.HFÀ7à="justify">Sava? çözüm getirmez

Erivan'?n merkezindeki ünlü Cumhuriyet Alan?'nday?m. Tam kar??mda Ermenistan D??i?leri Bakanl??? var. Birazdan Ermenistan D??i?leri Bakan? Vardan Oskanyan' la randevum var. Türkiye ve Ermenistan aras?ndaki ili?kiler, Azerbaycan'la olan Karaba? ve i?gal alt?ndaki Azeri bölgeleri, Fransa Millet Meclisi'nden geçen soyk?r?m?n reddinin cezaland?r?lmas?n? öngören yasa tasar?s?, Ermenistan'?n kendini sözde Ermeni soyk?r?m?n?n Türkiye taraf?ndan kabul edilmesine odaklamas?n? konu?aca??z. D??i?leri Bakanl???'n?n ikinci kat?nda bulunan Oskanyan'?n makam?na ç?k?yorum. Son derece görkemli, geni? bir makam odas?. Çok yo?un diplomasi trafi?i ve d?? gezileri aras?nda bu görü?me için zaman ay?rmaya özen gösterdi?ini söylüyor:

- Bas?nda 10 Aral?k'ta (bugün) Da?l?k Karaba?'da ba??ms?zl?k için bir referandum yap?laca??n? okudum. Bu konuda ayr?nt?l? bilgi verir misiniz?

OSKANYAN - Bunu hemen düzelteyim. Da?l?k Karaba? Anayasas? halk?n onay?na sunuluyor. Bu referandum ba??ms?zl?k ilan? için kesinlikle de?il.

- Peki, bu referandumdan ne gibi bir sonuç ç?kar sizce?

- Bak?n, Da?l?k Karaba? halk? 15 y?ld?r kendi ya?amlar?n? kendileri düzenliyorlar. Hiç kimseye de ba??ml? de?iller. Seçilmi? yetkilileri, kendi ekonomileri var. Dolay?s?yla y?llard?r ya?amlar?n? düzenlemek için yasalar ve yönetmelikler olu?turuluyor.

Çünkü bu yasalar ve yönetmelikler olmaks?z?n Da?l?k Karaba? halk? normal gündelik ya?amlar?n? sürdüremez.

Ama bu yasalar ve yönetmeliklerin dayanmas? gereken bir temel, yasalar manzumesi var. O da anayasad?r. ?imdi halk bu temel yasay? benimsemek için demokratik hakk?n? kullanmaktad?r. Anayasan?n kabul edilmesiyle birlikte Da?l?k Karaba?'da i?ler de etkili olarak yürüyecektir.

Referandum anayasa için

- Ama Da?l?k Karaba? sava??nda bölgenin yerlisi olan Azeriler kaçt?. Orada sadece Ermeniler kald?. Bu durumda bu referandum ne kadar me?ru olacak?

- O topraklarda ya?ayan insanlar var. O insanlar?n ya?amlar?n?n yasal olarak düzenlenmesinden söz ediyoruz. Ne kadar yasa ve yönetmelik ç?karsa ya?amlar? da o kadar düzenli ve ray?na oturmu? olacakt?r. Daha ?effaf, daha anla??labilir olacaklard?r.

Karaba? halk?n?n bir anayasaya sahip olmas? sadece onlar?n de?il herkesin yarar?na olacakt?r. Zaman içinde müzakere süreci ba?ka bir yola girer ve kaçk?nlar geri dönerlerse o zaman yeni olu?uma uygun kararlar al?nmas?na çal???lacakt?r. Ama bugün için orada ya?ayan halk?n kendi ya?am?n? düzenlemek için bir anayasaya ihtiyac? var. Karaba?'da bir parlamento var. O parlamento yasalar ç?kar?yor. Bence anayasa da bu çizgide de?erlendirilmeli.

