ABD VE BÜYÜKELÇ? KR?Z?: BUSH SENATOâ??YA KAR?I

Amerika Birle?ik Devletleri güçlü Ermeni lobisinin varl??? nedeniyle Ermeni meselesinin en fazla tart???ld??? ülkelerin ba??nda gelmektedir. Ermeni lobisi y?llard?r ABD yönetimlerinin sözde Ermeni soyk?r?m? iddialar?n? resmen tan?mas? için büyük çaba sarf etmektedir. Buna ra?men ABD Ba?kanlar? özellikle 24 Nisan konu?malar?nda ‘soyk?r?m’ sözcü?ünü kullanmamaya büyük özen göstermi?, böylelikle Türk-Amerikan dostlu?unu zedeleyecek bu tür bir tav?rdan ?srarla kaç?nm??lard?r. Yine de özellikle Senato veya Temsilciler Meclisi gibi kilit kurumlarda Ermeni lobisinin büyük bir a??rl??? vard?r. Nitekim son dönemde Temsilciler Meclisi seçimlerini Ermeni iddialar?n? destekleyen Demokratlar?n kazanm?? olmas? ve bu kurumun ba?kanl???na Ermeni yanl?s? duru?u ile tan?nan Nancy Pelosi’nin getirilmesi Ermeni lobisinin çabalar?n?n meyve verdi?inin göstergesidir. Geçti?imiz günlerde, ABD’nin Erivan Büyükelçili?i’ne yap?lacak olan atama ile ilgili ya?anan kriz de Ermeni lobisinin etkinli?ini gösteren bir di?er önemli geli?me olmu?tur.

Bu konudaki geli?meleri k?saca hat?rlamak gerekirse, bilindi?i üzere, ABD’nin Erivan Büyükelçisi John Evans ABD’de Ermeni Cemaatine yapt??? bir ziyaret s?ras?nda Ermeni lobisinin etkisi alt?nda kalarak 1915 olaylar?n? soyk?r?m olarak nitelendirmi?ti. Bunun üzerine ABD yönetimi bu aç?klamalar? resmi devlet politikas?na ayk?r? buldu?u için büyükelçiyi görev süresi dolmadan geri çekmi? ve yerine ‘soyk?r?m’ kelimesini kullanmaktan kaç?nan A?kabat Büyükelçisi Richard Hoagland’? atam??t?. Ancak Hoagland’?n atamas? Ermeni lobisinin yo?un çal??malar? neticesinde Senato’da onaylanmam??, dolay?s?yla atama meselesi sürüncemede b?rak?lm??t?.

Bu tart??ma Kongre seçimleri s?ras?nda arka plana dü?tü. Ancak Kongre seçimlerinin ard?ndan Kongre’ye sözde soyk?r?m iddialar?n?n tan?nmas?n? amaçlayan bir tak?m yasa tasar?lar?n?n getirilece?i haberleri gündeme gelmeye ba?lay?nca, Bush yönetimi büyükelçi atanmas? hususunda daha esasl? ve kararl? bir politika yürütülmesine karar verdi. Bunun sonucunda Hoagland ayn? görev için bir daha aday gösterildi.

Bush yönetiminin bu kez atama ile ilgili olarak daha kararl? ve etkili bir politika izlemeye çal??t??? dikkatlerden kaçmamaktad?r. Atama ile ilgili olarak ABD’li bir diplomat ?u ifadede bulunmu?tur: "Senatörler, büyükelçilik görevini üstlenmesi için Hoagland'?n 'soyk?r?m' demesini ?art saymamal?lar, zira her büyükelçi, ki?isel görü?ü ne olursa olsun, resmi Amerikan politikas?n? uygulamakla yükümlü. Halihaz?rdaki ABD politikas?, 'Ermeni soyk?r?m? ya?anm??t?r ya da ya?anmam??t?r' ?eklinde bir resmi tutum almay? kapsam?yor"

Bu ifadeden de anla??laca?? üzere ABD D??i?leri, sözde soyk?r?m iddialar?n?n tan?nmas? ile ilgili olarak ABD’nin resmi politikas?n?n de?i?meyece?i sinyallerini vermektedirler. Demokratlar?n Kongre’de ço?unlu?u elde etmelerinin ard?ndan bir anda Amerikan kamuoyunda daha s?k telaffuz edilmeye ba?lanan Ermeni iddialar? Bush yönetimini zor durumda b?raksa da, iki ülke aras?ndaki ili?kilerin zedelenmemesini ABD’nin ulusal ç?karlar?ndan biri olarak gören Bush yönetimi Ermeni lobisinin bask?lar?na direnmeyi sürdürecek gibi görünmektedir. Hoagland’?n yeniden aday gösterilmesinin, gelecek hafta ABD Kongresi’ne sözde soyk?r?m iddialar?n? tan?yan bir yasa tasar?s? sunulaca?? haberlerinin duyurulmas? ile ayn? gün ilan edilmesi özellikle dikkat çekicidir. Bush yönetimi bu vesileyle Amerika’n?n bu konuyla ilgili resmi politikas?nda bir de?i?iklik yapmayaca??n?n alt?n? bir kez daha çizmi?tir.

Buna kar??n Senato da pes edecek gibi görünmemektedir. Nitekim Bush’un Hoagland’? yeniden aday göstermesinin hemen ard?ndan, Senato’daki Ermeni lobisinin en güçlü isimlerinden biri olan Senatör Menendez atamay? bir kez daha veto etmi?tir. Zira Amerikan yasalar?na göre aday gösterilen ve Senato D?? ?li?kiler Komitesi'nden de onay alan bir büyükelçinin atamas?, bir senatör taraf?ndan veto edilebilmektedir ve bu veto kalk?ncaya kadar da elçi resmen görevine ba?layamamaktad?r. Dolay?s?yla tek bir senatör bile bütün atam sürecini engelleyebilmektedir. Bu da Hoagland’?n atamas?n? zora sokmaktad?r.

Büyükelçi krizinin bir di?er ilginç boyutu da Amerika’daki Ermeni lobisinin konuyla ilgili olarak ikiye bölünmesi olmu?tur. Ermeni lobisinin muhafazakar ve liberal kanad? atama krizi ile ilgili kar??t görü?ler beyan etmektedirler. Buna göre kesin bir Türkiye kar??tl??? ile tan?nan Amerika Ermeni Ulusal Komitesi (ANCA) Hoagland’?n atanmas?na ?iddetle kar?? ç?karken, daha liberal ve uzla?mac? bir tav?r tak?nan Amerika Ermeni Asamblesi (AAA) bu krizin Amerika-Ermenistan ili?kilerine zara verdi?ini dolay?s?yla ‘soyk?r?m? hiç bir zaman resmen inkar etmemi?’ bir büyükelçi olan Hoagland’?n atamas?n?n derhal yap?lmas? gerekti?ini savunmaktad?r.

Sonuç olarak, atama krizi yakla??k alt? ayd?r devam etmektedir. Kriz hem ABD yönetimi aç?s?ndan bir prestij kayb?d?r, hem de Amerika’daki Ermeni lobisinin gücünü göstermesi bak?m?ndan önem arz etmektedir. Bu arada ABD’nin büyükelçi atamalar? ile ilgili mevzuat?n?n ne kadar k?r?lgan oldu?u da gözler önüne serilmektedir. Bu mevzuat?n de?i?tirilmemesi durumunda benzer krizlerin ya?anmas? ihtimali son derece yüksektir ve gündemdeki krizin çözümlenmesi de ayn? nedenden dolay? son derece güçtür.