I. Bölüm’de görülmü?tü.

Ancak, mesele bu kadar basit de?ildir. Andonian’?n “belgelerin otantikli?ini” bunlardan baz?lar?n?n üzerine Halep Valisi Mustafa Abdülhalik Bey taraf?ndan elyaz?s?yla konulan “notlar” ve “at?lan imzaya” dayand?rd??? I. Bölüm’den hat?rlanacakt?r. Andonian’?n “belgeleri” üzerindeki imzalar sahtedir, zira Mustafa Abdülhalik Bey’in gerçek imzas?n?n sahte belgelerdeki imza ile uzaktan yak?ndan hiç bir ilgisi yoktur.

Andonian’?n içi?leri Bakan? Talat Pa?a’ya atfetti?i ve üzerine Halep Valisi Mustafa Abdülhalik Bey’in imzas?n? yak??t?rd??? 18 Kas?m 1331 (1 Aral?k 1915) ve 12 Aral?k 1331 (25 Aral?k 1915) tarihli iki düzmece belge ile Vali Mustafa Abdülhalik’in kendi imzas?yla içi?leri Bakanl???na yollad??? 8 Aral?k 1331 (21 Aral?k 1915) ve 25 Ocak 1331 (7 ?ubat 1916) tarihli iki gerçek ar?iv belgesinin örnekleri burada yanyana yay?nlanmaktad?r. ?stanbul’daki Ba?bakanl?k Ar?ivi, Dahiliye Nezareti, Halep H?fz Kutusu (1331/1333)’ nda mevcut bu ar?iv belgeleri üzerindeki gerçek imzan?n Andonian’?n sahte belgelerindeki imza ile ilgisi bulunmad???n? anlamak için Osmanl?ca bilmeye de gerek yoktur.

Andonian’?n ?çi?leri Bakan? Talat Pa?a’ya atfetti?i 18 Kas?m 1331 (1 Aral?k 1915) tarihli sahte belge (*).

Andonian’?n ?çi?leri Bakan? Talat Pa?a’ya atfetti?i 12 Aral?k 1331 (25 Aral?k 15) tarihli ve 830 say?l? sahte belge (**).

Gerçek Ar?iv Belgesi

Halep Valisi Mustafa Abdülhalik Bey imzas? ile ?çi?leri Bakanl???na gönderilen 8 Aral?k 1331 (21 Aral?k 1915) tarihli ve 596 say?l? yaz?.

Yaz?, bir emrin Urfa Mutasarr?fl???na bildirildi?ine ili?kindir.

Gerçek Ar?iv Belgesi

Halep Valisi Mustafa Abdülhalik Bey imzas? ile ?çi?leri Bakanl???na gönderilen 25 Ocak 1331(7 ?ubat 1916)tarihli ve 718 say?l? yaz?.

Yaz?,?çi?leri Bakanl???nca sorulmu? bir hususun evvelce bildirildi?ine ili?kindir.

Böylece, Andonian ve temsil etti?i çevrelerin sahte belgeler üzerine kurduklar? bütün sistem temelinden çökerken, bu sahte belgelere dayan?larak ileri sürülen iddialar?n bo?lu?u da ortaya ç?kmaktad?r.

Bu durum kar??s?nda, Andonian’?n belgelerine ili?kin bu çal??maya asl?nda burada son verilebilirdi. Ancak devam edilecek ve Andonian’?n di?er “belgeleri” nas?l üretti?i de gösterilmeye çal???lacakt?r.

b) Dikkatli bir göz, metni yay?nlanm?? olan 18 Kas?m 1331 tarihli sahte telgraf üzerinde Mustafa Abdülhalik Bey ile Abdulahad Nuri Bey’e ait oldu?u ileri sürülen “imzalardaki” benzerli?i, yine bu alfabeyi bilmese dahi, farkedebilecektir. Bu ilginç benzerlik, sahte belgeyi düzenleyen ?ahs?n, her kim ise, iki imzay? taklit gayretiyle bizzat atm?? olmas?ndan kaynaklanmaktad?r.

c) Bir di?er ilginç nokta, Andonian’?n iddia etti?inin aksine, 18 Kas?m 1331’de ?çi?leri Bakanl???ndan Halep Valili?ine hiç bir ?ifre telgraf gönderilmemi? olmas?d?r. Ba?bakanl?k Ar?ivinde mevcut Giden ?ifre Defterinin 1331 y?l?na ait Halep Bölümünün 41. sayfas?n?n fotokopisi burada yay?nlanmaktad?r. Bu sayfan?n incelenmesinden de görülece?i üzere, ?çi?leri Bakanl???nca Halep Valili?ine 17 Kas?m 1331’de 160, 19 Kas?m 1331’de ise 161 say?l? ?ifre telgraflar yollanm??t?r. 18 Kas?m 1331’de gönderilmi? herhangi bir telgraf mevcut de?ildir.

d) Orijinalleri yay?nlanan Mustafa Abdülhalik imzal? iki gerçek ar?iv belgesi, üzerlerindeki “Besmele” i?areti ile “Taammüd” ba?l??? alt?nda bu konuda belirtilen hususlar? do?rulayan di?er kan?tlar? olu?turmaktad?r. Ar?ivlerdeki otantik Türk belgelerinin yay?nlanaca?? Ekler k?sm?n?n Gerçek Belgeler bölümünde bunun di?er örnekleri de görülecektir.

e) Andonian’?n Talat Pa?a’ya atfetti?i sahte telgraflardan birinin 745 say?l? ve 11 Aral?k 1915 tarihli oldu?u yukar?da kaydedilmi?ti. Kitab?n ?ngilizce ve Frans?zca bas?mlar?nda Talat Pa?a’ya atfedilen 745 say?l? bir sahte telgraf daha yer almaktad?r.

Bu sahte telgraf?n tarihi ise 9 Aral?k 1915’dir [23]. 9 Aral?k’tan 11 Aral?k’a kadar ?çi?leri Bakanl???ndan Halep Valili?ine ba?ka bir telgraf gönderilmemi? olsa dahi, iki ?ifre telgraf?n ayn? say?y? ta??malar?na imkan yoktur. Ayn? say?y? ta??yan bu iki sahte telgraf Frans?zca bas?mda 39, ?ngilizce bas?mda 9 sayfa ara ile yay?nlanm??t?r. Bu hatan?n Andonian’?n gözünden kaçm?? olmas?na herhalde sahte telgraflar?n ard arda yay?nlanmam?? olmalar? yol açm??t?r.

Ba?bakanl?k ar?ivi,1331 y?l? Giden ?ifre Kay?t Defteri,Halep Bölümü,sayfa 41.

6. “Katliam?n Genelle?tirilmesi”

Andonian, “ba?lat?lan katliam?n, bütün Ermenilerin ortadan kald?r?lmas? amac?yla Türk Hükümetince h?zla yayg?nla?t?r?ld??? ve kad?n ve çocuklara da uyguland???” iddias?na ay?rd??? bu ba?l?k alt?nda 12 “belgenin” metinlerini kaydetmekte, ayr?ca Frans?zca bas?mda bunlardan 5’inin “orijinallerini” yay?nlamaktad?r. ?ngilizce bas?mda “belgelerden” hiçbirinin “orijinali” mevcut de?ildir.

Bu 12 “belgeden” 5’inin Talat Pa?a’ya, 5’inin Abdulahad Nuri Bey’e, 1’inin Mustafa Abdülhalik Bey’e, 1’inin Antep Mutasarr?f? Ahmed Bey’e ait oldu?u ileri sürülmektedir. “Orijinali” yay?nlanan 5 “belgeden” 2’si Talat Pa?a’ya, 3’ü ise Abdulahad Nuri Bey’e atfedilmektedir.

Bu “belgelerin” bugünkü Türkçe ile metinleri a?a??da s?ra ile kaydedilmektedir:

“Belge” No:IV

“?çi?leri Bakanl???n?n 3 Eylül 1331 (16 Eylül 1915) tarih ve 502 say?l? ?ifre telgraf?n?n suretidir.

“Malum ?ah?slardan erkek olanlar hakk?nda yap?lmas? evvelce bildirilen muamelenin kad?n ve çocuklara da te?mili ve bu konuda güvenilir memurlar kullan?lmas? tavsiye olunur.

?çi?leri Bakan?

Talat

“Jandarma Komutan? ile görü?tünüz mü? Abdulahad Nuri Bey’e. 5 Eylül.

Vali

Mustafa Abdülhalik”. [24]

Kitab?n Frans?zca bas?m?ndaki metin “orijinale” genel olarak uymaktad?r. Tek farkl?l?k, “tavsiye olunur” yerine Frans?zca metinde “tavsiye ederiz” (Nous recommandons) ibaresinin kullan?lmas?ndan ileri gelmektedir. ?ngilizce metin de “orijinal” ile uygunluk göstermektedir. Ancak ?ngilizce metinde Vali Mustafa Abdülhalik Bey’in koydu?u nota rastlanmamaktad?r.

“Belge” No:V

"?çi?leri Bakanl???n?n 29 Eylül 1331 (12 Ekim 1915) tarih ve 537 say?l? ?ifre telgraf?n?n suretidir.

“Halk ve memurlardan baz?lar?n?n birtak?m Ermeni kad?nlar?yla evlendikleri haber al?n?yor. ?iddetle önlenmesiyle o gibi kad?nlar?n ayr?larak sevkedilmeleri önemle tavsiye olunur.

?çi?leri Bakan?

Talat

“Göçmenler Genel Müdürlü?ü Yard?mc?l???na. 3 Ekim.

Vali

Mustafa Abdülhailk.“[25]

“Orijinal” metin ile Frans?zca ve ?ngilizce metinler birbirlerini tutmaktad?r. Bununla birlikte, “orijinal” metinde bulunmamas?na ra?men, Frans?zca ve ?ngilizce metinlerde “kad?nlar?n çöllere” (dans les deserts) (to the desert) gönderilece?i yolunda ibareler mevcuttur. ?ngilizce metinde “çöl” kelimesi parantez içine al?nm??, Vali Mustafa Abdülhalik Bey’in notu ise konmam??t?r.

“Belge” No:VI

10 Ocak 1332 (23 Ocak 1917) tarih ve 57 say?l? bu “belge” nin Abdulahad Nuri Bey tarat?ndan “A?iretler iskan ve Göçmenler Genel Müdürlü?üne” gönderilmi? bir “?ifre telgraf” oldu?u iddia edilmekte ve “orijinalin foto?raf?” olarak ikili rakam gruplar?ndan olu?an ve 4 sat?r?nda bir kaç kelimenin bulundu?u bir metin verilmektedir. Metnin bu ?eklinin bugünkü Türkçesi ?öyledir:

“A?iretler iskan ve Göçmenler Genel Müdürlü?üne”
“(9. sat?rda)... ettikleri,incelenerek anla??lmakta ve
“(10. sat?rda)... olanlar...
“(11. sat?rda)... olunarak... sonucun
“(13. sat?rda)... oldu?u, mamuzdur.

