| | | | | | AMER?KAN BASINININ TEHC?R? SOYKIRIMA DÖNÜ?TÜRMES?Yrd.Doç. Dr. Sabit DUMAN*
Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-I.Cilt | |
| | .n@ le="text-align: juğÿ 1 AMER?KAN BASINININ TEHC?R? SOYKIRIMA DÖNÜ?TÜRMES?2174˜ font-family: Verdana;">AMER?KAN BASINININ TEHC?R? SOYKIRIMA DÖNÜ?TÜRMES?
Yrd.Doç.Dr.Sabit DUMAN*
Ayastefanos anla?mas?n? revize eden Berlin konferans? kararlar? Osmanl? imparatorlu?unun daha fazla ya?ayamayaca??,“hasta adam”?n her an ölece?i dü?üncesini peki?tirdi.Bu beklenti imparatorlukta Osmanl? ayd?nlar?n?[1]bir çözüm yolu aramaya iterken di?er yandan imparatorlukta Türk olmayan unsurlar?n ayr?l?kç? isteklerini de körükledi.1877-1878 Osmanl?-Rus sava??nda, Rusya’n?n Anadolu’nun do?usundaki yerleri i?gal ederek burada ya?ayan Ermenilere ba??ms?zl?k vaadinde bulunmas? ermeni meselesinin ortaya ç?kmas?na neden oldu.3 Mart 1978’de Ayastefanos anla?mas?nda Osmanl? devleti Ermeniler lehinde ?slahat yapacakt?.Temmuz 1878’de imzalanan Berlin Antla?mas? Ayastefanos’ta Ermeniler hakk?nda al?nan karar? biraz de?i?tirdi. “Ermenilerin oturmakta bulundu?u Anadolu vilayetlerinde yeni bir idare tarz?n?n kurulmas? ve Ermenilerin Kürtlerle Çerkezlere kar?? korunmas?”?eklindeki hüküm bu kez“yeni bir idare kurulmas? ?ekline dönü?tü.Ayr?ca Osmanl? Devleti Ermeniler hakk?nda ald?klar? ?slahat tedbirlerini aras?ra büyük devletlere bildirecek bu devletlerde al?nan kararlara nezaret edecekti.
Ermeniler al?nan bu kararlardan Rusya’n?n denetimi kalkt??? için ho?nut olmad?klar? gibi di?er yandan da Berlin’de bütün çabalar?na kar??l?k bir muhtariyet elde edemediler.Ermeniler bu olumsuz geli?meler üzerine silaha sar?lamay? tek çare olarak görmeye ba?layacaklard?r.Berlin Antla?mas?ndan sonra Osmanl? Devleti içerisinde Ermeni ayaklanmalar?n ba? göstermesi ba??ms?zl???n bar??ç? çabalarla de?il silahla olaca??na ili?kin inanc?n artmas?ndan dolay?d?r.Bu tarihten sonra Ermeniler de yo?un bir siyasi faaliyete girdiler.[2]
Berlin Konferans?na kadar Ermeni meselesi büyük devletlerin dikkatini çekmedi.Bu bölgeyle daha çok ilgilenenler Amerikal? misyonerlerdi.Amerikan kolejlerinin bir k?sm? Anadolu’da Ermenilerin yo?un olarak bulundu?u yerlerde kuruldu(papazian). Buradaki Amerikal? misyonerler A.B.D. hükümetinin denetiminde çal??malar?n? sürdürmekteydiler Noel and Harold Buston).II. Abdülhamid döneminde,özellikle de Berlin Konferans? sonras?nda Avrupa’da anti-kölecilik,liberalizm,insan haklar? gibi de?erlerin yava? yava? ön plana ç?kmas?yla birlikte,Ermeni sorununa Avrupa dikkat etmeye ba?lad?.Bunun yan? s?ra ?ngiltere, A.B.D. ve Kanada’da II.Abdülhamid’in zalimli?ine dair birçok kitap bas?ld?.II.Abdülhamid’in Ermenilere yapt??? zülmü vurgulamak için ona “k?z?l sultan” denildi.
Osmanl? devleti 1894’te ba?layan ve iki y?l devam eden Ermeni isyanlar?n? bast?rd? ve duruma hakim oldu.Bunun üzerine o zamana kadar Rusya’n?n Ermeniler üzerindeki nüfuzundan korkan ?ngiltere Ermeniler yan?nda aktif olarak yerini alamad?. Ermeniler Osmanl? Devletine kar?? ayaklanmalarla bir ?ey elde edemeyece?ini kesin olarak anlad?lar.[3]Böylelikle Ermeniler militan faaliyetlerini bir yana b?rakarak bu kez Osmanl? Devletine kar?? Amerika ve ?ngiltere,Fransa gibi devletleri k??k?rtmaya çal??t?lar.Bu durum Birinci Dünya Sava??na kadar devam edecektir.
