Sunu?

Tarihi Ara?t?rmalar ve Dokümantasyon Merkezleri Kurma ve Geli?tirme Vakf?, “Y?ld?z Tasnifi-Ermeni Meselesi” ad?n? ta??yan yay?n dizisinin “?kinci Cildini” okuyucular?na sunuyor.

Vakf?n özel ar?ivlerinde “Foto?raf-Belgeler” ?eklinde yer alan as?llar? ise, Türk Milletinin daima gurur duydu?u, korumaya ve geli?tirmeye çal??t??? tarihi miras?m?z?n bir bölümünü te?kil eden, “Osmanl? Devlet Ar?ivlerinde” bulunan bu belgeleri transkripsiyonlar?, Türkçe i?lemeleri, ?ngilizce çevirileriyle ve tamamen kendine özgü bir sistem içerisinde yay?nlamakla, Vakf?n izledi?i amaçlar “Birinci Cildin- Sunu? Bölümünde” aç?klanm??t?r.

Bu yay?n dizisindeki ba?l?ca hedefler; zaman, zaman çe?itli yol ve yöntemlerle ve de?i?ik beklentilerle canl? tutulmaya, güncelle?tirilmeye çal???lan ve “Ermeni Konusu”, “Ermeni Meselesi”, “Ermeni ?ddialar?”, “Ermeni Tehciri”, “Ermeni Jenosidi” gibi adlarla dünya kamuoyunun kafas?n? kar??t?ran yay?nlar, faaliyetler ve eylemler kar??s?nda iddia edilen tarihi olaylar?n gerçek belgelerini ortaya koyarak, ilgili kamuoylar?n? do?ru bilgilerle donatmak ve sürekli k?l?nmaya çal???lan nefret, husumet ve dü?manl?klar? k?smen de olsa sona erdirecek giri?imlere kaynak ve destek sa?lamakt?r.

Hemen belirtelim ki, tarihi olaylar? gerçek sebep ve sonuçlar?ndan sapt?rarak, ya?ayan nesilleri ve toplumlar? kendi ç?kar ve beklentileri do?rultusunda birbirlerine dü?man edenler, insanlar aras?nda sürekli nefret, husumet ve dü?manl?k tohumlar? ekerek kan ve ölüm k??k?rt?c?l??? yapan ?artlanm?? beyinlere bu dizide yay?nlanan makale ve belgelerin verebilece?i fazla bir mesaj yoktur. Türk dü?manl???n? bir hayat tarz? misyonuna çeviren ve her f?rsatta yaymaya çal??anlara, Türk Devletinin varl???na ve geli?mesine tahammül edemeyenlere ve bu varl??? kendileri için daima bir tehdit olarak de?erlendirme al??kanl?klar?n? devam ettirmeyi bir siyasi ahlak, tutum ve davran?? ?ekline dönü?türenlere yay?nlanan bilgilerin ne derecede etkili olaca?? da ?üphelidir. Çünkü aç?klanan beyinler, hayat tarzlar?, tutum ve davran??lar, yüzy?llar içinde olu?an ba?naz inançlar?ndan kurtulamad?klar? gibi, tek do?ru ve gerçek olarak kabul ettikleri kendi amaçlar? ve ç?karlar?d?r.

