| | | | | | ?NG?L?Z MAV? K?TABI VE D?VANI HARB?E.Büyükelçi Kamuran GÜRÜN*
Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-I.Cilt | |
| | le="text-align: juğÿ # ?NG?L?Z MAV? K?TABI VE D?VANI HARB?208 II.BÖLÜM
YABANCI KAYNAKLARDA ERMEN? SORUNU
?NG?L?Z MAV? K?TABI VE ?STANBUL D?VANI HARB?
Kamuran GÜRÜN*
?kinci Cihan Harbinin sonuna kadar,Ermeni katliam? (Genocide) iddias?n?n dayand??? 3 ana kaynak vard?.Bu iddiay? ileri sürenler ve Ermeni tarihçileri,daima bu kaynaklara veya bu kaynaklara dayanarak yaz?lm?? kitaplara ba?vurmu?lard?r.Bunlar?n ortaya ç?k?? tarihleri s?ras?na göre ?öyledir:
-Toynbee’nin editörlü?ünü yapt???,“Ermenilere Yap?lan Mezalim,Bir Milletin Katli” ba?l???n? ta??yan ve 1916 y?l?nda bas?lan, Bryce Raporu diye tan?mlanan ?ngiliz Mavi Kitab?.
-Harp içinde ?stanbul’daki son ABD Büyükelçisi Morgenthau’un yazd??? ve 1918 y?l?nda bas?lan “Ambassador Morgenthau’s Story” isimli hat?rat.
-Aram Andonian’?n yazd???,Ermeni katliam?na ili?kin olarak sözde Talat Pa?an?n talimat telgraflar?n? derleyen,“Naim Beyin Hat?rat?” isimli ve 1920 y?l?nda bas?lan kitap.
?kinci Cihan harbinden sonra bunlara bir dördüncü kaynak ilave edildi.O da,24 Kas?m 1945 tarihli London Times gazetesinde yay?nlanan “Nazi Almanya’s?n?n Sava? Yolu” ba?l?kl? bir makale ve bunda yer alan,Hitler’in sözde,“Ermenilerin köklerinin kaz?nmas?ndan Bugün Bahseden Var m??”demi? oldu?u hususu idi.
Nihayet geçen y?l,Fransa Meclisinde Ermeni tasar?s? kabul edilirken,baz? milletvekilleri,Osmanl? Hükümeti'nin 1919 y?l?nda esasen Ermeni katliam?n? kabul ve kurulan bir divan? harbin,bu katliam?n suçlular?n? vicahen veya g?yaben mahkum etti?ini Meclis kürsüsünden beyan etmi?ti.Daha önceleri de,söz aras?nda tekrarlanm?? bu beyan? da yeni bir kaynak gibi görebiliriz.
Bir iddian?n do?rulu?u veya yanl??l???,dayand??? kaynaklar?n de?eri ile belli olur.Kaynaklar,pozitif ilimdeki mütearifeler gibi,do?rulu?u münaka?as?z kabul edilmesi icap eden hususlar de?ildirler.Kayna??n yanl?? veya uydurma oldu?u ispat edilince iddia kendili?inden ortadan kalkar...
Bu de?inilen 5 kaynaktan ikincisi olan,Büyükelçi Morgenthau’nun kitab?n?n nas?l haz?rland??? ve ihtiva etti?i hususlar?n gerçeklerden nas?l uzakla?t???,Prof.Dr.Heath Lowry’nin Amerikan ar?ivlerinde yapt??? ara?t?rmalar sonunda 1990 y?l?nda yay?nlad???,The History Behind Ambassadors Morgenthau’s History isimli kitapta ortaya konmu?tur.
Andonian’?n kitab?n?n mahiyeti,?inasi Orel ve Süreyya Yuca taraf?ndan 1983 y?l?nda yay?nlanan,?ngilizce tercümesi de mevcut, Ermenilerce Talat Pa?a’ya atfedilen “Telgraflar?n Gerçek Yüzü” isimli kitapta aç??a ç?kar?ld?.