1908’de me?rutiyetin tekrar yürürlü?e girmesi ?mparatorlukta k?sa bir sevinç ya?att?.[4]Mecliste herkes kendi problemini dile getirece?inden milliyetçi ak?mlar?n etkisi azalaca?? dü?üncesi yayg?nd?r.Bu olumlu beklentiler fazla uzun sürmeyerek gayri müslimler ayr?l?kç? ak?mlara kap?l?rken devletin müslüman Arap unsuru da bu hareketlere kat?ld?.Bunun sonucunda da ?ttihatç?lar yo?un bir Türkçülük hareketi ba?latt?lar.Birinci Dünya Sava?? öncesi imparatorlukta milliyetçi ak?mlar herkesi etkilemi?ti.
Birinci Dünya Sava?? ba?lad??? zaman ço?u ki?i sava??n fazla uzun sürece?ini dü?ünmüyordu.Osmanl? Devleti’nin Birinci Dünya Sava??na Almanya’n?n kat?lmas? ile yeni bir devre ba?lad?.Sava?a Osmanl?’n?n girmesi sava??n sonuçlar? aç?s?ndan fazla bir önem ta??mamaktayd?.Balkan sava?lar?nda Osmanl? Devleti a??r bir yenilgi alm??t? ve k?sa sürede kendisini toparlamas? dü?ünülemezdi.Di?er yandan ?mparatorlu?un kaderini elinde tutan Enver Pa?a’n?n beklentileri ise de?i?ikti.?mparatorlu?a eski ihti?aml? günleri ya?atmak istiyordu ve sava?ta bunun için bir f?rsatt?.Almanya ise kendisine yeni bir müttefik bularak onun hem dini hem de silahl? gücünü aktif biçimde kullanaca?? hesaplar? yap?yordu.1914 A?ustosunda ba?layan sava? Almanya’n?n ?ngiltere’nin Fransa’n?n ve Rusya’n?n tahminlerinin tutmad???n? gösterdi.Almanya Fransa’y? k?sa sürede dize getiremedi. ?ngiltere Almanya’y? yenip sava?? bitiremedi.
Osmanl? Devleti’nin sava?a girmesi Rusya ile büyük bir mücadeleye sürüklenmesi demekti.Çarl?k Rusya öteden beri Bo?azlara hakim olmak istiyordu.Sava? bu beklentiyi Rusya aç?s?ndan gerçe?e çevirme imkan? sunuyordu.Bunun yan?s?ra Almanya’n?n Sheffer plan? i?lemedi.Bu plana göre Almanya,Fransa’y? iki hafta içinde yenecek arkas?ndan Rusya’ya dönecekti.Bu süre zarf?nda Avusturya’n?n görevi ise Rusya’y? oyalamak olacakt?.Ancak i?ler Almanya’n?n planlad??? gibi geli?meyince yeni faktörleri kullanmas? gerekiyordu.Aylar geçmesine ra?men Almanya Bat? cephesinde bir ba?ar? elde edemeyince kendi yükünün azalmas? için Osmanl? Devletinin sava?a bir an önce girmesini bir an önce istiyordu.[5]Herkesin bildi?i gibi Karadeniz’e aç?lan Yavuz ve Midilli gemileri Rus limanlar?n? bombalay?nca Osmanl? Devleti bir oldu bitti ile sava?a girdi.[6]
Osmanl?lar sava?a girince Almanlar Rusya’ya kar?? bir harekat düzenlemesini istediler.Bu durum Almanlar?n Rus bask?s?ndan kurtulmas?na neden olacak ve Rusya’n?n iki cepheli bir sava? yapmas?na neden olacakt?.Osmanl?lar?n Kafkas seferine ba?lamas? Rusya’y? tela?land?rd?.Bu kez Rusya müttefiklerden Osmanl?lara kar?? bir cephe açmas?n? istedi.?ngiltere ve Fransa sava?? k?saltmak di?er yandan Rusya’ya yard?m göndermek için Mart 1915’te Çanakkale önlerine gelerek buray? geçme te?ebbüsleri ba?ar?s?zl?kla sonuçland?.Osmanl?lar 1915 ilkbahar?nda hem Bat?da hemde do?uda dü?manlara kar?? mücadele etmektedir.Di?er yandan ?ngiltere sava?? k?saltmak için imparatorluktaki etnik unsurlar? kullanmaya ba?lam??t?r.Bunlardan birisi Araplard?r. Di?er yandan Kafkas seferinin ba?ar?s?zl?kla sonuçlanmas? üzerine Rusya,buradaki Ermenileri Osmanl? Devletine kar?? k??k?rtt?.Burada bulunan Ermeniler de Ruslarla i?birli?i yapmaktan kaç?nmad?lar.Do?u’da bulunan müslüman Türklere Ermeni sald?r?lar? artarken di?er yandan da bunlar?n neden oldu?u isyan orada bulunan ?ehirlere de s?çrama tehlikesi ba? gösterdi. Bunun üzerine Osmanl? Devleti harekete geçerek 14 May?s 1915’te tehcir kanunu olarak bilinen sevk ve iskan kanunu ç?kard?. Buna göre casusluk faaliyetlerinde bulunan dü?manla i?birli?i yapan ki?iler sava? bölgelerinden al?n?p bir ba?ka yere gönderilmesi kararla?t?r?ld?.Bu kanunda Ermenilerin ismi zikredilmemektedir.Dolay?s?yla Ermenileri direk hedef de almam??t?r. Ancak kanunun uygulanmas?ndan en fazla Ermeniler etkilendi.Bu kanunun uygulanmas? s?ras?nda göçe tabi tutulan Ermenilerin bir Ço?u hayatlar?n? kaybettiler.Ermeniler bu olaydan Türkleri sorumlu tutarak soyk?r?ma u?rad?klar?n? öne sürmektedirler.
