| | le="text-align: juğÿ ' DR. M. S. GABRIEL VE A. W. WILLIAMS'IN209Fú n style="font-family: Verdana;">DR.M.S.GABRIEL VE A.W.WILLIAMS’IN “BLEEDING ARMENIA UNDER THE CURSE OF ISLAM” ADLI K?TABINDA ERMEN? MESELES?N? DE?ERLEND?RMELER? VE TAR?H? GERÇEKLER
Prof. Dr. Kemalettin Y???TER*
?ngiliz Dili ve Edebiyat?yla ilgili ara?t?rmalar?m? sürdürürken,1986 y?l?n?n ?ubat ay?nda Washington D.C. USIS’ de görevli bir zat,bu kurulu? ad?na o tarihte Ankara ABD Büyükelçisi Robert Straus Hupe’nin davetlisi olarak orada bulundu?um için beni, bir ak?am yeme?ine ça??rd?lar.Evlerine gitti?imde e?iyle birlikte kap?y? açt?lar ve “Buyurun efendim,ho? geldiniz,sefalar getirdiniz” gibi düzgün,güzel bir Türkçe ifadeyle kar??lad?lar.?a??rm??t?m,salona geçti?imde,oran?n hal? yast?kl? bir divan, birkaç koltuk ve duvarlar?na dayal? ah?ap raflar?n tamamen kitaplarla dolu,adeta bir kütüphane görünümünde olu?u beni büyülemi?ti.Oldukça de?erli say?labilecek o hal? yast?kl? divan bana Amerika’da eski bir Türk evini hat?rlatm??t?.Duygu yo?unlu?u içerisinde,“Ho?bulduk efendim,yoksa siz Türk müsünüz”,diyecek oldum.Han?m bana ?ngilizce olarak,“Ben Ermeni’yim, e?im de ?talyan as?ll?d?r” diyerek Türkiye’yi çok özledi?ini,asl?nda Türkleri de çok sevdi?ini,o y?llarda elçili?imize yap?lan Ermeni sald?r?lar?n? k?nad???n?,yapt?klar?n?n tamamen birer terörist sald?r? oldu?unu,bunda da muhtemelen Türkler’le Ermeni’leri her zaman kar?? kar??ya getirmek isteyen,birtak?m güçlerin parmaklar?n?n bulundu?unu ifade etti.Hatta biz,ben ya?taki Ermeniler zaman zaman kendi aram?zda ?ngilizce-Türkçe kar???m? bir dil kullan?r?z,örne?in sofrada çocuklar?m?za “Eat o?lum eat” veya “Bir demle su gudasm??” gibi ifadeler kullan?r?z ve çocuklar?m?z da bizi anlarlar dedi.Böylece konu kendili?inden,Türk-Ermeni meselesi haline gelmi?ti ve art?k ?ngilizce konu?uyorduk.Ben de kendilerine Erzurum’lu oldu?umu her Erzurum’lu gibi benim de aile büyüklerimden,örne?in:dedemin,babaannemin karde?inin,ayr?ca kay?nvalidemin ondört ya??ndaki karde?i Behzat’?n Ermeniler taraf?ndan gözüönünde öldürüldü?ünü ve babas?n?n da al?n?p götürüldü?ünü o gün itibar?yla sekiz ya??nda olan kay?nvalidemin babas?z kald???n?,o günden sonra,bir gün babas?n?n gelece?ini hayal ederek büyüdü?ünü ve özellikle her y?l 12 Martta kutlanan Erzurum’un kurtulu?unda inan?lmaz ac?lar içinde oldu?unu anlatt?m.Konu?mam?z devam ederken,kitapl?kta gördü?üm “Bleeding Armenia Under the Curse of ?slam” adl? kitab? rica ettim ve ?öyle bir göz gezdirdikten sonra The Reign of Terror
—Trebizond and Erzuroum adl?- kitab?n 12.bölümü dikkatimi çekmi?ti.
1897 y?l?nda bas?lm?? bu kitab? veremeyece?ini,ancak oldukça uzun olan bu k?sm?n ve kitab?n önsözünün fotokopisini benim kat?laca??m,dil ö?retimiyle ilgili California Anaheim’de düzenlenen kongreye e?inin de kat?laca??n? (Tesol Convention,1986) ve onunla gönderece?ine söz verdi.Art?k bu konuyu kapatm??t?k.Daha sonra,vaktiyle Türkiye’den,do?du?u Antep’ten götürdü?ü bak?r kaplar ile süsledi?i mutfa??nda yemek fasl?n? da tamamlad?ktan sonra kendilerine memnuniyetimi ifade ederek veda etmi?tim.
Ertesi gün program gere?i Minnesota’ya gitmek üzere Washington’dan ayr?lm??t?m,derken takriben üç hafta sonra Anaheim’de sab?rs?zl?kla bekledi?im kitab?n ilgili bölümlerinin fotokopisini alm??t?m.
Önsöz;?slam Zulmü Alt?nda Kan A?layan Ermenistan,kitab?n? yazarken yazar?n amac?,ne zulüm,cinayet ve katliam sahneleriyle okuyucunun tüylerini ürpertmek ne de Do?u meselesinin karma??k detaylar?n? belli ölçüde incelemekti;amaç,tam anlam?yla “?ehit Millet” olarak tan?mlanabilecek” Ermeni Milletinin kötü tarihi ve kaderini su yüzüne ç?karmak olmu?tur.”gibi bir iddiayla ba?l?yordu.[1]
Ancak 1896’l? y?llarda New York Ermeni Yurtseverleri Cemiyeti Reisi olan Dr.M.S.Gabriel ile Do?uda Suriye,Türkiye ve ?ran’da yirmi y?l gibi uzun bir zaman misyoner olarak görev yapm?? ve 1890’l? y?llarda Chicago Papaz? olarak bilinen A.W.Williams’?n birlikte yay?mlad?klar? bu kitap,daha ba?larken,“Bu kitap edebi bir özelli?i olmamakla beraber,uzun tarihi ara?t?rmalar sonucunda,özenle yaz?lm??t?r;amac?,H?ristiyanl?k ve ?slamiyet aras?ndaki köklü sorunlara kamuoyunun dikkatini çekmek, Ermenilerin çektiklerini bütün dünyaya duyurmak,böylece süregelen bask? ve mezalime bir son vererek,Ermeniler’e de insanca ya?ayabilme haklar?n? geri vermektir.”[2] gibi ifadeler içeriyor ve daha o y?llarda tamamen siyasi amaçl? ve tek yanl? bir propaganda üslubuyla yola koyulduklar?n? sergiliyordu.Çünkü,“Uzun,tarihi ara?t?rmalar” ifadesini kulland?klar? bu kitab?, t?pk? kendileri gibi tercihlerini Ermenilerden yana kullanan ve tamamen Türk dü?manl???n? körükleyen W.M.E.Gladstone,The Maquis of Salisbury ve tarihçi Edward.A.Freeman’?n görü?leri yan?nda Türkiye’de bulunan Ermeni soyda?lar?ndan ald?klar? insafs?z ve iftira amaçl? mektuplardan derledikleriyle yay?mlam??lard?.Asl?nda kitap,Ermeni Cemiyeti reisi olarak,kendisine yaz?lan mektuplar?n bir kompozisyonu görünümündeydi,ne var ki,yeri geldikçe ?ngiliz ve Amerikal? yazarlar?n görü?lerini de içermesi,bir anlamda dünya kamuoyunun ilgisini daha çok çekmek olarak dü?ünülebilir.
