| | | | | | EDUARD OGAN?SYAN'IN Hatem CABBARLI*
Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-I.Cilt | |
| | .n@ ze="2">EDUARD OGAN?SYAN’IN “YÜZYILLIK MÜCADELE” ADLI K?TABINDA ERMEN? MESELES? VE “SOYKIRIM” PROPAGANDASI
Hatem CABBARLI*
Ermeni Meselesi ile ilgili olarak Amerika ve Avrupa’da ciltlerle kitap yaz?lm??t?r.Ancak bu kitaplar?n bir ço?unda tarafs?z de?erlendirmeden daha çok Ermenilerin görü?leri desteklenmi?tir.Sovyetler Birli?i’nde ise 1960’l? y?llardan ba?layarak tarihçiler ve bilim adamlar? Ermeni Meselesi üzerinde yo?unla?maya ba?lad?lar.Özellikle,1965’de Ermenistan’?n ba?kenti Erivan sokaklar?nda sözde soyk?r?m?n 50.y?ldönümü nedeniyle düzenlenen yürüyü?ten sonra Ermeni Meselesi bir anda ara?t?rmac?lar?n dikkatini çekti.
1960’l? y?llardan sonra Ermeni bilim adamlar? Osmanl? tarihi üzerine ciddi ara?t?rmalar yapmaya ba?lad?lar.Tarihçiler, genellikle Osmanl? tarihinin XIX.yüzy?l?n sonu XX.yüzy?l?n ba?lar?ndaki dönemde ortaya ç?kan Ermeni Meselesi,Ermeni siyasi partileri,dernek ve komitelerin faaliyetlerini ve konuyla ilgili Osmanl?n?n izledi?i politikay? mercek alt?na ald?lar. Özellikle,Birinci Dünya Sava??nda Osmanl?’da ya?ayan Ermenilerin,Kafkasya cephesinde ve cephe arkas?nda Rus ordular? ile i?birli?i yaparak Osmanl? ordusunun ula??m ve haberle?me yollar?n? kapatmas? askeri hareketleri büyük ölçüde Rus ordusunun lehine de?i?tirmesi nedeniyle Osmanl? hükümeti taraf?ndan tehcir edilen Ermeniler üzerinde ara?t?rmalar yapmaktayd?.[1]
Bu ara?t?rmac?lardan biri de Eduard Oganisyan’d?r.Oganisyan,Almanya’n?n Munhen kentinde faaliyet gösteren“Ermeni Sorunlar? Ara?t?rmalar? Enstitüsü”Ba?kan?d?r.Oganisyan,Ta?naksutyun Partisinin üyesidir ve kendisini aç?kça Türk dü?manl??? kimli?inde tan?tmaktad?r.Oganisyan’?n,1991’de Moskova’da bas?lm??“Yüzy?ll?k Mücadele”[2]adl? kitab?nda XIX.yüzy?l?n sonlar?ndan 1990’l? y?llar?n ba?lar?na kadar Osmanl?da(Türkiye’de)ve Kafkasya’da ya?anan geli?meler de?erlendirilmektedir.Oganisyan,kitab? Rusça konu?an Ermeniler için yazd???n? ifade etse de,eski Sovyetler Birli?i mekan?nda Rusça konu?an okuyucular için bir propaganda arac? oldu?unu söyleyebiliriz.Kitap 700 sayfadan olu?makta ve 8 alt ba?l??a bölünmektedir.Kitapta Ta?naksutyun Partisi, Ermeni komite ve derneklerin kurulmas? ve devlete kars? izledikleri politika,Birinci Dünya Sava??na kadar,sava? y?llar? ve sonras? Osmanl?daki geli?melere aç?kl?k getirilmi?,olaylar? kendi aç?s?ndan de?erlendirilmi?tir.Ta?naksutyun Partisinin iki y?ll?k iktidar?(1918-1920)sonras? Ermenistan’?n Bol?evik ordusu taraf?ndan i?gal edilmesi ve Ta?naksutyun Partisinin Avrupa ve Amerika’da Türkiye aleyhine yapt??? propaganda faaliyetleri konusunda da bilgi vermektedir.Oganisyan,“?ark Meselesi”nin bir boyutu olan“Ermeni Meselesi”ile ilgili olarak tarihi süreçte geli?en olaylar ?????nda baz? iddialarda bulunmu?tur.
1877-1878 Osmanl?-Rusya Sava?? ve Ayastefanos(Ye?ilköy)Antla?mas?
Yazar kitab?n birinci bölümünde XIX.yüzy?l?n sonlar?nda Osmanl? ?mparatorlu?unda geli?en siyasi ve ekonomik olaylara de?inmi?,?ngiltere,Fransa,Avusturya ve Rusya’n?n bölge politikas? incelemi?,1877-1878 Osmanl?-Rus sava??n?n nedenlerini de?erlendirmi?,sava? sonras? imzalanan Ayastefanos Antla?mas?nda az?nl?klarla ilgili tart???lan meselelere kendi siyasi bak?? aç?s?yla ele alm??t?r.
