| | | | | | ULUSLARARASI HUKUKTA SOYKIRIM İbrahim KAYA*
Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-II.Cilt | |
| | !áºÀ le="text-align: juğÿQ ULUSLARARASI HUKUKTA SOYKIRIM126MT ld;">ULUSLARARASI HUKUKTA SOYKIRIM
Yrd.Doç.Dr.?brahim KAYA*
G?R??
Ermeni yanl?s? görü?ü savunanlar 1915 Tehciri ve sonras?nda ya?ananlar?“soyk?r?m”olarak adland?rmaktad?rlar.Bunun,duyanlar? inand?rma,olaylar?n kurbanlar?na ac?ma ve yard?m,olaylar? i?leyenlerden nefret etme ve onlar? k?nama gibi amaçlar? vard?r.
Soyk?r?m her ?eyden önce hukuksal bir terimdir ve ne anlama geldi?i hukukun kaynaklar?nca aç?klanm??t?r.Bu ba?lamda 1915 olaylar?n?n soyk?r?m olarak adland?r?l?p adland?r?lamayaca??na hukukçular karar vermelidir.Bunu yaparken de hukuk metinleri esas al?nmal?d?r.Bu çal??ma bu yönde mütevazi bir giri?imdir.
SOYKIRIM KAVRAMI VE 1915 TEHC?R?[1]
Uluslararas? ba?lamda soyk?r?m? tan?mlayan ve onun bir suç,dolay?s? ile i?leyenleri suçlu,kabul eden hukuksal görü? dayana??n? 1948 y?l?nda yap?lan Birle?mi? Milletler Soyk?r?m Sözle?mesi’nden almaktad?r.Tahmin olunaca?? üzere bu sözle?me Nazi Almanyas?’n?n Yahudilere kar?? yürüttü?ü soyk?r?m politikas? üzerine yap?lm?? olup bundan sonra dünyan?n bu tür eylemlerle kar??la?mas?n? önlemeye yöneliktir.Burada yap?lan tart??ma sadece ve sadece akademik nitelikte olup,kimseyi suçlu ilan etme yahut aklama amac? güdülmemektedir.
1948 Birle?mi? Milletler Soyk?r?m Sözle?mesi’nin ilgili maddesi soyk?r?m? ?öyle tan?mlamaktad?r:
“Madde 2.Bu Sözle?meye göre,soyk?r?m,bir milli,etnik,?rki veya dini grubu,grup niteli?iyle,k?smen veya tümüyle,yok etmek kast?yla,a?a??daki fiillerin i?lenmesidir:
(a)Grubun mensuplar?n? katletmek;
(b)Grubun mensuplar?na ciddi bedensel ve psikolojik zarar vermek;
(c)Grubun maddi varl???n?n k?smen veya tamamen yok olmas?na yol açacak hayat ?artlar?na kasten tabi tutmak;
(d)Grup içinde do?umlar? önlemek amac?yla önlemler dayatmak;
(e)Grubun çocuklar?n? bir ba?ka gruba zorla nakletmek.”
Bu tan?m Uluslararas? Ceza Mahkemesi’ni kuran 1998 Roma Sözle?mesi’yle de oldu?u gibi kabul edilmi?tir.Bu da göstermektedir ki bu tan?m aradan geçen bunca seneye ra?men hala geçerlili?ini korumakta ve uluslararas? camiaca benimsenmektedir.
Ceza hukuku aç?s?ndan bakt???m?zda soyk?r?m suçunun maddi(objektif-actus reus)ve zihni(subjektif-mens rea)unsur olmak üzere iki bile?eni oldu?unu görürüz.Bunlardan bir tanesi olmadan,yada di?er deyimiyle bir tanesi eksikse,suçun unsurlar? olu?mad??? için,suçun varl???ndan bahsetmek mümkün olmaz.Sözle?me“bir milli,etnik,?rki veya dini grubu,grup niteli?iyle,k?smen veya tümüyle,yok etmek kast?yla”demekle zihni unsura aç?kça i?aret etmekte ve sonras?nda bu amaçla i?lenen suç fiillerini maddi unsur olarak saymaktad?r.Bu iki unsur ve bunlar?n kapsam? 1915 Ermeni olaylar? ba?lam?nda özetle burada ele al?nacakt?r.Bu unsurlar?n hukuksal olarak teorik aç?dan tart???lmas? bu çal??man?n kapsam? d???ndad?r.