Bulunduklar? yerlerde ve çevrelerinde etkinlikleri birçok ?art?n bir araya gelmesine ve siyasi yakla??mlara ba?l? olan bu beyinler, tutum ve davran??lar gerek insanl?k dünyas?nda ve gerekse kendi toplumlar? ve topluluklar? içerisinde çok küçük bir az?nl?kt?r. Bugün geli?en ve her an biraz daha nefreti, husumeti ve dü?manl?klar? sevgiyle, anlay??la ve özellikle do?ru bilgilendirmelerle ortadan kald?rmaya çal??an dünyam?zda bu dizinin meydana getirece?i önemli ve çok yönlü yararlar vard?r. Deneyimler vard?r. Her ?eyden önce, birtak?m devletlerin ç?kar ve beklentilerini gerçekle?tirmek için ba?ka ülkelerin vatanda?lar?n? y?k?c?-bölücü eylemlere ve örtülü faaliyetlere yönlendirmelerinin o vatanda?lar?n hayatlar?, gelecekleri ve ümitleri için nelere mal oldu?u bu gibi yay?nlarla aç?kça ortaya ç?kabilir ve bütün dünya bu sonuçlar? anlayabilir. K?sa süreli siyasi hayatlar?n? ve geleceklerini, sapt?r?lm?? ve abart?lm?? bilgilere dayand?rarak, insanlar ve toplumlar aras?nda nefret ve husumetlerin do?mas?na ba?layanlar?n bu insanlar ve toplumlar içerisinde sa?duyu ve ak?l sahiplerince nas?l etkisiz k?l?nd???n?n ve gaflet içerisindeki bu siyasi ki?ilerin ne büyük zararlara sebebiyet verdikleri, ilgili bütün kamuoylar?nca bilinmelidir. ?nsanl?k tarihinin her döneminde yer alan bu gibi tutum ve davran??lar?n bilinmesi ve anla??lmas? ise, ancak do?ru, gerçek tarihi belgelerin ortaya ç?kar?lmas?na, okunup anla??lmas?na ba?l?d?r. Bu belgeler üzerinde yap?lacak müzakereler, tart??malar ve bulunacak sonuçlar gelece?in dünyas?n? ?ekillendirebilir, en az?ndan kendi ç?karlar? için insanlar?n, toplumlar?n ve dünyan?n kaderiyle oynama özentilerine son verebilir. Vak?f, yay?nlad??? bu dizi ile aç?klanan bu bilgilendirme görevini üstlenmi? bulunmaktad?r.

Dizinin “Birinci Cildi”: Osmanl? ?mparatorlu?u toplumunun ayr?lmaz bir parças? ve sad?k vatanda?lar? say?lan, yüzy?llarca devletin çe?itli hizmet alanlar?nda görev alan, Anadolu’nun hemen her yöresinde Müslüman ço?unlukla bir arada huzur ve güven içerisinde hayatlar?n? sürdüren, madencilikten-kuyumculu?a, sarrafl?ktan-d?? ticarete, tar?mdan-hayvanc?l??a kadar iktisadi hayat?n çe?itli alanlar?nda çal??an, güzel sanatlar?n birçok ?ubesinde eserler veren, ya?ad?klar? yerlerde az?nl?k olmalar?na kar??l?k ço?unlu?un refah düzeyinin üzerinde iktisadi güce sahip bulunan Ermenilerin, bütün bu imkânlar? ve ?artlar? haz?rlayan devlete kar??, önceden co?rafi alan? belirlenmi?, hareket tarzlar? planlanm??, liderleri yurt d???nda e?itilmi?, örgütlü ve silahl? isyan hareketi olan “Talori Olaylar?”n?n belgelerini kaps?yordu.

Birçok yazar?n “Birinci Sasun ?syan?” ad? alt?nda inceleyip yazd?klar?, ancak Osmanl? Ar?iv Belgeleri ile ilk defa yay?nlanan bu olaylarda isyan? yönlendirenlerin, Talori bölgesini bir köprüba?? ?eklinde de?erlendirerek ayaklanmay? bütün Anadolu’ya yayma giri?imleri askeri harekat sonucu bast?r?lm?? ve Ermeni y?k?c?-bölücü eylem ve faaliyetlerinde önemli bir a?ama te?kil eden olaylar k?smen sonuçland?r?lm??t?. ?syan? yönetenlerin haz?rl?klar? s?ras?nda bölgedeki Ermenilere “?syan ile birlikte, yabanc? bir devletin askerlerinin gelerek bulunduklar? yerleri i?gal edecekleri ve bir Ermeni Devleti kurulaca??” yolundaki propagandalar? da belgeler aras?nda yer almaktayd?.

“Birinci Ciltteki” belgelerin bir ba?ka özelli?i de Ermeni y?k?c?-bölücü eylem ve faaliyetlerine Osmanl? ?mparatorlu?u yöneticilerinin nas?l yakla?t??? ye isyan hareketini nas?l de?erlendirdikleri hususudur. ?mparatorluk, k?sa süre önce Makedonya’da ve Balkan’larda topraklar?n?n ve insan gücünün kayb?n?n a??r deneyimlerini bir kez de Anadolu’da ya?amak tehdit ve tehlikesiyle kar??la?t??? bilincindedir. ?kinci Abdülhamid, konuyu “bir devletin yar olma veya yok olma meselesi” olarak ele almaktad?r.