- Yan?lm?yorsam 1998'de Ermenistan'?n ilk cumhurba?kan? Levon Ter Petrosyan ve Azerbaycan Cumhurba?kan? rahmetli Haydar Aliyev, Da?l?k Karaba? ve i?gal alt?ndaki yedi Azeri rayonundan Ermeni kuvvetlerinin çekilmesi için el s?k??m??lard?. Sonra ne oldu da bu anla?ma bozuldu?

- Bu sorudaki yanl??lar? da düzeltmek isterim. ?ki lider hiçbir zaman el s?k??mad?lar. Çünkü aralar?nda hiçbir anla?ma olmam??t?. Sadece Minsk Grubu'nun bir önerisi vard?. Bu öneriye göre sorunla ilgili bütün taraflar Karaba? sorununa kademeli bir çözüm bulunmas?n? gözden geçireceklerdi.

O dönemde Ermenistan'da ve Karaba?'da bütün taraflar bu belgenin çok fazla tek yanl? oldu?unda fikir birli?ine varm??lard?. Çünkü Da?l?k Karaba?'?n statüsü sorununu kapsam?yordu. Ter Petrosyan bu belgedeki her ?eye kat?lmamakla birlikte belgeye olumlu yakla??yordu. Dü?üncesi de bu çok karma??k soruna kademeli olarak yakla??labilece?iydi. Ama bu yakla??m? sonuçsuz kald?. Çünkü ülke içinde geni? çapta muhalefet olu?mu?tu.

Sorun toprak sorunu de?il

- ?yi de, bu kadar sert muhalefet olu?mas?n?n gerçek nedeni neydi?

- Söyledi?im gibi bu belgede Da?l?k Karaba?'?n statüsünün ne olaca?? konusunda uzaktan yak?ndan tek bir sözcük bile yoktu. Her bir Ermeni için bölgenin statüsü konusu kilit noktad?r.

Çünkü Karaba? sorunu bölgenin Ermeniler taraf?ndan kontrol edilmesi yüzünden de?il, Karaba? halk?n?n self-determinasyon (kendi kaderini tayin hakk?) hakk?n? kullanma karar? yüzünden ç?kt?. Dolay?s?yla meselenin özü statüdür, topraklar de?il. Topraklar nedenin sonucudur. Topraklar?n Ermeni kuvvetleri taraf?ndan kontrol edilmesi de Azerbaycan'?n Karaba? halk?n?n kendi kaderini tayin hakk?n? kullanma karar?na kar?? askeri güce ba?vurmas?n?n bir sonucudur. Azerbaycan Karaba? halk?n?n bar??ç? nedenlerle kendi kaderini tayin hakk? karar?na kar?? askeri güçle tepki göstermemi? olsayd? bu topraklar?n Ermenilerin kontrolü alt?na girebilmeleri mümkün olmazd?. Bu nedenle de sebep-sonuç ili?kisi aras?ndaki fark? olu?turmam?z gerekiyor. Sebep statüydü, sonuç da topraklard?r. Dolay?s?yla statüyü göz ard? edip topraklara odaklanamay?z. Bu Azerbaycan'?n bunca y?ld?r yapt??? bir hatad?r. Bu nedenle bu zamana kadar sorunla ilgili ilerleme kaydedemedik.

E?er bugün biraz ilerleme kaydedebiliyorsak bu Azerbaycan'?n sonunda statü konusunu ele almaya yana?mas?ndand?r. Bugün masaya getirilen belgede sorunun nedeni ve sonucu yer al?yorsa bu, Azerbaycan'?n sonunda bunu kabullenmeye ba?lamas? sayesindedir.

- Azerbaycan Cumhurba?kan? ?lham Aliyev e?er soruna bir çözüm bulunamazsa Azerbaycan'?n askeri güç kullanma yolunu seçebilece?ini söyledi. Siz buna ne diyeceksiniz?