Oganisyan’?n verdi?i bilgiye göre 6 Aral?k 1876’da ise Ermeni Piskoposu ?ngiltere’nin ?stanbul Büyükelçisi Elliot’la görü?erek isyan eden eyaletlere verilmesi planlanan haklara göre Bab-? Ali’yi fazla s?k??t?rmamalar?n? istedi.Oganisyan, Ermeni Piskoposunun Elliot’la görü?erek bu talepte bulunmas?na Bab-? Ali’nin bask?lar? oldu?unu kaydetmektedir.[3]?stanbul Ermeni Piskoposunun böyle bir talepte bulunmas?na kar??n Kafkasya Ermenileri Rus Çar?na bir mektup yazarak ona her zaman sad?k kald?klar?n? ifade ederek di?er H?ristiyan halklarla birlikte Osmanl? Ermenilerini de korumas?n? rica ettiler.
1877-1878 sava??nda Osmanl?n?n yenilmesi ve Ayastefanos Antla?mas?n?n imzalanaca?? bir zamanda Ermeni Patri?i Nerses Varjabedyan ba?kanl???nda toplanan Ermeni Meclisi Rus ordusunu kendilerinin kurtar?c?s? gibi görerek Rus Çar?’na ba?vurmay? kararla?t?rd?.Osmanl? ve Rusya aras?nda 31 Mart 1878’de yap?lan bar?? görü?melerinde Ermeniler tart??ma konusu olmam??t?. Buna kar??l?k Osmanl? Ermenileri kendi ç?karlar?n?n görü?melerde gündeme getirilmesi için Ba?piskopos taraf?ndan görevlendirilen Rahip Kevork Vartabet Rusjukliyan ve Osmanl? murahhas hey’etinde bulunan Stephan Aslanyan Pa?a ve Hovannes Efendiyi görevlendirir.Rus devletinin H?ristiyan Ermeni halk?n?n ç?karlar?n? koruyaca??na inanan Ermenilere Rus murahhas hey’etinde bulunan ?gnatyev Bulgarlar’a verilen haklar?n kendilerine verilmeyece?ini,ancak çok yak?n gelecekte Ermenilerin buna haz?r olmalar? gerekti?ini bildiriyor.[4]
3 Mart 1878’de Osmanl? ve Rus aras?nda imzalanan Ayastefanos Antla?mas? Osmanl? için a??r hükümler do?urmaktayd?.Antla?man?n 16.maddesine göre Rus ordular? Do?u Anadolu’dan geri çekilmeden önce Osmanl? en k?sa zamanda burada ya?ayan Ermenilerin bütün ihtiyaçlar?n? kar??lamay?,Kürt ve Çerkezlere kar?? Ermenilerin güvenli?ini sa?lamay? vaat ediyordu.[5]Antla?man?n 16. maddesinde Ermeni Kilisesi ve Piskoposlu?u ile ilgili hiçbir at?fta bulunulmam??t?.Burada dikkat çeken bir noktaya aç?kl?k getirmemizde fayda vard?r.Antla?ma ?artlar?n?n görü?üldü?ü zaman Rus murahhas hey’eti,Osmanl? murahhas hey’etinin itiraz edece?ine emin oldu?u için Eçmiadzin Piskoposuna bütün Ermenilerin Piskoposu unvan? verilmesi meselesini gündeme ta??yor. Asl?nda Rusya hükümeti de Eçmiadzin Piskoposuna bu ünvan?n verilmesine kesinlikle kar?? ç?kmaktayd?.Sadece Osmanl? murahhas hey’etinin itiraz edeceklerini bildikleri için bu meseleyi gündeme getirerek Ermenilerin güvenini kazanmak istiyorlard?. Konuyla ilgili ?gnatyev Grandük Gorçakov’a yazm??t?:“Antla?man?n 16.maddesi Ermeni cemaati taraf?ndan büyük bir sevinçle kar??land?.Ermeni kelimesi ilk defa olarak uluslararas? antla?mada telaffuz edildi...Türk murahhas hey’eti Eçmiadzin Piskoposlu?unun ad?n?n geçmesine ve ona bütün Ermenilerin Piskoposu ünvan? verilmesine kesinlikle kar?? ç?kt?.Gerçekten de Eçmiadzin piskoposlu?unun bu gibi siyasi bir belgede yer almas? bizim için Kafkasya’n?n yönetiminde ve Ermenilerin bizim ç?karlar?n aksine baz? giri?imlerde bulunabilir diye bu konu üzerinde tart??maya lüzum görmedik”.[6]Eçmiadzin Piskoposu Ermenilerin dini temsilcisi gibi uluslararas? diplomaside Rusya’n?n i?ine yarayabilir ayn? zamanda da iç politikada da baz? sorunlar ç?karabilirdi.E?er Rusya’n?n d?? politikas?n? yönlendiren kurumlar Osmanl? topraklar?nda Piskoposlu?un Ermeniler üzerinde nüfusunun artmas?n? istiyorduysa,kendi aç?s?ndan böyle bir geli?meyi uygun görmüyordu.Rusya,kendi s?n?rlar? içerisinde ya?ayan Ermenilerinin siyasi faaliyetlerinin güçlenmesini istemiyor,elinden geldi?i kadar buna engel olmaya çal???yordu.