Nihayet,Hitler’e atfedilen sözlerin nas?l uyduruldu?u da gene Prof.Dr.Heath Lowry taraf?ndan yap?lan ara?t?rmalar sonunda, 1985 y?l?nda,Political Communication and Persuasion dergisinin üçüncü cildinin ikinci say?s?nda The U.S. Congress and Adolf Hitler on the Armenians ba?l??? ile yay?nland?.
Bildi?im kadar? ile Ermeniler,bu 3 kayna?a,yukardaki yay?nlardan sonra pek de?inmemi?lerdir.Ama bu tutumun de?i?meyece?ini dü?ünmek hatal? olur.Nitekim,“Ermeni Dosyas?”nda,nas?l haz?rland??? ayr?nt?lar?yla izah edilmi? ve uzun süre kaynak olarak kullan?lmaktan vazgeçilmi? olan “Mavi Kitap”a,yak?n zamanlarda yap?lan yeni bask?s? münasebetiyle yeniden ba?vurulmaya ve bunun hakikatleri kapsad??? ileri sürülmeye ba?land???n? duydum.Bu sebeple di?er 3 kayna??n geçersizli?inin unutulmamas?na çal???lmas? kanaatimce zorunludur.
Ben bugünkü konu?mamda,“Mavi Kitap”la ?stanbul Divan? Harbi konular? üzerinde duraca??m.
Birinci Cihan Harbi ba?lad???nda,gerek Almanya,gerek ?ngiltere,birbirleri aleyhine kesif bir propaganda faaliyetine giri?mi? durumdayd?lar.Bu faaliyetin,ana merkezi olarak görülen ülke ABD idi.O dönemlerde Amerika’da,harp aleyhtar? ciddi bir cereyan?n yan?nda,Almanya lehinde de bir hava mevcuttu.?ngiltere için bu havay? bozup ABD’yi kendi yan?nda harbe çekmek, Almanya için ise bu havan?n sürmesini ve ABD’nin harp d???nda kalmas?n? sa?lamak ayn? derecede önemli idi.
?ngilizlerin propaganda için kulland?klar? ana tema,Alman ordular?n?n harbi gayr? insani bir ?ekilde,vah?i davran??larla yürüttü?ü hususu idi.Bu propaganda malzemesinin toplanmas?,haz?rlanmas? ve yay?nlanmas? için özel bir büro kurulmu?tu. Büronun ismi Wellington House idi.Bu Büro taraf?ndan yay?nlanan ve Alman Ordular?n?n vah?i davran??lar?n? ortaya koymaya yönelik yay?n “Bryce Alman Raporu” ismini ta??r.
Harbin sonunda bu raporun harp propagandas? olarak haz?rlan?p yay?nland???,harp içinde bu gibi davran??lar?n mutad ve mübah oldu?u aç?klanarak,Almanya’dan bir tür özür bile dilenmi?tir.
1914 Kas?m?nda Osmanl? ?mparatorlu?u Almanya yan?nda harbe dahil olunca,Hindistan Müslümanlar? içinde ortaya ç?kan Türkler lehindeki sempati havas?,?ngiltere için ciddi bir s?k?nt? yaratm??t?r.Türkleri,onlar?n nazar?nda a?a??layacak,his ve izhar ettikleri sempatiyi ortadan kald?racak bir yol bulunmas? zorunlulu?uyla kar?? kar??ya kal?nm??t?r.Türklerle ilgili Mavi Kitaba ihtiyaç duyulu?unun bence en önemli sebebi budur.
Almanlar için yap?ld??? ?ekilde,Osmanl? ordular? konusunda ayn? tür propagandaya ba? vurulmas? mümkün de?ildi.Zira harbin ba?lamas?yla birlikte,ba?ar?dan ba?ar?ya ko?an Alman ordular?n?n aksine,Osmanl?lar,1915 y?l?n?n ba??ndan itibaren,hem do?uda Ruslara kar??,hem Basra ve Sina cephelerinde ?ngilizlere kar?? yenilgilere u?ram??lar,Çanakkale harekat? ba?lam??t?. Yenilmekte olan,kendi hudutlar? d???na ç?kamam?? bir ülke askerlerinin vah?i hareket ettikleri iddias? ortaya at?lamazd?.
Osmanl?lar? kötülemek için,aran?lan imkan tehcir karar? ile ortaya ç?kt?