Yine önsözde “Türk-Ermeni meselesinde,?ngiltere’nin hangi taraf? destekledi?i,herkes taraf?ndan bilinmektedir.Altm?? y?ldan uzun bir süredir,?ngiltere’nin Türkiye’yi destekledi?i aç?kt?r.Rusya’n?n giderek artan gücünden korkan ?ngiltere,pek çok Hristiyan’?n ?slam’?n boyunduru?u alt?nda ezildi?ini bilmesine ra?men,Osmanl? Devletine giderek daha fazla kol kanat germeye ba?lam??t?r.?ngiltere’nin,s?rf maddi “ç?karlar” pe?inde ko?mas? ve bencilli?i yüzünden,pek ço?u katledilmi? Bulgar ve Ermenilerin günümüze kadar süregelen çaresiz hayk?r??lar?na kulak t?kad??? bilinmektedir.K?r?m ve Türk- Rus sava?lar?yla ilgili Paris ve Berlin Antla?malar?n?n imzalanmas?nda etkili rol oynamas? da,?ngiltere’nin,Türkler’in meselesinden ç?kar? oldu?unu aç?kça ortaya koymaktad?r.
?ngiltere,Hristiyan Ermenilerin haklar?n?n,Osmanl? ?mparatorlu?u taraf?ndan korunaca??n? ifade eden antla?may? imzalamakla, Ermenistan’a en büyük kötülü?ü yapm??t?r.”[3]gibi siyasi ifadeler kullanan Dr.Gabriel,bu dü?üncelerini açmak ve bir sentezle sonuçland?rmak yerine yüzy?llardan beri yap?la gelen Türkler’i zalim,barbar ve ac?mas?z olarak gösterenlerden biri olmaktan öteye gidememi?tir.
?imdi ben,Erzurum’da do?mu?,geçmi?in ac?lar?n? aile büyüklerimden dinlemi? biri olarak alan?mla ilgili çal??malar?m s?ras?nda Türk-Ermeni münasebetleriyle ilgili tespitlerimi kaynaklar?yla birlikte sunmaya çal??aca??m.
Dr.Gabriel,?slam Zulmü Alt?nda Kan A?layan Ermenistan ad?n? verdi?i bu kitab?n edebi bir özelli?inin olmad???n?,uzun tarihi ara?t?rmalar sonucunda özenle yaz?ld???n?,amac?n?n ise Hristiyanl?k ve ?slamiyet aras?ndaki köklü sorunlara kamuoyunun dikkatini çekmek oldu?unu belirtse de[4]kitab?nda bunlar sözde kalm??,di?er bölümlerde oldu?u gibi Erzurum ve civar?ndaki olaylarla ilgili bölümde de birçok tutars?zl?klar vard?r.Dünya kamuoyunu yan?ltmak,Ermeni toplumunu tahrik etmek için,belli ki,dört duvar aras?nda oturarak kaleme ald??? bu kitab?n Erzurum’la ilgili bölümünde ?öyle der:“Erzurum’da da benzer olaylar ya?anm??t?;Deve Boyun da?lar?ndan Karadeniz k?y?lar?na kadar uzanan geni? bir bölge bir çöl görünümüne bürünmü?, Ermeniler’den kimse kalmam??t?.Van vilayeti,Hasankale ve daha birçok yer kana bulanm?? ve gözü dönmü? insanlar?n sald?r?s?na maruz kalm??t?.Erzurum’da gürültüyü i?itip sokakta oynayan çocuklar?n? kurtarmak üzere evinden ç?kan Ermeni,d??ardaki kalabal???n sald?r?s?na u?rar,her zaman Müslüman kom?ular?yla iyi geçindi?ini,onlar? çok sevdi?ini söyleyip hayat?n?n ba???lanmas?n? ister.Bu sözü do?ru da olabilir,korkudan yalan söylemi? olmas? da mümkündür.Mamafih,adam?n bu sözleriyle alay eder,daha sonra vücudundan kestikleri bir parça eti sat??a ç?kar?rlar.”[5]
Dr.Gabriel’in bu anlatt?klar?n?,bir sava? meydan?nda bile olsa,bir Türk’e mal etmek çok insafs?zl?k olur.Türklerin,Orta Asya’ dan Avrupa ortalar?na kadar medeniyet,kültür ve sanat götürmü?,yolunun üstünde bulunan sahipsiz üzüm ba??ndan kopard??? bir salk?m üzümün paras?n? ç?kar?p,kopard??? üzüm dal?na asan insanlar oldu?unu bugün Dünyada bilmeyen yoktur.?ngiliz yazar William Pickthall,“Türkler dü?künlere el uzatan,ba?kalar?n?n hayatlar?n? yok etmek isteyenlere kar?? koyan ve onlara yard?m elini uzatmay? kendilerine töre yapan insanlard?r.”der.[6]
Amerika Birle?ik Devletleri’nin,bugüne gelmesinde mihenk ta?? yirmi üç kanun koyucudan biri olan ve bugün New York’ta A.B. Devletleri Temsilciler Meclisi Galeri Salonunda di?er kanun koyucularla birlikte portresi bulunan Kanuni Sultan Süleyman’?n soyunun kimseye adaletsiz davranmas? dü?ünülemez,zaten inançlar? da buna manidir.
Lord Kinross,bir hat?ras?nda “Bu tesbih ölünceye kadar saklayaca??m en büyük hediyedir,arada bir açar onunla Mehmetçi?i dü?ünürüm.Ne büyük asker Mehmetçik!Çanakkale sava??nda a??r yara alm??,ölümle pençele?en bir Mehmetçi?indi bu tesbih.Onu, yan?na yakla?an,kimbilir belki de kendisini bu hale sokan ?ngiliz askerine hediye etmi?ti.Dü?ünüyorum da,dünyan?n hiçbir yerinde kimse bu büyüklü?ü gösteremez.Bu özellik,Tanr?n?n sadece Mehmetçi?e verdi?i bir lütuf olmal?.Dü?ününüz bir kere,bir yanda kendisine,vatan?na ölüm saçan dü?man askeri,öbür yanda ona gül uzatan Mehmetçik”[7]demek suretiyle Türk insan?n?n karakterini yak?ndan tan?y?p anlatan bir çok bat?l?dan sadece biridir,Lord Kinross.
Dr.Gabriel’in,1890’l? y?llarda Van vilayetini de içerisine alan bu anlatt?klar?n?n bir benzerinin daha sonraki y?llarda nas?l cereyan etti?ini,?ngiliz yazar Anne Fremantle A Loyal Enemy adl? eserinde ?öyle dile getirir.“1915 y?l?n?n ?ubat Ay’?n?n sonlar?na do?ru büyük bir ço?unlu?unu Müslüman halk?n olu?turdu?u Van ve Bitlis vilayetlerindeki Ermeniler,Ruslar?n bu vilayetleri i?gal etmeyi kararla?t?rd?klar?n? ö?renir ö?renmez bu vilayetlere sald?rd?lar.Ne yaz?k ki,bu tarihte eli silah tutabileceklerin hepsi de vilayetlerinden uzakta,askerlik vazifelerinde bulunuyorlard? ve burada oturan masum Müslüman halk? hunharca imha ettiler.Üstelik her zaman yapt?klar? gibi bu olay? ters yüz ederek,dünya kamuoyuna;bu katliam? Türkler,masum Ermenilere kar?? yapt?lar ?eklinde de ilan etmeyi ihmal etmediler.Böylece,bu bölge halk?n?n dörtte üçünden daha fazlas?n? imha etmeyi ba?ard?lar.Erzurum vilayetinin Tavskerd[8]bölgesinde de gerek burada oturan Ermeniler,gerekse Rus ordusundaki Ermeni askerler,yakla??k 40.000 (K?rkbin) masum insan? tamamen bo?azlad?lar.Trabzon bölgesinde de Müslüman halka uygulad?klar? ayn? imha harekat?n? ba?ar?yla tamamlad?lar.Bu katliam bir tek Ermeni’nin bile Müslümanlar taraf?ndan burnunun kanat?lmad??? bir zaman da yap?lm??t?r.