Oganisyan,XX.yüzy?l?n ba?lar?nda Avrupa’da ve Osmanl?da siyasi durumu de?erlendirdikten sonra Osmanl? ve Kafkasya Ermenilerinin örgütlenme sürecine de?inmekte ve Birinci Dünya Sava?? arifesinde(ve sonras?nda)Ermeni dernek ve komiteleri hakk?nda bilgi vermektedir.
Birinci Dünya Sava?? ba?lar?na kadar Ermeni piskoposlar? ve ileri gelenleri uluslararas? politikada Ermeni Meselesini yeniden ileri sürmeye ba?lad?lar.De?i?en siyasi,askeri ve ekonomik dünyada bat? devletlerinin Ermeni Meselesine yeni bir bak?? aç?s?yla yakla??laca??n? umut eden Ermeniler Osmanl?ya kar?? isyanlar ç?kard? ve bat? devletlerinden destek almak için ciddi faaliyetlere ba?lad?.Ancak Ermeni Komite ve Kurulu?lar?n?n yönetimi ve faaliyetleri Ermenilerin de?il,Bat? diplomasisinin elinde idi ve Ermeniler büyük bir ustal?kla kullan?l?yordu.17 A?ustos 1913’de Ta?naksutyun Partisinin 7.Kurultay?nda Osmanl?n?n Rusya’ya kar?? sava?a kat?l?rsa Osmanl?,?ran ve Rusya Ermenilerinin durumu de?erlendirildi.Çünkü sava? zaman? onlar hükümete sad?k kalsalard? birbirilerine kar?? sava?acaklard?.Uzun süren görü?me sonucunda Osmanl? ve Rusya Ermenilerinin hükümete sad?k kalmalar?,?ran Ermenilerinin de tarafs?z kalmalar? hakk?nda karar kabul edildi.[7]Ta?naksutyun Partisinin bu karar? almas? Rusya’n?n ç?karlar?na ters dü?üyordu.Çünkü Rusya sava? zaman? Osmanl? Ermenilerinin kendi saflar?nda sava?malar?n? istiyordu.Rusya,Ta?naksutyun Partisinden ayr?lm?? Do?u Komitesi üyelerine sava? zaman? onlarla beraber Osmanl?ya kar?? sava?mas? teklifini yapt?ktan sonra Do?u Komitesi Tiflis’te gönüllü Ermeni ordusunu kurma haz?rl?klar?na ba?lad?.
Osmanl? hükümetinin seferberlik ilan etmesinden sonra(3 A?ustos 1914)Eçmiadzin Piskoposu Gevork Çar’a ula?t?r?lmas? için Kafkasya Genel Valisi Vorontsova gönderdi?i 5 A?ustos 1914 tarihli mektupta Anadolu’daki alt? vilayetten bölünmez bir Ermeni bölgesi meydana getirilmesini,buraya Bab-? Ali'den ba??ms?z,Rusya taraf?ndan seçilmi?,yüksek rütbeli H?ristiyan birinin atanmas?n?,?slahat?n uygulanmas? kontrolünün sadece Rusya’da olmas?n? istedi.[8]
Daha sava? ba?lamadan önce Ta?naksutyun Partisinin Do?u Komitesi Rus ordusunun yard?mlar?yla silahl? birlikler olu?turdu, sava? ba?lad??? zaman ise Zeytun Ermenileri aç?ktan-aç??a hükümete itaat etmemeye,vergi vermemeye ba?lad?lar.Ermeniler, hükümetten kumandan ve zabitleri kendilerinden olmak üzere“Zeytun Fedai Alay?”ad?yla kendi bölgelerini muhafaza etmek için bir milis te?kilat?n?n kurulmas?na izin istediler.Konuyla ilgili olumlu cevap almayan Ermeniler 30 A?ustos 1914’de silahl? isyana ba?lad?lar.[9]Zeytun ?syan?n?n ard?ndan kayseri,Bitlis,Erzurum,Mamuratil Aziz,Diyarbak?r,Sivas,Trabzon,Ankara,Adana ve Halep Ermenileri de isyana ba?lad?lar.
