!àáP="justify">'Ben bir Alevi Kürt'üyüm. Bizim ya?ad???m?z yerlerde camiler yoktu. Çocuklu?umda civardaki Ermeni kiliselerinin y?k?nt?lar?na g?pta ederdim. Duvarlar?n?n y?k?lm?? olmas?na kar??n, kubbeleri, sütunlar?n üzerinde dikili dururdu. Üzerlerine boyanm?? ?ahane resimler hâlâ görülebilirdi. Do?du?um ?ehre "K?z?lkilise" ya da Kürt dilinde "K?rm?z? Kilise" denirdi. Muhtemeldir ki, eskiden bir Süryani ya da Ermeni ad? vard?.

ˆ+;lâ görülebilirdi. Do?du?um ?ehre "K?z?lkilise" ya da Kürt dilinde "K?rm?z? Kilise" denirdi. Muhtemeldir ki, eskiden bir Süryani ya da Ermeni ad? vard?. Fakat di?er Kürt isimleri gibi K?z?lkilise ismi de Türk hükümeti taraf?ndan '...'ye çevrilmi?ti. Çocuklu?um iki önemli tarihi olay taraf?ndan etkilendi. Bunlardan birisi, zihnimde hâlâ çok taze ve ac?l? olan 70.000 ki?inin Türk ordusu taraf?ndan öldürüldü?ü 1937/38 Dersim katliam?d?r. Di?eri Türklerin bir buçuk milyon Ermeni'yi ve yar?m milyon Süryani'yi imha ettikleri 1915-1916 Ermeni Soyk?r?m?. Ermeni kom?ular?m?z?n hüzünlü kaderlerini k?? aylar?nda s?kça duyar ve a?lard?m.

Anadolu'da ?rksal üstünlük elde etmek için, Türk rejimi önce Ermenileri ve Süryanileri, onlardan sonra da Kürtleri ortadan kald?rd?. Ermeni ve Süryanilerin öldürülmelerinde rol oynayan General ..., bir defas?nda 'le yandan zozo'lar?n, dönünce de lolo'lar?n i?ini bitirece?iz.'/'Do?u i?galiyle Ermenileri imha edecek, geri dönerken ayn?s?n? Kürtlere yapaca??z' dediydi. Türklerin her zamanki stratejisi, önce H?ristiyan Ermenileri, Süryanileri ve Yunanl?lar? sürerek ülkeyi bir ?slam milletine döndürmek, sonra benzer soyk?r?m? ve etnik temizli?i Kürtlere uygulamak olmu?tur. Bunu ba?arabilmek için Türk yönetimleri nefret yaratt?lar, halklar? birbirlerine dü?ürdüler; Kürt feodal a?alar? Türklerin bu politikalar?n?n ma?alar? oldular. Türk rejimi Mezopotamya Ermeni ve Süryanilerine kar?? politikalar?n? uygulamak için yan yana ya?ad?klar? Kuzey Kürdistan Sünni kabilelerini kulland?. Van'da, Urfa'da, A?r?'da, Mu?'ta ve Bingöl'de ya?ayan Hasenen, Cibran, Zirkan, Sipkan, Zilan, Milan vb. a?iretler (kabileler) az?nl?k Kürtleriydi. Alevi Kürtler, Yezidiler ve di?er baz? Sünni Kürtler de Türklere yard?m etmediler. Az?nl?k Kürtleri Türkiye'ye ve ?slam'a sadakatlar?n? ispatlamak için H?ristiyanlar? öldürdüler. Bugün, Kürtler, Ermeni (ve Süryani) soyk?r?m?n? Kürtlerin bir ay?b? olarak görmektedirler. Ben kom?ular?n?n böylesine barbarca öldürülmelerine kar??m?? olan Kürtlerden utan?yorum.