Genelde bu iddialar?na mesnet olarak sava? döneminde ç?kar?lan ?ngiliz Mavi Kitab?[7]esas al?nmaktad?r.Bu kitap bilindi?i gibi sava? zaman?nda ç?kt?.Birinci Dünya Sava?? ba?lad??? zaman genel kan? sava??n en geç y?l sonuna kadar bitece?i dü?üncesi hakimdi.Sava? beklenildi?i gibi bitmeyince bu kez her iki blok sava?? kendi lehine çevirmek için var güçleriyle çal??t?lar. Ellerindeki bütün imkanlar? kullanmaya ba?lad?lar.Osmanl? Devletinin Almanya yan?nda sava?a girmesi sava??n daha da uzamas?na neden oldu?u gibi Rusya‘da iki yönlü bir tehdit alt?na girmi?ti.Rusya’n?n yükünü azaltmak için Müttefiklerin Çanakkale’yi zorlamas? bu kez Osmanl? Devleti’ni zor durumda b?rakt?.Kafkas harekat?nda Ermenilerin Rus ordusunda yer almalar? da ayr? bir tehlike idi.Rus saflar?na Ermenilerin de kat?lmas? Osmanl? Devleti için büyük bir tehlike arzetmekteydi.[8]O dönemde bölgede yap?lan aramalarda çok say?da ermenilere ait silah deposu ortaya ç?km??t?r.[9]Durum Osmanl? aç?s?ndan kritik hale dönünce tehcir kanunu ç?kartmak zorunda kald?.Bu kanun ç?kmasayd? Do?u’daki Osmanl? ordusunun arkas?nda silaha sar?lm?? 100.000 üzerinde Ermeni sald?r? için uygun bir an? bekliyecekti.Böylelikle Osmanl? ordusu iki ate? aras?nda kalma tehlikesi ile kar?? kar??ya kalacakt?.[10]
Tehcir kanunu hemen uygulamaya konuldu.[11]Bunun k?sa zamanda ve süratle uygulamaya konmas? gerekiyordu.Böyle olunca da do?al olarak pratikte bir tak?m aksamalar oldu.Göç ettirilen Ermenilerin bir k?sm? kötü hava ko?ullar?ndan bir k?sm? hastal?klardan bir k?sm? da sald?r?lardan soygunlardan hayatlar?n? kaybettiler.Bu olaylar da Müttefikler taraf?ndan Bat? kamuoyuna abart?l? bir ?ekilde yans?t?ld?.?ngilizlerin ç?kartt??? Mavi Kitap özellikle A.B.D.’yi etkilemek amac?yla ç?kart?ld?.Tehcir uygulamas?na zaman zaman çe?itli devletler ba?vurmu?tur.[12]Yeni bir uygulama de?ildir.
Birinci Dünya Sava?? beklenenin aksine Aral?k 1914’te bitmeyince Müttefikler mümkün mertebe sava?? k?saltacak çareler dü?ünmeye ba?lad?lar.Osmanl? Devleti sava?a girince Rusya’n?n yard?m?na gitmek di?er yandan henüz sava?a kat?lmayan Balkan devletlerini tarafs?zl???n? sa?lamak için Müttefikler Çanakkale’yi zorlad?lar.Bu askeri harekat?n ba?ar?s?z olmas? üzerine Bat?l?lar yeni projeler üretmeye,sava?ta yeni unsurlar?n kullan?lmas?n? dü?ündüler.Bunlardan birisi Filistin’de Yahudiler lehine bir davran??ta bulunulmaslyd?.[13]Di?er ilgilendileri de konu da Araplard?.Osmanl? egemenli?inde bulunan Araplar? ?ngilizler isyana te?vik ediyorlard?.Bundan Ermeniler de etkileniyordu.Osmanl? Devleti içinde ya?ayan bütün unsurlara Müttefikler ba??ms?zl?klar?n? sa?layacaklar?n? vaad ederek onlar? Osmanl?ya kar?? k??k?rtmaktan çekinmiyorlard?.
