| | | | | | ?TT?HAT VE TERAKK? ?LER? GELENLER?N?N MEKTUP VE YAZILARINDA TALAT PA?A'NIN 15 MART 1921'DE BERL?N'DE ÖLDÜRÜLMES?Prof. Dr. Ing. Dr. med. habil. Arslan TERZİOĞLU*
Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-I.Cilt | |
| | !àåğ le="text-align: juğÿ# s ?TT?HAT VE TERAKK? ?LER? GELENLER?N?N MEKTUP VE YAZILARINDA TALAT PA?A'NIN 15 MART 1921'DE BERL?N'DE ÖLDÜRÜLMES?92ái TUP VE YAZILARINDA TALAT PA?A’NIN 15 MART 1921’DE BERL?N’DE ÖLDÜRÜLMES?
Prof.Dr.Dr.Arslan TERZ?O?LU*
Frans?z ?htilali’nin 100.y?ldönümünde 1889’da gerek Jön Türk gerekse ?ttihat ve Terakki cereyan? ilk önce Mekteb-i T?bbiye-i ?ahane’de tesis edilmi?tir.[1]Nihayet 1908’de seçimlerle Meclis-i Mebusan te?kil edilince,Meclis ba?kanl???na ?ttihat ve Terakki Cemiyeti’nin o zamanki ba?kan? Ahmed R?za,ikinci ba?kanl???na da sonradan pa?a ünvan? ile Sadram olacak olan Talat Bey seçilmi?lerdi.Avrupa’da tahsil eden ve 25 y?l Avrupa’da bilhassa Paris’te kalan Ahmet R?za,hadiselere oldukça objektif bir aç?dan bakan bir Osmanl? dü?ünürü olarak sonradan yay?nlanan an?lar?nda Talat Pa?a ve Berlin’de Ermeni kur?unuyla öldürülü?ü hakk?nda görü?lerini ?u ?ekilde belirtmektedir.
“Talat Pa?a,ben Paris’teyken Selanik’ten bizimle haberle?irmi?.Kendisiyle ?stanbul’a dönü?te tan??t?k ve pek iyi görü?tük. Zeki,komite i?lerini bilen bir arkada?t?.Komitede bulunan üyelerin tümünün özel durumlar?na tan?? oldu?undan,onlar?n üzerinde büyük bir etkisi vard?.
Meclis-i Mebusan’?n aç?l???nda,ikinci ba?kan seçildi.Ben ba?kan olduktan bir süre sonra,genel merkez ba?kanl???ndan,hatta Cemiyet’ten bile çekilmi?tim.O tarihten sonra sonuna kadar merkeze,Cemiyet’e Talat Pa?a ba?kanl?k yapt?.
Dahiliye Naz?rl???n?(?çi?leri Bakanl???)kendisi istedi ve ald?;bir kaç mebusla birlikte Avrupa’ya bir gezi yapt?.Çok yararland?;gördü?ünü,i?itti?ini çabuk kavrard?.
Dört y?la yak?n bir zaman,Talat Pa?a’yla karde? gibi ya?ad?k.Bana ola?anüstü sayg? ve sevgisi vard?.Padi?ah ve sadrazam kat?nda yapt?rmak istedi?i i?leri hep benim arac?l???mla yapt?r?rd?.Ben de her yerde,her toplulukta,alayda,onu ileri sürerdim.
Ayan’a atanmamdan ve itirazlara ba?lad???m tarihten sonra,aram?za so?ukluk girdi.Bir iki kez(onunla)özel görü?tüm.Yap?lan i?lerin do?ru olmad???n? anlatt?m,kulak asmad?.Ben de Ayan’da ?iddetle(ona)sald?rd?m.Bir gün verdi?i yan?tta,“Ahmed R?za Bey gibi büyük bir yurtseverin böyle küçük i?lerle u?ra?t???na üzülüyorum”demi?ti.
Avrupa’ya kaç???ndan bir gün önce benimle görü?mü?,Cemiyet’in ba?kanl???na geçmemi önermi?ti.Bilmem kaç bin lira paras? da vard?;“Onu kullan?rs?n?z”demi?ti.Ben size Cemiyet’i temiz ve seçkin bir durumda b?rakm??t?m;siz bana nas?l berbat bir durumda geri veriyorsunuz;böyle bir Cemiyet’i ben ?imdi ne yapaca??m;kabul edemem”dedim.