Ermeni çeteleri Rus ordusu ile ortak hareket etmesi Kafkasya cephesinde Osmanl? ordusunu zor duruma soktu.Van’da silahlanan Ermeniler Rus ordusunun ilerlemesi için k?lavuzluk yap?yor,cephe arkas?nda cephaneleri imha ederek,ordunun haberle?me ve ula??m yollar?n? tahrip ediyordu.Van ?syan? Aram Manukyan komutas?nda ba?lad? ve Rus ordusunun Van’a girmesini f?rsat bilen Ermeni çeteleri Müslüman Türk halk? katletmeye ba?lad?.5 May?sta Ta?nak Heço,A?ot Melik-Musyan,Deli Gazar ve Dro’nun silahl? çeteleri Van’? ele geçirdiler.[10]Kafkasya cephesinde Erzurum Kalesi 2.Topçu Alay? Komutan? Albay Tverdokhlebov yazd??? denemede Erzurum ve Erzincan’da yüzlerle sivil insan?n Ermeniler taraf?ndan katledildi?ini bildirmektedir.[11]
Oganisyan,Birinci Dünya Sava??ndan önce ve sonra Avrupa ve Amerika’ya göç eden Ermenileri siyasi ve kültürel ba?lamda Ta?naksutyun Partisinin örgütledi?ini ifade ederek,Ermeni kimlik bilincinin ve milli de?erlerinin korunmas?nda,Ermenilerin devrim ruhunun ve sözde soyk?r?m konusunda Ermeni toplumunun bilgilendirilmesinde Ta?nak ideolojisinin büyük önemi oldu?unu kaydetmi?tir.
Ta?naksutyun Partisinin Avrupa ve Amerika’da Ermeni kolonileri üzerinde kontrol sa?layabilmelerinde en önemli etkenlerden biri de Aral?k 1920’de Bol?evik Ordusunun Ermenistan’? i?gal etmesinden sonra iktidarda olan Ta?naksutyun Partisi üyelerinin yurtd???na gitmeleri ve burada yeniden örgütlenmeleriyle ilintilidir.
Oganisyan’?n kitab?ndan belli oluyor ki sözde soyk?r?m propagandas? belirli bir plan dahilinde yürütülmeye çal???lm??, özellikle Amerika ve Avrupa’da üniversite ve bilim kurumlar?n?,haberle?me ve kamuoyu olu?turacak araçlar? ve uluslararas? kurulu?lar? etkili bir biçimde kullan?lm??t?r.Sözde Ermeni soyk?r?m? propagandas? çal??malar?n? ara?t?rd???m?z zaman genellikle iki ana hatt?n öne ç?kt???n? görmekteyiz.
1.Özellikle Avrupa’da Ta?naksutyun Partisinin önderli?inde yaz?l? bas?nda(Ermenice ve yabanc? dilde olmak üzere)sözde Ermeni soyk?r?m?n?n gündemde tutulmas? ve Ermeni gençlerinin bu konuyla ilgili bilgilendirilmesi.
2.Soyk?r?m propagandas?n? her zaman gündemde tutabilmek,bat? dünyas?n?n dikkatini konu üzerinde daha da yo?unla?t?rmak için Türklere kar?? terör eylemleri yapmak.Ermeniler,sözde soyk?r?mdan sorumlu tuttuklar? Osmanl? devlet ve hükümet adamlar?na kar?? terör eylemlerine 1920’li y?llar?n sonuna kadar devam etmi?,uzun bir sessizlikten sonra 1970’li y?llar?n ba?lar?ndan itibaren Türk diplomatlar?na kar?? terör eylemlerine yeniden ba?lam??t?r.
Avrupa’da Ermeni Propagandas?
Oganisyan da bir çok Ermeni yazarlar gibi klasik üslup kullanarak Ermenistan’?n Türkler taraf?ndan “Bat?” ve “Do?u” Ermenistan olarak ikiye bölündü?ünü iddia etmektedir.
Ta?naksutyun Partisi 1925’de toplanan 10.kurultay? kararlar? gere?ince Fransa Ermenilerinin yeni bir örgütlenme sürecine ba?lad?.Propaganda faaliyetlerini yürütmek için 1924’de partinin gençlik koluna üye olanlar?n ideolojik e?itimini üstlenebilecek Rostom kütüphanesini kuruldu,2 A?ustos 1925’de ise Arraç(?leri)gazetesi yay?nlanmaya ba?land?.12 Avrupa’da ya?ayan Ermeniler genellikle Ta?naksutyun Partisinin önderli?inde örgütleniyordu.Nitekim partinin 11.(7 Mart 1929)ve 12. kurultay?(4 ?ubat 1933)Fransa’da topland? ve özellikle 12.kurultayda Türkiye aleyhine baz? kararlar al?nd?.Al?nan bu karara göre Ermeniler sözde soyk?r?m ve toprak talepleri ile beraber Kürt meselesini de dünya kamuoyunun gündemine getirmeyi hedefliyordu.[13]