1916 y?l?ndaki sava??n durumuna bakt???m?zda Müttefikler için sava??n hiçte iyi gitmedi?i görülür.?ngiliz ve Frans?zlar?n kay?plar? büyüktür.Bir ?ngiliz ordusu Kut el Amara’da esir dü?mü?tür.Fransa için da durum pek parlak de?ildir.Rusya ise Almanlar kar??s?nda sürekli yenilmekte ve ordusundaki asker kaçaklar? ço?almaktad?r.Müttefiklerin Bo?azlar? açt?rma giri?imi ba?ar?s?zl?kla sonuçlan?nca Rusya içinde yiyecek bulma zorlu?u ba? göstermi?ti.Bütün bu durumlar Müttefikler için sava??n bu y?llarda çok kötü geçti?i rahatça gözlenebilir.Mavi Kitap yay?nland??? zaman durum budur.Sava? s?ras?nda propoganda amac?na dönük haz?rlanm??t?r.Di?eri ise Morgenteau’nun an?lar?d?r.Bu ki?i de Filistin’de Yahudiler için bir yer pe?indedir.Bütün amac? da Türklerin kutsal yerlerde kalmaya hakk? olmad???n? savunmaktad?r.Sava? sonu düzenlemeleri için Yahudiler lehine bir tak?m düzenlemeler yap?lmas? pe?indedir.Dolay?s?yla yazd?klar? genel bir karalama kampanyas?ndan öte gidemeyecektir.
Ermeniler ümitlerini Paris Bar?? konferans? ba?lad?lar ama beklentileri gerçekle?medi.Serv anla?mas?nda istediklerini elde ettiler ama bu uygulamaya konulamad?.[14]Siyasal alanda isteklerini gerçekle?tiremeyince Ermeniler bu kez b?k?p usanmadan Birinci Dünya Sava?? s?ras?nda Türklerin Ermenilere soyk?r?m yapt??? iddias?n? tekrarlad?lar.Türkiye,sava? sonunda farkl? problemleri oldu?u için Ermenilerin bu giri?imlerini dikkate almad?.
Birinci Dünya Sava?? imparatorluklar?n sonunu getirdi.Bunun ard?ndan kurulan Versay sistemi Dünya’da egemen olan iyimser hava milletleraras? gerginlikleri azaltmaya do?ru itti.Sava? son derece y?k?c? olmu?,?imdiye kadar görülmemi? can ve mal kayb?na neden olmu?tu.Sava?tan b?kan kamuoyu yeni bir sava??n ç?kmas?n? istemeyerek bir an önce normal hayata dönüp ülkelerindeki refah?n artmas?n? istiyordu.Bu durum da devletler çat??maya neden olacak geli?melerden kaç?n?yorlard?.Türkiye’de Lozan sonras? Bat?l? devletlerle sorunlar?n? bir çözüme ba?layarak bir an önce ülkedeki refah?n artmas? için gayret göstermeye ba?lam??t?.1927 y?l?nda ABD-Türkiye ticaret antla?mas?n?n imzalanmas? ile A.B.D.li i? adamlar? Türkiye ile i? yapmaya ba?lad?lar.Bu da Ermenilerin konumlar?n? zay?flatt?.
1929 Dünya Ekonomik krizi Ermeni iddialar?n Amerikan kamuoyuna gelmesin veya dikkat çekmesini önledi.Di?er yandan Almanya’da Nazilerin iktidara gelmesi ile dikkatler Avrupa’ya çevrildi.Almanya her ne kadar Yahudilere kar?? ayr?mc? bir uygulamaya giri?diyse de bu o dönemde pek fazla ele?tirilmedi.Almanlar Yahudileri toplama kamplar?na koydular farkl? muamelelere tabii tuttular.Bu uygulaman?n sonucunda Alman as?ll? Yahudiler Almanya’y? terk etmek zorunda kald?lar.II.Dünya Sava?? s?ras?nda ise Almanlar Yahudilerin bir k?sm?n? planl? bir yok etme politikas? uygulad?lar.
II.Dünya Sava?? sonunda Birle?mi? Milleteler kuruldu.Birle?mi? Milletler kollektif güvenli?in sa?lanmas?nda önemli bir rol oynamas? dü?ünüldü.Di?er yandan Almanlar?n Yahudilere yapt?klar? göz önüne al?narak 2.12.1948 tarihinde“Soyk?r?m Suçunu Önleme ve Cezaland?rma Sözle?mesi”kabul edildi.Bu sözle?mede önemli nokta ?uydu:“Soyk?r?m? ile cezaland?r?lanlar kamu görevlileri,özel ?ah?slar ya da anayasalar? gere?ince sorumlu yöneticilerdir”.[15]Bu durumda soyk?r?m? hükmü ?ah?slar de?il, gerçek ?ah?slar yapabilmektedir.[16]Bu ba?lamda Ermenilerin iddias?n?n hukuki bir temeli kalmamaktad?r.Nitekim Ermeniler Uluslararas? Adalet divan?na iddialar?n? götürememektedirler.
