!àáPellspacing="0" ceŽÿ, 0TOPLUMSAL BELLEK ARACI OLARAK S?NEMA VE B?R F?LM’

Ermeni diyasporas?  soyk?r?m iddialar?n? kabul ettirmede ortaya koydu?u yar?m yüzy?ll?k çal??malar?nda bir çok araç kullanm??t?r. Bunlar terör, propaganda, tan?tma, siyasi çal??malar ve bununla birlikte yürütülen “akademik” yay?nlar. 

Pütülen “akademik” yay?nlar.  Her kullan?lan  arac?n pe?inden ko?mak ve onun muteberli?ini tart??maya açmak Türk taraf?n?n üstlendi?i rol oldu. K?saca savunma merkezli bir oyuna mahkum bir ülke görüntüsü söz konusuydu. Dahas? Ermenilerin ula?t??? alanlar?n tamam?na ula?mas? mümkün olmayan s?n?rl? bir kar?? koyu?tan bahsedilebilirdi.
Terör ve arkas?ndan gelen siyasi propagandan?n öneminin anla??lmas? y?llar ald?. Ancak konunun ehemmiyeti anla??ld??? zaman art?k Ermeni soyk?r?m iddialar? bu  safhay? çoktan geçmi?ti. Yeni dönem siyasi kabuller dönemi oldu. Bu kez Türkiye bu kabullerin önüne geçme yolunda bir misyon üstlendi. Ancak dikkat edilmeyen nokta siyasi kabullerin bir günde gerçekle?meyece?i olgusu oldu. Ciddi çabalarla planlanm?? ve uzun zamandan beri uygulama alan?na konulmu? Ermeni planlar?na kar?? haz?rl?ks?z ve zamanla yar??mak durumunda olan bir Türk müdafaas?n?n ba?ar? ?ans? var m?yd??  

Çe?itli sivil toplum örgütleriyle olu?turdu?u bask?lar  nedeniyle art?k Ermeni iddialar?n? savunmayan entelektüellerin var olmas?n?n mümkün olmad??? bir ortamda b?rak?n soyk?r?m iddialar?na kar?? ç?kabilecek  merciler bulunmas?n?,  objektif de?erlendirmeler yapabilecek makamlar-ki?iler  bulunmas? çok zor görünmektedir. E?itiminde Ermeni soyk?r?m?n? bir vak?a olarak ö?renmi? ve bunun d???nda say?labilecek her hangi bir fikri duymam?? bir siyasiye nas?l bir bask? uygulanabilirdi? Bu yol elbette oylamalar?n arifesinde birkaç milletvekiliyle o ülkeye giderek fikirlerini de?i?tirmek olmazd?. Nitekim olmad? ve olmayacak da. Bu durumda s???nd???n?z liman Türkiye’nin jeopolitik önemi ve ikili diplomatik ve ekonomik ili?kiler olacakt?r. Bu durum konjonktürle ba?lant?l? olup sonuçlar zaman ve mekanla, siyasi erklerle ba?lant?l? ve ar?zi olacakt?r. Her de?i?im yeni bir durum ortaya ç?karacakt?r.  

Türkiye’nin zay?f bir görüntü sergiledi?i iki önemli alan?n alt?n? çizmekte fayda mülahaza ediyorum. Birincisi daha çok entelektüel çal??malarla ilgilidir. Türkiye’de  uzun zaman akademik yay?nla belge yay?n?n kar??t?r?ld???n? gördük. Dokümantasyon yay?n? yoluyla fikirlerin de?i?tirilmeyece?inin fark?nda olarak tart??mal? alanlarda konuyu bütünüyle de?erlendiren uluslar aras? akademik yay?nlara yönelinilmelidir.  Üniversitelerde yap?lan vaka çal??malar?n? bir an önce bat? metodolojisiyle de?erlendiren ve bir bütün olarak konuyu ele alan sentez merkezli çal??malara dönü?türmek gereklidir. Bu tip bilimsel çal??malar?n yabanc? dillerde olmas? da kaç?n?lmazd?r. Bunun için ayr?ca bat? dillerinin çok iyi derecede okunup yaz?lmas?n?n alt yap?s? da h?zla sa?lanmal?d?r. Çok uzun bir süreç gerektiren bu i?te öncelikle Bat?l?lar veya Bat?da ya?ayan hatta orada do?mu?, e?itimini yapm?? Türk ayd?nlar? görevlendirilebilir.