Buna kar??l?k merkezi ve yerel yönetimde, orduda ve kumanda kademelerinde tereddütler, karans?zl?klar ve her ?eyi merkezden bekleyen inisiyatifsizlikler görülmektedir. Çe?itli sebeplerin ve ?artlar?n olu?turdu?u ve Padi?ah ?kinci Abdülhamid’in de bir anlamda haz?rlad??? her karar?, her de?erlendirmeyi ve hatta her uygulamay? merkezden ve Padi?ah buyru?undan bekleme ve onun d???nda hiçbir ?ey yapmama veya yapamama gibi bir durum devleti güçsüz b?rakmaktad?r.

Ermeni ayaklanmas?nda, al?nan ilk önlemler yerel makamlar?n yetki ve sorumluluklar?na ba?lanm??ken, bunlar aras?nda haber almadan ba?layarak en sabit önlemlerde dahi uyumsuzluk ve hatta çeli?kiler merkezin müdahalesini gerekli k?lmaktad?r. Bütün önlemler denendikten sonra ve en hafif düzeyde bir askeri harekat?n dü?ünüldü?ü, belgelerde aç?kça görülmektedir. Devletin toprak bütünlü?ünü ve vatanda?lar?n? herhangi bir ay?r?m yapmaks?z?n koruma gelene?i ve kararl?l??? “Talori Olaylar?” belgelerinin belki de bütün insanl?k dünyas?na verebilece?i en önemli örneklerden biridir.

Dizinin bu ve bundan sonraki ciltlerinde “Talori Olaylar?ndan” sonra, ?mparatorlu?un iç ve d?? siyasetinde meydana gelen geli?melere ili?kin belgeler yer alacakt?r.

Osmanl? ?mparatorlu?unun çe?itli sebeplerle uluslararas? ili?kilerdeki etkinli?ini yitirme oran?nda artan ve Anadolu topraklar?n?n bütünlü?ünü, devletin ba??ms?zl?k ve egemenlik haklar?n? tehdit eden d??ar?dan yönlendirilip, desteklendi?i aç?kça ortaya ç?kan Ermeni y?k?c?-bölücü eylem ve faaliyetlerinin de?erlendirilmesi konusunda ?kinci Abdülhamid ile Sadrazamlar?, Sadrazamlarla çevreleri aras?ndaki önemli farkl?l?klar iç yönetimdeki düzensizlikler, mali alanda teslimiyete varan tutumlar ülke d???nda ise ?ngiltere’nin ba?ta olmak üzere Fransa ve Rusya’n?n bu güçsüzlüklerden yararlanarak jeopolitik ç?kar ve beklentilerini Osmanl? Devleti üzerinde a??r bask?larla gerçekle?tirme giri?imleri ?kinci Cildin kapsam?na ald??? temel belgelerin ba?l?ca özelliklerini te?kil etmektedir.

Tarihte, “Ermeni Meselesi” veya “Ermeni Konusu” ad?yla yer alan olaylar?n, uluslararas? ili?kilerdeki güç ve rekabet mücadelesinin meydana getirdi?i çok yönlü geli?meler ve bu geli?meler içerisinde Osmanl? ?mparatorlu?u’nun iç ve d?? ?artlar?ndan do?an güçsüzlükler dikkate al?nmadan yap?lan ara?t?rma ve inceleme çal??malar?n?n yetersizli?i art?k anla??lmal?d?r.

Dünyan?n de?i?en ?artlar?n?, bu ?artlar içerisinde ?ngiltere’nin, Fransa’n?n, Rusya’n?n ve Almanya ile di?er ülkelerin ald?klar? konumlar?na paralel siyasetlerini, ç?kar ve beklentilerini gözden uzak tutan ve büyük ço?unlu?u ile ad? geçen devletlerin propaganda ve psikolojik etkilemeleri alt?nda kalan yay?nlar, meseleleri her defas?nda Osmanl? Devleti içindeki az?nl?klar?n hak ve hukuklar? veya insani de?er boyutlar? ?ekillerine dönü?türme imkânlar?na sahip olmu?lard?r. Sonuçta, “?slahat” ad? alt?nda Osmanl? ?mparatorlu?u’nun topraklar? ve hakimiyet alanlar? üzerinde ad? geçen ülkelerin ç?kar ve beklentilerini gerçekle?tirme yollar? aç?lm??, yay?n dizisinin birinci cildinde de belirtildi?i üzere Avrupa’daki siyasi dengenin bedelini Osmanl? ?mparatorlu?u ödemi?tir.