Sonunda,son kez Roma’da görü?tük.Roma’ya Hariciye Naz?r? Kont Sforza’n?n yard?m?yla,gizli olarak gelmi?ti.Benimle iki kez özel olarak görü?tü Bana kaç???ndan,Berlin’de yapt??? ?eylerden ve nas?l çal??t???ndan söz etti;pek memnun oldum.Hatta sava? s?ras?nda yapt??? kötülükten do?an so?uklu?um kalmad?.Sonunda,Berlin’de bir Ermeni kur?unuyla yok yere öldü...”.[2]
Di?er taraftan,hat?ralar?n?n bir bölümünde Ahmed R?za Bey tahttan indirilen Sultan Abdulhamid’in Talat Pa?a’y? takdir etti?ini ?u cümlelerle belirtiyor:
“II.Abdülhamid,tahttan indirildikten sonra da,?ttihad’c?lar?n devlet yönetimini ilgiyle izliyor ve zaman zaman özel hekimi Doktor At?f Hüseyin Bey’e,kendi dönemiyle ilgili ya da günlük siyaset konusundaki görü?lerini söylüyordu.
Eski Padi?ah,?ttihad’c?lar aras?nda Mahmud ?evket Pa?a’y? ve Sadrazam Talat Pa?a’y? be?eniyordu”.[3]
I.Dünya Sava??’n?n bitiminde hemen Mondros Mütarekesi’nin akabinde 1918 y?l? 2 Kas?m? 3 Kas?ma ba?layan gece Enver,Cemal Pa?alar ve Dr.Bahaddin ?akir gibi di?er ?ttihad ve Terakki ileri gelenleri ile birlikte bir Alman Denizalt?s? ile Odesa üzerinden Almanya’ya kaçan Talat Pa?a,15 Mart 1921’de Tehlerian adl? bir Ermeni teröristin kur?unlar? ile öldürüldü.”Devlet i?lerinden bunalan Mehmed Vahdeddin,Talat Pa?a’n?n i?ten uzakla?mas?na üzülür görünüyor;?ttihad ve Terakki Cemiyeti’nin son sadrazam? hakk?ndaki dü?üncelerini ?öyle aç??a vuruyordu.
“Bu ülkeyi yönetenler için,me?er iki adam gerekiyormu?:biri Sultan Hamid,öteki Talat Pa?a.Ama ben onlar gibi yönetemem.Talat Pa?a,bizim halk?m?z? iyi anlam??t?.O gerçekten seçkin bir ki?ilikti.”
Talat Pa?a o çevrede kirlenmemi? olsayd?,biz onunla bu ülkeyi kurtarabilirdik”.[4]
Talat Pa?a’n?n 15 Mart 1921’de Berlin’de Nemesis denilen Ermeni terör örgütünün bir üyesi taraf?ndan katlinde,?ngilizlerin bir fiil rol oynad???n? kan?tlayan bir hususa de?inece?iz.Bu Ermeni töreriste Berlin’deki ?ngiliz Sefareti’nde verilen ödüle ?ahit olan bir Hintli zenginin nas?l ?ngilizler taraf?ndan kendi ?oförü taraf?ndan öldürtüldü?ünün,bu ölen zengin Hintli’nin kar?s?nca ifade edildi?inin bununla ilgili Mahkeme zab?tlar?na geçti?i o günlerde Almanca gazetelerde büyük harflerle yaz?ld???,?zmir eski Valisi Tahsin Üzer’in 1922’de yaz?lan bir yaz?s?nda belirtilmektedir.[5]
Talat Pa?a’n?n 15 Mart 1921’de Berlin’de katline dair Berlin’de bulunan ?ttihat ve Terakki mensuplarIndan Ziya Bey o gün Moskova’da bulunan Enver Pa?a’ya bu ac? haberi ?u k?sa cümlelerle bildirir:“Bu sabah saat 11’de Hardenbergstrasse’de Talat Pa?a,Cemal Azmi Bey’in dükkan?na giderken 23 ya??nda bir Ermeni talebesi taraf?ndan(Talat Pa?a)revolverle katledilmi?tir.Bu kur?unla arkas?ndan kafas? delinmi?tir.Ermeni vekayi’nden dolay? yapt??? melhuzdur.Katil derdest olunmu?tur...Haremini ve sa’ir arkada?lar?n? ziyaret ederek taziyet ettim.Ve bir lüzumlar? olursa arzular?na mübeyya oldu?umu bildirdim.Bu babda ç?kan bugünkü gazeteleri takdim ediyorum”.[6]
