ERMEN? PATR??? MESROB II?N?N AÇIKLAMASI VE TAR?H? GERÇEKLER

Günümüzde Ermeni soyk?r?m? iddialar?n? savunanlar bu iddialar?n?n gerçekli?ini kan?tlamak için kimi zaman tarihi verilerin çarp?t?lmas? ve otantik belgelerin tahrif edilerek yorumlanmas? da dahil olmak üzere bilimselli?e zarar veren yöntemler kullanmaktad?rlar. Özellikle Ermeni diasporas? son yirmi y?l içerisinde sahteli?i kan?tlanm?? Talat Pa?a’ya atfedilen Aram Andonyan telgraflar?ndan, ?ngiliz Propaganda Bakanl??? taraf?ndan haz?rlanan bir propaganda kitab? olan Mavi Kitap’a ve önyarg?l? tutumu kendi meslekta?lar? taraf?ndan da s?kl?kla dile getirilen Büyükelçi Morgenthau’nun an?lar?na kadar bilimsellikle uzaktan yak?ndan alakas? olmayan birtak?m metinleri Ermeni ‘soyk?r?m?n?n’ kan?t? olarak ileri sürmektedirler. Ermeni Diasporas?’n?n s?kl?kla dile getirdi?i en önemli iddialardan biri de 1915-16 y?llar?nda yap?lan Ermeni tehciri s?ras?nda 1,5 milyon Ermeninin öldürüldü?ü yolundaki iddiad?r. Bu rakam Ermeni diasporas? ve Ermenistan taraf?ndan o kadar etkin bir biçimde duyurulmaktad?r ki, Ermeni ‘soyk?r?m?’n? tan?yan parlamentolar bu rakama itibar ederek kabul ettikleri karar ve kanunlara da yerle?tirmi?lerdir.

Türkiye Ermenileri geçmi?te her iki toplumun ya?ad??? ortak ac?lar? yeniden ve defalarca gündeme getirmekten özenle uzak durmu?lar, ba?ta ?stanbul Ermeni Patri?i olmak üzere Ermeni cemaatinin dini liderleri de bu konuda son derece titiz ve dikkatli olmu?lard?r. Ancak geçti?imiz günlerde bu tutumla ba?da?mayan bir aç?klama ?stanbul Ermeni Patri?i Mesrob II taraf?ndan yap?lm??t?r. Patrik, Türkiye’de bulunan ABD Kongresi Türkiye Çal??ma Grubu üyelerinden olu?an heyetin yapt??? ziyaret s?ras?nda, Ermeni tehcirinden söz ederken“Suriye çöllerinde 1.5 milyon Ermeni as?ll? vatanda??n telef oldu?unu” ifade etmi?tir. Patri?in sözleri bas?na yans?d??? ?ekliyle ?öyledir:

"ABD Kongresi'ndeki 'soyk?r?m yasa tasar?s?'na, gerek Türkiye-Ermenistan ikili ili?kileri aç?s?ndan, gerekse Türkiye Ermenileri ile genelde Türk halk? aras?ndaki ili?kiler aç?s?ndan olumlu yakla?m?yoruz. Tarihte vuku bulan ac? olaylar? inkâr da edemeyiz. ?ttihat ve Terakki Partisi'nin sadece devlete silahla sald?ran Ermeni gruplar?na de?il, Türkiye'deki tüm Ermenileri cezaland?ran tutumu tarih taraf?ndan hiçbir zaman affedilmeyecektir. Suriye çöllerinde 1.5 milyon Ermeni as?ll? vatanda? telef olmu?, bugün ülkemizde sadece 70 bin kadar Ermeni kalm??t?r. Tehcir s?ras?nda sürgüne gönderilmekten kurtulmak ad?na Müslümanl??a dönen Ermeni as?ll? vatanda?lar?m?z? da unutmamak gerekir."

Al?nt?lanan bu aç?klama detayl? bir biçimde incelendi?i taktirde, tarihsel gerçeklerle ba?da?mayan baz? ifadeler göze çarpmaktad?r. Birincisi Patrik ?ttihat ve Terakki Hükümeti’nin Türkiye’deki tüm Ermenileri cezaland?rd???n? ifade etmektedir. Oysa ar?iv belgelerinin ?????nda yaln?zca Gregoryen Ermenilerin tehcir edildi?i, Protestan ve Katolik Ermenilerin devrimci Ermeni komiteleri ve Ermeni isyanlar? ile bir ba?lant?s? olmad??? sürece tehcirden muaf tutuldu?unu, ayn? ?ekilde ?stanbul, Ayd?n ve Edirne vilayetlerinde ya?ayan Ermenilerin tehcire tabi tutuldu?u aç?kça ortaya konmu?tur. Di?er bir deyi?le Türkiye’deki tüm Ermenilerin tehcir edilmesi söz konusu de?ildir.