II.Dünya Sava??n?n son günlerinde Ermenilerin tekrar faaliyete geçtikleri görüldü. ABD,?ngiltere ve Sovyetler Birli?i D??i?leri Bakanlar?na birer telgraf göndererek do?abilecek imkanlardan faydalanmak istemi?lerdir.Ermeniler yo?un olarak faaliyete geçerek Ermenilerin Birinci Dünya Sava?? s?ras?nda u?rad?klar? haks?zl?klar?n giderilmesini ve diyasporadaki
Ermenilerin ana vatanlar?na dönmelerinin teminini istemi?lerdir.[17]
II.Dünya Sava??ndan sonra So?uk Sava??n ba?lamas?,iki kutuplu bir dünyan?n olmas? ve Türkiye’nin de bu yeni geli?en düzende Bat? blokunun aktif bir üyesi olamas? Ermeni iddialar?n?n Bat? dünyas?nda fazla yank? bulmamas?na neden oldu.Bu durum 1973’lerden itibaren ASALA terör örgütünün Türk diplomatlar?n? ?ehit etmesine kadar sürdü.ASALA terör örgütünün ortaya ç?kmas? Ermeni iddialar?na Bat? kamuoyunun dikkatini çekmeyi ba?ard?.Türkiye’de II.Dünya Sava?? y?llar?nda Alman naziziminin etkisiyle ?oven bir milliyetçilik güç kazand? ve ?ttihatç?lar yeniden itibar kazand?.[18]Varl?k vergisi,6-5 Eylül olaylar? Türkiye’nin imaj?n? kötü yönde etkilemi?se de Ermeni sorunu bunlar?n sonucunda dünya kamuoyunun dikkatini çekmedi.Gerçi bu olaylar Türk milliyetçili?nin a??r? bir göstergesi olamas?na ra?men dünya bunu yabanc? dü?manl??? ile bir tutmad?.
Ermeni iddialar? Bat? dünyas?nda kar??l?k bulmamas?na ra?men onlar b?k?p usanmadan Türkiye aleyhindeki eylemlerine devam ettiler.1965 y?l?nda bu kez dini-kültürel bir hava ile tezlerini gündeme getirmeye çal??t?lar.24 Nisan? ermeni soyk?r?m?n?n 50.y?l dönümü günü ilan edilerek dünyaya yay?lm?? Ermenilerce an?lmaya ba?lan?ld?.1964’te K?br?s D??i?leri Bakan? olan Kipriyanu,Birle?mi? Milletler Güvenlik Konseyinde Türkiye’yi ve Ada Türklerini suçlarken,Ermenilerle yap?lan i?birli?i sonucu,sözde Ermeni katliam?n?n 50.y?ldönümünde an?laca??n? aç?klad?.[19]
Dünya 1960’lardan sonra h?zl? bir de?i?imi ya??yordu.Hippiler geleneksel sistemi reddederek yeni bir ya?am biçimi sunmaya çal???yordu.Di?er yandan ise Vietnam sava??n?n ba?lamas?yla birlikte A.B.D. kamuoyu dikkatlerini buna vermeye ba?lad?. Vietnam sava??n?n uzamas? A.B.D. de ba?layan sava? kar??t? gösteriler,T.V.’deki sava? görüntüleri A.B.D. halk?n? daha çok me?gul ediyordu.Böyle bir durumda Ermenilerin A.B.D.’yi etkilemesi oldukça zordu.??te böyle bir durumda Ermenilerin Türk diplomatlar?n? ?ehit etmeleri üzerine yava? yava? Bat? medyas? bu olaya önem vermeye ba?lad?.
Di?er yandan 1970’lerden sonra so?uk sava??n giderek yumu?amas?yla birlikte,insan haklar? konular? Bat? dünyas?nda daha da önem kazanmas?,1984’ten sonra da özellikle de ABD bas?n?nda Ermeni soyk?r?m? iddialar?,“Ermenilere soyk?r?m yap?lm??t?r” ?ekline dönü?tü.1988 de Ermenistan depremi Bat? kamuoyunun Ermeni iddialar?na daha duygusal bir yakla??m göstermesine neden oldu.Böylelikle 1988’lerden sonra Ermeniler kendi iddialar?n? bir bak?ma Bat? kamuoyuna kabul ettirdiler.1990’lardan sonra da Ermeni iddialar? çe?itli ülkelerin parlamentolar? taraf?ndan kabul edildi.[29]Bu durumda Ermeni tezlerinin ba?ka devletler taraf?ndan da kabul edilmesi beklenmelidir.
Türkiye Ermeni iddialar?na kar?? bana göre bu güne kadar çok aktif bir tutum sergilemedi.Türk medyas? Ermeni iddialar?na kar?? bilgi eksikli?inden kaynaklanan doyurucu olmayan cevaplar vermeye çal??t?.[21]Di?er yandan Türk medyas? taraf?ndan s?k s?k bu konunun tarihçilere b?rak?lmas? gerekti?i öne sürülmektedir.Tarihçilerin subjektif oldu?u ve dolay?s?yla yaz?lan eserlerinde subjektif olaca?? vurgulanmaktad?r.Yaln?z burada unutulmamas? gereken nokta tarihle ilgili bir kitap yaz?ld???nda evrensel standarlara uyulmas? gereklidir.Yoksa yaz?lan kitab?n çok fazla bilimsel bir de?eri olmayacakt?r.