?ngiltere,Fransa ve Rusya ?üphesiz göç karar?ndan memnun olmam??lard?.Zira bu ?ekilde Osmanl? ordusuna ciddi mü?kilat ç?karan bir problem ortadan kalk?yordu.Osmanl? vatanda?? bir k?s?m Ermeniler,dördüncü bir müttefik gibi,ya Rus ordular?n?n içinde, yahut çeteler halinde,Osmanl?lara kar?? harp ediyorlard?.Zaten bu muhariplik s?fatlar?n? kabul ettirerek,Sevres Anla?mas?n? imza da edeceklerdi.
Ancak tehcir karar?n?n bizatihi kendisini tenkit ve takbih etmek de mümkün de?ildi.Zira ?ngiltere’de de Almanlar?n toplanmas? lüzumu hissedilmi?,hatta Amirallik 1.Lordu Louis Battenberg,Habsburg hanedan?na mensup oldu?undan görevinden istifa etmek zorunda kalm??t?.Bir harp halinde,dü?man tebaas?na veya dü?manca davran??larda bulunanlara yahut böyle davran??larda bulunacaklar?ndan korkulan ki?ilere kar?? tedbirler al?nmas?,Devletler Hukukunun kabul etti?i normal bir tutumdu.Nitekim, y?llar sonra,?kinci Cihan Harbinde de Fransa’da Loren’liler,ABD’de Japonlar toplan?p Temerküz Kamplar?na gönderileceklerdir.
Bu sebeple,Osmanl?lar?n tehcir karar? bahane gibi kullan?larak,Ermenilerin top yekün katledecekleri iddias? ortaya at?ld?. ?ngiltere ve Fransa,1915 May?s?nda ilan ettikleri ve ?stanbul’daki ABD Sefiri arac?l??? ile Osmanl? Hükümetine de ula?t?rd?klar? bir bildiri ile,harp sonunda,bu katliam dolay?s?yla Hükümet üyelerini ve olaylarda rol alacaklar? ?ahsen mesul tutacaklar?n? aç?klayarak bir taahhüt alt?na da girdiler.
Tarih May?s 1915,göç daha yeni ba?l?yor,ama bunun bir katliam olaca??na pe?inen karar verilerek,mesullerinden hesap sorulaca?? ilan ediliyordu.
Bu karar?n bir sonucu olan Mavi Kitap,bunun editörlü?ünü yapan Arnold Toynbee’nin kendi ifadesiyle,aynen Bryce Alman Raporu gibi,harp propagandas? olarak bas?lm?? ve da??t?lm??t?r(A.J. Toynbee,The Western Question in Greece and Turkey,s.50).Harp propagandas?n?n ne maksata yönelik oldu?unu ve nas?l yap?ld???n? Ermeni Dosyas?n?n 63 ve devam?ndaki sayfalar?nda anlatmaya çal??m?? ve bu arada,l.Cihan Harbindeki harp propagandas? konusunda ara?t?rma yapm?? iki yazar?n kitaplar?ndan,Arthur Ponsoby’nin “Falsehood in War-Time” ve Allen Lane’in “Keep the Home Fires Burning” isimli kitaplar?ndan çe?itli al?nt?lar yapm??t?m.Bunlar? burada tekrar etmeyi ?üphesiz dü?ünmüyorum.Buna kar??l?k,k?sa bir süre önce,ayn? konuda k?ymetli tarihçi Prof.Justin McCarthy’nin yay?nlad??? (I.Dünya Sava??nda ?ngiliz Propagandas? ve Bryce Raporu,Yeni Türkiye,s.21-37,Ankara, 2001) ve Ermeni Dosyas?’nda yaz?lanlar? kuvvetle teyid eden bir makaleden bir kaç al?nt? yapaca??m.