10 Ocak 1332 (23 Ocak 1917) “[26]

Andonian, kitab?n?n Frans?zca bas?m?nda bu “?ifre telgraf?n” çözülmü? ?ekli olarak ?u metni nakletmektedir:

"No: 57

“A?iretler ?skan ve Tehcir (Edilenler) Genel Müdürlü?üne.

“Soru?turma sonucu, genel tehcire tabi tutulan Ermenilerden ancak % 10'unun menzillerine ula?t??? ve geri kalanlar?n yolda açl?ktan, hastal?klardan ve benzeri di?er do?al nedenlerden öldü?ü belirlenmi?tir. sertlik göstererek, hayatta kalanlar için de ayn? sonucu alaca??m? umuyorum.

"10 Ocak 1916

(Abdulahad Nuri)" [27]

Andonian ikili rakam gruplar?ndan olu?an metnin nas?l çözüldü?ü hakk?nda bilgi vermemektedir.

“Orijinalin” Türkçesi mevcut olmad???ndan, bu kez kar??la?t?rma yaln?zca Frans?zca ve ?ngilizce metinler aras?nda yap?lacakt?r. Buradaki fark ise “telgraf?n” gönderildi?i makam?n ismi üzerinde görülmekte olup, bu isim Frans?zcada “A?iretler ?skan ve Tehcir (Edilenler)Genel Müdürlü?ü” (Direction generale de l’installation des Tribus et des deportes), ?ngilizcede “Tehcir Edilenlerin ?skan? Genel Komitesi” (General Committee for settling the deportees) diye geçmektedir.

Andonian, metnini verip “orijinalini” yay?nlamad??? ve Frans?zca bas?mda 29 ?ubat 1916, ?ngilizce bas?mda 26 ?ubat 1916 tarihini ta??yan bir “telgrafta” ise Abdulahad Nuri Bey’in Ermenilerden ancak % 25’inin menzillerine varabildiklerini, di?erlerinin öldü?ünü bildirdi?ini ileri sürmektedir [28]. 57 say?l? “telgrafta” Ermenilerden yaln?zca % 10’unun yerlerine ula?abildiklerini iddia etti?inden, Andonian’?n bu defa “belgeyi” düzenlerken daha “insafl?” davrand??? görülmektedir.

“Belge” No: VII

Bu “belgenin orijinali” yine ikili rakamlardan olu?an ve Abdulahad Nuri Bey’e atfedilen bir “?ifre telgraf” t?r.

“Telgraf?n” içine, rakam gruplar?n?n yan? s?ra bir kaç kelime de serpi?tirilmi?tir.

Bu ?eklinin günümüz Türkçesiyle kar??l??? ?öyledir:

“A?iretler ?skan ve Göçmenler Genel Müdürlü?üne.

“(1. sat?rda) Cevap, 3 Mart 332 (16 Mart 1916)
“(6. sat?rda) ... ve...
“(10. sat?rda) ... ki ...
“(13. sat?rda) ... kapsam?ndan anla??ld???.
“7 Mart 332 (20 Mart 1916)” [29]

“Orijinal” metin bundan ibaret oldu?undan, Andonian’?n kitab?n?n Frans?zca bas?m?na ba?vurularak, oradaki metnin çevirisi a?a??da sunulmaktad?r:

“No: 76

“A?iretler ?skan ve Tehcir (Edilenler) Genel Müdürlü?üne.

“3 Mart 1916 tarihli ?ifre telgrafa cevapt?r.

“Al?nan raporlara göre, bugüne kadar çe?itli nedenlerle ölen Ermenilerin say?s? Bab ve Meskene civar?nda 35.000, Halep’de (Kad?k’da) 10.000, Dipsi, Abuharrar ve Hamam civar?nda 20.000, Resulayn‘da 35.000 olmak üzere toplam 95.000 ki?idir.

“7 Mart 1916

Abdulahad Nuri.“[30]

Andonian, ikili rakam gruplar?ndan böyle bir metne nas?l ula??labildi?i hakk?nda yine bir ?ey söylememektedir.

Frans?zca ve ?ngilizce metinler genel olarak birbirlerine benzemektedir. Bununla birlikte iki farkl?l?k mevcuttur. ?lki ölen Ermenilerin say?s?n?n Frans?zca metinde 95.000, ?ngilizce metinde 100.000 olarak gösterilmesi, ikincisi “telgraf?n” yaz?ld??? makam?n ad?ndaki de?i?ikliktir. Frans?zca metinde, “A?iretler ?skan ve Tehcir(Edilenler)Genel Müdürlü?ü” (Direction generale de l’installation des tribus et des deportes), ?ngilizce metinde “Tehcir Edilenlerin ?skan? Komitesi” (Committee for settling the deportees) denilmektedir. Andonian’?n Abdulahad Nuri Bey’in görevi ve ?stanbul’daki makam?n ad? konusunda bir türlü karar veremedi?i anla??lmaktad?r.

“Belge” No: VIII

Abdulahad Nuri Bey’e ait oldu?u ileri sürülen bu “belge” de ikili rakam gruplar?ndan olu?an, yine rakam gruplar? aras?na bir kaç kelime serpi?tirilmi?, üzerine 13 Aral?k 1331 (26 Aral?k 1915) tarihi ve 51 say?s? konmu? bir “?ifre telgraf” t?r.

“Belge”, günümüz Türkçesiyle ?u ?ekildedir:

“A?iretler ?skan ve Göçmenler Genel Müdürlü?üne.

“(1. sat?rda) 9 Eylül 1331 (22 Eylül 1915) tarihli
“(4. sat?rda) emir; ve 20 Kas?m 1331 (3 Aral?k 1915) tarihli
“(6. sat?rda) ... tekit olunan ...
“(10. sat?rda) ... olduklar? anla??larak; buradan ...
“(12. sat?rda) ... gere?ince ...
“(13. sat?rda) ... i?lemin yap?ld??? ...
“(14. sat?rda) ... ve keyfiyetin ...
“(15. sat?rda) ... bildirildi?i. 13 Aral?k 1331 (26 Aral?k 1915).“ [31]

“Orijinal” metnin bir ?ey ifade etmemesi kar??s?nda, Frans?zca bas?mdaki çevirinin Türkçesi a?a??da kaydedilmektedir:

“No: 51

“A?iretler ?skan ve Tehcir (Edilenler) Genel Müdürlü?üne.

“9 Eylül 1915 tarihli ?ifre telgraf ve ?çi?leri Bakanl???n?n 20 Kas?m 1915 tarihli yüksek telgraf? ile Hapet Aramyan, Karabet Antunyan ve Arsen ?ahbazyan adl? ?ah?slar?n tutuklanmas? emredilmi?ti. Bu ?ah?slar?n Resulayn’da olduklann? tesbit etmemiz üzerine, Bakanl???n emri uyar?nca, bunlarla ilgili i?lemin buradan gönderilen bir memurun gayretiyle yerine getirildi?ini ve durumun Valilikçe Bakanl???n bilgisine sunulmu? oldu?unu bildiririz.

“13 Aral?k 1915.

(Abdulahad Nuri)” [32]

"?ifreli telgraf?n” yukar?daki aç?k metne nas?l dönü?tü?ü hakk?nda Andonian yine bir aç?klamada bulunmamaktad?r.

Frans?zca metinde kaydedilen üç isim ingilizce metinde yer almamakta, ayr?ca “telgraf?n” son cümlesi iki metinde farkl? ?ekilde verilmektedir.

“Katliam?n genelle?tirilmesi” ba?l??? alt?nda Andonian’?n metnini yay?nlay?p, “orijinalini” koymad??? bir ba?ka “telgraf” daha görülmektedir. Talat Pa?a taraf?ndan Halep Valili?ine gönderildi?i iddia olunan 23 Kas?m 1915 tarih ve 691 say?l? bu “telgrafta” Andonian daha da ileri giderek, “Do?u vilayetleri Ermenilerinin hepsinin gizli yollarla yokedilmesi talimat?n?n verildi?ini” yazmaktad?r [33].

Bu “belgeler” de, di?erleri gibi, “Ermeni davas?na hizmet” ad?na uydurulmu? sahte belgelerdir.

A?a??daki izahat, belgelerin sahtelikleri konusuna gerekli aç?kl??? getirecektir:

a) Bu ba?l?k alt?nda görülen ilk sahte belge Talat Pa?a taraf?ndan Halep Valili?ine gönderildi?i ileri sürülen 3 Eylül 1331 (16 Eylül 1915) tarih ve 502 say?l? sözde telgraft?. Bu sözde telgraf?n alt?nda Halep Valisi Mustafa Abdülhalik Bey taraf?ndan konulmu? 5 Eylül (18 Eylül) tarihli bir not bulundu?u da belirtilmi?ti. Bu sahte belge burada sunulmaktad?r.

Oysa, Mustafa Abdülhalik Bey 3 ya da 5 Eylül 1331’de Halep Valisi de?ildir. Halep Valisi o s?rada Bekir Sami Bey’dir ve Mustafa Abdülhalik 27 Eylül 1331 (10 Ekim 1915)’ de Halep Valisi olacakt?r.

Andonian, bir hata daha i?leyerek, Mustafa Abdülhalik Bey’e, Halep Valisi olmad??? bir s?rada, Halep Valisi s?fat?yla bir sahte belgeye not ve imza koydurtmu?tur.

Bu durumu gerçek ar?iv belgeleriyle görmek mümkündür. Ba?bakanl?k Ar?ivi, Dahiliye Nezareti, Halep H?fz Kutusu’nda mevcut iki Türk ar?iv belgesi burada yay?nlanmaktad?r. Bunlardan ilki Halep Valisi Bekir Sami Bey taraf?ndan ?çi?leri Bakanl???na gönderilmi? 22 Eylül 1331 (5 Ekim 1915) tarihli ve 452 say?l? yaz?d?r. Bekir Sami Bey bu yaz?s?nda Halep Valili?i görevine 24 Haziran 1331 (7 Temmuz 1915)’ de ba?lad???n? belirtirken, cevapland?r?lmas? istenen bir yaz?n?n kendisine ait olmad???n? bildirmektedir. Bekir Sami Bey’in gönderdi?i yaz?n?n tarihi 22 Eylül 1331 oldu?una göre, Mustafa Abdülhalik Bey’in bu tarihten 19 gün önce, 3 Eylül 1331’de Halep’de vali olmad??? aç?kt?r.

?kinci belge Mustafa Abdülhalik Bey’in Halep Valili?ine geldikten sonra ?çi?leri Bakanl???na gönderdi?i 10 Ocak 1331 (23 Ocak 1916) tarih ve 668 say?l? yaz?d?r. Bu belge, ?çi?leri Bakanl???n?n Mustafa Abdülhalik Bey’e gönderdi?i 27 Eylül 1331 (10 Ekim 1915)t arihli yaz? ile göreve ba?lad???n? Bakanl??a bildirmesini istedi?ini, Mustafa Ahdülhalik’in de bu yaz?y? 9 Kas?m 1331 (22 Kas?m 1915) tarihli bir yaz? ile cevapland?rd???n? ortaya koymaktad?r. Belge, ayr?ca,Mustafa Abdülhalik’in imzas?n?n Andonian’?n düzmece belgelerindeki taklit imzaya hiç benzemedi?ini bir kez daha kan?tlamaktad?r.