Burada sorulmas? gereken soru ?udur.Türkiye bu güne kadar Ermeni iddialar? konusunda neden etkisiz kald??Türk ara?t?rmac?lar Ermeni meselesine yeterli ilgiyi,duyarl?l??? m? göstermediler?Uluslar aras? platformlarda Ermeniler zay?f olan tezlerini yüksek sesle dile getirirlerken Türkler neden etkisiz kald?lar?Olaya birde kendi aç?m?zdan bakmam?z gerekti?ini kan?s?nday?m. Zaman zaman Türkiye lehine karar al?nmaktad?r ama bu tesadüflere kalm??t?r.[22]
Türkiye’de Ermeni iddialar?na kar?? yaz?lan önemli kitaplar olmas?na ra?men ço?u çal??malar lokal düzeyde kald?.Türkiye’de Ermeni konusunda çal??malar ve ara?t?rmalar 1980’lerden sonra önemli geli?meler gösterse de henüz istenilen a?amaya gelmi? de?ildir.Yaz?lan eserler daha çok Türk kaynaklar?na ve Türk eserlerine dayand?klar? ve Amerikan,?ngiliz,Frans?z,Alman,ve Rus ar?ivlerine yaz?lanlarla kar??la?t?r?lmad??? için bir anlamda çal??malar?n bir k?sm? eksik olarak kald?.Di?er yandan Ermeni iddialar?na yan?t verenler tarih e?itiminden ve yetersiz tarih bilgisi olmas? dolay?s?yla yazd?klar? makaleler Ermeniler taraf?ndan sert bir biçimde ele?tirildi ve yap?lan basit hatalar ortaya kondu.[23]Türk üniversitelerinde yap?lan çal??malar ise Bat? kaynaklar? ile Ermeni kaynaklar?na dayanmad???ndan eksiklik göstermektedir.
Burada tart???lmas? gereken nokta ?udur.Neden Türk ara?t?rmac?lar Bat? kaynaklar?na müraacat edememektedir?.Türk üniversitelerinde hakim olan bran? Fen Bilimleridir.Fen bilimleri derken buna t?bbiye’yi de katmak erekmektedir. Üniversiteler bütün kaynaklar?n? Fen bilimlerine aktararark Sosyal bilimleri görmemezlikten gelmektedir.Bu do?udaki üniversitelerle Bat?daki üniversiteler aras?nda bir farkl?l?k göstermemektedir.Hacettepe Üniversitesi Beytepe kütüphanesinde Ermenilerin temel dayand?klar? kitaplar? bulmak mümkün de?ildir.Buradaki sosyal bilimciler Ermeni iddialar? ile ilgili bir makale yazmaya kalksa ne “mavi kitap” ne de Morgentau’nun hat?rat?n? bulabilirsiniz.Hacettepe de Türkiye’nin say?l? büyük üniveristelerinden biridir.Bunu ?nönü Üniversitesinde de bulamazs?n?z.K?saca kaynaklara ula?ma konusunda ara?t?rmac?lar için büyük s?k?nt? vard?r.
Üniversitelerin y?ll?k harcamalar?na bakt???n?zda Fen-Ed. Fakültelerinde Fen Bilimlerine ayr?lan pay hemen hemen % 99dur. Sosyal bilimlere kaynak kesinlikle aktar?lmaz.Di?er yandan sosyal bilimciler taraf?ndan önerilen kitaplar geçmi?te bir kimyac?n?n denetiminden geçmekteydi.Bir kimyac?,bir biyolog ya da fizikçi tahtaya yazmak için kalemi bile fakülteden isterken Ermeni konusu gibi bir milli meselede bize gerekli malzemeyi bile biz kendimiz temin etme yollar?n? aramak zorunda kalmaktay?z.Üniversitelerde Fen ve Sosyal bilimlere belli oranlarda kaynak transferi yap?lmas? gerekirken,Sosyal bilimler Fencilerin hakim oldu?u bir ortamda bilim say?lmamaktad?r.Bu anlay???n ülkemizde kesinlikle de?i?mesi gerekmektedir.
Bugün için Bat?l? devletler geçmi? döneme ait ar?iv belgelerini yay?nlam??t?r.Üniversiteler bunlar? zaman içinde peyder pey almak zorundad?r.Ortado?u ile Ermenilerle ilgili bir çal??ma yapt???n?z zaman dökümanlar? da kullanmam?z gerekmektedir. Bunlar? kullanmad???m?z zaman ara?t?rmalar?m?z?n,makalelerimizin bir yönü eksik kalacakt?r.Bu da Ermeni iddialar?na verilecek cevaplar?n güçlü olmamas?na neden olacakt?r.Bu durum da Türkiye’nin önüne bir problem olarak gelmesi kaç?n?lmazd?r.[24]Bu nedenle Türk üniveristeleri üzerine dü?en görevi bir an önce yerine getirmek mecburiyetindedir.