- Say?n Aliyev'in bu sözlerinde samimi olmad???n? umuyorum. San?r?m bu tart??may? açarak halk?n? daha rahatlatmak ve onlara güven vermek istiyor. E?er akl?n?zda böyle bir seçenek varsa hiçbir zaman uzla?maya gidemezsiniz. Akl?n?zda böyle bir seçenek varsa taleplerinizin azamisinde ?srar edersiniz. Taleplerinizin azamisini müzakereler yoluyla elde edemezseniz her zaman askeri yola ba?vurabilece?inizi dü?ünürsünüz. Bu da çok tehlikeli bir yakla??md?r. Azeriler bu sorunun askeri yollarla çözülemeyece?ini anlamal?lar. Bu olabilseydi çoktan askeri yola ba?vurulmu?tu. Onlar iki kez kaybettiler. Ama biz Ermeniler hiçbir zaman sava?? kazand???m?z? akl?m?zdan geçirmedik. Bar??? kazanmazsak hiç kimse sava?? kazand???m?z? dü?ünemez. Azeriler de benzer biçimde dü?ünmeliler ve bu sorunu askeri güç kullanarak çözemeyeceklerini bilmeliler.

Dolay?s?yla askeri güç kullanma seçene?ini bir yana b?rakmal?lar. Bu durum konusunda gerçekçi olmal?lar ve bir anla?maya varmak için uzla?ma yolunu seçmeliler.

AB birle?tirir mi?

- Güney Kafkasya'daki üç ülke olan Azerbaycan,Ermenistan ve Gürcistan'?n AB'yle iyi ili?ki içine girmek istediklerini biliyoruz. Ama Azerbaycan ve Ermenistan aras?ndaki kötü ili?kiler sizce AB ruhuna uyuyor mu?

- Öyle de?il. Bizim Eylem Plan?m?zda maddeler var. Biz hep sorunu bar??ç? yollardan çözmek için f?rsat ar?yoruz. Bu da müzakere sürecine yard?mc? oluyor.

Bizim AB'yle i?birli?imiz çok bireysel. Eylem Plan?'na göre AB'yle projelerimiz var. AB'yle daha yak?nla?mak için planlar?m?z var. Sorun Türkiye-Ermenistan s?n?r?n?n kapal? olmas?nda. Türkiye, Kafkaslar ve Avrupa aras?nda bir köprü olabilir. Türkiye, AB'yle tam üyelik müzakereleri ve tam üyelik süreciyle bizden önde. Bizim ise AB'yle kom?uluk politikalar? gere?i eylem planlar?m?z var. Biz Türkiye'nin hem NATO, hem AB deneyimlerinden muazzam bir ?ekilde yararlanabiliriz. Türkiye, stratejik ç?karlar?n? dar etnik ç?karlar?n?n önünde tutarsa bu bölgede çok daha olumlu bir rol oynayabilir. Ama Türkiye bugün, Azerbaycan'daki etnik karde?lerine yard?mc? olmak için sadece etnik ç?karlar? do?rultusunda hareket ediyor.

Sorunlar?m?z tarihi de?il siyasi

- Ermeni diasporas? ve Ermenistan'?n sözde soyk?r?m iddialar?nda ?srarl? olmalar?n?n ?????nda Türkiye ve Ermenistan aras?ndaki ili?kiler nas?l normalle?ebilir?

- Türkiye ve Ermenistan aras?ndaki bugünkü ili?kileri tarif etmek için tek bir sözcük kullanabilirim. Buna talihsizlik diyebilirim. Normal, iyi kom?uluk ili?kilerimizin, diplomatik ili?kilerimizin olmamas? talihsizliktir. Çünkü f?rsat? kaç?rd?k. On be? y?l kaç?rd?k. Her geçen gün f?rsat? kaç?rmaya devam ediyoruz.

Oysa s?n?r aç?k olsa ve normal biçimde temaslar?m?z bulunsa bu halklar?m?z aras?nda yeni ufuklar açacakt?r.

- Belki de farkl? bir dil kullanman?z gerekebilir...