Andonian’?n ?çi?leri Bakan? Talat Pa?a’ya atfetti?i 3 Eylül 1331 (16 Eylül 1915) tarihli ve 502 say?l? sahte belge (*).

Gerçek Ar?iv Belgesi

Halep Valisi Bekir Sami Bey taraf?ndan ?çi?leri Bakanl???na gönderilen 22 Eylül 1331(5 Ekim 1915)tarihli ve 452 say?l? yaz?. Bekir Sami Bey bu yaz?da Halep Valili?i görevine 24 Haziran 1331(7 Temmuz 1915)’de ba?lad???n? belirtmekte ve cevapland?r?lmas? istenen bir yaz?n?n kendisine ait olmad???n? bildirmektedir.

b)Öte yandan,?çi?leri Bakanl???ndan Halep Valili?ine 3 Eylül 1331’de gerçekten gönderilmi? bir ?ifre telgraf mevcuttur.Ancak bu gerçek ?ifre telgraf?n say?s? Andonian’?n ileri sürdü?ü gibi 502 de?il,78’dir ve Sina yar?madas?nda çe?itli yerlerde su aranmas? için kuyu aç?lmas? hakk?ndad?r.1331 y?l?na ait Giden ?ifre Defterinin Halep Bölümünün 20.sayfas?n?n burada yay?nlanan fotokopisi bunu kan?tlamaktad?r.

3 Eylül 1331’de çekilmi? gerçek telgraf?n say?s? 502 yerine 78 olunca,Andonian’?n ?çi?leri Bakanl???ndan Halep Valili?ine gönderildi?ini iddia etti?i di?er sahte telgraflar?n üzerine koydu?u say?lar da anlams?z hale gelmekte,Andonian’?n belgelerinin sahteli?i bir kez daha anla??lmaktad?r.

Ba?bakanl?k Ar?ivi, 1331 y?l? Giden ?ifre Kay?t Defteri,

Halep Bölümü, sayfa 20.

c) Andonian, ?çi?leri Bakan? Talat Pa?a’n?n Halep Valili?ine gönderdi?i 29 Eylül 1331 (12 Ekim 1915) tarih ve 537 say?l? sahte telgraf ile “halktan ve memurlardan baz? ki?ilerin Ermeni kad?nlarla evlendiklerinin ö?renildi?ini” belirterek, “bu gibi kad?nlar?n ayr?lmalar?n?n sa?lanmas?n? ve sevkedilmelerini istedi?ini” ileri sürmektedir.

29 Eylül 1331’de ?çi?lerinden Halep Valili?ine gönderilmi? gerçek ?ifre telgraf?n say?s? 537 de?il, 95’tir. Konusu da Mebus Nalbantyan Efendi’nin Halep’de bulunan karde?i Kirkor Nalbantyan’?n Kozan’a iadesine ili?kindir. 1331 y?l? Giden ?ifre Defterinin Halep’e ait bölümünün 24. sayfas? bunu ortaya koymaktad?r. Bu sayfan?n fotokopisi burada verilmektedir.

Ba?bakanl?k Ar?ivi,1331 y?l? Giden ?ifre Kay?t Defteri,

Halep Bölümü, sayfa 24.

d) Andonian’?n Abdulahad Nuri Bey’e atfedip, 13 Aral?k 1331 (26 Aral?k 1915) tarih ve 51 say?s?n? yak??t?rd??? sahte ?ifre telgraf ikili rakam gruplar? halinde düzenlenmi? olmas?na ra?men, 1. , 12. ve 14. sat?rlar?nda üçlü rakam gruplar? bulunmaktad?r. ?ifre tekni?i itibariyle böyle bir telgraf?n aç?lmas? mümkün olmad???ndan, bu sahte belgeyi düzenleyen ?ah?s önemli bir hata i?lemi? olmaktad?r.

e) Andonian’?n Abdulahad Nuri Bey taraf?ndan ?stanbul’daki ?skan Genel Müdürlü?üne gönderildi?ini ileri sürdü?ü üç “telgraf?n orijinalinde” hiç bir say? yoktur. Andonian bunlara nereden geldi?i belli olmayan 51, 57 ve 76 say?lar?n? koymu?tur.

Yine bu üç “belgeye” Abdulahad Nuri imzas? yak??t?r?lm?? iken, “belgelerin” hiç birinde böyle bir imza mevcut de?ildir. Yaln?zca bir paraf bulunmaktad?r ki, bu paraf? Abdulahad Nuri diye okuyabilmek imkans?zd?r.

f) Bu “belgelerden” 76 say?l? olan? çift çizgili ve hiç bir resmi i?aret ta??mayan bir ka??da yaz?lm??t?r. Daha çok Frans?z okullar?ndaki yaz? (kaligrafi) derslerinde kullan?lan türden ka??tlara benzeyen böyle bir ka??d?n Osmanl? dairelerinde resmi ka??t olarak bulundurulmas? beklenemez.

g) Yine 76 say?l? “belgede”7 Mart 1332 (20 Mart 1916) tarihi mevcuttur. Daha önce aç?klanm?? oldu?u üzere, 1917 y?l?na kadar y?lba?? 1 Mart oldu?undan, giden ve gelen evrak?n say?lar?n?n bu tarihten itibaren 1’den ba?lamas? gerekmektedir. Andonian 51, 57 ve 76 say?l? “belgeleri”kendi hesab?na göre kronolojik bir düzene koymu?tur ama, y?lba??n?n 1 Mart oldu?unu gözden kaç?rm??t?r. Abdulahad Nuri Bey’in 1-7 Mart tarihleri aras?nda ?stanbul’daki Genel Müdürlü?e 76 adet “?ifre telgraf” göndermi? olmas? beklenemeyece?inden, “belgelerin” sahtelikleri tekrar anla??lm?? olmaktad?r.

h) 57 say?l? “belgenin” tarihi 10 Ocak 1332, yani 23 Ocak 1917’dir. Andonian bu “belgeye” yine takvim fark?n? ihmal ederek 10 Ocak 1916 tarihini kaydetmi?tir. Bu durumda ise “belge” Andonian’?n uydurdu?u kronolojik s?raya ters dü?mekte ve düzmece oldu?u kendili?inden ortaya ç?kmaktad?r.

i) Andonian Abdulahad Nuri Bey’e 76 say?l? iki “?ifre telgraf” atfetmektedir. Bunlardan biri, “orijinali” de bulunan ve yukar?da s?k s?k de?inilen 7 Mart 1332 (20 Mart 1916) tarihli “belge” dir. Di?erinin tarihi ise 17 ?ubat 1916’d?r [34].

?ki sahte telgraf da ayn? makama gönderilmi?tir. Bu iki sahte belgenin kitab?n Frans?zca bas?m?n?n 122 ve 123. sayfalar?nda ard arda yer almalar? Andonian’?n sözde belgeleri nas?l çalakalem uydurdu?unun ilginç göstergelerinden birini olu?turmaktad?r. Kitab?n ?ngilizce bas?m?nda nedense bu hataya dü?ülmemi? ve 17 ?ubat 1916 tarihli düzmece belge kitaba al?nmam??t?r.

j) Andonian’?n kitab?n?n Frans?zca bas?m?n?n 111. , ?ngilizce bas?m?n?n 55. sayfalar?nda Talat Pa?a taraf?ndan Halep Valili?ine gönderildi?i ileri sürülen 23 Kas?m 1915 tarih ve 691 say?l? sözde bir ?ifre telgraf?n metnine de yer verilmektedir. “Orijinali” bulunmayan bu sahte telgrafta Talat Pa?a’n?n “civarda bulunan Do?u illeri Ermenilerinin hepsinin gizli yollarla katledilmesini emretti?i” iddia olunmaktad?r.

Bu telgraf da sahtedir, zira 23 Kas?m 1331 (6 Aral?k 1915) ’de ?çi?leri Bakanl???ndan Halep Valili?ine hiç bir ?ifre telgraf gönderilmemi?tir. Bu durum, 1331 y?l? Giden ?ifre Defteri Halep Bölümünün burada yay?nlanan 42. sayfas?n?n fotokopisinden aç?kça görülecektir. Halep Valili?ine 22 Kas?m 1331 (5 Aral?k 1915) ’de gönderilen ?ifre telgraf?n numaras? 163, 25 Kas?m (8 Aral?k) ’da gönderilen ?ifre telgraf?n numaras? 164’tür. 163 numaral? ?ifre telgraf Suriye sahilinde petrol deposunu tahrip etmek üzere Frans?z Hükümetince görevlendirilen Skaraonzo hakk?nda, 164 numaral? ?ifre ise vilayetin do?usundaki nüfusun yaz?lmas? hakk?ndad?r.

Ba?bakanl?k Ar?ivi, 1331 y?l? Giden ?ifre Kay?t Defteri,

Halep Bölümü, sayfa 42.

Andonian’?n sahte belgeler üzerindeki rumi tarihi miladi tarihe çevirirken gün say?s?na hiç bir zaman 13 rakam?n? eklemedi?i bilinmektedir. Ancak “orijinali” bulunmayan ve 23 Kas?m 1915 tarihini ta??yan bu sahte belge için Andonian’?n bu i?lemi yerine getirdi?i kabul edildi?i takdirde, sahte telgraf?n tarihi 10 Kas?m 1331 olacakt?r. 1331 y?l?na ait Giden ?ifre Defterinin Halep Bölümüne tekrar bak?ld???nda 39. sayfada

Ba?bakanl?k Ar?ivi, 1331 y?l? Giden ?ifre Kay?t Defteri,

Halep Bölümü, sayfa 39.

10 Kas?m 1331’de Halep’e iki ?ifre telgraf gönderildi?i görülmektedir. 153 say?l? ilk ?ifre telgraf Doktor Richelieu hakk?nda yaz?lan telgraf?n hangi tarihli telgraf?n cevab? oldu?unun bildirilmesine, 154 say?l? ?ifre telgraf ise Tarsus’da bulunan Osmanl? Bankas? memuru Hampar Giziryan’?n Halep’e nakledilmesine ili?kindir. Giden ?ifre Defterinin bu sayfas?n?n fotokopisi de yay?nlanmaktad?r.

Görüldü?ü gibi, Andonian mevcut olmayan bir sahte telgraf üretmi?, buna yine mevcut olmayan bir say? yak??t?rm??t?r. 23 Kas?m 1915’de ?çi?leri Bakanl???ndan Halep’e gönderilen gerçek ?ifre telgraflar?n say?lar?, Andonian’?n sahte belgelere koydu?u numara sistemini bir kez daha iflas ettirmektedir.