*?nönü Üniversitesi,Malatya
[1]
[2]Yo?un Ermeni gösterileri de bu tarihten sonra hem ?stanbul hemde do?u ki ?ehirlerde yap?ld?.Bunlar Ermeni isyanlar?n?n ilk i?aret?eri de say?labilir.Louise Nalbandian,The Armenian Revolutinary Movement,,Los Angeles,1963,ss.118-131
[3]Orhan Kolo?lu,“Avrupal? Büyüklerin Günah?”,Popüler Tarih,Mart 2001,ss.34-39
[4]“Me?rutiyet bir anlamda “Pan-Osmanl? dü?üncesinin uygulanmaya konmas?yd?.Jön Türkler Türk olmayan müslümanlar?n ve gayri müslümlerin deste?ini almak isteyerek onlar? Osmanl? vatanda?l??? potas?nda birle?tirmeyi hedefledi” M.Lutfullah Karaman, “Tunal? Hilmi:An Outstanding Figure in the Process of Ideologial change From Otomanism to Turkism” Middle East Reivew of International Affairs,2.July 1997
[5]Celal Bayar,Ben de Yazd?m,?stanbul,1997,C.IV,s.195;Rauf Bey’in görü?leri için bkz.Rauf Orbay,cehennem De?irmeni,Siyasi Hat?ralar?m,?stanbul,Eylül 1993,ss.22-23;Halil Mente?e,Osmanl? Mebusan Meclisi Reisi Halil Mente?e’nin An?lar?,?stanbul 1986, s.204
[6]David Fromkin,Bar??a Son Veren Bar??,?stanbul,1994,s.63
[7]The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire 1915-16:Documents Presended to Viscount Grey of Fal?oden by Viscount Bryce,Uncensored Edition by James Bryce and Arnold Toynbee:Toynbee o s?rada genç bir ara?t?rmac?d?r.?ngiltere de görevli oldu?u üniversite kürsüsüne Yunanl?lar para yard?m? yapmaktad?r.
[8]Ruslarla Ermeniler aras?ndaki i?birli?i için bkz.Taner Timur,1915 ve sonras? Türkler ve Ermeniler,Ankara,2000.ss.42-45
[9]?evket Süreyya, Enver Pa?a,?stanbul,1985,c:lll,s.462,Celal Bayar,Bende Yazd?m,?stanbul 1997;C.V.s.45
[10]Ermenilerin yapt?klar? katliam konusunda bkz.Nur?en Maz?c?,Belgelerle Uluslarars? Rekabette Ermeni Sorununun Kökeni 1878-1918,?stanbul 1987,s.94;Ayr?ca Ermenilerin yapt??? katliam hakk?nda T.C. Ba?bakanl?k Devlet Ar?ivleri Genel Müdürlü?ü, Ermeniler Taraf?ndan Yap?lan Katliam Belgeleri(1919-1921)Ankara,2001,?ki cilt.
[11]Azmi Süslü,Ermeniler ve 1915 Tehcir Olay?,Van,1990,ss.109-117
[12]II.Dünya Sava?? s?ras?nda A.B.D. ya?ayan Japonlar toplama kamlar?na al?nd?.Baz?lar?na tebligat yap?lmadan tutukland?. Mark Weber,“The Japanese Camps ?n California”,The Journal of Historical Review,Vol.2,No.1,1981,p.45;Ahmet emin Yalman, A.B.D.’nin bu uygulamas?n?n kendi çabalar? sonucunda uygulamaktan kald?r?d???n? belirtir.A.Emin Yalman,Yak?n Tarihte Gördüklerim ve Geçirdiklerim,?stanbul 1997,C.II,s.1156
[13]I: Dünya Sava?? s?ras?nda ?ngiliz Hükümetinin Do?u i?lerinde hükümete dan??manl?k yapan Oxford mezunu bir Ermeni olan James Malcolm’dur.Bu ki?i hükümetle,?ngiliz D??i?leri Bakanl??? ile,Londra ve Paris’teki elçilerle arasI çok iyi idi.Bu ki?inin temel amac? sava?tan sonra Rus ve Türk s?n?rlar? içindeki Ermeni milletinin ba??ms?zl???n? garanti etmekti.James Malcolm,Mark Sykes’e A.B.D.’nin müttefiklerin yan?nda sava?a girmesi için buradaki Yahudilerden faydalanmas?n? ve bunun içinde Yahudilere Filistin teklif edilmesini önerdi.Robert John,“Behind the Balfour Declaration:Britain’s Great War Pledge to Lord Rothscild”,Journal of Historical Review,Winter,1985,vol.6.No.4,p.391
[14]J.C.Hurewitz,Diplomacy in the Near and Middle East,A documentary Record,1914-1956,New York,1956,C.ll,ss.81-83
[15]Soyk?r?m kavram? ?kinci Dünya Sava?? s?ras?nda Nazi Almanya’s?n?n Yahudilere uygulad??? sistamatik yoketme dolay?s?yla ortaya konan bir kavramd?r.Yine o dönemde bu kavram çok yank? uyand?rmad?.Taner Timur,1915 ve Sonras? Türkler ve Ermeniler, s.101;Slobdan Milesoviç’in yarg?l?nmas?nda soyk?r?m? milletlerin de?il ki?ilerin yapt??? bir kez daha kabul edildi.4.Nisan 2001 tarihli Hürriyet gazetesi
[16]Eski Yugoslavya Devlet Ba?kan?’n?n yarg?lanmas? s?ras?nda bu çok net aç??a ç?km??t?r.