?kincisi Patrik 1,5 milyon Ermeninin tehcir s?ras?nda öldü?ünü ve bu ölümlerin Suriye’de ya?and???n? ifade etmektedir. Burada da tarihsel bir hata vard?r; zira Suriye bölgesindeki Deyr-i Zor tehcir edilenlerin sevk edildi?i alanlardan yaln?zca bir tanesidir. Ermeniler yaln?zca Deyr-i Zor’a de?il, ?ç Anadolu Bölgesi’ne ve Urfa civarlar?na da tehcir edilmi?tir.

Son olarak 1,5 milyon rakam?n?n gerçekli?ini sorgulamak gerekir. Özellikle 1960’lardan itibaren Ermeni diasporas?n?n ve Ermeni tarihçilerin çal??malar? ile ortaya at?lmaya ba?lanan 1,5 milyon rakam?, bu tarihten önce gündemde de?ildir. Bir örnek vermek gerekirse Encyclopaedia Britannica'n?n 1918 tarihli nüshas?nda 600 bin olarak gösterilen Ermeni ölümlerinin say?s?, ayn? ansiklopedinin 1968 nüshas?nda 1,5 milyona ç?km??t?r. K?sacas? bu konuda kesin bir rakam bulunmamakla beraber her geçen y?l Ermeni ölümlerinin say?s?n?n giderek artt?r?ld??? gözlemlenmektedir.

Baz? kaynaklarda son derece abart?l? rakamlar bulunmakla beraber Birinci Dünya Sava??’ndan önce Osmanl? ?mparatorlu?u’ndaki Ermeni nüfusu 1.056.000 (?ngiliz Y?ll???) ile 1.800.000 (Ermeni tarihçi Kevork Aslan’a göre) aras?nda de?i?mektedir. Ermeni ölümlerinin say?s?n? bulmak için Birinci Dünya Sava?? sonras?nda sa? kalan Osmanl? Ermenilerinin say?s?n? hesaplamak gerekmektedir. 1922 y?l?nda ?stanbul’daki ?ngiliz Büyükelçili?i’nin haz?rlad??? bir rapora göre Türkiye topraklar?nda 1922 y?l?nda 281.000 Ermeni ya?amaktad?r. Sava? s?ras?nda Türkiye’den ba?ka ülkelere göç eden Ermenilerin say?s? ise 818,873 olarak verilmektedir. Türkiye’de bulunup din de?i?tirdi?i için Müslüman olarak hesaplanan Ermenilerin say?s? ise bu rapora göre 95.000’dir. Bu üç rakam topland???nda 1922 y?l?nda sa? kalan Osmanl? Ermenilerinin say?s? 1.183.873’tür. Kevork Aslan’?n belirtti?i 1.800.000 say?s? dikkate al?nsa bile Birinci Dünya Sava?? s?ras?ndaki Ermeni kay?plar? 620.000 civar?ndad?r. Burada dikkat edilmesi gereken husus bu rakam?n öldürülen de?il ölen Ermenilerin say?s?n? belirtti?idir. Di?er bir deyi?le bu rakam, ya?l?l?k, hastal?k, açl?k gibi o dönemde bölgedeki bütün halklar?n maruz kald??? sava? ko?ullar? nedeniyle ölenleri de içermektedir. Sonuç olarak 1,5 milyon rakam? ar?iv belgeleri ?????nda tarihsel geçerlili?i kan?tlanamam?? bir rakamd?r.

Ermeni ölümlerini rakamlar arac?l??? ile ifade etmek Ermeni sorununu çözmez; yaln?zca iki toplumun ya?ad??? ac?lar? derinle?tirir. Birinci Dünya Sava?? s?ras?nda ya?anan Ermeni ölümleri son derece trajik olaylard?r; ancak bu olaylar incelenirken sava? s?ras?nda Osmanl? ?mparatorlu?unun genel nüfus kayb?n?n yakla??k 2,5 milyon oldu?u ve bu kay?plar?n 1,5 milyonunun Do?u Anadolu bölgesinde ya?and??? gerçe?i de unutulmamal?d?r.

Sonuç olarak, Patrik Mesrob II’nin bu ifadeleri ar?iv belgelerinin ?????nda ortaya konan tarihsel gerçeklere uymamaktad?r. Özellikle Ermeni diasporas?n?n s?kl?kla telaffuz etti?i temelsiz 1,5 milyon rakam?n?n Türkiye Ermenilerinin ruhani lideri taraf?ndan dile getirilmi? olmas? Ermeni sorunun çözümüne katk?da bulunmak yerine bu sorunu daha da derinle?tirecek bir etki yaratabilir.