7. “Küçük ?ehitler”

Andonian, bu ba?l?k alt?nda, “Türk Hükumetinin önce 15 ya??n alt?ndaki Ermenileri hayatta b?rakmay? kararla?t?rd???n?,daha sonra ald??? bir kararla ise evvela 7 ya??n?n,bilahare 5 ya??n?n üstündeki bütün Ermenileri katletmeye giri?ti?ini,5 ya??n? a?k?n her Ermeninin en korkunç ?ekillerde bo?azland???n?, bu arada Mustafa Abdülhalik Bey’in Halep’e gelmeden önce Valilik yapt??? Bitlis’de 1.000 kadar Ermeni çocu?u canl? canl? yakt?rd???n?” ac?kl? bir dille ileri sürmekte, Türklerin bu yola ba?vurmas?n?n “Ermeni ?rk?n?n top yekün imhas?n? temin için gelecek Ermeni ku?aklar?n?n da ?imdiden yokedilmesi gerekti?i” dü?üncesinden kaynakland???n?,5 ya??n alt?ndaki çocuklar?n ise“Yeniçeriler döneminde”oldu?u gibi,“Türk olarak yeti?tirilmek üzere al?konulduklar?n?” iddia etmektedir [35].

Bu iddia III. Bölüm’de yay?nlanacak Türk ar?iv belgeleriyle cevapland?r?lacakt?r.

Andonian, iddialar?n? desteklemek amac?yla, “Küçük ?ehitler” ba?l??? alt?nda 8 sahte belgenin metnini vermekte, bunlardan 3’ünün sözde orijinalini kitab?n?n Frans?zca bas?m?nda, 2’sinin sözde orijinalini ise ?ngilizce bas?m?nda yay?nlamaktad?r. Bir sahte belge iki bas?mda da yer ald???ndan sözde orijinallerin say?s? 4 olmaktad?r.

Bu 8 sahte “belgeden” 6’s? Talat Pa?a’ya, 2’si Abdulahad Nuri Bey’e atfedilirken,“orijinali” bulunan 4 belgenin de Talat Pa?a’ya ait oldu?u ileri sürülmektedir.

Daha önce de yap?ld??? gibi, “orijinali” verilen dört belgenin günümüz Türkçesine çevrilmi? metinleri a?a??da sunulmaktad?r:

“Belge” No: IX

“?çi?leri Bakanl???n?n 5 Kas?m 1331 (18 Kas?m 1915) tarih ve 603 say?l? ?ifre telgraf?n?n suretidir.

“Sivas, Mamüretilaziz, Diyarbak?r ve Erzurum vilayetlerinden sevkedilip yol s?ras?nda ebeveynlerinin ölümü nedeniyle kimsesiz kalan malum ?ah?slar?n çocuklar?n?n bir tak?m müslüman ailelerce evlatl??a, hizmetkarl??a kabul edildi?i haber al?n?yor.

“Vilayetiniz dahilindeki bu gibi çocuklar?n toplatt?r?larak iskan yerlerine gönderilmeleri ve halka münasip bir ?ekilde bu konuda gerekli uyar?da bulunulmas? tamimen tebli? olunur.

?çi?leri Bakan?

Talat

“Polis Müdürü ile görü?ünüz.

“Göçmenler Genel Müdür Yard?mc?l???na.

“7 Kas?m.

Vali

Mustafa Abdülhalik.“ [36]

“Orijinali” Frans?zca bas?mda yer alan bu “belgenin” Türkçe, rans?zca ve ?ngilizcesi birbirlerine uymakta, ancak ?ngilizcesinde Mustafa Abdülhalik Bey’in “belgeyi” "Tehcir Genel Müdür Yard?mc?s?” (Sous-directeur general des deportes) yerine, “Tehcir Genel Komitesi Temsilcilerine” (Representatives of the General Deportations Committee) havale etti?i görülmektedir.

“Belge” No: X

“?çi?leri Bakanl???n?n 12 Aral?k 1331 (25 Aral?k 1915) tarih ve 830 say?l? ?ifre telgraf?n?n çözülmü? suretidir.

“Ebeveynlerinin felaketini hat?rlayamayacak halde bulunan malum ?ah?slar?n yetimlerinin toplatt?r?larak beslenmeleri, geri kalanlar?n kafilelere kat?larak gönderilmeleri. 12 Aral?k 1331

?çi?leri Bakan?

Talat

“Göçmenler Genel Müdür Yard?mc?l???na.

“12 Aral?k 1331.

Vali

Mustafa Abdülhalik." [37]

“Orijinali” kitab?n her iki bas?m?nda yer alan “belgenin” Türkçe, Frans?zca ve ?ngilizce metinleri birbirlerine paraleldir. Bununla birlikte, Türkçedeki “felaket” kelimesi Frans?zcada “?iddet” (terreurs), ?ngilizcede “i?kence” (tortures) olarak geçmektedir.

Andonian’?n, uydurulan masal? takviye etsin diye, Talat Pa?a’ya “ebeveynlerinin u?rad??? felaket” gibi bir söz söyletmeye kalk??t??? gözden kaçmamaktad?r.

“Belge” No: XI

"?çi?leri Bakanl???n?n 23 Ocak 1332 (5 ?ubat 1917) tarih ve 853 say?l? ?iffle telgraf?n?n çözülmü? suretidir”.

“Himaye ve beslenmeye muhtaç olan binlerce göçmen ve müslüman ?ehitlerin yetim ve e?leri mevcut iken, gelecekte yine kötülükten ba?ka bir ?ey yapmayacak olan bir tak?m malum ?ah?slar?n b?rakt?klar? çocuklar?n beslenmeleri için fazla masraf yap?lmas? uygun de?ildir. Bu gibilerin sevkiyat kafilelerine kat?larak gönderilmeleri ve ?imdiye kadar beslenmekte olanlar?n da son emir gere?ince Sivas’a gönderilmeleri.

?çi?leri Bakan?

Talat

“Göçmenler Genel Müdür Yard?mc?l???na.

“25 Ocak.

Vali

Mustafa Abdülhalik.” [38]

“Orijinali” kitab?n ?ngilizce bas?m?nda mevcut olan “belgenin” Türkçe, Frans?zca ve ?ngilizceleri genel olarak uyum içindedir. Ancak, Frans?zca metne 23 Ocak 1915, (bu tarihte Ermenilerin yerlerinin de?i?tirilmesine ba?lanmam??t?r), ?ngilizce metne 23 Ocak 1916, Türkçe metne 5 ?ubat 1917’nin kar??l??? olan 23 Ocak 1332 tarihleri konulmu?tur. Ayr?ca, Vali Mustafa Abdülhalik Bey’in “notu” ?ngilizce metinde unutulmu?tur.

Bu “telgraf?n", “gelecekteki Ermeni ku?aklar?n?n da yokedilmek istendi?i” iddias?n? peki?tirmek için uyduruldu?unda ?üphe yoktur.

“Belge” No: XII

Talat Pa?a’ya atfedilen ve bir “?ifre telgraf” oldu?u ileri sürülen bu “belge”, postahane telgraf ka??d? üzerine yaz?l? bulundu?undan ve ?ifre rakam gruplar?n?n çözülmü? ?ekliyle birlikte verildi?inden, bugün Ermeni çevrelerinin en çok dayand?klar? ve her türlü Ermeni yay?n?n? süsleyen iki “telgraftan” birini olu?turmaktad?r. Di?er “telgraf” ileride görülecektir.

Bu “?ifre telgraf?n” bugünkü Türkçesi ?öyledir:

“Halep Valili?ine
“No: 819
“Tarihi: 7 Mart 1332 (20 Mart 1916)
“Al?nd??? tarih: 8 Mart.
“Alan?n imzas?: Zeki.

“Harbiye Bakanl???n?n emriyle, noktalar taraf?ndan yollarda toplan?p beslenen malum ?ah?slar?n çocuklar?n?n, Göçmen dairelerince beslenecekleri bahanesiyle al?n?p, toplu olarak, ?üpheye yer vermeksizin imha edilmeleri ve (sonucun) bildirilmesi.

?çi?leri Bakan?

Talat.“ [39]

Ermeni iddialar?n?n doruk noktalar?ndan birini te?kil eden bu “belgenin orijinali” kitab?n Frans?zca bas?m?nda verilmi?tir. Türkçe, Frans?zca ve ?ngilizce metinler birbirlerine benzemektedir. Bununla birlikte, ?ngilizce metinde, Türkçe ve Frans?zca metinden farkl? olarak “malum ?ah?slar” yerine do?rudan “Ermeniler” denilmi?, Frans?zca metne “belgenin” say?s?, ?ngilizce metne ise hem say?s?, hem tarihi konulmam??t?r.

Bu son “telgrafa” öncelik verilmek suretiyle, bu belgelerin neden sahte olduklar? a?a??da aç?klanmaktad?r:

a) 7 Mart 1332 (20 Mart 1916) ’de ?çi?leri Bakanl???ndan Halep Valili?ine Andonian’?n iddia etti?i ?ekilde 819 say?l? herhangi bir telgraf gönderilmemi?tir. Bu tarihte gönderilen gerçek ?ifre telgraf?n say?s? 9, konusu ise Antep’te bulunan Ermeniler hakk?ndad?r. 1332 y?l? ?ifre Defteri Halep Bölümünün burada yay?nlanan 2. sayfas?n?n fotokopisi bu durumu kan?tlamaktad?r.

b) Andonian, rumi - miladi tarih fark?n? ihmal ederek, 7 Mart 1332 tarihli sahte telgrafa 819 say?s?n? koymu?tur. 1332 y?l?n?n ilk günü 1 Mart oldu?una göre, 1 Mart’tan 7 Mart’a kadar ?stanbul’dan Halep Valili?ine 819 adet ?ifre telgraf gönderilmi? olmas?na imkan yoktur.

c)Andonian’?n sahte telgraf? üçlü rakam gruplar?yla yaz?lm?? olmas?na ra?men,6.sat?rda ikili rakam gruplar?na rastlanmaktad?r.?ifre tekni?i bak?m?ndan ciddi bir sak?nca te?kil eden böyle bir hatan?n i?lenmi? olmas? güçtür.

d) 1331-1332 (1915-1916) y?llar?nda iki, dört ve be? rakaml? gruplardan olu?an ?ifreler kullan?lm??, üçlü rakam gruplar? kullan?lmam??t?r. 7 Mart 1332 tarihinde ise yürürlükteki ?ifre sistemi dört rakaml? gruplar sistemidir. Genelkurmay Ba?kanl??? Ar?ivinde I. Dünya Sava?? Ar?ivi, 139. Dolap, 1762. Klasör ve 187. Dosyada mevcut otantik belgeler bunu kan?tlamaktad?r. Andonian ise, o tarihte gerçekten kullan?lan ?ifre sistemini bilmesine olanak bulunmad???ndan, sahte telgraf? üçlü rakam gruplar?yla düzenlemi? veya düzenlettirmi?tir.