[17]Azmi Süsülü,Fahrettin K?rz?o?lu,Refet Yinanç,Yusuf Hallaço?lu,Türk Tarihinde Ermeniler,Ankara,1995,ss.300-301
[18]Talat Pa?a’n?n naa?? 1943 y?l?nda Türkiye’ye getirildi.Talat Pa?a’n?n cenazesi büyük bir törenle kar??lan?rken devletin üst kademe bürokratlar?da haz?r bulundu.Ay?n Tarihi,Ankara,?ubat 1943,s.15;Hüseyin Cahit Yalç?n’?n ve Yunus Nadi’nin yaz?lar?nda Talat Pa?a’n?n ki?ili?i övülmü?tür.Yunus Nadi Abal?o?lu,“Talat Pa?a Türk Vatan?n?n Kuca??nda”Cumhuriyet,26 ?ubat 1943,H.Cahit Yalç?n,“Talat Pa?an?n Cenazsesinin Getirilmesi”,Yeni Sabah,25 ?ubat 1943
[19]Azmi Süslü,Türk Tarihinde Ermeniler,s.302
[20]Daha önceleri A.B.D. Senatosunun 11.5.1920 tarihli ABD Temsilciler Meclisinin 8.4.1920 tarihli A.B.D. Temsilciler Mec?isinin 8.4.1975 tarihli karar?.Arjantin 1985’te Birle?mi? Milletler kurulu?lar?nda Ermeni savlar?n? desteklemeye davet eden karar?,Uruguay,20.4.1965'te 24 Nisan’? Ermeni ?ehiterini anma günü olarak kabul etti.Ermeni tasar?lar?n?n Kuzey ve Güney Amerika’da kabul edilmesinin nedeni buralara II.Dünya Sava??ndan sonra Ermenilerin yo?un olarak göç etmesidir.Ermeni Soyk?r?m?n? kabul eden devletlerden Rusya,Kanada,Yunanistan gibi devletler var ve bu listeyi uzatmak mümkündür.Pulat Tacar, “Ermenilere Soyk?r?m? Yap?ld??? Say?n?n Hukuksal ve Ahlaki Aç?lardan ?ncelenmesi”,Tarihte Türk-Ermeni ?li?kileri Sempozyumu, Ankara,13-14 Nisan 2001
[21]Bi milliyet yazar? Ermeni iddialar? konusunda neye dayan?yor ?eklinde sorular yöneltmesi,konu hakk?nda bir bilgisinin olmamas?n? göstermektedir.Yaz?da Türkiye bu iddialar? kabul etse ili?kiler normalle?ir mi diye yazmaktad?r.Yazar burada ?unu atlamaktad?r.Birinci Dünya Sava??nda Osmanl? Devleti Ermenilere kar?? bir soyk?r?ma gitmedi.Bunun kabul edilmesi en basit mant?kla o dönem yöneticilere iftira at?lmas? demektir.Ayr?ca bu hepimizi ilgilendiren çok a??r bir suçlamad?r.
[22]Mart 2002 son haftas?nda ?sveç Parlamentosu’nda“1948 tarihli Birle?mi? Milletler Soyk?r?m? Sözle?mesinden önce yap?ld??? savlanan Ermeni,Süryani,Keldani soyk?r?m? iddialar?na ili?kin karar al?namaz.?ddialar?n tarihçilere b?rak?lmas? gerekir” Ayr?ca Parlamento 2000 y?l?nda Birle?mi? Milletler kararlar?na dayanarak“Ermeni Soyk?r?m?”n? tan?mas?n?n hata oldu?unu da kabul editti.Kararda Birle?mi? Milletler hiçbir zaman böyle bir karar almam??t?r.Tufan Türenç,‘?sveç’ten ?a??rt?c? Ama Güzel Haber”,Hürriyet,30 Mart 2002
[23]?ükrü Elekda?’?n yaz?d??? makale Papzian tarf?ndan ele?tirildi.Burada Elekda?’?n yapt??? hatalardan birisi de Birinci
Dünya Sava?? s?ras?nda A.B.D.’nin Osmanl? Devleti ile sava? halinde oldu?unu ileri sürmesidir.Böyle bir hatan?n
yap?lmas? yaz?lan makalenin zay?fl???n?,geçersizli?ini göstermede en büyük delildir.Dennis R.Papazian,“Misplaced Credulity, Contemporary Turkish Attempts to Refute the Armenian Genocide”,Armenian Review,45 No.1.2.177-178 (Spring-summer 1992)
[24]New York’ta “4k” isimli bir hukuk bürosuna Ermenilerin soyk?r?ma u?rad???n? kabul ettiren bir Ermeni kurulu?u ANCA, Türkiye’ye kar?? bir tazminat kampanyas? açma haz?rl???ndad?r.Hürriyet,4 Nisan 2002 | | | | ----------------------
* İnönü Üniversitesi,Malatya -
- Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-I.Cilt | | | | | « Geri | | | |
|
|
| | |
Anasayfa
İletişim