1890’lar?n dünyas?nda; iktisadi, siyasi ve sosyal geli?meler, gelece?in bir veya iki “Güç Merkezi” etraf?nda toplanaca??n? ve bunlar?n etkileri alt?nda kalacak de?i?imlerin varl???n? gösteriyordu.

Dünya nüfusunun 1/4’ne ve 12 milyon mil karelik toprak parças?na egemen bulunuyordu. 1895’lerde ?ngiltere’nin sa?lad??? hakimiyet alanlar?nda ilave nüfus ortalama altm?? milyon, eklenen sömürge topraklar? ise be? milyon mil kareye ula?m??t?. Dünyan?n en büyük deniz gücüne sahipti. Dünya ticaretini elinde tutuyordu. Donanma üstleri, su alt? kablolar? ile Londra, Akdeniz-K?z?ldeniz-Hint Okyanusu ile Güney Asya’ya ve Avustralya’ya ba?lanm??t?. Yüzy?l önce ba?layan zaferleriyle doru?a ula?an ve rakipsiz bir “Güce” eri?mi?ti. ?ktisadi alanda dünya üretimini elinde bulunduruyor, ticaretini yönlendiriyordu. Bu durum ?ngiltere’ye dünya güç dengesini her an alt-üst edebilecek imkânlar, f?rsatlar sa?lamaktayd?.

Dünyan?n çe?itli co?rafi alanlar?nda meydana getirmeyi ba?ard??? tampon bölgelerle, hayati olmayan ç?kar alanlar? ?ngiltere’ye geni? hareket serbestisi, manevra ve uzla?ma imkânlar? sa?l?yordu. ?ngiltere’nin Yüksek Stratejisi, güçlü diplomatik ve stratejik dengeleme esas? üzerine kurulmu?tu. Mevcut hakimiyet alanlar?n?n korunmas?, Okyanuslar?n ve iç denizlerin rakipsiz üstünlü?ünün devam ettirilmesi, “Adan?n” iktisadi ve teknolojik geli?mesinin sürekli art?r?lmas?, aç?klanan stratejinin yönlendirdi?i politikalar? olu?turuyor, hedefleri gösteriyordu. “Adada” siyasi istikrar, refah ve yücelme hedefi ancak deniza??r? bölgelerde ve Okyanuslarda rakipsiz kalmaya, Asya ve Ortado?u’da ise çat??mas?z “dengenin” devam ettirilmesine ba?l? görünüyordu. Bu yakla??mlarla ?ngiltere, 1890’larda, Fransa ile aç?k denizlerde, Do?u Akdeniz’de ve Ortado?u’da; Almanya ile Avrupa Güç Dengesinde ve Osmanl? imparatorlu?u topraklar? üzerinde; Rusya ile ise, Ortado?u’da, Balkan’larda, Anadolu’da ve Asya’da ve özellikle Afganistan ve Çin’de rakip durumdayd?.

?ngiltere’nin Osmanl? ?mparatorlu?u ile ili?kileri ve bu ?mparatorlu?a ili?kin temel politikas?, yukar?da aç?klanan esaslar içerisinde ?ekillenmekteydi. Osmanl? ?mparatorlu?u’nun toprak bütünlü?ünün korunarak, bu devletin jeopolitik konumundan ve ekonomik kaynak gücünden ?ngiliz ç?karlar? do?rultusunda yararlanmak uzun bir süre politikan?n esas?n? te?kil etmi? ve Muhafazakâr Parti’nin de uygulamalar?nda de?i?mezlik ilkesi görünümü alm??t?. ?kinci yakla??m ise, Balkanlar’da-Bulgaristan-Anadolu’da “Ermenistan”, Arabistan topraklar?nda ise, “Yahudilere yer vermek” ve nihayet ba??ml? bir “Arap Devleti” kurmak suretiyle, Rusya’ya Fransa’ya ve Almanya’ya kar?? rekabet ve güç mücadelesinde ?ngiltere ç?karlar?na uygun ?ekilde üstünlük sa?lamakt?. Liberal Parti’nin izledi?i bu politikaya, 1895’lerde Muhafazakârlar da kat?lacaklard?. ?ngiltere için “Ermeni Meselesi”nin anlam? da buydu. ?mparatorlu?a kar?? tutum ve davran??lar? da aç?klanan esaslar üzerinde ?ekillenecek, Ermeni y?k?c?-bölücü eylem ve faaliyetleri özendirilecek, desteklenecek, sonuçta gereken tavizler ele geçirilecekti.

