Cenup Cephesinin Yaz?lan Tarihi ve Cephelerin Te?kili

1- Mütarekeyi müteakip Adana-Mara?-Ayintap-Urfa m?nt?kas? için itilaf devletlerini ne suretle i?gal etmi?lerdir.
2- Bu i?gal esnas?nda Ermenilerin ald?klar? vaziyet.
3- Bundan mütevellit mücade harekat?.
4- Mara? ehalisinin Frans?zlar ve Ermenilere kar?? ilk mücadele etmeleri.
5- Ayintapta Frans?zlarla olan Muharebeler 28-29 Nisan 336 Kurban Baba ve May?s 3-6-336 Mazmalar ve takip harekât?, 22 May?s 336 Frans?zlar?n Ziyarettepe-Mara Köyü aras?ndaki muharebede Dulluk Baba s?rtlar?na çekilme zarureti ve Frans?zlarla mütareke ve Baz? Mutalaa
6- 30 Ekim 1918 Mondoros Mütarekesi
 

ERZ?N CEPHES?: Sureti te?ekkülü mütarekenin düveli itilafiyye vermi? oldu?u selahiyet üzerine muharebiz olarak i?gal kuvvetlerine evvela Dörtyol bilahare Osmaniye ve Ceyhan kazalar?n? i?gal ettiler. ‘Dü?man kuvvetleri önünde Ermeni intikam alaylar? da mevcut idi ve bu az?l? Ermeniler öncü olarak memleketimizi i?gal ve ayn? zamanda intikam kast?yle Türklere Ermeni mezalimi icraya ba?lad?lar. Milletimizin böyle bir felakete maruz kalmalar? üzerine din millet ne ?rz ne namusun muhafazas? kayd?yla Ermeni kuvvetlerine muhavemet etmeye ba?lad?lar.

14 Te?rinsani (Kas?m) 334 Dörtyol’u i?gal ettiler, Ermeni mezalimlerine kar?? ve namusu milletin muhafaza edilmek üzere Azizli Hac? Hüseyin efendi o?ullar?ndan Emin Hoca, ayn? kariyeden Ali Gökçe, Hasan Çayl?l? Mehmet beyden mürekkep bir heyet Rabbe giderek ?ngiliz kuvaiyi i?galiye kumandanl???na müracaat etmi? ve bu ?ikâyet üzerine ?ngiliz Kuvayi i?galiyesinden bir Bölük Hind Askeri Dörtyol’a gelerek Ermeni mezalimine meydan vermeyerek asayi? temin edilmi?tir. Bu suretle Ermenilerin Katl tasavvurlar? âkim kald?. Ayn? zamanda Frans?z Kuvayi i?galiyesi de beraber idi, fakat bu s?ralarda Azizli’de bir Frans?z Askeri Ehaliye kötü lisan kulland??? için halk da tahammül edemediklerinden Frans?z askerine güzel bir dayak atm??lar. Bunun üzerine Frans?z ve Ermenilerden müte?ekkil bir kuvvet derhal Azizli Kariyesi üzerine giderek halk?n mallar?n? ya?ma etmi?ler ve Köy ?htiyar Heyetini, i?gal Komutanl??? kap?s? önündü süngüleyerek ?ehit etmi?lerdir. (?ehit olanlar: Muhtar Seyhunzade Mehmet A?a, Aza: Abdülkadirzade Yusuf A?a) Bu iki zat? ?ehit ettikten sonra Civar olan Kara Köse ve üzerine taarruza ba?lad?lar.

(Bu köy askeri firariler taraf?ndan i?gal edilmi? Azizli taraf?ndan gelen yollarda tahkim edilmi?ti.)

Bir tabur kuvvetinde olan Frans?z ve Ermeni kuvvetleri hiç ümit etmedikleri bir mukavemete maruz kald?lar. ?iddetli bir muharebeyi müteakip Kuvayi i?galiye takriben 25-30 kadar ki?i zaiyat vererek Dörtyol’a ricata mecbur olmu?lard?r. 9 Kanûn evvel (Aral?k) 1335 tarihinde ilk musademe bu olmu?tur.
 