“Katliam?n genelle?tirilmesi” ba?l??? alt?nda görülen bölümde Abdulahad Nuri Bey’e atfedilen 51, 57 ve 76 say?l? sahte ?ifre telgraflar?n ikili rakam gruplar?yla düzenlenmi? ve 1915-1916 y?llar?nda bir ara ikili rakam gruplar?ndan olu?an ?ifre sisteminin kullan?lm?? olmas? kar??s?nda o ?ifre telgraflar acaba otantik midir, diye bir soru ileri sürülebilir. Böyle bir soru, ilgili bölümde verilen izahat kar??s?nda hiç bir anlam ta??mayacakt?r.

Ba?bakanl?k Ar?ivi, 1332 y?l? Giden ?ifre Kay?t Defteri,

Halep Bölümü, sayfa 2.

e) Ekler k?sm?n?n Sahte Belgeler bölümünde metinleri yay?nlanacak olan 830 ve 853 say?l? sahte ?ifre telgraflar üzerinde, Vali Mustafa Abdülhalik Bey ad?na at?lan imzalar?n taklit oldu?u aç?k seçik görülecektir.

f) Andonian’?n “Küçük ?ehitler” ba?l??? alt?nda verdi?i ilk sahte belgenin ?çi?leri Bakanl???ndan Halep Valili?ine gönderildi?i iddia edilen 5 Kas?m 1331 (18 Kas?m 1915) tarih ve 603 say?l? telgraf oldu?u belirtilmi?ti.

5 Kas?m 1331’de Halep Valili?ine gönderilen gerçek ?ifre telgraf?n say?s? 150, konusu Halep’de Cemal Pa?a ba?kanl???nda görü?melerde bulunan heyet taraf?ndan al?nan kararlar Bakanl?kça uygun görüldü?ünden, Urfa ve Zor Mutasarr?fl?klar? ile Adana Vilayetindeki sevkiyat?n, sonuna kadar, an?lan vilayet ile haberle?ilerek yap?lmas?na ili?kindir. Bu telgraf?n kay?tl? oldu?u 1331 y?l? Giden ?ifre Defteri Halep Bölümünün 38.sayfas?n?n fotokopisi burada yay?nlanmaktad?r.

Ba?bakanl?k Ar?ivi, 1331 y?l? Giden ?ifre Kay?t Defteri,
Halep Bölümü, sayfa 38.

Ba?bakanl?k Ar?ivi, 1331 y?l? Giden ?ifre Kay?t Defteri,

Halep Bölümü, sayfa 45.

Ba?bakanl?k Ar?ivi, 1332 y?l? Giden ?ifre kay?t Defteri,

Halep Bölümü, sayfa 38.

Ba?bakanl?k Ar?ivi, 1332 y?l? Giden ?ifre Kay?t Defteri,

Halep Bölümü, sayfa 39.

g) Andonian bu ba?l?k alt?nda 12 Aral?k 1331 (25 Aral?k 1915) tarih ve 830 say?l? sahte bir ?ifre telgraf?n metnini de vermi?ti. ?çi?leri Bakanl???ndan Halep Valili?ine 12 Aral?k 1331‘de gerçekten gönderilmi? iki telgraf mevcuttur ama, bunlar?n ne say?lar?, ne de konular?n?n Andonian’?n sahte telgraf? ile ili?kisi bulunmamaktad?r. 178 say?l? ?ifre telgraf Sad?k imzas?yla Halep’den ?ran Elçili?ine çekilen telgraf kopyas?n?n mütalaas?na, 179 say?l? ?ifre telgraf Antepli Osep Borborsiyan’?n kötü hali hakk?ndaki delillerin gönderilmesine dairdir. 1331 y?l?na ait Giden ?ifre Defteri Halep Bölümünün 45. sayfas?n?n fotokopisi bunu kan?tlamak üzere yay?nlanmaktad?r.

h) Andonian 23 Ocak 1332 (5 ?ubat 1917) tarih ve 853 say?l? sahte bir ?ifre telgraf?n daha metnini vermi?ti. 23 Ocak 1332’de Halep’e herhangi bir ?ifre telgraf yollanmam??t?r. 1332 y?l? ?ifre Defteri Halep Bölümünün 38 ve 39. sayfalar?n?n fotokopileri bunu göstermek üzere burada yay?nlanmaktad?r. Bu sayfalardan da aç?kça anla??ld??? gibi, ?çi?leri Bakanl???ndan Halep Valili?ine 18 Ocak 1332 (31 Ocak 1917) ’de 189, 26 Ocak 1332 (8 ?ubat 1917) ’de 190 say?l? ?ifre telgraflar gönderilmi?tir. 189 say?l? ?ifre telgraf?n konusu Ba?dat’dan ç?kar?l?p iki ay önce oraya gönderilen 6 ?ngiliz kad?n?n, Osmanl? ailesiyle de?i?tirilmesi kararla?t?r?ld???ndan, 15 gün içinde Mersin’e gönderilmek üzere haz?rlanmas?na, 190 say?l? ?ifre telgraf?n konusu ise Afgan Prensi oradan geçece?inden, geli?inde kendisine özel hürmet gösterilmesine dairdir.

i) Andonian’?n 853 say?s?n? koydu?u sahte ?ifre telgraf?n sözde orijinali ile bunun Frans?zca ve ?ngilizce metinleri de?i?ik tarihler ta??maktad?r. Frans?zcada 23 Ocak 1915 (bunun 1916 olmas? gerekti?i kitaptan anla??lmaktad?r), ?ngilizcede 23 Ocak 1916, sözde orijinalde ise 23 Ocak 1332 yani 5 ?ubat 1917 tarihleri kay?tl?d?r. Andonian sözde orijinale 23 Ocak 1331 tarihini koymu? olsa idi, kendisini belki kurtarabilirdi. Bu yap?lmad???ndan, belgenin sahteli?i ilk anda göze batar hale gelmi?tir.

j) Andonian’?n sahte telgraflar?n?n say?lar?n?n gerçek telgraflar?n say?lar?yla ilgisi bulunmad??? aç?kt?r. ?lginç olan, Andonian’?n kendi üretti?i sözde telgraflara koydu?u say?lar?n da tutars?zl?k arzetmesidir. Nitekim, Andonian 12 Aral?k 1915 tarihli sahte telgrafa 830 say?s?n? koyarken, 29 Aral?k 1915 tarihli sahte telgrafa 809 [40], 4 Ocak 1916 say?l? sahte telgrafa 820 [41] say?lar?n? kaydetmi?tir. Önceki tarihli bir telgraf sonraki tarihli telgraflardan daha büyük bir say? ta??yamayaca??na göre, Andonian bir dikkatsizlik daha yapm?? olmaktad?r.

8. “Te?vikler”

Andonian, bu ba?l?k alt?nda, Türk Hükümetinin, memurlar?n? ve müslüman halk? Ermenileri “katletmeye” te?vik etti?ini ve “katilleri” hiç bir zaman cezaland?rmad???n? ileri sürerken, iddias?n? do?rulamak amac?yla 4 “belgenin” metnini vermektedir. Hepsi Talat Pa?a’ya atfedilen bu 4 “telgraftan” 2’sinin sözde orijinalleri kitab?n Frans?zca bas?m?na eklenmi?tir.

Bu iki sahte belgenin bugünkü türkçe ile metinleri ?öyledir:

“Belge” No: XIII

“?çi?leri Bakanl???n?n 3 Ekim 1331 (16 Ekim 1915) tarih ve 544 say?l? ?ifre telgraf?n?n çözülmü? ?eklidir.

“Zor Sanca??n?n iskan bölgesi seçilmesinden amaç 2 Eylül 1331 (15 Eylül 1915) tarih ve 1843 say?l? gizli yaz? ile izah edilmi?ti. Halk?n, yolda bulunduklar? s?rada malum ?ah?slara kar?? i?leyebilecekleri bütün suçlar Hükümetin izledi?i amaca ula??lmas?n? sa?lam?? olaca??ndan, bu konuda yasal kovu?turmaya gerek yoktur. Zor ve Urfa Mutasarr?fl?klar?na da gerekli bildirim yap?lm??t?r.

“Göçmenler Genel Müdür Yard?mc?l???na. 5 Ekim.

Vali

?çi?leri Bakan?

Talat

Mustafa Abdülhalik.“ [42]

Bu sahte telgraf?n Frans?zca, ?ngilizce ve Türkçe metinleri birbirlerine çok yak?nd?r. Ancak, ?ngilizce metinde Mustafa Abdülhalik Bey’in koydu?u “not” yer almam??, ayr?ca at?fta bulunulan belge için Türkçede “yaz?”, Frans?zcada “?ifre telgraf” (telegramme chiffre), ?ngilizcede “emir” (order) denmi?, yine Türkçe ve ?ngilizcede “i?lenecek suçlar” ibaresi Frans?zcada yerini “yap?lan a??r?l?klar” a (les exces commis) b?rakm??t?r.

Bu sahte belge ile var?lmak istenen amaçlardan biri de, ?üphesiz, “Ermenilere kar?? yap?lanlar?n suç oldu?unu” bizzat Talat Pa?a’n?n a?z?ndan söyletebilmektir.

III. Bölüm’de yay?nlanacak Türk ar?iv belgeleri bu iddiaya gerekli cevab? esasen verece?inden, bu konunun burada etrafl?ca tart???lmas?na gerek görülmemektedir. Bununla birlikte, yerleri de?i?tirilen Ermenilere kötü davranan veya Ermeni kafilelerini gere?ince koruyamayan 1.397 ki?inin Hükümetçe askeri mahkemelere sevkedildi?ini ve bunlar?n çok büyük k?sm?n?n, ölüm cezas? da dahil, çe?itli cezalara çarpt?r?ld???n? bu vesileyle belirtmekte yarar vard?r [43].

“Belge” No: XIV

Talat Pa?a taraf?ndan Halep Valili?ine gönderildi?i ve “?ifre telgraf” oldu?u ileri sürülen bu belge, daha önce görülen 819 say?l? “?ifre telgraf” gibi, Ermeni çevrelerince bugün her vesileyle ortaya at?lan “temel belgelerden” biridir.

“819 say?l? telgraf” ile ayn? etkiyi vermesi için postahane telgraf ka??d? üzerine yaz?lm?? olan ve üçlü rakamlardan olu?an ?ifre gruplar?n? çözülmü? ?ekliyle birlikte gösteren bu “telgraf?n” günümüzdeki Türkçesi ?öyledir:

“Halep Valili?ine
“No: 1181
“Kelime say?s?: 176
“Tarihi: 16 Eylül 1331 (29 Eylül 1915)
“Al?nd??? tarih: 17 Eylül 1331 (30 Eylül 1915)

“Türkiye’de mevcut bütün Ermenilerin tamamen mahv ve imha edilmelerinin Cemiyetin emriyle Hükümetçe kararla?t?r?ld??? evvelce de bildirilmi?ti. Bu emir ve karara muhalefet edenler Devletin resmi hayat? ile ilgilenemezler. Kad?n, çocuk,sakat diye dü?ünülmeyerek, imha önlemleri ne kadar feci olursa olsun, vicdani duygulara kap?l?nmadan varl?klar?na son verilecektir.

?çi?leri Bakan?