1890’lar?n, ?ngiltere’den sonra en büyük deniz a??r? ülkesi idi. 1871-1890 aras?nda, hakimiyet alanlar?na 3.5 milyon mil kare toprak katm??, iktisadi ve teknolojik geli?mesini h?zla art?ran bir duruma gelmi?ti. Balkanlar’ da, Türkiye’de büyük yat?r?mlar?, ortakl?klar? vard?. Çarl?k Rusya’s?na büyük miktarda krediler açm??, bu ülkenin ça?da?la?ma yolundaki hareketlerini tahrik ve desteklemi?ti. En yak?n müttefiki de Rusya idi. Fransa, Avrupa’da tek dü?man olarak Almanya’y? görmekte, deniza??r? alanlarda ve Okyanuslarda ise ?ngiltere ile rakip durumda bulunmaktayd?. Kongo, Bat? Afrika, Siyam ve Nil Vadisi’nde ?ngiltere ile kar?? kar??ya gelen ç?karlar? sava?lara, bunal?mlara sebebiyet vermi?ti.

Fransa’n?n Yüksek Stratejisi, temelde Avrupa’da gücünü korumaya ve geli?tirmeye dayan?yor. Almanya’n?n güç sa?lamas?n?n engellemesini öngörüyordu. Diplomasi ve strateji alanlar?nda, Avrupa’n?n di?er devletleriyle ve özellikle Rusya ile sa?lad??? ittifaklar kendisine, k?smi bir pazarl?k ve uzla?ma imkânlar? haz?rlamaktayd?. Bu durum özellikle Balkanlar bölgesinde hissediliyordu. Deniza??r? faaliyetlerinde ise yaln?zd?.

Fransa’n?n, Osmanl? ?mparatorlu?u ile çok eski ve uzun ili?kileri olmu?, genelde Napolyon’un stratejik büyüme politikas?n?n d???nda daima bir dostluk hüküm sürmü?tü. Osmanl? ?mparatorlu?u’nun toprak bütünlü?ü ve varl???, Fransa’n?n en önemli güvencelerinden birini te?kil ediyordu. Ancak, bu devletin zafiyetinden do?an herhangi bir çökme ve parçalanma durumu Fransa’y? tamamen bo?lukta b?rakabilir, ?ngiltere’nin bütün Do?u Akdeniz, Ortado?u hakimiyetini sa?lard?. Bu nedenle de, ?ngiltere’ye kar?? izledi?i politikalar, Fransa’n?n Osmanl? Devleti ile ili?kilerinde önemli bir rol oynuyordu. ?mparatorluk içindeki y?k?c?-bölücü eylemleri özendirmesi ve desteklemesi bu eylemlerin herhangi bir ba?ar?s? halinde toprak bütünlü?ünün ortadan kalkmas? durumlar?na yönelirdi. Ermeni Meselesi’nin Fransa’y? ilgilendiren safhas? ülke içinde kamuoyunun tatmini, ülke d???nda ise gelece?e yönelik ihtimallere dayan?yordu. Bu yakla??mla, Osmanl? Devleti’nin ?ngiltere’ye veya ba?ka bir devlete verece?i her tavizde, O’nun da bir pay almas? do?ald?. ?ktisadi, ticari, kültürel ve e?itim yat?r?mlar? da bu durumu zorunlu k?lmaktayd?.