Maddi Unsur-Soyk?r?m Filleri
Yukar?da an?lan maddede geçen fillerden(a)ve(c)bendlerini olu?turan fiiller yani grubun mensuplar?n? katletmek ve grubun maddi varl???n?n k?smen veya tamamen yok olmas?na yol açacak hayat ?artlar?na kasten tabi tutmak konumuz aç?s?ndan ele al?nmas? gereken fiillerdir.
Ermeni olaylar?yla ilgili olarak sistematik bir öldürme giri?imi oldu?u iddialar? ?üpheyle kar??lanmaktad?r.Tehcir s?ras?nda ortaya ç?kan öldürmelerin asayi? bo?lu?undan yararlanan bir tak?m e?kiyan?n i?i oldu?u bilinmektedir.Ayr?ca bir tak?m devlet görevlilerinin de bu tür fillere kar??t??? bir gerçektir.Osmanl? yönetimi vuku bulan öldürme ve benzer suç fillerine kar?? etkin önlemler alm??,daha sava? s?ras?nda çok say?da insan? yarg?layarak suçlu bulmu?tur.[2]Soyk?r?m yapan bir yönetimin bu ?ekilde davranarak suçlular? cezaland?rmas? beklenen bir durum olamaz.(c)bendiyle ilgili olarak ise“tehcir”karar?n?n Ermeni varl???n? kasden yok etmek amac?yla al?nd??? tart??malar? yap?lmaktad?r.Tehcir uygulamalar? sonucu çok say?da masum insan?n hayat?n? yitirmi? olmas?,bu iddian?n gerçek oldu?u anlam?na gelmez.Nitekim ortaya ç?kan ölümlerde kast unsuru görülmemektedir.Kast,zihni unsurla ilgili oldu?u için ayr?nt?l? olarak a?a??da ele al?nacakt?r.Burada“tehcir”uygulamas?n?n bizatihi bir suçu olu?turup olu?turmad???na konuya aç?kl?k getirmesi için de?inilecektir.
Sözle?menin yap?lmas? a?amas?nda Soyk?r?m Sözle?mesi listesine ülke d???na zorla göç ettirmenin(deportation-sürgün)de soyk?r?m say?lmas? ?eklinde teklifler geldi.[3]Ancak e?er yap?lan eylem grubu yok etmeye yönelik kasdi bir eylemse zaten Sözle?menin 2.maddesinin(c)bendinde soyk?r?m olarak ihtiva edildi?i gerekçesiyle bu tür teklifler kabul görmedi.[4]
Dolay?s? ile burada önemli olan yap?lan eylemin grubu yok etmeyi amaçlayan kasdi bir eylem olmas?.Yoksa toplu sürgün bizatihi soyk?r?m te?kil etmiyor.Ayr?ca Ermeni“tehciri”sürgün olarak adland?r?lamaz.Sürgün ülke d???na göç anlam?na geliyor. ?ngilizcesi olan deportation sürgünün yan? s?ra s?n?r d??? etme olarak da çevriliyor.Bu çeviri ülke d???l??? daha belirgin k?l?yor.Ermeni tehciri bir grubun ülkenin bir yerinden al?n?p ba?ka bir yere yerle?tirilmesi(resettlement)yahut grubun yerinin de?i?tirilmesi(relocation)olarak tan?mlanabilir.Bu anlamda zorunlu göç,ister ülke içine ister ülke d???na yap?ls?n, grubu yok etmeye yönelmedikçe soyk?r?m olarak tan?mlanamaz.I.Dünya Sava?? ard?ndan nüfus mübadeleleri yap?ld??? gibi,II. Dünya Sava??’ndan sonra dahi 15 milyon gibi büyük say?daki bir Alman nüfus,1945 Postdam Protokolü uyar?nca,Bat? Polonya’dan Almanya’ya nakledilmi?tir.[5]Uluslararas? hukukta bu tür büyük nüfus hareketlerini yasaklayan hiçbir hüküm olmad??? gibi ülke içindeki yerle?meler de iç hukukun konusuna girmektedir.[6]Bu tür nüfus hareketlerinin soyk?r?m konusuyla ilgisi yoktur.Bu ba?lamda Ermeni“tehciri”hukuka ayk?r? bir i?lem olarak nitelendirilememektedir.