Mütarekeden sonra Türk Hükümeti,do?rudan do?ruya Müttefiklere ba?vurmu? ve Ermeniler’in Anadolu’nun do?u vilayetlerinde, tehcir emri ilan edilmeden önce,bir milyon Müslüman’? hunharca yok ettiklerini bildirmi?tir”[9]Anne Fremantle “?u Türkler halim selim insanlar olduklar? kadar biraz da propagandac? insanlar olsalard? ya” (The Turks are not a propagandist people, they are rather stoical) diye hay?flan?r ve ?öyle devam eder:Ermeniler’in bu cinayetleri,an?nda “Van’daki Ermeniler dü?manlar?ndan kanl? öç ald?lar” ?eklinde Rus Duma’s?nda (1906-1917 Rus Parlamentosu) ilan edildi,ancak hiçbir polisiye tedbirin al?nmad??? böyle bir zamanda,The Times muhabirine müsaade edilmesine ra?men bu durum ?ngiliz gazetelerinde yaz?l?p çizilmedi.Harb süresince bütün Avrupa k?tas?nda umumi olarak biliniyordu ki,Türk Vilayetlerinde görülen Ermeni ba?kald?r?s? çok az?nl?ktaki Ermeniler taraf?ndan bir isyan,yahut bir ihtilal te?ebbüsü olarak yap?lm??t?.?talya ve Fransa’da sürekli olarak yap?lan yo?un Ermeni Propagandas?,biz ?ngiliz halk?n?n bildi?imizin d???nda,tamamen ayr? bir biçimde sergileniyordu. Bu davran??,bu masumiyet,bu kuzu gibi s?zlan?? ileride ?ngiltere ve Amerika’da kullan?lmak üzere ihtiyaten saklanm?? bir biçim arz ediyordu;çünkü Ruslar bu s?rada Do?u Anadolu’nun büyük bir k?sm?n? i?gal etmi?lerdi.[10]
Anne Fremantle,ayn? eserinde kendilerinden bahsetti?i Rus subaylar?ndan dinlediklerini de ?öyle anlat?r:“Türkler’e kar?? sava?an,Rus Ordular? Genel Kurmay Ba?kan? General Odichelidze’e,Yarbay Tredokhleboff’a,Yüzba?? Youlkevitz’e,Komiser Zelatoifi’a,Te?men Lipsky ve Stravosky’e,General Galitin’e,Yarbay Grianznoff’a,ve yabanc? gazete muhabirlerinden, misyonerlerden daha az güvenilir olmayan,?eref ve haysiyetlerinden ?üphe edilmez daha yüzlerce subaya,Ermeniler taraf?ndan hakaret edilmi?,sövülmü?tü.Rus ordular? Ba? Kumandan? General Odichelidze,Ermenilerin bu caniliklerini anlat?rken demi?ti ki: Erzincan bölgesinde silahs?z ve savunmas?z 800 civar?nda Türk,Ermeniler taraf?ndan hunharca bo?azland?.Bununla da kal?nmad?, büyükçe bir çukur kaz?l?p teker teker do?ran?p,t?pk? vah?i hayvanlar gibi,bu çukura dolduruldular.Bu da yetmezmi? gibi, vah?etin lideri durumunda olan Ermeniler,öldürülenleri birer birer sayarak “Bu çukur daha yetmi? tane al?r,hatta on daha fazlas?n?,haydi davran?n” diyerek ba??r?yordu.Bunun üzerine,verilen emre itaat edilerek on savunmas?z Müslüman daha öldürülüp bu çukura at?ld?.General konu?mas?na devam ederek;“Il?ca’da da kaç?p can?n? kurtaramayan bütün Türkler vah?ice öldürüldüler.” Hatta,bu bölgede,kafalar? vücutlar?ndan kör baltalarla ayr?lm?? yüzlerce çocuk cesedini de gördü?ünü sözlerine ekledi.Yarbay Grianznoff'da,bizzat kendisinin,yollarda vücutlar?n?n bir k?sm? vah?ice kesilmi? y???n y???n cesetler gördü?ünü ve bu cesetlere,yoldan geçen her Ermeni’nin küfrederek tükürdü?ünü hayrete kap?larak ifade etti.ll?ca’da mahalli bir caminin avlusu takriben iki metre yüksekli?inde Türk cesetleriyle doluydu.Üzerlerindeki yara izlerinden zorla tecavüze u?ram??,sonra da hunharca öldürülmü? kad?nlar ve daha neler neler...(The Commander—in Chief of the Russian Army,General Odichelidze,lt-Col Tredokhleboff Captain Youlkevitz,the Commissary Zelatoff,Lieutenants Lipsky and Stravosky,General Galitine,Lt.-Col. Grianznoifi and about a hundred other Russian off cers¬whose honoun and veracity cannot be suspected,and who are certainly not less reliable than missionaries and newpaper correspondents-all these officers,who were fighting against the Turks,were disgusted and outraged by Armenian savagery.General Odichelidze states:“Near Erzindjan about 800 unarmed and defenceless Turks were massacred.The Armenians caused an immense hole to be dug,to which they brought them,and there butchered them, throwing them into the hole like wild animals.The Armenian who was at the head of this savage and bestial operation counted the victims,shouting:“Have we got seventy?There is room for ten more.Go on!“ and ten other poor Muslims were slaughtered and hurled.”The General adds that at ?lidja every Turk who coult not escape was massacred,and that he saw numerous dead bodies of children whose heads had been severed from their bodies with blunt axes."
Anne Fremantle’?n bu anlatt?klar?n?,Rus subay? Twerdo Khlebof da hat?ralar?nda teyid etmekte ve ?unlar? yazmaktad?r; “Ba?kumandanl???n haber almalar?na ve vak’a yerinde bulunup geri dönen Rus subaylar?n?n anlatt?klar?na göre Erzincan’da Ermeniler taraf?ndan sekiz yüz Türk öldürüldü?ü halde,ancak kendini koruma s?ras?nda yaln?z bir tek Ermeni telef olmu?. Erzurum yak?n?ndaki Il?ca köyünde de,biçare Türkler’in katledildi?i anla??ld?.1918’de ?ubat?n 20’sinde Erzurum’da,ö?leden sonra sokaklarda milisler ve askerler taraf?ndan bir çok Türk erke?in toplan?p,belirsiz bir yöne gönderilmekte oldu?u,dikkat nazar?m? çekti.Bunun sebebini sordu?umda,demiryolunda biriken karlar?n temizlenmesi için ?rgat olarak gönderileceklerini söylediler.
Saat üçe do?ru subaylardan te?men Lipsky,bulundu?u k??ladaki (Yakutiye) Ermeni erattan birkaç?,sokakta be? Türk’ü tutup, k??lan?n avlusunda bir kenara s?k??t?rarak dövmekte olduklar?n? ve belki sonunda bunlar? öldüreceklerini,telefonla bana söyledi.Rus subay? bunlar? kurtarmaya te?ebbüs etmi? ise de,silahla kar??l?k görmü? ve orada bulunan bir Ermeni subay? da, bunlar?n kurtar?lmas? teklifine muvafakat etmemi?.Yak?nda bulunan ba?kaca üç Rus subay?n? yan?ma al?p,bu zavall?lar? kurtarmaya ko?tum.Bana telefonla haber veren Rus subay? ile,Belediye Reisi Stavrofsky,bana kar?? ç?k?p,yine Ermeniler taraf?ndan sokakta yakalanan ve kendilerinin dostu bulunan bir Türk’ü aramakta olduklar?n? söylediler.Ermeni erat?n,k??la avlusuna girmeye,silahla engel olduklar?n? da ilave ettiler.