Finlandiya’dan-Viladivostok’a yay?lan topraklar?, ?ngiltere’nin dört, Almanya’n?n üç misli dev ve sürekli büyüyen nüfusu ile Rusya bir dünya devleti görünümündeydi. Dört yüz y?l boyunca, bat?ya-güneye, do?uya do?ru geni?lemi?, do?rudan hakimiyeti alt?na ald??? topraklar ve topluluklarla güçlenmi?ti. Dünyan?n en büyük petrol üreticilerinden olan Rusya’n?n sanayi verimi y?lda ortalama %5-6 art?yor, tar?mda ise kendine yeterli ve hatta ihraç imkân?na sahip bulunuyordu. Rusya’n?n en büyük güçsüzlü?ü, teknolojik geli?mesinin ve sanayinin büyük ölçüde yabanc?lar?n elinde olmas?, d?? borçlar?n?n giderek artmas? ve bütün bunlar?n kar??l??? olarak iktisadi alanda vermek zorunda bulundu?u tavizlerdi, ayr?ca ülke içerisinde yönetime kar?? hareketler, y?k?c?-bölücü eylem ve faaliyetler Rusya’y? sürekli olarak tedirgin etmekteydi. K?r?m Harbi, Rusya’n?n güçsüzlü?ünü ortaya ç?karm??, buna kar??l?k bat?ya ba??ml? bir duruma getirmi?ti. 1877-1878 Sava?? ise, Rusya’y? a??r bir iktisadi ve siyasi y?pranmaya sürüklemi?ti. Rusya, Asya’ya yönelerek giri?ti?i her harekette ?ngiltere’yi kar??s?na almak durumuna dü?üyor, ancak geli?mesini ve emellerinin gerçekle?mesini de bu yönde görüyordu.

Rusya’n?n, Avrupa ve Balkanlar’da en büyük tehdit olarak de?erlendirdi?i Almanya ve Avusturya-Macaristan’d?. Ortado?u ve Asya’daki ç?karlar? ise ?ngiltere ile çat???yordu. Özellikle, Afganistan’da giri?ece?i her hareket do?rudan ?ngiliz ç?kar ve beklentilerini, hakimiyet alanlar?n? tehdit eder bir durumdayd?. Osmanl? ?mparatorlu?u ile hemen hemen her yirmi y?lda giri?ti?i s?cak çat??malar, Rusya’n?n tarihi emellerine ba?lan?yordu.

Rusya’n?n Yüksek Stratejisi, içerde istikrar? sa?lamak, bunun için de Almanya’y? hareketsiz b?rakmak, ?ngiltere ile zamans?z hiçbir çat??maya girmemek, sürekli olarak ç?karlar? dengelemek esas?nda toplan?yordu.

Rusya’n?n Osmanl? ?mparatorlu?u’na kar?? izledi?i politikalar üç ana esastan etkilenmekteydi. Tarihi emeller, jeopolitik ç?kar ve beklentiler, ?ngiltere’nin ?mparatorluk üzerindeki etkisi ve nihayet ?mparatorlu?un iç hayat?, güçsüzlü?ü. Bu durum Ermeni meselesinde, 1890’larda Rusya’y?, Ermenileri gizlice destekleyen, fakat kesinlikle bir güç olarak ortaya ç?kmalar?na, tam veya yar? ba??ms?z siyasi bir varl?k olarak görülmelerine “asla raz? olmayan” bir politika izlemek zorundayd?. Çünkü, ?ngiliz etkinli?i alt?nda kalacak bir Bulgaristan’?n, Anadolu’daki az?nl?k bir siyasi gücün, Arap Yar?madas?’ndaki “Yahudi devletinin” ve bir “Arap varl???n?n” Rusya’n?n bütün ç?karlar?, hedefleriyle ba?da?mad??? aç?kça görünmekteydi. Rusya’da, Fransa gibi “Ermenileri destekler ve yard?m eder bir görüntü vermek ve sonucun gösterece?i geli?melere paralel avantajlar kazanmak” politikas? izlemekteydi.

1890’larda Avrupa, Kuzey Afrika, Do?u Akdeniz ve M?s?r alanlar?nda topraklar?n?n ve hakimiyet alanlar?n?n tamam?na yak?n?n? yitirmi?, ticaret sözle?meleri, d?? borçlar ve yabanc? sermaye yat?r?mlar? ile Ekonomisi tamamen d??a ba??ml? ve hatta d?? iktisadi politikalar?n, mali önlemlerin etkisinde kalm?? hammadde ve yiyecek maddeleri satma ?ans?ndan ba?ka herhangi bir imkan? kalmam??, aç?kça yabanc? devletlerin ipotek alt?na alma çabalar? giderek geli?mi? durumdayd?.