Zihni Unsur-Kas?t
Madde 2’ye göre soyk?r?m bir milli,?rki,etnik veya dini grubu,grup niteli?iyle,toptan ve ya k?smen yok etmeye yönelik olarak an?lan eylemlerin gerçekle?tirilmesidir.Burada dikkat edilmesi gereken sadece ve sadece insanlar?n an?lan gruplara üye olmalar?ndan dolay? yok edilmeleridir.Ayr?ca dikkat edilmesi gereken ba?ka bir nokta da grubun tamam?n?n ortadan kald?r?lmas? veya sadece çok az?n?n kurtulmas?n?n olay?n soyk?r?m kabul edilmesi için gerekmedi?idir.Bu aç?dan bakt???m?zda di?er unsurlar,yani amaç ve kasd oldu?u takdirde,görece az say?da ölümlerin bile bu kapsamda ele al?nabilece?idir.Nitekim Eski Yugoslavya Sava? Suçlar? Mahkemesi Srebrenica’da katledilen 7000 ki?inin ölümünden sorumlulu?u olanlar? soyk?r?m suçlusu kabul etmi?tir.[7]Bu mahkemenin karar?n?n halihaz?rda temyiz a?amas?nda oldu?u da hat?rlanmal?d?r.Bu aç?dan bak?ld???nda baz?lar?n?n iddia etti?i gibi öldürülen Ermeni say?s? 10.000[8]olsun veya 1.500.000[9]olsun hiçbir fark yoktur.Madde 2’ye göre grubun k?smen de olsa yok edilmesi eylemin soyk?r?m olarak kabul edilebilmesi için yeterlidir.[10]Öldürülenlerin say?s?n?n görece az olmas? soyk?r?m suçu i?lenmedi?ini göstermedi?i gibi say?n?n fazla olmas? da soyk?r?m i?lendi?ine dair hukuksal bir delil te?kil etmez.Dolay?s? ile hukuki aç?dan bakt???m?zda öldürülenlerin say?s?n?n ?i?irilmesi veya dü?ük gösterilmesi önemli olmay?p bunlar sadece kamuoyunu etkilemeye yönelik çabalard?r.
En önemli nokta dedi?imiz gibi öldürülenlerin sadece ve sadece an?lan gruplara aidiyetleri nedeniyle öldürülmü? oldu?u gere?idir.Bunun d???nda bir öldürme nedeni soyk?r?m suçu olu?turmaz.