Talat”. [44]

Bu sahte belgenin Türkçe, Frans?zca ve ?ngilizce metinleri birbirlerine paraleldir .Ancak, Türkçe ve ?ngilizce metinler 16 Eylül 1915, Frans?zca metin 15 Eylül 1915 tarihlidir. Sözde orijinaldeki “1181” say?s? ise nedense Frans?zca ve ?ngilizce metinlere konulmam??t?r.

Görüldü?ü üzere, “imha önlemlerinin feci oldu?u” Talat Pa?a’ya tekrar itiraf ettirilmek istenmekte ve “Türk Hükümetinin suçlulu?unun bilincinde oldu?u” izlenimi yarat?lmaya çal???lmaktad?r.

“Te?vikler” ba?l??? alt?nda kaydedilen bu iki sözde belgenin neden sahte olduklar? a?a??daki aç?klamalar ile ortaya konulacakt?r:

a) ?lk sahte belge ?çi?leri Bakanl???ndan Halep Valili?ine gönderildi?i ileri sürülen 3 Ekim 1331 (16 Ekim 1915) tarih ve 544 say?l? sözde ?ifre telgraft?. ?çi?leri Bakanl???ndan Halep Valili?ine 3 Ekim 1331’de gerçekten yollanm?? ?ifre telgraf?n say?s? 100’dür. Konusu da, tabiat?yla, Andonian’?n iddia etti?i üzere “Ermenilere kar?? suç i?leyebilecek halk hakk?nda yasal kovu?turmaya gerek bulunmad???na” de?il, Halep’deki Kapra?yan, Hanikyan ve Toryan ailelerinin istirahatlerinin teminine ili?kindir. Bu durum 1331 y?l? Giden ?ifre Defterinin Halep’e ait bölümünün 26. sayfas?n?n burada yay?nlanan fotokopisinden görülecektir.

b) Andonian’?n 16 Eylül 1331 (29 Eylül 1915) tarih ve 1181 say?l? sahte ?ifre telgraf?na gelince, 16 Eylül 1331’de Halep’e gerçekten gönderilmi? ?ifre telgraf?n say?s?, 1331 y?l? Giden ?ifre Defteri Halep Bölümünün fotokopisi verilen 22. sayfas?ndan da görülece?i gibi, 1181 de?il, 84’tür. Konusu “bütün Ermenilerin imhas?na” dair olmay?p, “demiryollar? i?letme ve in?aat k?sm?nda görevli Ermeni fen memurlar?n?n sevklerinin ?imdilik ertelenmesi”hakk?ndad?r.

c) Andonian’?n 1181 say?l? sahte telgraf? üçlü rakam gruplar?ndan olu?mas?na ra?men, 1., 4., 5., 6. ve 7. sat?rlar?nda ikili rakam gruplar? mevcuttur. Bu durum

Ba?bakanl?k Ar?ivi, 1331 y?l? Giden ?ifre Kay?t Defteri,

Halep Bölümü, sayfa 22.

sahte belgenin düzenlenmesi s?ras?nda Andonian'?n dikkatsiz davrand???n? göstermektedir.

d) 1915-916 y?llar?nda kullan?lan ?ifr tekni?i hakk?nda yukar?da verilmi? olan bilgilere ?unlar? eklemek mümkündür.

Sahte telgraf?n gönderildi?i ileri sürülen 16 Eylül 1331 tarihinde kullan?lan gerçek ?ifre sisteminin Andonian'?n kulland??? sistemle bir ilgisi yoktur, zira o dönemde üçlü de?il, be?li rakam gruplar? yürürlüktedir. Bunu göstermek için Talat Pa?a taraf?ndan 13 A?ustos 1331 (26 A?ustos 1915) ve 28 kas?m 1331 (11 Aral?k 1915) tarihlerinde gönderilmi? ve as?llar? Genelkurmay Ba?kanl??? Ar?ivinde mevcut iki gerçek ?ifre telgraf burada yay?nlanmaktad?r. 16 Eylül 1331 tarihi, bu iki ?ifre telgraf?n tarihleri aras?nda yer ald???ndan, Andonian'?n telgraflar?n?n sahteli?i a?ikard?r. Ayr?ca, bu iki gerçek ?ifre telgraftaki bütün gruplar?n be? rakaml? oldu?u, Andonian'?n sahte telgraflar?nda rastland??? gibi farkl? gruplar?n bulunmad??? da ortadad?r.

Ba?bakanl?k Ar?ivi, 1331 y?l? Giden ?ifre Kay?t Defteri,

Halep Bölümü, sayfa 22.

e) Öte yandan, Andonian’?n 16 Eylül 1331 (29 Eylül 1915) ve 7 Mart (20 Mart 1916) tarihli sahte telgraflar? ayn? ?ifre anahtar? ile yaz?lm??, yani belirli bi rakam grubu belirli bir harfin kar??l??? olarak kullan?lm??t?r. Bu durum ayn? ?ifre anahtar?n?n 6 ay kadar yürürlükte kald??? anlam?na gelmektedir ki, sava? içindeki ülkede bir ?ifre anahtar?n?n de?i?tirilmeden bu kadar uzun süre muhafaza edilmesi mümkün de?ildir. Nitekim, ?ifre anahtarlar? çok s?k de?i?tirilmi?tir. Bu konuda bir fikir vermek üzere Ba?bakanl?k Ar?ivinde 1330 y?l?na ait Giden ?ifre Müsveddeleri Dosyas?nda mevcut iki ar?iv belgesinin örnekleri burada sunulmaktad?r.

Bunlardan ilki ?çi?leri Bakanl???ndan Ba?dat Valili?ine gönderilmi? 16 Aral?k 1330 (29 Aral?k 1914) tarihli ve 120 say?l? ?ifre telgraft?r. Bu telgrafta yeni ?ifre anahtar?n?n kullan?lmas?, eskisinin yürürlükten kald?r?lmas? talimat? verilmektedir.

?çi?leri Bakan? Talat Pa?a taraf?ndan Kal’a-i Sultaniye (Çanakkale) Mutasarr?fl???na gönderilmi? 13 A?ustos 1331 (26 A?ustos 1915) tarihli gerçek ?ifre telgraf (*).

?çi?leri Bakan? Talat Pa?a taraf?ndan Karahisar?sahib (Afyon) Mutasarr?fl???na gönderilmi? 28 Kas?m 1331 (11 Aral?k 1915) tarihli gerçek ?ifre telgraf (*).

22 ?ubat 1330 (7 Mart 1915) tarihli ikinci telgraf ise ?çi?leri Bakanl???ndan aralar?nda Ba?dat Valili?inin de bulundu?u çe?itli valilik ve sancaklara gönderilmi? olup, bu telgrafta mevcut ?ifre anahtar?n?n yak?lmas? ve iptali istenmekte, ?ifre anahtar? iki ay zarf?nda de?i?tirilmi? olmaktad?r.

Ba?bakanl?k Ar?ivi, 1330 y?l?na ait giden ?ifre müsveddeleri dosyas?, Dosya No: 48, S?ra No: 191.

?çi?leri Bakanl???ndan Ba?dat Valisi Süleyman Nazif Bey’e 16 Aral?k 1330 (29 Aral?k 1914) tarihli ve 120 say?l? ?ifre telgraf.

Özeti: Re?it Bey nezdindeki yeni ?ifre anahtar?n?n al?narak, bundan böyle o anahtarla i?lem yap?lmas? ve eski anahtar?n kesinlikle kullan?lmamas?.

Ba?bakanl?k Ar?ivi, 1330 y?l?na ait giden ?ifre müsveddeleri dosyas?,
Dosya No: 50.

?çi?leri Bakanl???ndan Edirne, Erzurum, Adana, Ankara, Ayd?n, Bitlis, Basra, Ba?dat, Beyrut, Halep, Hudavendigar (Bursa), Diyarbekir, Suriye (?am), Sivas, Trabzon, Kastamonu, Konya, Mamuretilaziz, Musul Valiliklerine; Urfa, ?zmit, Bolu, Canik (Samsun), Çatalca, Zor, Karesi (Bal?kesir), Kudüs-i ?erif, Kal’a-i Sultaniye (Çanakkale), Mente?e (Mu?la), Teke (Antalya), Kayseri, Karahisar?sahib (Afyon)
Mutasarr?fl?klar?na 22 ?ubat 1330 (7 Mart 1915) tarih ve 1067 say?l? ?ifre telgraf.

Özeti: Vilayetler ile Bab-? Ali aras?ndaki muhaberatta evvelce kullan?lan üçüncü tür ?ifre anahtar? iptal edilip yak?ld???ndan, oradaki nüshan?n da gözünüzün önünde yak?lmas? ve durumun bildirilmesi.

f) Sahte telgraflardaki say?lar?n gerçek telgraflardaki say?larla ilgisi bulunmad??? yukar?da görülmü?tü. Öte yandan, sahte telgraflar üzerindeki say?lar da yine kendi içlerinde tutarl? de?ildir. Örne?in, daha önce de belirtildi?i gibi, 3 Eylül 1331 (16 Eylül 1915) tarihli sahte telgraf?n say?s? 502, 29 Eylül 1331 (12 Ekim 1915) tarihli sahte telgraf?n say?s? 537’dir. Bu iki tarih aras?ndaki 16 Eylül 1331: (29 Eylül 1915) tarihli sahte telgrafa ise 1181 say?s? verilmi?tir.

g) Nihayet, 544 say?l? sahte telgraf üzerindeki imzan?n Mustafa Abdülhalik Bey’in imzas? olmad??? aç?kt?r. Bunu, sözkonusu sahte belgenin Ekler k?sm?n?n Sahte Belgeler Bölümünde yay?nlanacak metninden görmek mümkün olacakt?r.

9. “Hakl? Gösterme Çabalar?”

Andonian, bu ba?l?k alt?nda verdi?i bilgilerle, Türk Hükümetinin bir yandan “Ermenileri topluca katlederken”, di?er yandan bu “katliam?” hakl? göstermeye çal??t???n?, bu amaçla “sahte belgeler” düzenledi?ini ileri sürmektedir. “Taammüd” iddias? incelenirken de?inilen “Ermenilerin ellerinde baz? silah ve bombalar bulundu?u” yolundaki ifadeler de burada yer almaktad?r.

Andonian, herhalde “belgeleri” önceki bölümlerde tüketmi? oldu?undan, bu k?s?mda yaln?zca iki “belgenin” metnini yay?nlayabilmi?tir. “Orijinalleri” bulunmad???ndan bu “belgeler” üzerinde durulmayacakt?r.

“Sahte belgeleri” kimin düzenledi?ine gelince, bu hususun, buraya kadar, yeterince görüldü?ü dü?ünülmektedir.

Andonian bu bölümde “Türklerin katlettikleri Ermenilerin k?yafetlerini de?i?tirip bunlar? Ermenilerce katledilmi? Türkler k?l???na soktuklar?n? ve foto?raflar?n? çekip da??tt?klar?n?” da iddia etmektedir [45]. Bu iddia, sahte belgelere dayal? Ermeni propagandas?n?n di?er bir unsurundan ba?ka bir ?ey de?ildir.