Osmanl? Devleti’nin, uluslararas? ili?kilerde güç ve rekabet mücadelesinde herhangi bir etkinlik göstermesi söz konusu olamazd?.

On sekiz milyona dü?mü? nüfusu, süratle azalan nüfus art?? oran?, parçalanm?? nüfus kitleleri ve elde kalan Anadolu topraklar?nda yorgun insanlar? ile imparatorluk; tarihi misyonu, yönetimdeki çok dikkatli ve gerçek anlam?yla bütün dünyay? tan?yan, onlarla s?k?nt? içinde bile “Güç oyunlar?” oynayabilen Padi?ah ?kinci Abdülhamid’in idaresinde tek ?ans? olan “Denge politikas?” uygulayarak, ayakta durabiliyordu. Do?al olarak Osmanl? ?mparatorlu?u’nun jeopolitik konumu ve topraklar? üzerinde hiçbir zaman tek bir iradenin O’nu parçalamaya, bölmeye yetmeyecek yap?s? bu politikan?n temelini te?kil etmekteydi.

Bütün bu olumsuzluklara kar??l?k, idarede istikrars?zl?k, bölük pörçük, inisiyatiften yoksun, kendi ç?karlar?ndan ba?ka bir ?ey dü?ünmeyen idari kadrolar, Padi?ah iradesinin her ?eye hakim oldu?u bir devlet ve içeride y?k?c?-bölücü eylem ve faaliyetler ?mparatorlu?un her an sonunu haz?rlamakta yar???yorlard?. ??te, Ermeni y?k?c?-bölücü eylemleri, gizli örgütle?meler, silahlanma, adam öldürmeler, soygunlar, ihtilal haz?rl?klar?, isyanlar ?eklinde bu ortamda ortaya ç?k?yor, etkinlik gösteriyordu. Devlet kendisini korumaya her ba?vuru?ta ise, yabanc? donanmalar karasular?nda görülüyor, diplomasi y?k?c?-bölücü eylemlerin yan?nda yer al?yor, Avrupa kamuoyu insan ve az?nl?k haklar? ve h?ristiyanlara yap?lan zulümlerin giderilmesi tela?? ile nerede ise “Haçl? ordular?” kurup, Osmanl? ?mparatorlu?u’nu yerle bir etmeye haz?rlan?yorlard?.

Okuyucu yay?nlanan belgelerle bütün bu durumu aç?kl?kla görecektir.
Tarihte “Ermeni Meselesi” olarak ortaya ç?kan olaylar, uluslararas? ili?kilerdeki güç ve rekabet mücadelesinde, ?ngiltere ba?ta olmak üzere Fransa, Rusya ve bir süre sonra di?erlerinin, Osmanl? topraklar? ve hakimiyet alanlar?nda y?k?c?-bölücü eylem ve faaliyetleri bir kuvvet arac? olarak kullanma politikalar?ndan, tutum ve davran??lar?ndan ibarettir. Bu gerçek gözlerden uzak tutuldukça ve mesele “Ermenilerin bir sorunu” olarak ele al?n?p, incelendikçe tarihin büyük kan?tlar? ve do?rular? yukar?da da aç?kland??? gibi insanl??a herhangi bir mesaj iletemeyeceklerdir. Ne yaz?k ki, aç?klanan gerçek, büyük Ermeni ço?unlu?unun da gözlerinden saklanmak istenmekte ve zaman zaman gene uluslararas? güç ve rekabet mücadelesinde konu bir araç olarak kullan?lmak istenerek, bu oyunlar, tekrar tekrar sahneye konularak, Ermenilerin d???nda herkesin ç?kar ve beklentileri say?s?z propagandalara kaynak ve malzeme sa?lamaktad?r.

Vak?f, bu yay?nlar? ile “Tarihi gerçe?i” anlatabilir, hat?rlatabilirse görevini yapm?? say?lacakt?r.

Ertu?rul Zekai ÖKTE