Almanya’da 1923’de az say?da Ermeni ya?amas?na ra?men Arta?es Abegyan Ta?naksutyun partisinin gurubunu ve Ermeni-Alman Dostluk Derne?i’ni kurmay? ba?ard?.Ermeniler Ta?naksutyun Partisinin düzenledi?i ba??ms?zl?k günü ve sözde soyk?r?m? anma toplant?lara kat?larak konuyu gündemde tutmaya çal???yorlard?.Abegyan’?n ciddi çal??malar? sonucunda Berlin Üniversitesinde Ermeni dili ve edebiyat? bölümü aç?ld?.1937-1944 y?llar? aras?nda Ermeni-Alman Dostluk Derne?i e? ba?kanlar? Rogerbah ve Abegyan Ermeni kültür ve tarihini anlatan Almanca Ayastan(Ermenistan)adl? dergi yay?nlanmaya ba?lad?lar.[14]?kinci Dünya Sava?? arifesinde Almanya’da ya?ayan Ermenilerin bir Ço?u ülkeyi terk ederek ba?ka Avrupa devletlerine göç ettiler. 1945-1960’l? y?llara kadar Ermeni diasporas? Almanya’da fazla etkili olmad?.Ancak 1968’den ba?layarak özellikle H?nçak Partisi temsilcilerinin kat?l?m?yla Bat? Almaya’da“Hessen Ermeni Kültür Birli?i”kuruldu.H?nçaklar,daha çok Sovyet Ermenistan’?n propagandas?n? yapt?klar? halde,onlardan daha zay?f durumda olan Ta?naklar ise ciddi bir biçimde Türk dü?manl??? propagandas? yapmakta,24 Nisan sözde Ermeni soyk?r?m? ile ilgili kitaplar ve bro?ürler yay?nlayarak ba?ka devletlere de gönderiyorlard?.[15]
?kinci Dünya Sava??ndan sonra diaspora Ermenileri ?ngiltere,Fransa ve ABD’de Türkiye aleyhine yo?un faaliyete ba?lad?. Özellikle 1950’li y?llarda Sovyetler Birli?i-Türkiye yakla?mas? diasporaya malzeme oldu.Sovyetler Birli?i Komünist Partisi Genel Sekreteri Khru?ov’un 1955’de SSCB Yüksek Sovyetinde yapt??? bir konu?mada Türkiye ile ekonomik ve ticari ili?kilerinin geli?tirilmesi gerekti?ini söylemesi üzerine Ermeniler taraf?ndan Avrupa ve Amerika bas?n?nda Türkiye’nin siyasi yönünü de?i?erek Sovyetler Birli?i ile i?birli?i yapt?klar? ve Komünist ideolojisi tehlikesinin artt??? konusunda yorumlar yap?ld?.[16]
Oganisyan,diaspora Ermenilerinin psikolojik durumunu de?erlendirirken bir Ermeni çocu?unun Ermeni Meselesi konusunda görü?lerinin olu?mas? a?amalar?n? ?öyle ifade etmektedir.“Yurtd???nda ya?ayan bir Ermeni çocu?unun arkada?? cumartesi ve pazar günleri be? günlük okul s?k?nt?s?ndan kurtulmak için futbol oynay?p veya kumsalda dinlenirken,o cumartesi okuluna giderek Ermenice ö?renmeli,Ermeni edebiyat? ve tarihini okumal?,?iirler ezberlemelidir.9-10 ya?lar?nda bir Ermeni çocu?u kendi tarihini iyice ö?renmi?tir,o dedelerinin Türkler taraf?ndan“soyk?r?ma maruz kald???n? bilerek Türklerden nefret ediyor, onun arkada?lar? daha çocukluk dünyas?ndayken o art?k büyümü?tür ve dü?man?n? tan?yor”.[17]
Oganisyan,bu ?artlar alt?nda büyüyen bir Ermeni gencinin adalet istemesi üzerine siyasi görü?lerinde de?i?iklik oldu?unu ve daha çok sosyalist ideolojisini benimsedikierini vurgulamaktad?r.[18]Yazara göre 1960’l? y?llara kadar Avrupa kamuoyunun soyk?r?m konusunda bilgilendirilmesinde sosyalist partilerin büyük rolü olmu?tur.
Ta?naksutyun Partisi’nin 1967’de Beyrut’ta yap?lan 19.kurultay?nda al?nan bir kararla partinin izledi?i geleneksel siyasi hatt? terk edilerek Amerika ile her türlü i?birli?ini reddedildi.Kurultayda al?nan bir kararda sözde Ermeni soyk?r?m?nda sadece Türkiye’nin sorumlu olmad???n?,büyük devletlerinde sorumluluk ta??d??? ve Ermeni halk?n?n bu devletler kar??s?nda baz? talepleri oldu?u ifade edilmi?ti.[19]
Münih’te faaliyet gösteren Ermeni Sorunu Ara?t?rmalar? Enstitüsü 1973’de“Ermeniler hakk?nda ne biliyorsunuz”sorusuyla bir kamuoyu yoklamas? yap?ld?.Elde edilen sonuçlara göre Almanlar?n Ermeniler hakk?nda hiçbir ?ey bilmedikleri hatta böyle bir toplulu?un oldu?undan bile haberlerinin olmad??? anla??ld?.[20]
Bunun üzerine diaspora Ermenileri Aral?k 1972’de Viyana’da toplanan Ta?naksutyun Partisinin 20.kurultay?ndan sonra soyk?r?m propagandas? konusunda geni? faaliyete ba?lad?.Kurultay,Ermeni meselesinin uluslararas? kamuoyu gündeminden ç?kmas?n?n nedenlerini ara?t?rmaya ba?lad?.Bu konuda iki görü? ortaya ç?kt?.