Andonian “ikinci darbe” ile, Türk Hükümetinin, Rus i?gal ordular?n?n Ermeni kuvvetleriyle birlikte Do?u Anadolu’dan çekilmesini f?rsat bilerek ve Ermenilerin ?ngiliz Kuvvetleri saflar?nda çarp??mas?n? bahane ederek, hayatta kalabilen Ermenileri de “katletmeye” kalk??t???n? kasdetmektedir.

Bu ba?l?k alt?nda Harbiye Bakan? Enver Pa?a’ya atfedilen tek bir“belge” verilmi?tir.

“Orijinali” mevcut olmayan ve Enver Pa?a taraf?ndan bütün ordu birliklerine gönderildi?i iddia edilen bu “?ifre telgraf?n” metni, Andonian’?n sahte belge düzenleme i?ini nereye kadar vard?rabildi?ini gösterebilmek amac?yla, kitab?n Frans?zca bas?m?ndaki ?ekliyle a?a??da nakledilmektedir:

"Belge" No: XV

“Harbiye Bakanl???nca bütün askeri komutanlara gönderilen ?ifre telgraf.

“Mevcut durum nedeniyle, Ermeni ?rk?n?n bütünüyle yokedilmesi bir imparatorluk iradesi ile kararla?t?r?lm??t?r. Bu konuda a?a??daki eylemler yap?lacakt?r:

“1. Be? ya??ndaki çocuklar?n d???nda, Osmanl? vatanda?? olan, ülkede oturan ve Ermeni ismi ta??yan bütün ba??bozuklar (asker olmayanlar) ?ehirlerden ç?kar?lmal? ve öldürülmelidir.

"2. ?mparatorluk ordusunda hizmet görenlerin hepsi, bir kazaya yol açmaks?z?n, askeri birliklerinden ayr?lmal? ve gözlerden uzak bir ?ekilde kur?una dizilmelidir.

“3. Ordudaki subaylar, haklar?nda yeni bir karar al?n?ncaya de?in, depolara kapat?lacaklard?r.

“Bu üç hüküm her ordu komutanl???na iletildikten 48 saat sonra, uygulanmalar? konusunda yeni bir bildirimde bulunulacakt?r. Bu nedenle, kaç?n?lmaz olan haz?rl?klar d???nda, hiç bir harekete ba?vurulmamas?.

“Ba?komutan Vekili ve Harbiye Bakan? Enver.“ [46]

Frans?zca bas?mda tarihi bulunmayan, ?ngilizce bas?mda ise 27 ?ubat 1918 tarihini ta??yan bu “belgenin” Naim Bey taraf?ndan de?il, bir Türk subay?nca gösterilmesi üzerine bir Ermeni taraf?ndan sa?land??? ileri sürülmektedir [47].

Bu iddia ve sahte “belge” III. Bölüm’de yay?nlanacak otantik Türk ar?iv belgeleriyle yan?tlanacakt?r. Ancak, “bütün Ermeniler 1915’den itibaren çoluk çocuk katledilirken” 1918’de orduda hala, Ermeni subay bulunabilmesinin nas?l izah edilece?i merak konusudur.

Burada, ilginç görülen di?er baz? noktalara de?inilmekle yetinilecektir.

Andonian, Rus ordular?n?n Do?u Anadolu’dan çekili?i s?ras?nda Türk gazetelerinde Ermenilerin Türkleri katletti?i yolunda haberler yay?nland???na i?aret ettikten sonra, bu haberlerde belki de bir gerçek pay? bulundu?unu yazmakta ve ?öyle devam etmektedir:

“Geri çekilen bir ordu her?eyden önce güvenlik arar, bütün di?er dü?ünceler daha sonra gelir. Ve Ermenilerin, özellikle Türklerin içinden geri çekili?i de daha farkl? olamazd?.“ [48].

“Ermeniler gerçekten katliamc? olsalard?, görecekleri hakl? hesaplar olmas?na ra?men, geri çekili?lerine kadar bu Türkleri egemenlikleri alt?nda b?rak?rlar m?yd?? Onlar? katletmek için özel bir niyetleri olsayd?, bunu yapmak için çekili? saatlerine kadar beklerler miydi? E?er Türklere bir parça kötü davranmak zorunda kald?larsa, bu, yaln?zca, Türk ordusunun ilerleyi?ini bilen Türklerin kendilerine haz?rlad?klar? pusulara kar?? korunmak endi?esinden kaynaklanm??t?r.” [49]

Andonian’?n Ermeniler için mazur gördü?ünü, Türkler için mazur görmedi?i anla??l?yor. Geri çekilen bir ordu her?eyden önce güvenlik arar, di?er dü?ünceler daha sonra gelir ise, kendi vatanda?lar?n?n da ihanetiyle dü?man kuvvetlerinin i?galine u?rayan bir ülkenin ordusu ya da hükümeti ihanet eden ve dü?man kuvvetlerine yard?mc? olan vatanda?lar?n?n yerlerini güvenlik dü?üncesiyle de?i?tiremeyecek midir?

Ermeniler pusudan korunmak için Türklere bir parça kötü muamele edebildiklerine göre,sivil halk? katledilen, kuvvetleri arkadan vurulan, ikmal yollar? kesilen ve cephe gerisi güvenli?i kalmayan bir ülkenin hükümeti bütün bunlar? yapanlar hakk?nda önlem alamayacak m?d?r?

Andonian’?n Ermeniler için hakl? olan?n, Türkler için haks?zl?k oldu?unu ileri süren bu anlay???n?n Ermeni propaganda ve terör odaklar?nca bugün de ?srarla savunuldu?unu belirtmek yerinde olacakt?r.

Kitapta ve “belgelerde” irili ufakl? ba?ka hatalar da mevcuttur. Belgelerin sahtelikleri kar??s?nda fazla bir önem ta??mayan bu hatalar ayr?ca ele al?nmayacakt?r.

“Belgeler” konusunda bir di?er ilginç husus da, bunlar?n gerçek olup olmad??? hakk?nda Ermenilere yak?nl???yla bilinen çevrelerde de belirli ku?kular bulunmas?d?r. Nitekim, Ermeni propagandas?n?n etkili isimlerinden Gerard Chaliand ve Yves Ternon “Ermeni Soyk?r?m?” adl? kitaplar?nda Andonian’?n “belgelerinden” söz ederken, “bu telgraflar,e?er gerçekten otantik iseler,özel bir önem ta??maktad?rlar” yolunda bir ?üphe ifadesi kullanmaktan kendilerini alamam??lard?r [50]. Bununla birlikte sahte belgelerin metinlerini yay?nlamakta da sak?nca görmemi?lerdir.

Bu bölüm, Andonian’?n “belgeleri” ile yak?ndan ba?lant?l? olan Malta sürgünleri konusu ile sona erdirilecektir.

Andonian’?n yay?nlad??? “belgelerin otantikli?ini” Halep Valisi Mustafa Abdülhalik Bey’in imzas?na dayand?rd??? yukar?da görülmü?, ?stanbul’u i?gal eden ?ngiliz kuvvetlerinin “Ermeni olaylar?ndan suçlu bulduklar?” baz? Türkleri yarg?lamak üzere Malta adas?na sürdükleri ve bunlar aras?nda Mustafa Abdülhalik Bey’in de yer ald??? belirtilmi?ti.

Osmanl? Hükümetinin Ermenilerin yerlerini de?i?tirmesine “katliam” te?hisini koyan ?tilaf Devletleri ve özellikle ?ngiltere ile Fransa, bu yer de?i?tirmenin uygulanmas?n? bile beklemeden, daha 1915 May?s?nda “katliam?n sorumlular?n?” cezaland?racaklar?n? aç?klam??lard?. ?ngiltere ve Fransa sava? boyunca her yola ba?vurarak “Ermeni olaylar?” konusunu Osmanl?lar aleyhine kullanmaya çal??m??lar ve bu faaliyet özellikle propaganda alan?nda gerek kendileri, gerek Ermeniler için olumlu sonuçlar da vermi?tir.

Osmanl? Devletinin I. Dünya Sava??n? kaybetmesini belgeleyen 30 Ekim 1918 tarihli Mondros Mütarekesi sonras?nda ?stanbul ile Anadolu’nun bir k?s?m bölgelerini i?gal eden ?tilaf Devletleri 1915’de verdikleri sözü yerine getirmek amac?yla, ba?ka gerekçelerle tutuklad?klar? Türklerin yan? s?ra, “Ermeni olaylar?ndan sorumlu gördükleri” baz? Türkleri de tutuklamaya giri?mi?lerdir.

Bu konuda en yo?un çabay? ?stanbul’daki ?ngiliz Yüksek Komiserli?i nezdinde görev yapan “Ermeni-Rum ?ubesi” göstermi? ve tutuklamalar bu ?ubenin haz?rlad??? listeler üzerine gerçekle?tirilmi?tir. ?ngilizler tutuklad?klar? Türkleri yarg?lamak üzere daha sonra Malta’ya sevketmi?lerdir.

Andonian, kitab?n?n Frans?zca bas?m?nda, bu geli?meden haberdar oldu?unu bir dipnot ile belirtmi?tir:

“Bu sat?rlar? yazd???m s?rada Londra’ya ula?an bir haber, ?stanbul’daki ?ngiliz makamlar?n?n, ?üphesiz davan?n (?ttihatç?lar?n yarg?lanmas?) sona ermesi ve bütün bu canilerin sal?verilmesinden endi?elendikleri için, bunlar? özel bir gemi ile Malta’ya sürdüklerini bildiriyordu.“ [51]

Halep Valisi Mustafa Abdülhalik (Renda) Bey’in ?ngilizlerce Malta’ya sürülü? tarihi 7 Haziran 1920, sürgün numaras? 2800’dür [52].

?tilaf Kuvvetleri 10 A?ustos 1920 günü Osmanl? Hükümetine imzalatt?rd?klar? Sevr Antla?mas?n?n 226 ila 230. maddelerini, “Ermeni olaylar?ndan sorumlu tutulanlar” da dahil, “Türk sava? suçlular?n?n” yarg?lanmas?na ay?rm??lard?r.

Baz? Türkler tutuklanm?? ve Malta’ya sürülmü?lerdir ama, ne ile ve nas?l suçlanacaklar? önemli tereddütler yaratmaya ba?lam??t?r.

?stanbul’daki ?ngiliz Yüksek Komiserli?i, bu geli?me üzerine, esas itibariyle Ermeni Patrikhanesinin raporlar?ndan, baz? Ermeni “tan?klar?n” ifadelerinden, ?ttihatç?lara muhalif gazetelerdeki yay?nlardan [53] ve ?ngiliz subaylar?n?n iddialar?ndan olu?an  “suç delilerini”1 6 Mart 1921 günü topluca Londra’ya iletmi?tir [54]. Yüksek Komiser Rumbold “suç delillerine” ekledi?i yaz?da “bilgi toplanmas?nda ba?l?ca kayna??n Ermeni Patrikhanesi oldu?unu” da bildirmek durumunda kalm??t?r [55].