Osmanl? millet sistemi içerisinde Ermeni cemaati tan?nm??,dinsel özgürlükleri kabul edilmi?tir.Tanzimat ve Islahat fermanlar?yla Osmanl? yurtta?lar? aras?ndaki e?itlik bir kez daha teyid edilmi?,her yurtta??n mal ve can güvenli?i vurgulanm??t?r.Ermeniler hiçbir meslekten yasaklanmad?klar? gibi neredeyse kuyumculuk gibi baz? önemli meslekler yetenekleri ve dayan??malar? sayesinde Ermenilerin tekeline geçmi?tir.Ermeniler geli?en anayasac?l?k ak?m?na paralel olarak Parlamentoya temsilciler göndermi?ler,yerel yönetimlerde ba?kanl?klar kazanm??lar,devlet bürokrasisinde çok önemli görevler alm??lar hatta çok önemli dönemlerde dahi,örne?in Balkan Sava?lar? s?ras?nda,çok önemli bakanl?klarda,örne?in d??i?leri,bulunmu?lard?r.Bu aç?dan bakt???m?zda H?ristiyanlara veya daha iyi bir tabirle Yahudileri de içine alacak ?ekilde tüm gayri Müslimlere yönelik bir ayr?mc?l?ktan bahsetmek olanakl? olmam??t?r.Zaman içerisinde ba??ms?zl?k isteyen baz? Ermeni gruplar ortaya ç?km??sa da bunlar Ermenilerin genelince benimsenmemi?tir.Osmanl? idaresinin bozulmas?na paralel olarak adaletten ayr?lmalar ba?lam?? bir tak?m haks?z uygulamalara tüm ülke yurtta?lar?,Müslümanlar ve Türkler dahil,muhatap olmu?lard?r.D??ar?dan gelen tesirlerin etkisiyle ve onlar?n korumas? alt?nda bir tak?m Ermeni silahl? örgütleri ortaya ç?karak ülkenin bir bölümünde ba??ms?z bir devlet kurmaya yönelik olarak faaliyette bulunmu?lar ve bu bölgelerde devlet otorite bo?lu?undan yararlanarak etnik temizlik olarak nitelendirilebilecek eylemler gerçekle?tirmi?lerdir.Yine bu bölgelerde bulunan Müslüman unsurlar?n da Ermenilere yönelik olarak savunma yada sald?r? amaçl? olsun,faaliyetlerde bulundu?u belirtilmektedir.Sava? dönemi ?artlar? alt?nda bu bölgede devlet otoritesi iyice zay?flam?? neredeyse bölge devlet hakimiyetinden ç?karak yerel e?kiyan?n eline geçmi?tir. Çeteler birbirleriyle mücadele ederken,Ermeni gruplar kendilerini himaye edeceklerine inand?klar? Rus kuvvetleriyle i?birli?i yapm??lar,Ruslarla sava?an Osmanl? ordusuna kar?? faaliyetlerde bulunmu?lard?r.Buna bir önlem alarak 1915 y?l?ndaki yeniden yerle?tirme karar? al?narak Rus s?n?r illerindeki Ermeniler zorunlu göçe tabi tutulmu?lard?r.Dolay?s? ile Ermenilerin sadece Ermeni olmalar? böyle bir karar?n al?nmas?nda etkili olmam??,ülke güvenli?i ve yurt savunmas? böyle bir önlemi zorunlu k?lm??t?r.
Birçok suçta oldu?u gibi soyk?r?m?n i?lenmesinde de ilk önce zihni bir unsur olan kast?n bulunmas? gerekir.Soyk?r?m, Sözle?menin 2.maddesinde belirtilen be? eylemden birini“kasden”yapmak olarak tan?mlanm??t?r.Buna göre kast unsuru olmaks?z?n eylem gerçekle?mi? olsa,sonuçlar? olu?sa bile soyk?r?mdan bahsedilemez.[11]
Burada geçen kast“özel kast”olup baz? suçlar için yeterli olan‘genel kasttan’farkl?d?r.Genel kastta eylemin i?lenmesine bak?l?r.Yani eylemin sonucu kast?n oldu?unu gösterir.Özel kastta ise sonuca bakarak kasd?n oldu?unu ç?karamay?z.Kast unsuru aç?k bir ?ekilde ortada olmal?d?r.Soyk?r?m eylemini gerçekle?tirenler bilerek ve isteyerek grup mensuplar?n? sadece ve sadece o gruptan olduklar? için yok etme niyetinde olmal?d?rlar.Soyk?r?m? iddia edenler kast unsuru oldu?unu ispatlamakla yükümlüdürler.