K??laya yakla?t???m?z zaman,avlu kap?s?nda on iki kadar Müslüman’?n korku ve deh?etle ç?k?p,etrafa kaç??t?klar?n? gördük. Bunlar?n birisini tutabildik;fakat tercümans?z konu?amad?k.Muhalefet görmeden,k??la avlusuna girdim.Sokaktan toplanan ahalinin nerede bulundu?unu göstermelerini istedim.Ahaliden kimsenin k??lada bulunmad???n? söylediler.K??lay? arad???m s?rada,k??lan?n hamam?nda korku ve ürperti içinde,yetmi? kadar Türk’ün kapanm?? oldu?unu gördüm.Hemen tahkikata giri?tim. ??in tertipçisi olan alt? eri hapsederek,Türkler’i sal?verdim.Tahkikat s?ras?nda,bilinmeyen bir Ermeni eri taraf?ndan, k??lan?n yak?n?ndaki evlerden birinin dam?nda görülen zavall? bir yoksulun,tüfekle öldürüldü?ünü ö?rendim.12 Mart’ta Osmanl? Birliklerinin,Erzurum’u geri almas? s?ras?nda ne yaz?k ki,bütün resmi evrak?n aras?nda,bu tahkikat vakalar? ile kurtard???m, Türklerin adlar? bulunan liste de zayi olmu?tu.[11]
Anne Fremantle,Rus ordusundan bir Ermeni levaz?mc?s?n?n itiraflar?n? da ?öyle dile getirir:“Ermeniler bir Türk kad?n?n? kar?? duvarda haça gerdiler,canl? canl? kalbini ç?kard?lar,daha sonra da saçlar?ndan ast?lar.Daha buna benzer vah?et dolu nice sahneler....Rus ordusunun i?gal etti?i her yerde Ermeniler,bütün canilikleriyle,bir tek Türk çocu?u b?rakmad?lar,ast?lar, kestiler....Ta ki Türk ordusu gelinceye kadar,kimse bu canavarlar?n önünde duramad?,o masum insanlar? koruyamad?...Bununla beraber ?u gerçe?i de teslim etmek gerekir ki,e?er bir Türk,yahut ta herhangi bir Kürt,Ermenilerin bu zalimce cinayetlerinden,can?n? kurtarabilmi?se o da sadece Rus personelinin,yahut subaylar?n?n sayesinde olmu?tur.”[12]
Anne Fremantle,Ermenilerin her zaman ve her yerde küçük bir az?nl?k olduklar?n?,fakat büyük Müslüman ço?unlu?u köle yapmak emelini güttüklerini anlatt??? hat?ralar?nda,Ermeni az?nl?kla ilgili olarak “Propaganda onlar?n lehineydi.H?ristiyan Avrupa’ya ?öyle s?zlan?yorlard?:“Bizler H?ristiyan?z,sizler de H?ristiyans?n?z,öyleyse bizler de Avrupa’l? say?l?r?z,üstelik çok mükemmel tacirleriz,fakat cahil Müslümanlar,kendilerine has taassuplar?yla bizlerin Avrupa merkezleriyle münasebet kurmam?z? yasakl?yorlar.Geliniz bize yard?m ediniz”...H?ristiyan Avrupa,her zaman onlar? tasvip etmedi.H?ristiyan hekim ?bni Botlan,daha on birinci yüzy?l?n ilk yar?s?nda ?unu yazm??t?r:“Ermeniler,beyaz ?rk?n en kötü insanlar?d?r,t?pk? zencilerin siyah ?rk?n kötüleri olduklar? gibi.Onlar aras?nda iffet diye bir ?eye rastlanamaz,üstelik h?rs?zl?k alm?? yürümü?tür. Tabiatlar?nda ve konu?malar?nda bulunan yegane ?ey;kabal?k ve baya??l?kt?r.Onlar sadece kamç?lanmakla,korkutulmakla çal???rlar.Irk olarak varl?klar?n? Ruslara borçludurlar;çünkü Ruslar onlar?n koruyucu melekleridir,Türklerin onlardan intikam almas?na mani olmu?lard?r.[13]
Anne Fremantle’nin Loyal Enemy adl? eserinin 280.sayfas?nda ald???m?z ve dokuzuncu dipnotta çevirisini oldu?u gibi verdi?imiz bölümde yazar?n,“Üstelik bu olay? ters yüz ederek,dünya kamuoyuna,bu katliam? Türkler masum Ermenilere kar?? yapt?lar” ?eklindeki tespiti,Ermenilerin nas?l bir karakterde olduklar?n?n çarp?c? bir örne?idir.
Görüldü?ü gibi,Dr.Gabriel’in 1880-85’li y?llarla ilgili olarak naklettik?eri her zaman yapt?klar? gibi olaylar? ters yüz etmekten öteye bir ?ey de?ildir.Bu da,ne büyük bir ahlaks?zl?k ve bilime sayg?s?zl?kt?r!
Yine Anne Fremantle’?n,ayn? al?nt?da “?u Türkler,halim selim insanlar olduklar? kadar biraz da propagandac? insanlar olsalard? ya” tespiti de bir bak?ma,biz Türkler’in iyiden iyiye bir yergisidir.Öyleyse a??r? derecede halim selim olmay? yeniden bir sorgulamak gerekmez mi?
Dr.Gabriell’in 3.dipnotta kitab?ndan ald???m?z,?ngiltere’nin Türklerin taraf?n? tuttu?u ?eklindeki aç?klamas? da,aradan yirmi y?l gibi bir zaman sonraki olaylarla ilgili olarak olsa da (1915),Anne Fremantle’?n “Harb süresince”,bütün Avrupa k?tas?nda umumi olarak biliniyordu ki,Türk Vilayetlerinde görülen Ermeni ba?kald?r?s? çok az?nl?ktaki Ermeniler taraf?ndan bir isyan, yahut bir ihtilal te?ebbüsü olarak yap?lm??t?.?talya ve Fransa’da sürekli olarak yap?lan yo?un Ermeni propagandas?,biz ?ngiliz halk?n?n bildi?imizin d???nda,tamamen ayr? bir biçimde sergileniyordu.Bu davran??,bu masumiyet,bu kuzu gibi s?zlan??, ileride ?ngiltere ve Amerika’da kullan?lmak üzere ihtiyaten saklanm?? bir biçim arzediyordu”,?eklindeki aç?klamas?yla; söyledikleri yalan ve iftira da olsa her zaman Ermenileri övmek,onlar lehine propaganda yapmak m?d?r,Dr.Gabriell’in istedi?i? ??te bütün bunlar,birer çeli?ki ve asl?nda Ermeni halk?n? da provoke etmekten öte bir ?ey de?ildir.Kald? ki,masum Türkler’in ya?l?,çocuk,gözetilmeden Ermeniler taraf?ndan katledilmesi,Rus Parlamentosunda Van’daki Ermeniler dü?manlar?ndan kanl? öç ald?lar ?eklinde ilan edildi?i s?rada,The Times muhabirinin ?ngiliz bas?n?na gönderdikleri,?ngiliz gazetelerinde yaz?l?p çizilmedi tespiti de bir ?ngiliz yazar olan Anne Fremantle’e aittir ve Ermeni karakterini analiz etmek bak?m?ndan,olaylar 1880’lerde olmu? veya 1915’lerde olmu?a bak?lmaks?z?n Dr.Gabriel’in anlatt?klar?yla çeli?mektedir.