Moskova’daki Enver Pa?a’ya Berlin’den 21 Mart 1921’de Talat Pa?a’n?n ölümünü bir mektupla bildiren eski ?ttihatç?lardan ?ekip Arslan Bey bu konuda daha detayl? bilgileri ?u ?ekilde vermekte:
“... Merhum yaln?z ç?k?yor idi.Anla??l?yor ki,Ermeni cem’iyetler bundan haber alm??lard?r.Diyorlar ki,iki sene evvel sizi ve Talat’? ve Cemal’i aramak için Frans?z zabitat?n?n elbiselerinde buraya ba’z? feda’i Ermeniler vürud etmi?lerdi.Lakin ol vakitte kimseye tesadüf etmediler.Lakin i?bu def’a tesadüf gayet kolay oldu.Katil Kanun-? saniden(beri)buradad?r.Talat Pa?a’n?n hanesi kar??s?nda bir oda alm??t?r.Hergün tarassud ediyordu.Bu 16 Mart’?n gününde münferiden ç?kt???n? görmü?. Ta’k?b etmi? ve eve yak?n ya’ni no.17 Hardenberg caddesinde arkadan gelmi? ve merhuma hiç bir surette hissettirmeksizin revolverini kafas?na bo?altm??t?r.Hemen merhum dü?mü?tür.Alman bir kad?n hepsini görmü?.Katil firar etme?e te?ebbüs etmi? ise,de ahali tutup ?iddetli dövmü?lerdir.Merhumu evvela kimse bilmemi?tir.Ancak bir müddet sonra Dr.Bahaaeddin ?akir ile Dr. Naz?m gelmi?ler.Dü?en zat?n Talat Pa?a oldu?unu kemal-i telehhüf ile anlad?lar.
Cesedini polise nakletmi?lerdir.?ehadet Sal? günü vuku buldu.Merasim-i cenaze Cumartesi günü oldu.Evvel emirde sefarethanede yapmak istemi?ler.?sviçre Sefiri va’detmi?ti.Lakin ferdas? gün sözünü çekmi?.Bunun sebebini anlayamad?k.Merasim nefs-i merhumun hanesinde oldular.Hanede dahi namaz k?l?nd?.Merasimin huzuru için merhum haremi ile ?ark Klubü taraf?ndan da’vetnameler gönderilmi?tirler.Birçok zevat geldiler.
Hariciye Nezareti ricali kamilen geldiler.Sab?k nuzzardan Zimmermann,Kühlmann ve sa’ire bulundular.Generallerden Kress, Lossow,?mparator taraf?ndan da bir yaver geldi ve di?erleri ko?tular.Cenaze merasimi muhte?em idi.?slam kabristan?nda in?a’at bitmemi? oldu?undan H?ristiyan kabristan?nda cesedlerin ida’?na mahsus bir yere cenaze götürülmü?tür.Yolda onbinlerce halk bulunmu?lard?r.Bir sa’at kadar yürümü?lerdir.Cesedi ?u yerde ida olunmadan evvel çok nutuklar ?lka olundu.Bahaeddin ?akir Bey ba?lad?.Sonra bendeniz Frans?zca söyledim.Almanlardan iki ki?i Ba?dat ?imendiferi Müdürü ile Profesör Jackh,acemlerden iki ki?i,M?s?rl?lardan iki ki?i,Kazanl? ?dris Efendi,Hindli Pilayi ile di?er bir Hindli söylediler...”.[7]
Talat Pa?a’n?n katli ile ilgili olarak ?ttihatç?lar’dan Dr.Naz?m Bey’in Moskova’daki Enver Pa?a’ya yazd??? 27 Mart 1921 tarihli mektupta,bu cinayeti i?leyenin bir Ermeni oldu?u ama bu cinayeti i?letenlerin emperyalist güçler oldu?u ve bilhassa bu i?te ?ngiltere’nin parma?? bulundu?unun,Talat Pa?a’n?n cenaze merasiminde konu?an Hintliler ve M?s?rl?lar taraf?ndan dile getirildi?ini belirtmekte,ayr?ca bu konudaki görü?ünü de ?u cümlelerle ifade etmektedir:
“Bu son aylarda ?htilaf Hükümetleri nezdinde baz?lar?n?n bi’l-hassa Sforza’n?n Pa?a’n?n kabine te?kil etmesine müsa’ade edilmesi için müttefiklerin nezdinde fazla ?srar? merhumun ?ehadetinde Ermeni intikam?ndan ba?ka amillerin icra-yI nufuz etti?ine inanmak laz?m gelir.Bence bu cinayette Yunan paras?n?n mühim bir hissesi vard?r.Bakal?m Alman polisinin zeka’s? neler ke?fedecektir?