“Sava? sonras? Bryce’?n,Alman raporunda bahsetti?i kaynak isimleri bulma çabalar? neticesiz kalm??t?r.Raporda bahsedilen soyk?r?mlar?n izlerini bulmak için Belçika Hükümetinin sava? sonras? yapt??? ara?t?rmalar,bu rapordaki olaylar?n asl?nda hiç bir zaman gerçekle?medi?ini göstermi?tir...Bryce’in sava? esnas?ndaki Alman raporu için H.C. Peterson ?öyle söyler:‘Bryce Raporu yarg?s?z infaz?n en uç örne?idir.Esasen raporun kendisi sava?ta gerçekle?tirilmi? en kötü vah?ettir... Almanlara kar?? yap?lan çal??malar daha sonra‘sava? s?ras?nda mübaht?’ denilerek bir sava? propagandas? olarak nitelendirilirken,Türklere kar?? yap?lan propaganda asla bu ?ekilde alg?lanmad? ve yalanlanmad?... Almanlara kar?? yap?lan propaganda sonradan k?nanm??t?r;ancak Türklere at?lan çamur bugün hale sürmektedir.Bryce’?n ünlü Ermeni raporu,söylenilenlerin gerçek oldu?u iddias?yla tekrar tekrar bas?lmaktad?r”.
Mavi Kitab?n mahiyetini anlatmak için,Ermeni Dosyas?’nda,Dixon Johnson’un,“The Armenians” isimli kitab?ndan bir al?nt? yapm??t?k.Haf?za tazelemek maksad?yla bunu da a?a??ya almaktay?z:
“Bu topyekün katliam hikayelerinin ç?kar?lmas?n?n,nihai hesapla?mada,Türkiye’nin zarar?na olarak,?ngiliz Hükümeti politikas?n?n istikametlendirilmesi sarih hedefi ile oldu?unu tekrarda tereddüt etmiyoruz.Bu sebeple,y?llarca s?k? ittifakla ba?lar?m?z bulunan ve milyonlarca kendi tebaam?zla ayn? dinden olan bir millet,tamamen uydurma de?ilse,büyük ölçüde ve utan?lmadan mübala?a edilmi? delillere istinaden,insanl??a kar?? korkunç suçlar i?lemi? olmakla suçland?r?lm??t?r”(Ermeni Dosyas? 75).
?ngilizlerin,1918 Eylül’ünde Bakü’yü tahliye zorunda kal??lar?nda,?ngiliz gazetelerinin bu haberi verirken,“Ermenilerin direnmediklerini,?ngiliz Ordusuna hiyanet ettiklerini” yazmalar? üzerine,?ngiliz Propaganda Bürosu Wellington House’un tela?a dü?erek Hükümete takdim etti?i 26 Eylül 1919 tarihli memorandumda yer alan a?a??ki sat?rlar da,Mavi Kitab?n amac?n? çok aç?k bir ?ekilde ortaya koymaktad?r:
Ermenilerin kredisini dü?ürmek,Türk aleyhtarl??? davas?n? zay?flatmak demektir.Türk’ün,ba?? felaketten kurtulmayan,asil bir insan oldu?u itikad?n? öldürmek çok güç olmu?tur.Bu durum,bu itikad? canland?racak ve Ermenilerin oldu?u kadar Zionistlerle, Araplar?n prestijine de zarar verecektir.Türklerin Ermenilere yapt??? muamele,Türk meselesinin radikal ?ekilde hallini ülkede ve hariçte kamu oylar?na kabul ettirmek için,Majesteleri Hükümetinin elindeki en büyük sermayedir.
Kitab?n haz?rlan???nda,Tiflis’de ç?kan Horizon,Marsilya’da yay?nlanan Armenia,Londra’da yay?nlanan Ararat ve New York’da münte?ir Gotchnag gazetelerinde yer alm?? haberler ile,New York’taki Ermeni Komitesinden sa?lanan bilgilerden yararlan?lm??t?.Hepsi kulaktan dolma bu haberlerin hiç birisi tevsik edilmi? de?ildi.?ngiltere D??i?leri Bakanl??? bu kitab? resmi bir belge olarak ne?redemezdi.Ama resmi yay?n hüviyeti olmayan bir kitab?n,Hindistan’da,ABD’de ve tarafs?z ülkelerde istenen etkiyi uyand?rmas? da beklenemezdi.Neticede bu derlemelerin,bir kapak yaz?s? ile Foreign Office’e gönderilmesi ve D??i?lerinin,kitaptaki haberlerin do?rulu?unu üstlenmeden bunlar? basmas? kararla?t?r?ld?.D??i?lerinin resmi yay?n? mahiyetindeki Mavi Kitap bu ?ekilde ortaya ç?kt?.