Bu amaçla Ermeni soyk?r?m?n? savunanlar da Talat Pa?a’ya atfen bir tak?m belgeler yay?nlam??lar ve bunlarda aç?kça soyk?r?m?n emredildi?ini iddia etmi?lerdir.Ancak Andonian Belgeleri olarak an?lan bu belgelerin düzmece oldu?u çok geçmeden anla??lm?? böylece Osmanl? hükümetinin planl? ve sistematik bir soyk?r?m? yürüttü?üne ili?kin iddialar dayanaks?z kalm??t?r.[12]Tersine Osmanl? yetkililerinin Ermenilere yönelik suç i?lenmemesini emrettikleri ve bu ba?lamda suçlular? cezaland?r?ld?klar?na yukar?da de?inildi.
SONUÇ
Buradaki tart??malar 1915 Ermeni tehcirinin uluslararas? hukuk taraf?ndan benimsenmi? tan?ma uygun olarak bir soyk?r?m olmad???n? ortaya koymu?tur.1948 Sözle?mesi’nde geçen unsurlar?n hiçbiri 1915 olaylar?nda bulunmamaktad?r.
*ASAM Ermeni Ara?t?rmalar? Enstitüsü ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
[1]Ermeni sorununun uluslararas? hukukta daha detayl? bir incelemesi için bkz.Gündüz Aktan,“Devletler Hukukuna Göre Ermeni Meselesi”http://www.ermenisorunu.gen.tr/turkce/makal6.html
[2]1397 ki?i mahkemeye sevedilmi?,ço?u idam dahil çe?itli cezalarla cezaland?r?lm??t?r.Dahiliye Nezareti 42746/146 say?l? yaz?.(Nakleden Kamuran Gürün,Ermeni Dosyas?,Bilgi Yay?nevi:Ankara,1983,s.288).
[3]Yearbook of International Law commission,vol.I,2100th meeting,s.30,para.34.
[4]Yearbook of lnternational Law commission,vol.I,2239th meeting,s.215,para.9.
[5]William A.Shabas,Genocide in International Law,cambridge University Press:Cambridge,2000,s.195.
[6]Yurtta?lar?n ülkelerine girme hakk?,seyahat ve yerle?me hakk? gibi temel haklar çok daha sonralar? gündeme gelmi? olup bu ilkeler,gerek yasalar ve anayasa gerekse uluslararas? sözle?melerle,hukuk kural? olarak tan?yan ülkeler için ba?lay?c?d?r.Bu konuda bkz.Avrupa ?nsan Haklar? Sözle?mesi ve TC Anayasas?.
[7]Kristic davas? http://www.un.org/icty/
[8]Yusuf Halaço?lu,“Realities Behind the Relocation”içinde Türkkaya Ataöv(der.)The Armenians in the Late Ottoman Period, Turkish Historical Society:Ankara,2001,ss.109-142.
[9]Hemen hemen tüm Ermeni kaynaklar? bu rakam? anmaktad?r.
[10]Kan?m?zca sadece bir ferdin öldürülmesi yada az say?da ferdin öldürülmesi belirtilen amaçla ve kasden olsa bile soyk?r?m tan?m?na girmemekte adi suç tan?m?na girmektedir.Ancak minimum bir say? verme olas?l??? da bulunmamaktad?r.Ancak ?u ana kadar kar??m?za ç?kan örneklerde öldürmenin yayg?nl?k kazanm?? bir uygulama olmas? gerekti?i hususunun arand???n? görmekteyiz.
[11]Wi?liam A.Shabas,Genocide in International Law,Cambridge University Press:Cambridge,2000,s.206.
[12]Ayr?ca Hitler’in de Ermenilere at?fta bulundu?u iddia edilmi?tir.Bunun ele?tirisi için bkz.Heat W.Lowry,‘The U.S. Congress and Adolf Hitler on the Armenians’,Political Communication and Persuasion,vol.3,No.2,1986,ss.111-140. | | | | ----------------------
* USAK -
- Ermeni Araştırmaları 1. Türkiye Kongresi Bildirileri-II.Cilt | | | | | « Geri | | | |
|
|
| | |
Anasayfa
İletişim