Kurt Kula??nda Frans?z askerleri Çayl?l? Osman o?lu Mustafa’y? ?ehit etmeleri üzerine Kara Hasan nam?ndaki karda??, karda??n?n intikam?n? almak üzere te?kilata ba?lad?. Bidayette Koca Ömer o?lu Memet Çavu?, Köse Memet nam?ndaki arkada?larile Ermenilerin Türklerden kalma ald?klar? hayvanlarla Dörtyol’a gelen Ermeni kafilesine taaruz etmi?ler ve bu kafileden ancak biri kurtulmak suretile mütabak?s?n? itlaf etmi?lerdi. Bunun üzerine vukuat yapan ve Ermeni zulmünden kaçanlar Kara Hasan Çetesine iltihak etmi?lerdir, gittikçe bu müfreze kuvvetlenerek 300 ki?iye bali? olmu?tur.

Bu müfreze Kara Hasan, Ömer Hoca o?lu, Memet a?an?n, B?y?k Hac? a?a, Kurt Kara Yusuf a?alar?n çetelerinden mürekkeftir. Bu müfrezenin ilk muvaffak?yeti ?skenderun-Halep ?asas? üzerinde ve Ça?inur Hamam Köyü civar?nda,3 ?ubat 335 tarihinde Halepten-?skenderun’a hareket eden bir tabur kadar olan dü?man kuvvetlerine taarruz etmi?ler ve Murat Pa?ada buluna kuvvetlerde bu kafileye i?tirak ederek kuvvetli bir Frans?z müfrezesini hemen ve tamamen malup etmi?lerdi. Pek az kurtulanlar Halep’e do?ru çekilmi?lerdi. Bu Frans?z müfrezesinden bir çok silah, cephane ve hayvanlar i?nam edilmi?tir. Hamam Köyü bunun üzerine i?gal edilmi?ti. Fakat evvelce Erzin’de bulunan Frans?z hastaneleri de Frans?z kuvvetleri taraf?ndan i?gal edilmi?ti. Kara Hasan müfrezesi Mart 336’da Hassa üzerine hareket ederek buralarda Frans?z kuvvetleri ile 15 gün kadar çarp??arak buralar? zayiata u?ratm??lar ve Hassa kasabas? ile Ekiz Köyünü tahliyeye mecbur olmu?lard?r. Bu suretle Hassa dü?mandan tahlis etmi? ve Hükümet teessüs etmi?ti.

Eylül 335 tarihinde Frans?z, ?ngiliz kuvvetlerinden müte?ekkil bir kuvvet Da?lar? taramak üzere Kara Köse üzerinden - Ziyaret Tepesinden Kolledik mevkiinden Kara Hasan çetesine taarruz etmi?ler ise de bu muharebede Frans?z ve ?ngiliz kuvvetleri birçok zayiat vererek Rabat Kariyesinden Dörtyol’a ricat etmek zorunda kalm??lard?r. Bu muharebede çetenin (müfrezenin) gösterdikleri ?ecaat ve cesaret üzerine müfreze Kumandan?na kendi askerleri taraf?ndan Pa?a unvan? vermi?lerdir.
 
Bundan sonra müfreze Kozluyu i?gal ederek Dörtyol’dan Osmaniye’ye ve Toprakkale’ye giden kuvvetlerin kafilelerine taarruza ba?lad?lar. Bunun üzerine bir Frans?z z?rhl?s? Çayl? hizas?ndan sahile yana?arak Kara Hasan Pa?an?n Mahallesini bombard?man etme?e ba?lad?larsa da bir zayiat olmad?, Yoluz Köy halk? heyecan geçirmi?ti. Ehali ?cadiye ve Kozulu-Arencik Kariyelerine hicrete mecbur olmu?lard?. Müfreze ise Kozulu’dan Ayas üzerine hareket etmi?lerdir.

Ayas Kasabas? ise Frans?zlar taraf?ndan i?gal edilmi? ve ?lya isminde bir Rum Frans?zlar taraf?ndan Kaza Kaymakam? tâyin edilmi?ti.