Katil ilk istintak?nda selmasl? oldu?unu ebeveyninin umumi Ermeni muhacereti zaman?nda öldüklerini,o vakitten beri Talat ve Enver Pa?a’lardan intikam almak için mütemadiyen ta’kibde bulundu?unu söylemi?.Bu ifadenin sakatl?klar? meydanda.Kendisi son aylarda Paris tarikiyle Cenova’dan Berlin’e gelmi? oldu?undan ve cebinde 12 bin mark gibi külliyetli bir mebla bulundu?u, tertibat?n Cenova’daki Vastafaganlar merkezinde al?nd???nda ?üphe b?rakm?yor”.[8]
15 Mart 1921’de Berlin’de Talat Pa?a’n?n Erzincan as?ll? Ermeni terörist Sogomon Tehlerian taraf?ndan öldürülmesi ile ba?layan mahkeme Ermeni Tehciri nedeniyle Türklerin suçland??? bir ?ekle dönü?türülerek Talat Pa?a’ya atfedilen sahte belgeler[9]ve orada özel olarak yeti?tirilen tan?klarla mahkemede mahkum edilen Talat Pa?a ve Türkler olacakt?r.Türk taraf?ndan temsil edilmedi?i bu davada,yedi hafta sonra,bu mahkeme,31 May?s 1870 tarihli Alman Ceza Kanununun &211,212,213 ve bilhassa &51‘e göre Talat Pa?a’y? öldüren Ermeni terörist Tehlerian’?n suçsuz bulunarak tahliyesi ile Haziran 1921‘de sona erer.Savc? önce bu karar? temyiz için ba?vurur,sonra ne hikmetse bu ba?vurusunu geri çeker.1921 y?l?nda Berlin’de“Der Prozess Talat Pascha”ba?l??? alt?nda bu mahkemenin tutanaklar?[10]yay?nlan?r.Bu yay?n ekindeki Talat Pa?a atfedilen belgelerin sahteli?ine dair bugüne kadar yap?lan yay?nlar ve bu mahkemede bilirki?i olan Dr.Lepsius’un verdi?i tehcir esnas?nda ölen Ermenilerle ilgili bilgi ve rakamlar?n ?stanbul’daki USA Büyükelçisi Morgenthau ile Ermeni Patri?inden al?nm?? kulaktan dolma çok abart?lm?? bilgiler oldu?una ve kendisinin Anadolu’nun o yöresine hiç gitmedi?ine,oradaki tek bir Ermeni ile görü?medi?ine dair biz de ve d?? ülkelerde yap?lan yay?nlar[11]hatta o yörede görev yapm?? yüksek rütbeli Alman Subay? Dr.Guse’nin 1925’de bu konudaki yay?n?[12]hiç göz önünde tutulmadan,bu Mahkeme ile ilgili bu yay?n?n,Tessa Hofmann taraf?ndan ba?l??? da de?i?tirilerek Talat Pa?a’y? ve Türkleri soyk?r?mla suçlayan bir önsözle 1980 y?l?nda tekrar yay?nlanmas?[13] bilimsel etikle ba?da?mayan bir durum arzediyor.
Daha da önemli olan bir bilimsel hata da,bu mahkemede,kendisi gibi gerçek görgü tan?klar?n?n dinlenmesine izin verilmeden, adil olmayan düzmece bir karar al?nmas?na itiraz eden General F.Bronsart von Schellendorf’un“Ein Zeugnis für Talaat Pascha” (Talat Pa?a için bir ?ehadet)ba?l?kl? 24.7.1921 tarihli Deutsche Allgemeine Zeitung’ta yay?mlanan çok önemli bir belge niteli?indeki yay?n?n? bilimsel olarak de?erlendirmeden,Tesse Hofmann’?n bu yay?n? yapmas?d?r.