Dr.Gabriel,Erzurum’daki olaylar? anlat?rken,asl?nda Ermeniler’in Kürtler taraf?ndan öldürüldü?ünü ve ya?maland???n? bir örnekle ?öyle anlat?r.“Bu bölümü,E.J.Dillon taraf?ndan haz?rlanm??” “Ermenistan’?n Durumu” adl? tebli?den al?nan bir k?s?mla bitirmek uygun olacakt?r.“Bu Kürt hakk?nda,özellikle de Mostigo adl? biri hakk?nda anlat?lanlar öylesine ak?l almaz bir vah?et örne?iydi ki,bu konu hakk?nda ara?t?rma yapmak istiyordum.Mostigo’nun tutuklan?p,çok tehlikeli bir suçlu oldu?undan, s?k? yönetim alt?nda büyük bir ihtimalle as?lmak üzere,Erzurum cezaevine götürüldü?ünü duyunca,ba?arabilirsem,onunla bir görü?me yap?p gerçe?i kendi a?z?ndan dinlemeye karar verdim.?lk giri?imim sonuçsuz kald?;Mostigo çok tehlikeli bir katil olup,bir kere de hapisten kaçt???ndan,çok s?k? kontrol alt?nda tutuluyordu;bu nedenle onunla gizlice bulu?maya çal??mam, kendi ölüm ferman?m? imzalamak olurdu.Üç hafta u?ra?t?ktan ve epeyce para yedirdikten sonra,gardiyan? yola getirmeyi ba?ard?m.Daha sonra da Mostigo’nun kendisiyle ba?lant? kurmak,onu gizlice hapisten ç?kar?p alt? saat benim odamda,gece boyunca,kald?ktan sonra tekrar cezaevine dönmeye raz? ettim.Kararla?t?r?lan gün geldi?inde,gardiyan,Mostigo her an as?labilece?inden hapisten ç?k?nca tekrar geri dönmez diyerek anla?may? bozmak istedi.Uzun tart??malardan sonra,ben Mostigo’nun* kendi hayat?ndan bile de?erli tuttu?u,iki Kürt karde?ini rehin b?rakmaya söz verdim.Nihayet bir ak?am Mostigo, devaml? kap?m?n önünde bekleyen askerler O’nu görmesin diye çat?lardan geçerek bana geldi.Bütün gece kald?.O’nu Erzurum’da bulunan iki de?erli Avrupal?yla tan??t?rd?m;ve hikayemin gerçek oldu?u ispatlans?n diye,ertesi sabah Onunla birlikte bir resmimizi çektim.
Bu Kürt soylusunun anlatt?klar?ndan,Osmanl? Devletinin Ermenistan konusunda tak?nd??? “tutum”u aç?kça anlamak mümkündü.Bu konu üzerinde fazlaca durmayarak,bir iki örnek vermekle yetinece?im.
“Evet Mostigo,yapt???n marifetleri senin a?z?ndan duyup,yazmak,böylece tüm Avrupa’ya duyurmak istiyorum” dedim;
“?stersen bütün dünyaya duyurabilirsin” diye cevap verdi.
“?nsanlar taraf?ndan ay?planmak ya da adalet önünde cezaland?r?lmak korkusu olmad??? belliydi.Onun yarg?lanmakta oldu?unu ve ölüm cezas?na çarpt?r?labilece?ini hat?rlatmak için kendisine sordum:
“Hapse at?lmana çok üzülüyorum;ne zamand?r hapistesin?
“Ben de üzülüyorum.Be? ayd?r,ama as?rlard?r hapisteymi?im gibi geliyor” “Suç Ermenilerde,de?il mi ?“
“Evet”
“Pek ço?unu öldürdü?ünü,kad?nlar?n? kaç?rd???n?,köylerini ba?lar?na y?kt???n? söylüyorlar.”
“(Yüzünde bir somurtma ifadesi olu?arak) bunlar?n benim hapse at?lmam ile ilgisi yok.Ermenileri ya?malamak suçundan yarg?lanm?yorum.Bunu hepimiz yapt?k.Ben pek fazla Ermeni öldürmedim,sadece kar?? gelenleri öldürdüm.Ama Ermeniler beni ele verince yakaland?m.Demek istedi?im,as?l?rsam bir Türk k??las?n? bas?p,?imdi Erzurum da olan bir Türk albay?n?n kar?s?na sald?rd???m için as?laca??m...”
“Çok Ermeni öldürdün mü ?“
“Evet,ama bizim amac?m?z onlar? öldürmek de?ildi.Biz sadece ganimet toplamak istiyorduk.Adam öldürmek bize hiçbir yarar sa?lamaz ama kar?? geldiklerinde,susturmak için ate? etmek zorunda kal?yorduk.”
“B?çakla da adam öldürdünüz mü?“
“Hay?r;genellikle tüfek kullan?r?z,hayat?m?z? tehlikeye atmay?z ...“
“Daha bir sürü cinayet ve tecavüz dolu maceralar?n? dinledikten sonra,tekrar sordum.“Bana biraz ba?ka marifetlerinden de söz etsene Mostigo,böylece dünya da haberdar olur bunlardan”,
“Mostigo bu soruma bir hikaye ile cevap verdi.“Kurda bir gün,bize yuttu?un koyundan bahseder misin demi?ler;kurt da, binlerce koyun yuttum,hangisinden bahsetmemi istiyorsunuz demi?.?imdi ben de ayn? ?eyi söylemek durumunday?m.Ben günlerce konu?sam sen de günlerce yazsan yine de pek çok marifetimi anlatmam?? olurum”,
“Mostigo isimli bu haydut bir Kürttür,bu tür Kürt say?s? ise oldukça fazlad?r.[14]
Görüldü?ü gibi Dr.Gabriel’in bahsetti?i,1890’l? y?llar Osmanl? ?mparatorlu?u dönemidir ve ?mparatorluk bünyesinde farkl? ?rklar?n var oldu?u bir dönemdir.Yap?lan her yanl???,Türklere mal etmek ve hakl? nedeni olmayan bir intikam için silahla oldu?u kadar,propaganda yoluyla ve siyasi kanallardan da dünyay? yan?ltmak bilim ahlak?na ayk?r?d?r.
Dr.Gabriel,Erzurum’daki olaylarla ilgili olarak bir de ?unu yazm??t?r.“Erzurum’da yakla??k olarak yedi yüz ev ve on be? bin dükkan ya?maland?.Öldürülenlerin say?s? ise kesin belirlenemedi”[15]
Gönül arzu ederdi ki,New York Ermeni Yurtseverleri Derne?inin reisli?ini üstlenen bu zatin,bu kadar aç?k seçik yazd??? yalanlar?n,bu vicdan sahibi Ermenileri bile üzece?ini zannediyorum.Aritmetik olarak yedi yüz evin on be? bin dükkan? olmaz. Kald? ki on be? bin dükkana sahip olabilmek için sadece Ermeni nüfusun her dört veya be? ki?iden birine bir dükkan dü?mek ?art? ile en az 60 veya 75.000 ve Türk nüfusuyla birlikte dü?ündü?ümüzde de bu ?ehrin nüfusunun en az 800.000 civar?nda olmas? gerekirdi,halbuki o gün toplam nüfus 18.000 den fazla de?ildir.“1997 Genel Nüfus Say?m?nda,Erzurum nüfusu 873.000 ?ehir nüfusu 325.902dir.Ayr?ca dükkan say?s? da 8600 dür”;[16]kald? ki on be? bin dükkan? ya?malamak,zaman ve güç olarak inan?lmaz bir hadisedir.
Anne Fremantle,resmi görevlerle Türkiye’de bulunmu? ve kimsenin ?slam taraftar? olarak suçlayamayaca?? ?ngiliz Subay? Sir Mark Sykes’?n 1916 y?l? sonlar?nda ?unu yazd???n? söyler “Ya,yüz y?llard?r süregelen aksakl?klar ve devletin zaaf? yüzünden, ya da iki dilli (Türkçe-Ermenice) e?itimin verdi?i güçlükler sonucu bugünkü Ermeniler’i idare etmek gerçekten çok zor. Birbirlerine kar?? da haince tutum ve davran?? içerisinde bulunan bu insanlar çok tamahkar,ihtilalci ve zevk için kan döken yarat?klard?r.