1.Dünya kamuoyu 1915’de Ermenilere yap?lan sözde soyk?r?mdan habersizdir.Bu konuda yaz?lar yazarak Avrupa kamuoyuna belgeler sunulursa tarihçiler,insan haklar? te?kilatlar?,hükümetler ve parlamentolar Ermenilerin haklar?n?n geri al?nmas?na yard?mc? olabilir.
2.Dünya kamuoyu 1915’de Ermenilere“soyk?r?m”yap?ld???n? biliyor ancak siyasi nedenlerden dolay? bu konuyu gündeme getirmiyorlar.[21]
Kurultayda hangi görü?ün do?ru oldu?u hakk?nda uzun tart??malar ya?and? ve sonuçta al?nan kararla“Ermeni Meselesi Kurumu” kuruldu.Bu kurum çal??malar? sonucunda 1915’de dünya bas?n?n?n Ermeni“soyk?r?m?”konusunda çok fazla yazd???n? ancak bütün bunlar?n ar?ivlerde oldu?unu,ar?ivlerin taranmas?n? ve bu belgelerin seri halinde yay?nlanmas? gerekti?i karar?na vard?. Ancak bas?n Ermeni Meselesi ile ilgilenmiyordu.Hükümetler ve parlamenterler ise siyasi aç?dan bunun do?ru olmayaca??n? NATO müttefikleri olan Türkiye’yi incitmemek için Ermeni Meselesini gündeme getirmeyecekti.Ta?naksutyun Partisi,dünya kamuoyunun dikkatini Ermeni Meselesi üzerinde yo?unla?mas?,bas?n,radyo ve televizyonlar?n bu konuda yay?n yapmalar? için sadece sivil mücadelenin yeterli olmad??? karar?na vararak terörü tercih ettiler.
Ermeni Terörü
Terör,XIX.yüzy?l?n sonlar?ndan ba?layarak Ermenilerin çok s?k ba? vurdu?u bir yöntemdir.Bu yöntemi Ermeniler sadece tebaas? oldu?u devletin ileri gelenlerine de?il ayn? zamanda Ermeni davas?n? desteklemeyen Ermeni burjuvas?na kar?? da kullanm??t?r. 1893’de ?stanbul’da Ovanes Yusufyan taraf?ndan gizli bir te?kilat kuruldu.Bu te?kilat?n esas amac? Ermeni gençleri aras?nda propaganda yapmak ve Ermeni halk?n? isyan ç?karmas? için gerekli politik zeminin haz?rlanmas?n? sa?lamakt?.Ta?naksutyun Partisi özellikle ?stanbul’da faaliyetini geni?letti ve Osmanl?ya hizmet eden Ermenilere kar?? terör eylemlerine ba?lad?. Örne?in,Ta?naklar Maksut Sultan Beyi,Osmanl? istihbarat?n?n ?efi Arta?ek’i,jandarma Komutan? Adisi’yi,eski Piskopos Mambre Benlyan’? ve saray doktoru M.Tutundjiyev’i öldürdüler.[22]
Ta?naklar Avrupa ülkelerinin Ermeni meselesi ile ilgilenmelerini sa?lamak için Osmanl? Bankas?na silahl? bask?n yapt?lar ve daha sonra da Samatya olaylar?n?n ç?kard?lar.Ermeniler,Osmanl? Bankas? Bask?n?n? dünyada ilk siyasi terör eylemi oldu?unu bildirmekte ve bundan gururlanmaktad?r.
Ermeniler,sadece Osmanl?da de?il,Kafkasya’da da terör eylemlerine devam etmekteydi.Tiflis’te ciddi bir biçimde örgütlenen Ta?naklar Çarl?k Rusya’n?n Kafkasya yönetimine askeri vali olarak atanan General Goliçin’e kar?? ba?ar?s?z bir suikast giri?iminde bulunulmu?,bu olaya kar??anlar öldürülmü?tü.[23]
Oganisyan’a göre,Ermenilerin isyan etmesi ise bu konuya uluslararas? diplomasinin dikkatini çekecek yegane yoluydu. Ermeniler,Birinci Dünya Sava??nda Osmanl? topraklar?nda isyan ç?karm??,Rus ordusu ile i?birli?i yaparak cephede ve cephe arkas?nda devleti zor duruma sokmu?lard?.Rusya’n?n i?gali alt?nda olan bölgelerde Ermeni çeteleri taraf?ndan binlerce Türk katledilmi?,köyler ya?malanm??t?.Birinci Dünya Sava?? sona erdikten sonra Ermeniler ittihat ve Terakki Cemiyetinin bir çok üyelerine Ermenilere kar??“soyk?r?m”yapt?klar? gerekçesiyle suikast yapt?lar.