Mavi Kitap’?n,her hangi bir delil niteli?i olmad???,Harbin sonunda aç?kca anla??ld?.Zira Osmanl? ülkesi i?gal edilmi?, Osmanl? ar?ivleri i?galcilerin kontrolüne geçmi?,?tilaf Devletlerinin 1915 May?s?nda üstlendikleri taahüd gere?i,tehcir suçlular?n?n cezaland?r?lmas? zaman? gelmi?ti.Ermeni kaynaklar?n?n en büyük tehcir suçlular?ndan biri olarak gösterdikleri, tehcir döneminde Halep Valili?inde bulunan Mustafa Abdülhalik (Renda) Bey de dahil olmak üzere,55 sözüm ona tehcir suçlusu tutuklanarak Malta Adas?na sürülmü?tü.?ngilizler bunlar? muhakeme edebilmek için delil ar?yorlard? ve bulam?yorlard?.Mavi Kitab? kullanmak ak?llar?na bile gelmiyordu.E?er bu kitapta yer alan kulaktan dolma hikayeler delil gibi kullan?lmaya kalk???lacak olursa,neticenin ne olaca??,?ngiliz Kraliyet Savc?l??? taraf?ndan yaz?l? olarak bildirilmi?ti (Ermeni Dosyas? S. 317).
Bu ki?iler hakk?nda e?er sevk edilecekleri mahkeme,bir ?ngiliz mahkemesinin talep edece?i neviden deliller talep ederse, savc?l?k büyük s?k?nt?ya dü?er.?imdiye kadar mahpuslar hakk?nda yapt?klar? ithamlar?n do?rulu?u hususunda ?ahitlerden hiç bir yaz?l? vesika al?nmam??t?r.Her hangi bir ?ahit bulunabilece?i de ?üphelidir.E?er yap?lan ithamlar do?ruysa,itham edilen aleyhinde ?ahadette bulunabilecek,olanlar?n büyük ekseriyetinin ya ölmü? veya bulunamayacak ?ekilde ortadan kald?r?lm?? olmas? gerekir...
Fakat ?ngiltere,Bryce’?n Alman Raporu için yap?ld??? ?ekilde,bu kitab?n harp propagandas? olarak bas?ld???n?,harp içinde bu gibi davran??lar?n mübah oldu?unu belirtir bir aç?klamay? Mavi Kitap için yapmad?.Bunun sebebi gayet aç?kt?r.?ngiltere Harp sonras?nda Almanya’n?n toprak bütünlü?ünün adeta müdafii durumundad?r.Fransa’n?n tek ba??na,Ren’in bat? sahilini,hatta k?s?tl? bir süre için i?gal etmek talebine bile kar?? ç?km??t?r.Alman hegemonyas?n? y?kt?ktan sonra Avrupa’da,onun yerine geçecek bir Fransa hegemonyas? istememektedir.
Osmanl? ?mparatorlu?una gelince durum tamamen de?i?iktir.Osmanl? ülkesi harp sürerken yap?lan gizli anla?malarla zaten taksim edilmi?tir.?imdi bu payla?ma uygulanacakt?r.Dünya etkar?na,ama daha önce kendi kamu oyuna,Almanya ile Osmanl? Devleti hakk?ndaki bu birbirine z?t iki uygulaman?n sebeplerini izah edebilmek için,Türklerin devlet olarak mevcudiyetini sürdürmeye lay?k bir toplum olmad???n?n ileri sürülebilmesi gerekmektedir.Bu sebeple de,harp sürerken söylenip yaz?lanlar?n,hakikatle ilgisi bulunmayan harp propagandas? olduklar? hususu ifade edilememektedir.Ama ne var ki,?ngiltere,kendi davran??? ile Mavi Kitab?n gerçek mahiyetini,bunun bir kaynak gibi kullan?lamayaca??n?,daha 1918 y?l?nda ortaya koymu?tur.