Hem Hükümeti devirmek ve hem de civarda bulunan Ermeni çiftliklerindeki erzak? almak üzere müfreze Ayas Kasabas?na hareket ederek Ermeni Kuvvetlerine taarruz edilmi?tir (7 May?s 336) ve Ermenilere zayiat verdirilmi?tir. Buradan müfreze Mustafa Beyli ?stasyonunda ?imendifer hatt? tahrip edilmi? ve Adana’dan gelen tren üzerine ate? edilmi? ise de ………. istikametine çekilmi? ve z?rhl? trenle yeniden bir dü?man kuvveti Mustafa Beyliye gelmi? ve bu kariye halk? ile Çete efrad?n? bombard?man etmi?lerse de hiç bir kimsenin bunu kanamam??t?r.

Mustafa Beyliden Erzin’e intikal edilmi? ve Erzin’de Dörtyol Kazas? nam ile Türk Hükümeti nam?na icraya Hukum etmek üzere te?kilat? milliye yap?ld?. Bu suretle Erzin Dü?mandan temizlenmi?tir.

Bu hareketlere k?zan dü?man intikam almak kasdile Osmaniye’de Cuma günü Camiden ve mektepten ç?kan halk üzerine dü?man tanklarla ate? açm?? ve birçok kad?n erkek ve çocuklar Him hasea ?ehit edilmi?tir. Bu ate? aras?ndan mektebe iltica etme?e muvaffak olan Mücahitlerden Hac? Ali a?an?n o?lu Kavur Ali, Hoca Memet ve di?er dört be? ki?i dü?man üzerine ate? açarak dü?man harekat?n? zayiat verdirtmemek suretile durdurmu?lard?r. Bu durumu haber alan Agyarda bulunan Kara Hasan Pa?a çetesi Ezman Bekir, Dana Burun Ömer a?a çeteleri Osmaniye‘ye gelen Dü?manla muharebeye i?tirak etmi?lerdir. Her taraftan takviye müfrezeler ile dü?man sald?r?s? k?r?ld? ve Frans?z kuvvetler da??lmaya ba?lad?, her taraftan tazyik gören dü?man mütareke isteyerek mütareke akt edildi.
 
Mütarekeden maksat müfrezelerimizi toplamak ve bilhassa Osmaniye ve Çardak Yaylas?nda toplan?p derlenmesi icap ederken Mütareke olmu?tur diyerek her biri (Çete müfrezeleri) bir tarafa çekilmi?tir.

Suriye’deki dü?man kuvvetleri bu mütarekeden istifade ederek bu bölgeye tah?idata ba?lam??t?r ve haiane tasavvurlar?n? izhar ederek tahsit etti?i 7 taburluk bir Frans?z kuvveti ile Erzin üzerine yürümü? ve Erzin’i i?gal etmi? ve orada te?ekkül eden hükümeti da??tm??t?r. ?ehirde bir k?s?m ya?ma yap?lm??t?r.

Dana Burun Ömer a?a Osmaniye’den Erzin’e gelen Kâhya nam?nda birisi Frans?zlara sat?lmak ve daima aleyhimizde dü?mana malumat vermek suretile casusluk yapt???ndan linç edilerek öldürülmü?tür.

Bunun üzerine yeniden Erzin’i i?gal etmek üzere gelen Dana Burun Ömer a?ay? Erzin’de Kara Mustafa o?ullar?ndan Hac? Memet taraf?ndan i?fal suretile Karda?? o?lu Arif taraf?ndan katledilmi?tir. Etrafta gizlenmi? Frans?z askerleri ile birlikte Dana Burun çetesine ait müfreze imha edilmi?tir. Bir k?s?m silahlar? alm??t?r. Ömer a?an?n na??n? te?hir etmek için çay içine atm??lard?r. Ve haince Erzin’in Frans?z i?galine sebep olmu?lard?r. Din ve millet haini olan Kara Mustafa o?ullar? denen bu aile tamamile Frans?zlara sad?k kalm??lard?r ve bunlar Frans?zlara yaranmak maksadile civar köylere yapmad?klar? zulüm kalmam??t?r. (Bilhassa Hac? Osman takmir Ali Efendi zavar?na zabiti ve Tuylulu Mustafa komiser)

10-te?rini sani (Kas?m) Osmaniye’de yap?lan Muharebelerde Agya-Osmaniye-Çardak müfrezelerinin da??lmas?na bu ?ah?slarla Frans?zlar sebep olmu?tur. Bunlar?n yapt?klar? zulüm pek feci olmu?tur.