Bu “delillerin” ?ngiliz adli makamlar?nca yeterli bulunmamas? ?stanbul’daki ?ngiliz Yüksek Komiserli?i ile ?ngiliz D??i?leri Bakanl???n? endi?eye sevketmi?, ?stanbul ve Anadolu’nun ?ngiliz i?gali alt?ndaki bölgelerinde zor kullanmak dahil, her türlü çareye ba?vurularak “delil” toplanmaya çal???lm??, Türk ar?ivlerine de el konulmu?tur. ?stanbul’da i?gal kuvvetleriyle i?birli?i yapan Padi?ah Hükümetlerinin de gayretlerine ra?men sürgünlerin yarg?lanmas?n? sa?layacak hiç bir “delil” bulunamamas? üzerine ?ngilizler bu kez, sava? içinde Osmanl? Devleti ile ili?kilerini kesmeyen ve Anadolu’da misyonerleri ve hay?r kurulu?lar?yla faaliyet göstermesine Osmanl? Hükümetince izin verilen Amerika Birle?ik Devletleri ar?ivlerinde “delil” olabilece?i ümit ve dü?üncesiyle bu ülkeye ba?vurmu?lard?r.

?ngiliz D??i?leri Bakan? Lord Curzon ?ngiltere’nin Va?ington Büyükelçisi Sir A. Geddes’e 31 Mart 1921 günü bir ?ifre telgraf göndererek “Amerikan Hükumetinin elinde kovu?turmaya yarar deliller bulunup bulunmad???n?n ö?renilmesini” istemi?tir [56].

Büyükelçi Geddes’in ?ifre telgrafla verdi?i 1 Haziran 1921 tarihli cevab?n metni ?öyledir:

“Amerikan D??i?leri Bakanl???nda bir çok soru?turma yapt?m. Bana bugün bildirildi?ine göre, Amerikal?lar?n elinde, Ermeni tehciri ve katliam? ile ilgili bir çok belge vard?r, ancak bu belgeler, olaylara kar??m?? ki?iler hakk?nda olmaktan çok, suçlar?n i?leni?iyle ilgilidir. Majesteleri Hükümeti arzu ederse, kayna?? aç?klanmamak kayd?yla, bu belgeler Büyükelçili?imiz emrine verilecektir.

“Anlat?lanlara bakarak, bu belgelerin, Malta’da tutuklu Türklerin kovu?turulmas?nda delil olarak yararl? olabileceklerinden ku?kuluyum.“ [57].

?ngiliz D??i?leri Büyükelçi Geddes’e gönderdi?i 16 Haziran 1921 tarihli yaz? ile belge bulunmas?nda ?srar etmi?tir:

“1 Haziran tarihli 374 say?l? telgraf?n?za cevaben, Ermeniler ve di?er yerli hristiyanlara yap?lan zulümlerle ba?lant?l? olarak yarg?lanacaklar? görü?üyle Malta’da tutuklu olan Türklerin isim listesi ve k?sa özelliklerini bilginiz için ekte gönderiyorum. Bu kimselerden herhangi biri aleyhine Amerikan Hükümetinden mümkün oldu?u kadar erken delil sa?layabilirseniz memnun olaca??m.“ [58].

Va?ington’daki ?ngiliz Büyükelçili?inin bu yaz?ya 13 Temmuz 1921’de Maslahatgüzar RC. Craigie imzas?yla verdi?i cevap a?a??da nakledilmektedir:

“Lordum,

“16 Haziran 1921 tarih ve 775 say?l? (E. 6311/132/44) yaz?n?za at?fla, Ermeni katliam?yla ba?lant?l? olarak yarg?lanacaklar? görü?üyle halen Malta‘da tutuklu bulunan Türklerle ilgili olarak çal??ma arkada?lar?mdan birinin dün, 12 Temmuz, Amerikan D??i?leri Bakanl???n? ziyaret etti?ini bildirmekten ?eref duyar?m. Amerikan Konsoloslar?n?n son sava?ta Ermenistan’da yap?lan zulümlere ilil?kin raporlar?n? görmesine izin verildi. Bu raporlar Majesteleri Hükümetinin amac?na en çok yarayacak yüzlerce rapor aras?ndan seçilmi?ti.

“Bu belgelerin içinde yarg?lanmak üzere Malta’da tutuklu bulunan Türkler aleyhine delil olarak kullan?labilecek hiç bir ?ey bulunmad???n? üzülerek arzederim. Gözden geçirilen raporlarda, yap?lan zulmün dile getilrilmesine ra?men, sözkonusu Türk görevlilerinden yaln?zca ikisinin, Sabit Bey ve Süleyman Faik Pa?a’n?n adlar? an?lmaktaysa da, bunlar hakk?nda yaz?lanlar da yazar?n ki?isel dü?üncelerini a?mamakta ve yeterli suç delil olabilecek hiç bir somut olay gösterilememektedir.

“Amerikan D??i?leri görevlilerinin, konu?ma s?ras?nda, verecekleri bilgilerin hiç birinin bir hukuk mahkemesinde kullan?lmamas? arzusunu ifade ettiklerini eklemekle de onur duyar?m.

“Bu durum kar??s?nda ve Amerikan D??i?lerinde mevcut raporlarda bu Türkler aleyhine Majesteleri Hükümetinin elinde esasen bulunmakta olan bilgiyi teyit etmek amac?yla dahi kulan?labilecek nitelikte hiç bir delile rastlanmad???ndan, korkar?m ki bu konuda yeni bir soru?turma yapmak için Amerikan Hükümetine ba?vurulmas?ndan herhangi bir ?ey elde etme umudu yoktur. Amerikan D??i?lerinin yak?n bir tarihte durumu aç?kl??a kavu?turmak çaresini görememesinden üzüntü duyuyorum.

R. C. Craigie.“ [59]

Bu raporlar?n da hemen bütünüyle Ermenilerden kaynaklanan bilgi ve rivayetlerden olu?tu?unu belirtmek gerekmektedir.

Görüldü?ü gibi, ?ngilizler, Malta sürgünleri aleyhine arad?klar? “delilreri” Amerika Birle?ik Devletlerinde de bulamam??lard?r.

?ngiliz D??i?leri, buna ra?men, “Ermeni olaylar?ndan sorumlu” 42 ki?inin-ki Halep Valisi Mustafa Abdülhalik Bey de aralar?ndad?r cezaland?r?lmas?n?n “siyasi bak?mdan son derece önemli oldu?u” gerekçesiyle ?ngiliz Kraliyet Ba?savc?l???na bask? yapmay? denemi?, ancak Ba?savc?l?k eldeki “delilerle” hiç kimsenin cezaland?r?lmas?n?n mümkün olmad???nda hakl? olarak direnmi? ve bu görü?ünü 29 Temmuz 1921 tarihli yaz? ile D??i?lerine bildirmi?tir [60]. Propaganda hukuk kar??s?nda yenik dü?erken, “Ermeni olaylar?ndan sorumlu Türkler”meselesi de böylece kapanm?? ve Malta sürgünlerinin hepsi serbest b?rak?lm??t?r.

“Chrysantemum” adl? gemi ile Malta’dan 1 Kas?m 1921 günü Türkiye’ye, ?nebolu’ya dönen 17 sürgünden biri de Mustafa Abdülhalik Bey olmu?tur [61].

Mustafa Abdülhalik Bey, Lozan Antla?mas? çerçevesinde kurulan Türk-?ngiliz Hakemlik Mahkemesine di?er baz? sürgünlerle birlikte 1927 y?l?nda ba?vurarak u?rad??? haks?zl?k nedeniyle ?ngiliz Hükümeti aleyhine tazminat davas? açacak,ancak mahkemenin yetkisizlik karar? vermesi üzerine dava dü?ecektir [62].

Andonian’?n kitab? ?ngiltere ve Fransa’da 1920 y?l?nda piyasaya ç?km??t?r. Bunun anlam? kitab?n ve dolay?s?yla “otantik” olduklar? ileri sürülen “belgelerin”, ?ngilizlerin Anadolu’dan Amerika’ya kadar çe?itli yerlerdeki ar?ivlerde Malta sürgünleri aleyhine delil arad?klar? s?rada mevcut olmas?d?r. Bu “belgelerden” bir kaç tanesi bile, Mustafa Abdülhalik Bey’i ve “Ermeni olaylar?ndan” sorumlu tutulan di?er Malta sürgünlerinden önemli bir k?sm?n? mahkum ettirebilecek nitelikte iken,?ngilizler bunlara neden itibar etmemi?ler,bu“belgeleri”neden Malta sürgünleri aleyhine kullanmaya kalk??mam??lard?r? Sorular?n cevab? basittir. “Belgelerin” sahte olduklar?n? ve Ermeni çevrelerince düzenlendi?ini ?ngilizler de bilmektedirler. Gerek Andonian’?n, gerek ?stanbul’daki Ermeni-Rum Bürosunun düzenledikleri sahte belgeler de böylece iflas etmi?, “Ermeni olaylar?ndan suçlu Türkler” ve “Ermeni katliam?” masal? sona ermi?tir.

Andonian’?n sahte belgelerinden bir kaç?, kaynak gösterilmeden ve imzas?z bir haber ?eklinde “Küçük Asya’da Türk Zulmü” ba?l??? alt?nda Daily Telegraph adl? ?ngiliz gazetesinin 29 May?s 1922 tarihli say?s?nda tekrar ortaya at?lm??t?r. Haberin giri?inde, “Ermeni katliam?n?n, halen Kemalist maske alt?nda faaliyet gösteren modern Genç Türkler’in me?um ve ac?mas?z zihniyetinin en belirgin kan?t? oldu?u” yolunda bir cümleye de yer verilmi?tir.

Konunun bu ?ekilde sunulmas?n?n ard?nda, aralar?nda ?ngilizlerin de bulundu?u yabanc? i?gal kuvvetleriyle mücadele eden Türk Kurtulu? Hareketini hiç olmazsa bir ölçüde zedeleyebilmek dü?üncesinin yatt??? aç?kt?r. Zira haberin zamanlamas? Türk kuvvetlerinin Anadolu’da i?gal kuvvetlerine kesin darbeyi vurmak üzere giri?ti?i haz?rl?klara rastlamaktad?r.

?ngiliz D??i?leri Daily Telegraph’ta kayna?? gösterilmeyen bilginin nereden edinildi?ini soru?turmu? ve “gazete muhabirinin belgeleri 1920’de Paris’de David Beg taraf?ndan bas?lm?? resmi bir Ermeni yay?n?ndan elde etti?i” anla??lm??t?r [63].

Görüldü?ü gibi yine Andonian’?n kitab?yla kar??la??lmaktad?r. David Beg’in Andonian’?n kitab?n?n Frans?zca bas?m?n?n “Çevirmenin Notu” ba?l?kl? ilk bölümünü kaleme alan ?ah?s oldu?u I. Bölüm’den hat?rlanacakt?r.