Osmanl? Devletine vergi de vermezler.Bu caniler Müslümanlar? öldürmü?,köylerini ya?ma etmi?,k?saca soyup so?ana çevirmi?lerdir.Hiçbir köy isteklerini reddedememi?,cesaret edenler de derhal ibret-i alem için imha edilmi?lerdir.”[17]
Bu konuda Yarbay Khlebof da ayn? ?eyleri yazm??t?r,ona göre “?ehirde zorbal?k ve bask?,eskisi gibi devam etti.Her zamanki gibi silahs?z ve müdafaas?z olduklar? halde taarruza u?rayan Türk ahalisini,Rus subaylar? imkan dairesinde korumaya çal??t?lar.Subaylardan bir ço?u,sokakta yakalan?p,soyulmu? olan Türkleri zorla kurtarm??lard?r.Fen memuru vazifesinde bulunan Karayef,gündüz sokakta bir Türk’ü soyup kaçan bir Ermeni’yi,silah? ile vurmu?tur.Silahs?z muti ahaliyi öldürenlerin cezaland?raca?? vadinden hiçbir ?ey ç?kmam??t?r.Çar??lar kapal?,herkes korkuyor ?slam mahallelerinin sokaklar?nda hiç kimseler yoktur.Belediye dairesi yan?nda bir iki dükkan aç?k olup,ancak gündüzleri birkaç Türk buralarda toplanabiliyordu.Hiçbir Ermeni ceza görmedi.Hiçbir suçlu Ermeni ortaya ç?kar?lmad?.Suçsuz Ermenilere nas?l ceza verilebilir ki?Ermenilerin o konu?malar?na kar??,Rus subaylar? ?imdiye kadar bir çok suçlu Ermeni’yi ortaya koydu?u halde, bunlar?n hiçbirisinin ceza görmedi?ini söyleyince,susuyorlard?.Cinayetler,?ehirden uzakça köylerde ve Rus subaylar?n?n gözünden uzakta yap?lmaya ba?lad?.?ehre yak?n köylerdeki Türkler kayboldu,fakat nereye gittikleri bilinemedi.[18]
Görevli olarak Erzurum’da bulunan,olaylar?n görgü tan??? yarbay Khlebof’un aksine New York’ta oturup hayali bir tak?m yalanlarla dünya kamuoyunu aldatacak kadar cesur Dr.Gabriel,“Türkler’in Ermenilerin Hükümet Kona??na sald?rd???n? söyleyerek,as?l katliam? Ermenilerin ba?latt???n? iddia ettiler,bu kesinlikle yaland?.Ermeniler sald?rmay? ak?llar?ndan bile geçirmemi?lerdi,”[19]der ve ilk vurulan Ermeni’nin,Valiye ?ikayette bulunmak için hükümet kona??na gelen ya?l? bir rahip oldu?unu,Tivnig köyündeki evinin ya?maland???n? ve be? gün içerisinde 500 dolar ödemeyi kabul etti?i için hayat?n?n ba???land???n?,The Bleeding Armenia adl? eserin 351. sayfas?nda ifade eder ve 352. sayfas?nda da Erzurum’da Ermeni, katliam?n?n Hükümet Kona??nda ba?lad???n?,ilk kurban?n Tevnik köyü papaz? oldu?unu belirtir.Dr.Gabriel’in yer isimlerini belirtirken de cesur oldu?u ortadad?r.Eserinin 351. sayfas?nda Tivnig olarak yazd??? köyün ad?n? 352. sayfas?nda Tevnik olarak de?i?tirmi?,yani “i” yerine “e”,“g” yerine de “k” harfi koyarak ikinci bir köy ortaya ç?karm??t?r.Biz Erzurumlu olarak bir tane Tivnig köyü oldu?unu biliyoruz,ama bir Amerikal?,bir Frans?z,bir ?ngiliz,k?saca Erzurumlu olmayan herkes bu kitab? okudu?u zaman mutlaka Tivnig ve Tevnik olmak üzere iki köy ve iki ayr? olaya ?ahit olacakt?r.Çünkü Tivnig papaz? 500 dolar? be? gün içerisinde ödemeyi kabul etti?i için hayat? ba???lan?r,fakat Tevnik papaz? daha Valiye ?ikayetlerini söyler söylemez orac?kta öldürülür.Buna bir de Türk köylüsünün o günün ?artlar?nda kendi para biriminden ba?kas?n? tan?mas?n?n güç oldu?unu, tan?sa bile alt?n,gümü? yerine,hiç kullanamayaca?? dolar istemi? olmas? her halde Anne Fremantle,Mark Sykes,Twerdo Khlebof, William Pickthall ve daha nice yabanc?n?n da belirtti?i gibi Ermeni karakterinin ne oldu?u hakk?nda bilgi verebilir kanaatindeyim.Keza,ayn? kitab?n 423. sayfas?nda bulunan “Erzurum’da Ermenilerin Katli” (Massacre of Armenians at Erzurum) alt yaz?s?n? ta??yan ve tamamen hayali unsurlarla birle?tirilmi? kompozisyonun Erzurum’a ait olmad???, fakat ?stanbul Ayasofya ve civar?n? resmederek bir sokak hareketini katliam görüntüsü içerisinde sunmas? da Dr.Gabriel ve Ermeni karakterinin as?ls?z ba?ka bir örne?idir.[20]
Erzurum Deveboynu Geçidi Mevzileri Kumandan Vekili ?kinci ?stihkam Topçu Alay Kumandan? Yarbay Twerdo Khleboff’un 29 Nisan 1918 tarihli hat?ras?nda yazd?klar?ndan bir k?sm? da ?unlard?r:Ermeniler kendilerini her zaman zulüm görmü? ve ezilmi? derecesinde göstermi?ler;medeniyetteki ilerlemeleri ve dinleri dolay?s?yla,pek a??r i?kencelere u?rayan bir millet biçiminde görünmekte daima muvaffak olmu?lard?r.Ermenilerle,bir dereceye kadar,temas? çok olan Ruslar,Ermeni medeniyeti ve yararl??? üzerine,biraz ba?ka türlü dü?ünce has?l etmi?lerdir.Bunlar?;oldukça eli s?k?,?a??rt?c?,aç gözlü ve ancak ba?kas?n?n s?rt?ndan geçinebilir bir millet olarak tan?mlam??lard?r.
Rus birlikleri aras?ndaki Ermeni erat,her hususta daima a?a??l?k say?lm??t?r.Ermeniler daima perakende hizmeti ve cepheye gitmemeyi tercih etmi?tirler.Ermenilerden birçok asker kaçaklar? ve kendi kendini yaralamalar,sava??n ba??ndan beri bunlar hakk?ndaki bu dü?ünceyi belgelemi?tir.
16 ?ubat 1916 da Erzurum’un Rus birlikleri taraf?ndan i?galinde,gerek ?ehre ve gerek çevresine hiçbir Ermeni yakla?t?r?lmam??t?r.General Kalitin,Erzurum ve çevresi kumandanl???nda kald?kça aralar?nda Ermeni erleri bulunan birlikler, bu çevreye gönderilmemi?ti.?htilalden sonra her türlü tedbirler kald?r?l?nca,Ermeniler Erzurum ve çevresine sald?rd?lar.Bu sald?r??la birlikte gerek ?ehirde ve gerekse yak?n köylerde evler ya?malanmak,sahipleri toptan k?r?lmak gibi k?y?c?l?klar ba?lad?.Öldürme ve ya?ma,e?k?ya biçiminde gizlice yap?lmaktayd?.