Tam 57 y?l sonra Ermeniler yine de sivil Türk vatanda?lar?na kar?? terör eylemlerine ba?lad?.?lk kurbanlar? 22 Ekim 1975’de Türkiye’nin Avusturya Büyükelçisi Dan?? Tunal??il oldu.Bu olaydan iki gün sonra ise Türkiye’nin Fransa Büyükelçisi ?smail Erez ve makam ?oförü öldürüldü.Olaylar?“Ermeni Soyk?r?m? Adalet Sava?ç?lar?”örgütü üslendi.Bu örgüt 1975-1985 y?llar? aras?nda 15 Türk diplomat?n? öldürmü?,2’sini ise yaralam??t?r.Bu ilk olaydan hemen sonra“Ermeni Soyk?r?m? Adalet Sava?ç?lar?” bir bildiri yay?nlayarak dünya kamuoyunun dikkatini Ermeni Meselesine yöneltmeye çal??t?.Bildiride,Türklerin Ermenilere “soyk?r?m”yapt?klar?n? ve“Bat? Ermenistan’?n”Türkler taraf?ndan i?gal edildi?i,Türkiye’nin“soyk?r?m?”kabul ederek Ermeni halk?ndan özür dilemesi ve tazminat ödemesi gerekti?i ifade edilmekteydi.[24]
Oganisyan’a göre Ermeniler Türk diplomatlar?na kar?? düzenledikleri suikastlar sonucunda dünya kamuoyunun,uluslararas? ve insan haklar? te?kilatlar?n?n dikkatini Ermeni meselesinin çözümüne yo?unla?t?rabildiler.Oganisyan,ba?ta Ta?naksutyun olmak üzere baz? silahl? Ermeni gurup üyelerinin eylemlerini de?erlendirirken onlar?n hakl? ç?karmak için Bol?evik hükümeti ve Stalin yönetiminin yapt???“k?z?l terör”ün zaman?n siyasi ve sosyal ?artlar?na göre yap?lm?? oldu?unu savunmaktad?r.Bundan ba?ka Oganisyan ?spanya’da ETA,?ngiltere’de ?rlanda Cumhuriyet Ordusu,?talya’da K?rm?z? Tugay ve Fransa’da Direkt Hareket gibi terör örgütlerinin de eylemlerini desteklemektedir.Oganisyan,terör ve terörist kelimelerine aç?kl?k getirmeye çal??arak onlar? katil ve organize suç çeteleri de?il,milli ba??ms?zl?k mücadelesi veren askerler olarak tan?tmakta,terörü bir çok siyasi partilerin kulland??? bir araç olarak görmektedir.Buna örnek olarak Bol?evik devriminin önderi Vladimir ?liç Lenin’i göstermektedir.[25]
“Ermeni Soyk?r?m? Adalet Sava?ç?lar?’n?n”silahl? eylemlerinden sonra Avrupa bas?n?nda Ermeni Meselesinin tarihi konusunda çok say?da yaz?lar yay?nlanmaya ba?lad?,Ermeni tarihçiler ar?ivlerde ara?t?rmalar yaparak ?ngiliz,Alman ve Frans?z belgelerini yay?nlad?lar.Oganisyan,1980-1986 y?llar? aras?nda Almanya’da Ermeni Meselesi ile ilgili haber ve makalelerin artt???n? ?u ?ekilde tespit etmi?tir.
Yay?nlanm?? Makaleler
| Y?llar |
Büyük
|
Orta
|
Küçük
|
Toplam
|
Katsay? |
1980
|
28 |
54
|
80
|
162
|
4,5
|
1981
|
68
|
153
|
423
|
644
|
38,2
|
| 1982 |
71
|
234
|
508
|
813
|
46,4
|
1983
|
342
|
824
|
1098
|
2264
|
49,8
|
1984
|
384 |
1210
|
1337
|
2931
|
50,6
|
1985
|
368
|
513
|
47
|
928
|
49,4
|
1986
|
434
|
142
|
215
|
791
|
47,3
|
Yazar,terörün Ermeni Meselesinin gündemde kalmas?na yard?mc? oldu?unu ifade ederek örnekler vermektedir.Üyelerinin büyük bir ço?unlu?u yabanc?lardan olu?an“Ermeni Halk? Haklar?n?n Savunma Komitesi”ba?ta Frans?z Bakan Francheske,Yunan Bakan Papademilis ve tan?nm?? bir çok Profesörler olmakla 1981’de Münhen’de bir araya gelerek Ermeni meselesi ile ilgili konferans verdiler.Konferans?n otelde yap?lmas?na,bas?n ve yay?n temsilcilerinin bütün masraflar?n?n kar??lanmas?na ra?men,kat?l?m çok zay?ft? ve ilgi azd?.Ancak ?spanya’da bir gazetenin Genel Yay?n Yönetmeni Yard?mc?s? olan ve Ermeni terörü sonucunda kötürüm kalan Gureran’?n bu konferansa kat?lmas? ve Ermeni Halk? Haklar?n?n Savunma Komitesi’nin 19.üyesi olmas? nedeniyle medyan?n ilgisini çekebilmi?tir.