Berlin’deki mahkemenin tutumunu ve verdi?i karar?n hukuki de?erini temelinden sarsan bir durum arzetti?inden General von Schellendorf’un bu makalesinin bilimsel aç?dan gözard? edilmesi mümkün de?ildir.
Bu mahkeme gerçekleri anlatamaman?n isyan? ile yazd??? ve 24.7.1921 tarihli Deutsche Allgemeine Zeitung’ta yay?nlanan bu yaz?s?nda,General Bronsart von Schellendorf bir görgü tan??? olarak,tehcir esnas?nda Türklerin Ermenilere önceden planlanm?? bir katliam(soyk?r?m)yapmad?klar?n?,bilakis daha önce Ermeni terörü ile pek çok Türk’ü Ermenilerin öldürmesi nedeni ile, oradaki Ordunun güvenli?ini ve devletin bütünlü?ünü sa?lamak için Ermenilerin tehciri kanununun ç?kar?lmak mecburiyetinin do?du?unu belirtir.Ayr?ca,Devletin kendi güvenli?ini sa?lamak için ald??? bir önlem olan Ermeni tehciri s?ras?nda,Ermeniler, gerek tifüs gibi salg?n hastal?klar gerekse,yolda Kürt ve Bedevi e?kiyalar? taraf?ndan yap?lan talanlar esnas?nda ölmü?lerdir.Mal?na tamahen böyle bir yola tevessül eden memurlar da devletçe ç?kar?lan emirle idam edilerek cezaland?r?lm??lard?r.Ama tehcir öncesinde ve sonras?nda kesinlikle bir soyk?r?m emri olmad??In? belirtir.Vatan?n selameti için böyle bir karar? her devlet adam?n?n alabilece?ini ileri sürerek Talat Pa?a’n?n bir katliam yap?c? de?il,bilakis dürüst bir devlet adam? oldu?unu ve onunla çal??maktan gurur duydu?unu ifade eder.[14]
?ttihat ve Terakki ileri gelenlerinden ve onun en ?iddetli muhaliflerinden olan ve Malta’ya sürülen Hüseyin Cahit Yalç?n’?n Talat Pa?a’n?n 15 Mart 1921’de katli ile ilgili ?u görü?leri de çok enteresand?r:
“Anadoluda kurulan Milli Hükümet’ten zor dakikalar? içinde bile,yabanc? bir diyara götürülerek hapsedilen vatanda?lar?n? unutmam?? ve devaml? te?ebbüsler neticesinde,bizleri Malta’dan kurtarma?a muvaffak olmu?tu.Bu haber 18 Mart 1921’de bize tebli? edildi.Biraz sonra ikinci bir telgraf haberi,duydu?umuz saadeti berbat etti:Ermeniler,Berlin sokaklar?nda Talat’? vurmu?lard?.O,böyle bir akibete muntaz?rd?.Duydu?um ac? içinde ufac?k bir teselli noktas? varsa,Talat’?n vatan hakk?nda ümitsiz olarak gözlerini kapamam?? oldu?unu dü?ünmekti.
Bir mülteci s?fatiyle,hüviyetini gizliyerek s???nd??? Avrupada bile,bütün vaktini ve faaliyetini memlekete faydal? olabilmek gayesine hasreden Talat,Anadoluda do?an Türk hürriyet ve istiklal güne?ini uzaktan görmü? ve içinde bir ümit ve saadet ra?esi hissetmi? olacakt?r.
Ermeni komiteleri intikamlar?n? alm?? say?labilirlerdi.Fakat Ermeni tehcirini dü?ünüp yapanlar,bununla Türkiye'yi kurtarm?? olduklar? halde,tehcirden mesul sayd?klar? kimseleri öldüren Ermeniler,eski hülyalar?n? diriltemediler.Onlar?n gördükleri i?, adi bir cinayetten ve bo?una bir kan dökmekten ibaret kald?.”[15]
Bu elim hadiseden haberdar olan Mustafa Kemal Atatürk de Ermeni terörü neticesi ?ehit olan Talat Pa?a’n?n e?i Hayriye han?mefendiye sahip ç?karak ona ?ehit maa?? ba?lat?p,istanbul’da Ni?anta??’nda Hüsrev Gerede Caddesi’nde bir daire hediye etmi?tir.[16]
Talat Pa?a’n?n kemikleri Berlin’den getirilerek 25 ?ubat 1943’te Abide-i Hürriyet An?t? çevresine gömülmü?tür.[17]Ölümünün 81.y?ldönümü an?s?na 15 Mart 2002’de Pera Palas Oteli’nde Kültür Bakan?m?z Say?n ?stemihan Talay’?n himayesinde bir uluslararas? sempozyum düzenlenerek aziz ruhu ?ad edilmi?tir.