- Ne oldu?unu anlayam?yorum. Ko?ullar üzerinde odaklanmam?z gereksiz. Biz, "Evet, soyk?r?m, Karaba? sorunlar? vard?r. Belki ba?ka konular da vard?r" diyoruz. Ama lütfen bana dünyada iki ülke gösterin ki aralar?nda bu türden tarihi, siyasi ve ba?ka türden sorunlar olmas?n. Ama bu ülkelerin hiçbiri, kar?? taraf? geçmi?i ve tarihini reddetmeye zorlamak için s?n?r kap?lar?n? kapatm?yor. Bak?n, Ermenistan "Türkiye soyk?r?m? kabul etmedi?i sürece bizim Türkiye'yle hiçbir i?imiz olamaz" dese sizin bu tart??man?z? kabul edece?im. Ama biz bunu söylemiyoruz ki. Biz, "Bize göre bir soyk?r?m olmu?tur. Bunun kabul edilmesi için güç kullanmayaca??z. Sadece ba?ka ülkelerin parlamentolar? arac?l???yla AB yolunda ilerleyen Türk toplumunun dü?üncesini de?i?tirmeye çal??aca??z" diyoruz. Bence bu gayet uygarca bir yakla??md?r. Ama taraflardan birisi ili?kilerin normalle?tirilmesini sa?lamak için kar?? tarafa kendi geçmi?i ve tarihini reddetmeye zorlayacak gereksiz ko?ullar koymamal?d?r. S?n?r?n aç?k olmas?, diplomatik ili?kilerimizin yerle?tirilmesi sadece normal yakla??mlard?r. Bunun sonucu olarak da demokratik, sayg?n hükümetler olarak Ba?bakan?n?z Erdo?an '?n önerdi?i gibi ülkelerimiz aras?ndaki bütün sorunlar?n ele al?naca?? komiteler kurabiliriz. Ermenistan ve Türkiye'nin pozisyonlar? aras?ndaki fark i?te bu.

- Ama Ba?bakan Erdo?an, soyk?r?m konusunun tarihçilere ait bir konu olmas? nedeniyle iki taraf?n tarihçilerinden olu?acak bir komisyon kurulmas?n? önerdi?inde hükümetiniz bunu reddetti...

- Bu tarihi de?il siyasi bir konudur. Türkiye bunu siyasile?tirmi?tir. Bu siyasi bir konu oldu?una göre de hükümetler düzeyinde ele al?nmal?d?r. Bo? bir tarihi komisyon kurmak hiçbir sonuç vermez. Böyle bir komisyon ancak aç?k s?n?rlar, normal ili?kiler oldu?u zaman sonuç verebilir. Türkiye içinde 1915 olaylar?n? aç?kça konu?makla ilgili hiçbir s?n?rlama olmamal?. Ama sizde s?n?rlamalar var. Yani Türk tarihçilerden olu?an bir komisyon kuracaks?n?z ve soyk?r?m? telaffuz etmeden 1915 olaylar?n?n Ermeni tarihçilerle ele al?nmas?n? bekleyeceksiniz. San?yorum Erdo?an'?n önerisi bu. Ama Türkiye'de TCK'nin 301. maddesi yürürlükte. Bu, ku?un kanad?n? kesip kafesin d???na salmaya benziyor. Bütün karma??k sorunlar, iki sorumlu hükümet olarak hükümetler düzeyinde ele al?nmal?d?r.

- Bir de uluslararas? hukuk var. Uluslararas? Tahkim Mahkemesi karar?na göre soyk?r?m tan?nmas? geriye dönük olarak i?letilemez...

- Mesele geçmi?e dönüklük de?il. Biz soyk?r?m?n tan?nmas?ndan söz ediyoruz. Türkiye soyk?r?m? tan?mazsa Soyk?r?m Konvansiyonu'nun geçmi?e dönüklük karar? olmas? ya da olmamas? fark eder mi? Mesele 1915 olaylar?n?n Konvansiyon'un soyk?r?m tarifine uyup uymamas?.