Oganisyan,sözde soyk?r?m konusunda Ermeni propagandas?n?n temel unsurunun medya ve uluslararas? insan haklar? te?kilatlar?, sivil kurum ve kurulu?lar? oldu?unu kaydetmektedir.Yazara göre terör devlet düzeni ve kamuoyu düzeninin bozulmas?nda en etkili bir eylem olmakla birlikte her hangi bir ideolojinin propagandas?n?n yap?lmas?nda etkili olmaktad?r.1973-2002 y?llar? aras?nda Ermeni terör te?kilatlar? taraf?ndan Bat? Avrupa’da 235 terör eylemi,41 suikast yap?lm?? 70 ki?i öldürülmü?,534 ki?i yaralanm??,105 ki?i kaç?r?lm??t?r.[26]
Özellikle 1990’l? y?llar?n ba?lar?ndan sonra baz? Avrupa ülkeleri parlamentolar?nda Ermeni“soyk?r?m?”tart???lm?? ve Fransa parlamentosu daha da ileri giderek,yasa tasar?s? kabul etmi?tir.Günümüzde de sözde Ermeni propagandas? yap?lmakta ve ne yaz?k ki baz? devletler tarihi oldu?u gibi de?il,görmek istedikleri gibi kabul etmeye devam etmektedir.
Kitab?n son bölümlerinde Azerbaycan ve Ermenistan aras?ndaki Da?l?k Karaba? konusuna de?inilmi?,Ermenilerin ayr?l?kç? faaliyetleri,Ermeni silahl? birle?melerinin Da?l?k Karaba?’da Azerbaycan Türklerine kar?? yapt?klar? katliamlar ba??ms?zl?k mücadelesi gibi de?erlendirilmi?tir.Oganisyan’?n bu kitab? XIX.yüzy?l?n sonlar?ndan XX.yüzy?l?n sonlar?na kadar Ta?naksutyun Partisi faaliyeti,Ermeni diasporas?n?n Avrupa ve Amerika’da örgütlenme süreci,Türkiye ve Azerbaycan aleyhine yapt?klar? propagandalar? anlamak bak?m?ndan ilgi çekicidir.
*ASAM,Ermeni Ara?t?rmalar? Enstitüsü,Ankara
[1]Bu konuda banz:Ojon Kirakosyan,Miadoturki Perted Sudom storii;http://www.armenianhouse.org/kirakosyan/
mladoturki/mladoturki1.htm,Suren Ayvazyan,Istoriya Rossii Artmyanskiy S/ed,(Moskova:Kron-Press Yay?nevi,2000);V.A.Parsamyan, ?.R.Harutunyan,Hay Jo?ovordu Patmutyun,(Erivan:Luys Yay?nevi,1979);Aguzyan A.Germano-Tureçskoe Vnutrisoyuzniçeskoe Protivoborstva za Gospodstva Zakavkazye v 1918 god,“Erivan Universitesi Haberleri”No 3,1978;Agaronyan A,Ot Sardarapata do Sevra I Lozann?,(Boston:1943);Esayan A,Mejdunarodnoe Pravavoe Polojenie Armenii,(Erivan:1967);Tur?yan G,Sardarapatskaya Bitva,(Erivan:1965);
[2]Eduard Oganisyan,Vek Borb?,(Moskova:Feniks Yay?nevi,1991).
[3]Oganisyan,Vek Borb?,s.50.
[4]Oganisyan,Vek Borb?,s.53.
[5]Oganisyan,Vek Borb?,s.52.
[6]Oganisyan,Vek Borb?...,s.53.
[7]Oganisyan,Vek Borb?...,s.172-174.
[8]Boryan B.A,Armeniya,Mejdunarodnaya Diplomatiya i SSSR,Moskova,1929,s.350-351.
[9]Hüsamettin Y?ld?r?m,Kafkaslarda Türk-Rus-Ermeni Münasebetleri(1914-1918),Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 1990,Yay?nlanmam?? Yüksek Lisans Tezi,s.68.
[10]Oganisyan,Vek Borb?...,s.181-182.
[11]Memuar? Russkogo Ofitsera,?zvestiya Akademil Nauk Azerbaydjanskoy SSR,Seriya ?storii,Filosofii i Prava,1988,No 3,s.80-
104.
[12]Oganisyan,Vek Borb?...,s.392.
[13]Oganisyan,Vek Borb?...,s.400.
[14]Oganisyan,Vek Borb?...,s.395.
[15]Uras,Tarihte Ermeniler...,s.LXXXVI.
[16]Oganisyan,Vek Borb?...,s.448-449.
[17]Oganisyan,Vek Borb?...,s.451.
[18]Oganisyan,Vek Borb?...,s.451-452.
[19]Oganisyan,Vek Borb?...,s.452.
[20]Oganisyan,Vek Borb?...,s.453.
[21]Oganisyan,Vek Borb?...,s.454.
[22]Oganisyan,Vek Borb?...,s.87.
[23]Veliçko V.L,Kavkaz,Russkoe Delo ? Mejduplemenn?ye vopros?,I.cilt,Arteli Yay?nevi,Petersburg,1904,s.142.
[24]Oganisyan,Vek Borb?...,s.459.
[25]Oganisyan,Vek Borb?...,s.463.
[26]Zerkalo Gazetesi,16 Nisan 2002. | | | | ----------------------
* -
- Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-I.Cilt | | | | | « Geri | | | |
|
|
| | |
Anasayfa
İletişim