Öyle zannediyorum ki,bu Mavi Kitap konusunda yap?lacak çal??malar,bunun de?erinin Bryce’?n Alman raporundan farkl? olmad???n?,Prof. McCarthy’nin makalesinin dip notlar?nda belirtilen belgelerden de istifade edilerek ?ngilizlere itiraf ettirtmeye yönelik olmal?d?r.Ba?ka bir ifade ile,tarihin tahrif edili?inin as?l kusurunun Ermeni tarihçilerden ziyade,bizzat ?ngilizlerde oldu?unu ileri sürmektir.
?imdi biraz da Nemrut Mustafa Pa?a Divan? harbinden bahsetmek istiyorum.
Fransa meclisinde son karar al?n?rken,baz? millet vekilleri ve bu arada karar?n raportörü M.François Rochebloine,“Ermeni Genocide’ini 1915’de ?stanbul'da cereyan eden muhakeme zaten teyid etmi?ti” diyerek,yeni bir unsur gibi,Nemrut Mustafa Pa?a Divan? Harbi diye tarihimize giren ac?kl? olaydan bahsetti.
Bo?azl?yan Kaymakam?,Mehmet Kemal Bey'in davas?nda 28 ?ahit dinleyip,tek bir ?ahidin bile “ben görmedim,ama duydum” demekten ileri bir tan?kl?kta bulunmamas?na ra?men Kemal Bey'i idama mahkum eden bu me?’um mahkeme (Nejdet Bilgi,Ermeni Tehciri ve Bo?azlayan Kaymakam? Mehmet Kemal Bey'in Yarg?lanmas?,1999) ve i?gal alt?ndaki bölgelerde i?gal kuvvetleriyle i?birli?i yaparak pek çok masum insan?n ba??n? dertlere sokmu? baz? vatanda?lar?m?z?n davran??lar?,tarihimizin utan?larak hat?rlanacak bir sayfas?n? olu?turur.
Ben, Mütareke dönem olaylar?n? anlatmak yerine,ayn? felaketleri ?kinci Cihan Harbinde ya?am?? olan Fransa’da cereyan eden hadiseleri General de Gaulle’ün nas?l de?erlendirdi?ini,kendi kaleminden nakletmeyi tercih ediyorum.(Memoirs de Guerre, Salut,126)
Dü?manla i?birli?i;de?i?ik siyasi kararlar,inzibati ve bazen de askeri operasyonlar,idari tedbirler,propaganda yaz?lar? ve nutuklar? yolar?yla,sadece milli itibar? küçültücü bir görünüme girmekle kalmam??,ayn? zamanda y???nla Frans?z?n zulme u?ramas?na yol açm??t?.Menfaat gruplar? taraf?ndan alk??lanan,baz? resmi görevlilerin ve bir muhbirler ordusunun yard?m? ile 60.000 ki?i idam edilmi?,ancak 50.000’i hayatta kalabilecek 200.000 ki?i sürgüne gönderilmi?ti.Ayr?ca direni?cilikle suçlanarak,Vichy mahkemeleri taraf?ndan kad?n ve erkek 35.000 ki?i mahküm,70.000 ?üpheli enterne edilmi?,35.000 memur görevden,15.000 subay ordudan uzakla?t?r?lm??t?.?imdi bunun birikmi? k?zg?nl??? aç??a ç?km??t?.?üphesiz Hükümetin so?uk kanl?l???n? korumas? gerekiyordu.Ancak bu kadar cinayetin üzerine sünger çekmek,korkunç bir apsenin devam? ?ekilde ülkeyi zehirlemesine müsaade etmek olurdu.Adaletin yerine getirilmesi elzemdi.
General de Gaulle’ün bu genel mahiyetteki yazd?klar?na eklenebilecek hususlar da vard?r:Vichy Hükümetinin talimat? ile, me?hur Riom mahkemesinde,eski Ba?bakan Daladier,eski Ba?bakanlardan Leon Blum,Ba?komutan General Gamelin,eski Havac?l?k Bakan? Guy La Chambre,eski Savunma Bakan? Jacomet hapse mahkum edilerek,cezalar?n? çekmek üzere Almanya’ya gönderilmi?lerdi. Ayr?ca Mendes France,Georges Mandel,Ba?bakan Reynaud da hapse mahkum olmu?lar,Mandel hapiste iken öldürülmü?tü.(Histoire et la Vie Politique en France depuis 1945,Erich Duhamel,Olivier Forcade).