Müfrezeler yaylalara da??ld?ktan sonra Hoca Emin (10 ki?iden ibaret) bir kuvvetle Kozu Suluya gelmi? ve Ermenilerin ilerlemesine mani olmu?lard?r. Kaza Kara Hasan Pa?a çetesi ve Frans?z kuvvetlerle 15 gün çarp??t?ktan sonra cephaneleri tükenmesi dolay?s?yla yaylalara çekilmek zorunda kalm??lard?r.

Bu muharebe esnas?nda Çayl?, Ocakl?, ?cadiye, Kuzu Ç?ll? köylerini tamamen yakarak 30 ki?iye yak?n ?ehit verilmi?tir. Genç ailelerle genç k?zlar Ermeniler taraf?ndan al?nd?.( Çayl?dan Seyitbeyzade Ahmet efendinin iki Ermenilerin yan?nda idi.)
 
Hoca Emin bu köyler yand?ktan sonra tekrar Kara Hasan Pa?a çetesine iltica etme?e mecbur oldu ve 18 A?ustos 336 tarihinde (Erzurum) Aram müfrezesine taarruz edilmi? ve bu Ermeni çetesi tamamen imha edilmi?tir.

20 A?ustos 1336 tarihinde Ermeni fedailerinden müte?ekkil Kilikya nam?nda ve 80 ki?iden mürekkep bir posta Adana’dan Dörtyol’a gelirken Burnaz Muttalip mevkiinde pusuya dü?ürülmü? ve tamamen imha edilmi?tir ve bu vaziyet üzerine dü?man?n Adana Dörtyol irtibat? kesildi.

10 gün kadar istirahattan sonra Kara Hasan Pa?a müfrezesi tekrar Çayl?, Ocakl? köylerini tahrip etmek üzere gelen Ermeni ve Frans?z kuvvetlerine bask?n yaparak zayiat verdirilmi?tir. Bundan böyle mevzi muharebesi halini alm??t?r. Çokd?kte bulunan Ermeni müfrezesine bask?n yap?larak büyük zayiat verdirilerek çete Dörtyol’a ilticaya mecbur olmu?tur. Bu bask?nda Agop nam?nda bir Ermeni esir al?nd?. Frans?zlar Dörtyol’da tahiya ettikleri toplarla bombard?man ederek Ermenilerin çekili?ini temin etmi?tir. Bu bask?ndan sonra Ocakl?da bulunan Frans?z müfrezelerinin aras?na girilerek Ermeni kuvvetlerine ate? edilmi? ve bu bask?nda (üç) Ermeni esir edilmi?tir. (Bunlar Gökiskerder, Karanaz Begolu ve Kirkor Bundan sonra buralarda muharebeler durmu?tur.

?ubat 337 tarihinde Frans?zlar bir f?rka (tümen) kadar kuvvetle tekrar Hasan Beyli istikametine ilerlemek maksadile taarruza geçmi? fakat Ba?çe-Haruniye-Ceyhan kuvvetleri taraf?ndan Kaz?l? geçitti Zeytünlük mahallinde Dörtyol müfrezesi Kanl? geçit karakolu ile Osmaniye ?asas? üzerine mevki olmu?lar ve Osmaniye ile Frans?zlar?n aras? kesilmi?tir. Ezman Bekir a?a müfrezesile Yarba?? üzerinden Frans?zlara taarruz edilmi? ve Frans?z kuvvetini burada ma?lup etmi?tir. 4 a??r makineli tüfek i?nam edilmi?tir. Bu kahraman çete efrad? 16 ki?iden ibaret idi. Bu 16 kahraman bir Frans?z kuvvetini ma?lup etmi?tir. Türklü?ün ?an?n? Frans?zlara göstermi?lerdir.

Bu müfrezeden 4 ki?i ?ehit dü?mü?tür. Bunlar aras?nda Ali Çavu? da ?ehit dü?mü?tür. Bu Çavu? Kara Tepede al?nan K?zak üzerindeki 4 makinal?dan ikisine kumandan tayin edilmi?ti. Bu kahraman?n pek büyük fedakarl?klar? görülmü? ve bu u?urda hayat?n? feda etmi?tir. Cenab? hak gariki rahmet eylesin.

Frans?zlar Osmaniye’den gelen takviye k?taat? ile birle?mi? Yarba??-Mamüre üzerine ricat etme?e mecbur olmu?tur.