1917 y?l?nda,bilhassa erlerden kurulan Erzurum ?htilal Yürütme Komitesi,Türk ahaliden silah toplamak bahanesiyle her taraf? aramaya ba?lad?.Aramalar düzgün bir surette yürütülmedi?inden biraz sonra ya?mac?l??a döndü.Erler taraf?ndan pek geni? olarak ya?mac?l?k devam etti.Ya?mac?l?kta en ileri gidenler,sava?ta korkak olan Ermeni erleri olmu?tur.
Bir gün at üstünde ?ehir sokaklar?ndan birinden geçerken,birçok Rus eri,ba?lar?nda bir Ermeni neferi oldu?u halde,yetmi? ya?lar?nda iki Türk’ü bir yere sevk ediyorlard?.Ermeni neferinin elinde tel örgüsünden bir k?rbaç bulunup,k?zg?nl???ndan benzi atm??t?;yollar pek çamurlu idi.Ermeni neferleri bu zavall? ya?l? Türkleri,çamurlar?n içinde soka??n bir yan?ndan öbür yan?na sürüklüyorlard?.Neferleri kand?rmak için çok çal??t?m.Bu ya?l?lara insan gibi davranmalar?n? söyledim. Kalabal???n ba??nda bulunan Ermeni nefer,elindeki tel örgüsü k?rbac? ile üzerime yürüyerek:“Siz bunlar? koruyorsunuz,öyle mi?Onlar bizi kesiyor,bunlara arka ç?k?yorsunuz de?il mi?”diye ba??rd?.Toplanm?? olan öteki Ermeniler de,onun taraf?n? tuttular.O zaman Rus neferleri o derecede ??marm??lard? ki,her yerde subaylar? dövmekte hatta öldürmekteydiler.Durumum kötüle?mi?ti.Subay kumandas?nda itaatli bir devriye kolu ç?k?nca durum de?i?ti:Ermeniler hemen ortadan kayboldu;Rus neferleri de ya?l?lar? hakaretsiz götürmeye ba?lad?lar.
?ubat’?n ortalar?na do?ru ya?mac?lar taraf?ndan,Erzurum’un tan?nm?? ki?ilerinden Hac? Bekir Efendi bir gece kendi evinde öldürüldü.Rus Ba?kumandan? Gürcü soyundan korgeneral Odi?elidze,üç gün içinde katilin ortaya ç?kar?lmas?n? Birlik Kumandanlar?na emretti.Ba?kumandan Ermeni Birlikleri Kumandanlar?na,erlerin itaatsizli?inin son dereceyi buldu?unu söyleyerek,pek a??r tahkirlerde bulundu.E?k?yaca zulüm ve tecavüzler ile,“yollarda çal??t?r?lmak” bahanesiyle kira götürülen Türklerin,hemen yar? yar?ya geri dönmemesi hususunu Ermenilere anlatarak,e?er i?gal alt?na al?nan topraklarda Ermeniler hakim olmak istiyorlarsa,kendilerinin düzgün ahlak sahibi olduklar?n? göstermeleri,gerekece?ini ve i?ledikleri cinayetler ile kendi milletlerinin ad?n? lekelemekte olduklar?n?,Ermenilerin ayd?n kesimine pek ac? bir dille hat?rlatt?. Ayr?ca henüz Umumi Harp sona ermeyip Umum Bar?? Kongresi,bu çevrenin Ermenilere verilmesini kabul ve tasdik etmemi? oldu?u bir zamanda Ermenilerin bilhassa kanuna daha çok ba?l? ve hürriyete lay?k bir millet olduklar?n? göstermeleri gerekti?ini söyledi.
Bundan bir müddet sonra,Erzincan’da,Ermenilerin Türkleri k?rd?klar? haberi geldi.Bunun tafsilat?n?,bizzat Ba?kumandan Odi?elidze’nin a?z?ndan i?ittim ki,?öyledir:“K?rg?n,Doktor ve Müteahhit taraf?ndan düzenlenmi?,yani herhalde e?kiya taraf?ndan tertip edilmemi?tir.Bu Ermenilerin adlar?n? iyice bilmedi?im için,anamayaca??m.Her türlü müdafaadan yoksun ve silahs?z sekiz yüzden çok Türk,öldürülmü?tür.Büyük çukurlar aç?lm?? ve zavall? Türkler,bu çukurlar?n ba??na götürülüp, hayvan gibi bo?azlanm?? ve bu çukurlara doldurulmu?.Herhangi bir Ermeni sayarm??:Yetmi? mi oldu? On ki?i daha al?r,kes denince on ki?i daha keserler ve çukura at?p,üzerlerine toprak atarlarm??.Bizzat Müteahhit,e?lenmek için,seksen ki?i kadar zavall?y? bir eve doldurup,kap?dan ç?karlarken birer birer kafalar? parçalarm??.
Erzincan’dan Erzurum’a çekilen Ermeni e?kiya sürüleri,yollar? üzerinde bulunan ?slam köylerini,ahalisi ile birlikte mahvetmi?lerdir.Menzildeki arabalar? ve Topçu cephesini götürüp ta??mak üzere,silahs?z ve muti ahaliden kira ile arabac?lar tutulmu?tur.Bunlar Erzurum’a yakla?t?kça yollarda,Rus subaylar?n?n evlerine girdikleri zamanlardan faydalan?larak, Ermeniler,bu muti insanlar? öldürmeye ba?lam??lar.D??ar?daki ç??l?klar? i?itip,yard?m için d??ar?ya ç?kan Rus subaylar?,bu insanlar? korumak için müdafaa edince,onlar?n ak?betine kendilerinin de dü?ürülece?i tehdidiyle ve silahla kar??l?k görmü?lerdir.Bu k?rg?n,canavarca ve vah?etle yap?l?yordu.
Il?ca kasabas?nda kaçamayan Türklerin hepsinin öldürülmü? oldu?unu ve kör baltalarla enselerinden kesilmi? birçok çocuk cenazelerini gördü?ünü,Erzincan’dan Erzurum’a dönü?ünde bizzat Odi?elidze söyledi.Il?ca k?rg?n?ndan üç hafta sonra 11 Mart (Pazartesi 1918’de) oradan dönen Yarbay Griyaznof,gördüklerini ?öyle anlatt?.“Köylere giden yollarda,uzuvlar? tahrip edilmi? bir çok cesetlere rastlanm??.Her geçen Ermeni,bu cesetlere bir kere söver ve tükürürmü?.Yakla??k 32 metrekarelik cami avlusunda 142 santim yüksekli?inde ceset y???lm??t?.Bunlar aras?nda her ya?ta kad?n,erkek,çoluk çocuk ve ya?l?lar vard?.Kad?n cesetlerinde,zorla ?rza geçme izleri çok belirgindi.Birçok kad?n ve k?zlar?n tenasül yerlerine tüfek fi?e?i sokulmu?tu.
Ermeni birlikleri yan?nda telefon hizmetini gören Ermeni k?zlar?ndan bir ikisini Yarbay Griyaznof,cami avlusuna ça??rm??; Ermeni marifetlerini görüp ö?renmelerini sitem yollu teklif etmi? ve götürmü?.Ermeni k?zlar?n?n o hali gördükleri zaman üzüleceklerine,tersine sevinçle gülmeye ba?lamalar?,nefretle kar???k hayretini mucip olmu?;ve pek çok üzülen Griyaznof, bunlar? azarlamaya ve tekdire ba?lam?? ve Ermenilerin kad?n bile olsalar,en alçak ve vah?i bir millet olduklar?n? ve sava?m??,nice k?y?c?klar görmü? bir subay?n tüylerini ürperten bu vah?ilik levhas? kar??s?nda ö?retim,e?itim ve okul görmü? genç k?zlar?n sevinçle gülmeleri buna delildir,deyince birazc?k s?k?lmak gerekti?ini duyan k?zlar,sinirlerinin gev?emesinden güldüklerini ileri sürmü?lerse de,kan içici fikirlerini gizleyememi?lerdir.