General de Gaulle,“adaletin yerine getirilmesi elzemdi” sözleriyle ne kastetti?ini de aç?kça yazar:
Bir kere, konu kanuni çerçeveye girene kadar,sorgusuz sualsiz,Almanlarla i?birlikçi olduklar? gerekçesiyle 9.000 ki?i öldürülmü?tü.Konuya adalet el koyduktan sonra:
60.000 ki?i tutukland?.
39.000 hapis,
1.303 müebbed hapis,
2.071 idam cezas? verildi.
768 ki?inin idam cezas? infaz edildi.
800.000 ki?ilik devletin görevli kadrosundan,
20.000 ki?i ay?klama Komisyonuna sevk edildi,
14.000 ki?iye inzibati ceza verildi,
5.000 ki?i azledildi.(Dan??tay yolu aç?k olarak)
Ayr?ca bir Yüksek Mahkeme kuruldu ve buna,
100 dosya havale edildi,bunlardan 45 ki?i beraat etti,
15 ki?i amme hizmetinden mahrumiyet,
7 ki?i görevden azil,
22 ki?i hapis,
18 ki?i idam cezas?na mahkum oldu.De Gaulle idam cezalar?ndan sadece 3’ünü onaylad?(Laval,Darnand,Brinon)
Mare?al Petain ile General Dentz de idaml?klar aras?ndayd?,General de Gaulle bunlar? müebbed hapse çevirdi.
Nihayet,Vichy Mahkemelerinin verdi?i kararlar?n tamam? keenlemyekün (nil and void) addedildi.
??gal alt?ndaki Fransa’da ve Vichy yönetimininde verilmi? mahkeme kararlar? ne ölçüde hakl? ve geçerli ise,Mütareke döneminde ?stanbul’daki Divan? Harbin verdi?i kararlar da ancak o derece geçerlidir.Bu me?’um Divan? Harbin kararlar?n? bir kaynak gibi göstermeye kalkanlar,i?gal alt?ndaki Fransa’da cereyan etmi? bütün facialar? gönülden benimsediklerini ortaya koymu? olurlar.
General De Gaulle 200.000 ki?inin sürgüne gönderildi?ini ve bunlardan 150.000 ki?inin ölmü? oldu?unu aç?kça yazmaktad?r. Osmanl? Devletinde,bütün harp süresince ve her türlü sebeplerden ölenlerin say?s? ancak 300.000 civar?nda oldu?una göre, tehcir karar? ile göç ettirilen 702.000 ki?iden 150.000’inin ölmü? olmas? maddeten mümkün de?ildir.
Türkiye’nin,i?galden kurtulduktan sonra,en az?ndan i?gal alt?ndaki Fransa ve Vichy’dekiler kadar adile?mi? olan kendi ülkesindeki muhbirler ve i?birlikçilerin k?l?na dahi dokunmad???n?,bunlar?n büyük k?sm?n? da Ermenilerin olu?turdu?unu Frans?z millet vekillerinin bildi?ini hiç zannetmiyorum.Kendi tarihini bilmeyenlerin,ba?ka ülkelerin tarihini bilmeleri ?üphesiz beklenemez.Ancak tarih alan?ndaki bilgisizlikleri bu derece a?ikar olanlardan asgari beklenecek husus,ba?ka devletlerin tarihlerini onlara ö?retmeye kalkmamalar?d?r.
Frans?z Meclisinin karar? üzerine Türkiye’de de?i?ik çevrelerde oldukça önemli bir reaksiyon uyand?.Tabii en do?ru reaksiyon, bizzat General De Gaulle’ün yazd?klar?n? Frans?z milletvekillerine hat?rlatmak olurdu.Ama e?er Nemrut Mustafa Pa?a Divan? Harbi’nin yeni bir kaynak gibi kullan?lmas?na göz yummak istenmiyorsa,bir f?rsat yakalanarak bu eksikli?in giderilmesi yerinde olur.
*Emekli Büyükelçi
| | | | ----------------------
* -
- Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-I.Cilt | | | | | « Geri | | | |
|
|
| | |
Anasayfa
İletişim