*?stanbul T?p Fakültesi Deontoloji ve T?p Tarihi Anabilim Dal? Ba?kan?
[1]Kuran,Ahmed,Bedevi:?nkl?ap Tarihimiz ve Jön Türkler.?stanbul 1945,s.169-185;Aydemir,?evket Süreyya:Suyu Arayan Adam. 11. Bas?m,?stanbul 199,s.275.
[2R?za Ahmed:An?lar.?stanbul 2001 s.84-86.
[3]R?za Ahmed:a.g.e.,s.91.
[4]R?za,Ahmed:a.g.e.,s.86-87.
[5]Üzer,Tahsin: Me?rutiyetin ?lk ?ehitleri.Yak?n Tarihimiz,36,?stanbul 1962,s.314.
[6]Ziya Bey’den(Berlin)Enver Pa?a’ya(Moskova)yaz?lar? 15 Mart 1921 tarihli mektup.T.T.K.Ar?ivi,Nr.64.
[7]?ekip Arslan Bey’den(Berlin),Enver Pa?a’ya(Moskova)yaz?lan 21 Mart 2912 tarihli mektup.T.T.K.Ar?ivi,Nr.1 188/1.
[8]Dr.Naz?m Bey’den(Berlin),Enver Pa?a’ya(Moskova)yaz?lan 27 Mart 1921 tarihli mektup.T.T.K.Ar?ivi,Nr.1196.
[9]Bkz.Orel,?.,Yuca,S.:Ermenilerce Talat Pa?a’ya atfedilen Telgraflar?n Gerçek Yüzü.Ankara 1983;bkz.Ataöv,Türkkaya:Die Talat Pascha zugeschriebenen Andonianischen Dokumente sind Falschungen.[Ankara 2001],s.26-31;Die Armenischen Behauptungen.Fragen und Wirklichkeit.Die versammlung des Türkisch-Amerikanischen Vereins (VTAV),Ankara 2001,s.1-7.
[10]Bkz.Der Prozess Talaat Pascha.Stenographischer Bericht.Berlin 1921,135 sayfa.
[11]Bkz.Öke,Mim Kemal:a.g.m.,s.306; Dr.J.Lepsins ile ilgili bilgiler için bkz.Kür?ad,Cengiz:Ermeni Terörü—Armenian
Terrorism.In:Ottoman Archives—Y?ld?z collection—The Armenian Question I.Ed.Z.Ökte,(istanbul 1989),s.27,30.12 Guse,F.:Der Armenieraufstand 1915 und seine Folgen Wissen und Wehr.Heft 10,Jg.1925,s.609-621.
[13]Der Völkermord an den Armeniern yor Gericht.Der Prozess Talaat Pascha.Neuauflage.Hrsg.und eingeleitet von Tesse Hoftmann, Göttingen,1980.
[14]General Bronsart von Schellendorf’un bu yaz?s? için bkz.24.7.1921 tarihli Deutsche Allgemeine Zeitung,Kr?.24 Nisan 2001 tarihli Hürriyet Gazetesi’ndeki“Alman Subaylar?n?n ifadesi al?nmad?”ba?l?kl? yaz?.
[15]Yalç?n,Hüseyin Cahit:Ölümünün Y??dönümünde Talat Pa?a.Yak?n Tarihimiz,3,?stanbul 1962,s.89.
[16]Bkz.Terzio?lu,Arslan:Yerli ve Yabanc? Kaynaklar I????nda Dr.Bahaeddin ?akir’in Berlin’de Öldürülmesi ve Ermeni
Tehciri Meselesi.?st.T?p Fak.Mecm.,vol.64,Say? 1,Supplementum 1,2001,s.25.
[17]??li,Emin Nedret:Abide-i Hürriyet An?t? ve Etraf?ndaki Törenler.?lgi,96,?stanbul 1999,s.10. | | | | ----------------------
* İstanbul Üniversitesi, Tıp Fakültesi Deontoloji ve Tıp Tarihi Anabilim Dalı Başkanı -
- Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-I.Cilt | | | | | « Geri | | | |
|
|
| | |
Anasayfa
İletişim