Mütarekeyi müteakip Ezman Bekir müfrezesi Erzin üzerinde Lülük Köyüne gelmi? ve burada ikamet etmi?tir. Kar??s?nda bir Frans?z taburu bulunuyordu. Bu Frans?z taburu Lülük’te Ezman Bekir a?a çetesini muhasara etme?e çal??m?? ise de Frans?zlar gördü?ü tazyik üzerine Kanl? zayiat vererek Erzin üzerine ricat etmi?lerdir, Mecit ve Memet Ali nam?nda iki Türkü yakalayarak Erzin istasyonunda kur?una dizmi?lerdir.

Ezman Bekir a?a’ya (Kara Mustafa ailesine mensup Ali Koca, Art?k Nuri, Dörtyol müftüsü biraderi Hac? Ahmet Bahri, Muallim Musa) Frans?zlar bizi takip ediyor, bizi bunlar?n elinden bizi kurtar diye iltica etmi?lerse de bu mabut ve hain adamlar Bekir a?ay? i?fal ederek sana Erzin’de Ocakl? Hasan efendinin k?z? vard?r sana lay?kt?r sana alal?m diyerek Erzin’de bulunan Hasan efendinin kapusu önüne götürdükleri zaman arkadan dördü birden ate? ederek Bekir a?ay? dü?man hesab?na öldürmü?lerdir ve sürüterek Müdürlük dairesine götürülerek Frans?zlara teslim etmi?ler onlarda te?hir etmi?lerdir. Frans?zlar bu hainlere birer çift sar? çizme ve 100 er lira vermek suretile mükâfatland?r?lm??lard?r.

Frans?z kuvvetleri Osmaniye ve Havalisini i?gal ettikten sonra Osmaniye’de Osmaniyeli Hac? Hüseyin Efendi, Ceyhan’?n Muran köyünden Mirza Bey o?ullar?ndan Hac? Ali Bey, Çardakl? Kadri a?a, Erzin’de Kara Mustafa o?ullar?ndan Erzinli Ali efendi Osmaniye’de Frans?z Askeri Valisi marifetile bu mani zay?f olan ?ah?slar dolay?sile Frans?z mandas?n? talep etmi?ler ve defterler tanzim edilmi?ti. Frans?z Hükümetini isteyenlerle Türkiye Hükümetini isteyenler isimlerini yazd?rma?a delâlet ediyorlar ve ayn? zamanda propagandalar? ?u suretle idi: Frans?z Hükümeti adildir, medeni ve ilim irfan sahibidir. Bunun için adil ve medeni hükümet olan Frans?zlar? istemelerini tavsiyeden geri durmuyorlard?. Hatta Hac? Ali Bey Köy köy ve mahalle aralar?nda Frans?z Hükümetini tavsiye ediyordu. Bu tavsiye kabul edilmedi?i takdirde tazyik makam?nda tehditler savuruyordu. Fakat mani kavi olan gerek Hocalar ve gerekse ehali taraf?ndan kabul edilmemi? ve bu tavsiyede bulunanlar? tahkir etmi?lerdir. ?man? olan ve vatansever olanlar elbette bu teklifi kabul etmezdi ve hiç bir kimse taraf?ndan ruyi iltifat görmeyerek defolup gitmi?ler, bizi tavsiye edenlere küfürlerle itham edildiler.

Frans?z kuvvetleri Dörtyol-Erzin-Toprak Kaleyi i?gal etmi?lerdi. Bu kuvvet tam bir f?rka (tümen) idi. 12 tayyaresi Erzin istasyonunda bulunuyordu. Bu kuvvet takriben ?öyle taksim edilmi?ti: 1.Piyade Alay? Dörtyol-Erzin’de olmak üzere 7.P.Tabur ve bir Süvari Bölü?ü bulunuyordu. Toprak Kale ile Osmaniye’de 1. Alaylar? vard?. En ziyade kuvvetlerini Erzin’de bulunduruyorlard?, Dörtyol’da Ermeniler bulundu?undan bir Alay bulundurulmu?tu. ?skenderun’da hastane ve menzil kuvvetleri bulunuyordu. ?skenderun liman?nda daimi bir z?rhl? bulunuyordu, bu z?rhl? ile Çayl? ve Kuzucuyu bombard?man ediyordu.