Alaca menzil kumandanl??? müteahhidi olan bir Ermeni,12 Mart’ta Alaca’da yap?lan vah?et üzerine ?unu anlatt?:Ermeniler bir kad?n? canl? oldu?u halde duvara çivilemi?ler,sonra kalbini oyup ba??n?n üstüne asm??lar.
Erzurum’da ilk toplu k?rg?na 20 ?ubat’ta te?ebbüs edilmi?.?imdi söylendi?ine göre,topçu erleri,sokaklarda ahaliden 270 ki?iyi yakalam??lar,bunlar? iyice soyduktan sonra,bilinen maksatlar?n? tatmin etmek için,hepsini Yakutiye’deki k??lan?n hamam?na doldurmu?lar.Bizzat benim son derecede gayretim yüzünden bunlardan ancak sa? kalan yüz ki?i kurtulmu?tur. Ötekilerin,sözde benim i?i duymam dolay?s?yla,neferler taraf?ndan önceden sal?verilmi? oldu?u Piyade Ermeniler aras?nda, Yedek Subay Karagudayef ad?nda bir vah?i bulundu?u anla??ld?.Bugün,sokaklarda birkaç Türk öldürülmü?tü.
25 ?ubat’ta,Erzurum demiryolu istasyonunda bir tak?m Ermeniler,silahs?z ve muti ?slam ahalisinden on ki?iden ço?unu kur?una dizmi?ler.Bunlar? korumak ve saklamak te?ebbüsünde bulunan Rus subaylar?n?,ölümle tehdit etmi?lerdir.Bu s?rada,hiç suçu olmayan bir Türk’ü öldürdü?ünden dolay? bir Ermeni’yi hapsetmi?tim.Umum Kumandan,Divan-? harb kurulmas?n? emretmi?ti.Eski kanuna göre,cinayet i?leyenler,idam edilecekti.Ermeni subaylardan birisi,bu tutuklanan Ermeni’ye cinayetinin cezas? olarak as?laca??n? söyledi?i zaman;tutuklu Ermeni k?zarak:“-Bir Türk için bir Ermeni as?ld??? nerede görülmü??” diye ba??rd?.
Erzurum’da Ermeniler,Türk çar??s?n? yakmaya ba?lad?lar.12 Mart’ta,Topçu alay?n?n bölgesi içindeki Tepeköy’ün kad?n,erkek, çoluk çocuk bütün ahalisinin öldürülmü? oldu?unu i?ittim.
Sava? harekatlar? Osmanl?lar?n Il?caya do?ru geldiklerini gösterince,Erzurum ?ehrinde Ermeniler taraf?ndan Türk ahalinin yakalanmas?na tekrar ba?lan?lm??t?.Bilhassa 10-11 Mart’ta tevkifler,göze çarpacak dereceye ç?kt?.11-12 Mart 1918 Pazartesi-Sal? gecesi Ermeniler,Rus subaylar?n? aldatarak,k?rg?n yap?p,Türk askerinin korkusundan kaçt?lar.K?rg?n tesadüfi de?il,tertipli olup;önce tutuklananlarla birlikte hepsi iyice yakalan?p,sonra birer birer öldürülmü?tür ki,o gece öldürülenlerin say?s?n?n üç bine ula?t???,yine Ermeniler taraf?ndan övünülerek söylenmi?ti.[21]
Bütün bu anlat?lanlar? Rus Yüzba??s? Ivan Gokiloviç Pilyat da ya?am?? ve Yarbay Khlebof’a yazd??? 30 Nisan 1918/Erzurum tarihli mektubunda Erzurum’da Ermeni katliam?n? durdurmak üzere emirlerine haz?r ve hizmette bulunmay? teklif eden iki Rus topçusundan birisinin de kendisi oldu?unu hat?rlatm??t?r.
Buraya kadar tarihi belgelerle ortaya konulan hadiselerin,Dr.Gabriel ve daha nice Gabriel’lerin kara vicdanlar?n? ve sahte ki?iliklerini bir daha sergileyece?i inanc?yla sözlerimi Anne Fremantle’in ?u cümlesiyle bitiriyorum:“Y?llard?r hem Bat? Avrupa,hem de ?ngiltere,Ermenileri bar??sever,günahs?z insanlar olarak tan?nm??lard?;çünkü bu insanlar kendilerini,her türlü zulüm ve barbarl???n kurban? olarak,yar? deli hale gelmi? olduklar? dünyaya ilan etmi?lerdi.Fakat ne kadar gerçeklerden uzak bir tezdi bu!”[22]
[1]A.W.Williams of chicago,Dr.M.S.Gabriel,The Bleeding Armenia Under the Curse of ?slam,1987,publishers’union,s.5-önsöz
[2]Ayn? Eser s.5
[3]Ayn? Eser s.7
[4]Ayn? Eser,s.8,preface
[5]Ayn? eser s.350
[6]Dr.Kemalettin Y???TER “Marmaduke P?ckthall ve ?ngiliz Bas?n?nda Türkler” Türk Kültürü,Say? 182,1977/S.82
[7]Doç.Dr.Kemalettin Y???TER”Lord Kinross’a Göre Atatürk” Atatürk Haftas? Arma?an?-Gnkur.Askeri Tarih ve St.Etud.Ba?kanl??? yay.1986,s.205
[8]Tavskerd:Erzurum-Olur kazas?na ba?l? bir köy bugün bu köyün ad? “Çataksu” olarak de?i?mi?tir.
[9]Anne Fremantle,Loyal Enemy,Hutchinson and Co.Publishers Ltd.London,s.280
“Towards the end of February 1915 the Armenians in the vilayets of Van and Bitlis,who had heard that the Russians meant to occupy those provinces,turned upon the Muslim population—the vast majority,but at the time nearly helpless owing to the absence of the able men on military service—and attempted to exterminate them with al? the horrors which have been so widely advertised as characteristic of Turkish treatment of Armenians.They succeeded in massacring more than three-quarters ot the people round.
[11]Rusça asl?ndan çeviren:Binba?? Mehmet Sad?k.Rusça asl?,Harb Tarihi Dairesi Ar?ivi,I.Dünya Harbi Dolab?,123,Göz
5,Dosya 5-A-1/16 D.1 dedir.(Dr. K?rg?zo??u M.F.)
[12]Anne Fremantle,Loyal Enemy,Hutchinson and co.Pub?ishers Ltd,London,sayfa:282 “An Armenian purveyor to the Russian army store admitted that Armenians crucified a Turkish woman alive against the wall,whom they then hanged by her hair after plucking out her heart.”
[14]Dr.Gabriel,Bleeding Armenia,s.354
[15]Dr.Gabriel,The Bleeding Armenia s.351
“In Erzeroum about seven hundred houses and about fifteen thousand shops were plundered.”
[16]Devlet ?statistik Enstitüsü,Türkiye ?statistik Y?ll???,1999 s.63 ve DIE,1997 Genel Nüfus Tespiti,1998,s.7.
[17]Anne Fremantle,Loyal Enemy s.284
[18]Twerdo Khlebof’un hat?ralar?nda,Çeviren Binba?? M.Sad?k (K.M.F.)
[19]Dr.Gabriel,The Bleeding Armenia s.351
[20]Karakalem bir resim
[21]Twerdo Khlebof hat?ralar?ndan,Çeviren Binba?? M.Sad?k (K.M.F.)
[22]Anne Fremantle,Loyal Enemy,s.284
| |
Anasayfa
İletişim