Sanat alan? ihmal edilmi? ikinci konu olarak önümüze ç?kmaktad?r. Anla??l?yor ki  Ermeniler bu konuda da öne geçmi? durumdalar. Her toplum ya?ad?klar?n? dramatize etme ve bu yolla ö?retme hakk?na sahiptir. Türkler Avrupa’dan geri çekilme süreciyle ba?layan iki as?rl?k bir ?zd?rap dönemini yeterince  ne yaz?ya ne de görsel alana aktarabildiler. Bunun bir an önce ça?da? standartlarda gerçekle?tirilmesi laz?md?r. Cumhuriyet’?n kurulmas?na kadar geçen iki as?rl?k dönemde ya?anan katliam, etnik temizlik, zorunlu göç-sürgünler etc. yüzlerce sanat eseriyle yeni ku?aklara aktar?lmal?yd?. Ancak bu çok çe?itli nedenlerden dolay? yeterince yap?lamad?. Günümüzde sineman?n kazand??? önem tart??mazd?r. Yeni teknolojik geli?meler bu sektörü daha da al benili k?lmaktad?r. Bu yüzden akademik yay?nlar?n ula?amayaca?? kitlelere sinemayla ula?mak ve onlara temel dü?ünceyi aktarmak öncelikli olmaktad?r.
Ermeniler  sinema sektörünün bu  de?i?imini erken kavrad?lar ve Bat? devletlerinde yerle?ik olman?n verdi?i avantaj? (dil-ekonomik geli?me, entegrasyon etc.) da kullanarak ulvi-kutsal hayallerini gerçekle?tirme yolunda bir ad?m daha att?lar.

?talya’n?n Sienne beldesinde 15 Mart 2007 tarihinde  bu ?ehrin Edebiyat fakültesi ve belediyesi i?birli?iyle bir kitap tan?t?m? ve film çerçevesinde Ermeni “soyk?r?m?” tart???ld?. Tan?t?lan kitap Antonia Arslan’?n roman?yd?. Projeksiyonu yap?lan film ise Paolo ve Vittorio Taviani karde?lerin rejisörlü?ünü yapt???  “La masseria delle allodole" (Tarla ku?lar? çiftli?i) idi. Ermeni kökenli bir ?talyan olan Antonia Arslan’?n kendi ailesinin dram?ndan yola ç?karak yazd??? romandan esinlenilerek  haz?rlanan film Berlin film festivalinde de gösterime girdi.
Yap?mc? karde?ler film hakk?nda farkl? konu?maktad?rlar. Vittorio “bütün sahnelerin en vah?ice olanlar?n bile tarihi bir temele oturtuldu?unu ve dolay?s?yla hiçbir ?eyi  gizlemediklerini” söylerken karde? Paolo “soyk?r?mdan bahsetmiyoruz. Bu tarihçilerin yapaca?? bir i?tir. Biz sadece bir trajediden bahsediyoruz. Bu bir belgesel de?ildir. Biz ?u veya bu tezin savunucusu de?iliz.” Yap?mc?lar?n özellikle soyk?r?m? ispat için bu filmi yapmad?klar?n? ve dolays?yla soyk?r?m? anlatan de?il bir dram? anlatan bir sinema eseri  yapt?klar?n? ve hatta bu iddialar?nda daha da ileri giderek yak?nda Türk okullar?nda da bu filmin gösterilmeye ba?layaca??n? belirtseler de gerçe?in böyle olmad??? anla??lmaktad?r. Yap?mc?lar? taraf?ndan Türk tarihiyle ilgilenenlerin seyretmesi gereken bir film olarak de?erlendirilen bu filmin ba?rol kad?n oyuncusunun ifadelerinden anla??ld??? kadar?yla Ermeni iddialar?n? çok çarp?c? bir tarzda gündeme getirmektedir. Çünkü o okullarda hiçbir zaman ö?renmedikleri gerçekleri  bu film yoluyla anlam??t? ve olay?n vahametini görmü?tü. Bütün bu ifadelerden anla??ld??? kadar?yla sinema bir kez daha  toplumsal belle?in hizmetine sunulmu?tu.

Film ile ilgili yorumu ancak film görüldükten sonra yapmak mümkün olaca?? için ?imdilik sadece yap?mc? ve oyuncular?n söylevlerinden hareketle bir de?erlendirme ile  yetiniyoruz. Ancak  alt? çizilmesi gereken bir nokta da toplumsal bellek olu?turmada çok önemli bir yere sahip olan sinema ve dolay?s?yla bu tür filmlerin kitleler üzerindeki etkisinin uzun süre devam edebilme yetene?idir. Gerçekle “imajiner” olan?n kar??t???-birle?ti?i  durumlarda hayat?n?n hiçbir evresinde konuyla ilgili bilgi almam?? kitleler üzerindeki tesiri yak?c? olabilmektedir. Romanla dramatize edilmi? bir olay?n sinemayla bir kez daha hayalile?tirilmesi siyasi ve ideolojik içerik ta??yorsa daha da önem kazanmaktad?r. Türkiye bu tür filmlerin yaratt??? negatif imajdan y?llarca kurtulamam?? bir ülkedir. Di?er alanlarda oldu?u gibi bu sektörde de defansif imaj düzeltme çal??malar? yapmak veya engellemek yerine ya?ad?klar?n? görsel-i?itsel sanat alanlar?na aktarma yolunu seçmesi daha sa?l?kl? görünmektedir. Bu çal??malara   harcanacak emek savunma için harcanandan çok daha fazla olmayacakt?r. Ayr?ca filme gösterilecek a??r? ve resmi tepkilerin de da daha önceki deneyimlerden anla??ld??? üzere seyirciyi artt?rmaktan öte bir i?levi olmayabilecektir.