Birinci Dünya Sava??'n?n gölgesinde, Türkler, Almanya'n?n bilgisi ve onay? dâhilinde Anadolu ve Mezopotamya'da bir H?ristiyan k?y?m? düzenlediler. Dünyan?n ilk soyk?r?m? titizlikle planland? ve yürütüldü. Mamafih, madalyonun öteki yüzünü de görmek lâz?m. Türklerin, H?ristiyanlar? katletmek üzere 36 Kürt a?iretinden toplad?klar? ba??bozuk tümenler, Alevi ve Yezidi (Müslüman) Kürtlere de giri?tiler. Tümüyle Kuzey Kürdistan Sünni a?iretlerinden kurulan k?talar, genç Türk rejiminin (?ttihat Terakki) niyetinin 'böl ve fethet' ilkesi uyar?nca Kürtlerin bir k?sm?n? di?erlerine kar?? k??k?rtmak oldu?unu gösteriyordu. Bunun sonucu olarak, Sünni ve Alevi Kürtler aras?ndaki husumet bugün dahi devam etmektedir. Hamidiye alaylar? da Kürtlere kar??, Kürtlerin ba??ms?zl?k emellerine set çekmek için kullan?lm??lard?. Onlar?n Ermenilere, Süryanilere ya da Kürtlere sald?r?lar?, Kürt tarihinde bir leke olarak durmaktad?r. Dün Ermeni köylerine sald?ran ve say?s?z insan öldüren Kürt kökenli haydutlar? kendi insanlar?n? öldürmekten al?koyacak hiçbir ?ey yoktur. Birisi emretti diye, bir insan? öldürmek hak m?d?r? ?nsan?n kendisine bu soruyu sormas? gerekir.

Evet, insanl?k tarihi böyle olaylarla doludur. Bundan 50 y?l kadar önce Alman fa?izmi Yahudileri sanayile?mi? bir biçimde katletti. Kurbanlar?n?n ölmeyi hak etti?ine inanm??lard?! Hitler'in "Kemalist Türkler Ermenileri katlederken dünya seyretti. Benim Yahudileri öldürmeme kim kar?? ç?kar ki?" dedi?i bilinmektedir. Yirminci yüzy?l?n en büyük iki soyk?r?m? bu nedenle oldu. Türkiye, ?imdi Kürtleri kendi yurtta?lar?yla sava?mak için kullan?yor. Geçmi?te kendi halk?ndan 100.000 ki?iyi öldüren Hamidiye Alaylar? gibi, da?larda ya?ayan Kürtlerin özgürlük ve esenlikleri için sava?an Kürt ba??ms?zl?k hareketine kar?? koymak için Kürt çeteleri donatt?lar. Dün Süryanileri katleden zihniyet, bugün de Kürtlerin ölümünden sorumludur. Dersimli Kürtler, Türklerin bask?s?na ra?men Ermeni kom?ular?n? korumu?lar; ancak bu merhametleri onlara pahal?ya mal olmu?, 1937/38 Kürt katliam?n?n nedenlerinden biri olmu?tur. Türkiye bugün Türk, Kürt, Ermeni, Süryani ve di?er az?nl?klardan olu?an çok halkl? bir ülkedir. Türkiye her ne kadar '?nsan Haklar? Beyannamesi,' 'Avrupa ?nsan Haklar? Kongresi' 'CSCE antla?mas?' gibi uluslararas? antla?malara imza atm??sa da, bunlardan do?an haklar? Türk olmayan vatanda?lar?na tan?mamakta, ancak yine de Avrupa Birli?i'ne kat?lmak istemektedir. Ermeniler, Türkiye'nin Anadolu politikas? sonucu imha edilmi?lerdi. Biz Kürtler ise, kom?ular?m?z Ermeniler, Süryaniler ve Türklerle birlikte kilise çanlar?n?n, müezzinin ça?r?s?yla birlikte duyuldu?u bir ülkede ya?amak istiyoruz. Biz art?k Türkiye'nin H?ristiyan kom?ular?n? imha etmek için kulland??? bir ma?a de?iliz. Biz utanç içindeyiz, telafi etmek ve iyilik yapmak istiyoruz."

Bu böyle. ?zleyen metin de, "Kürt Milliyetçili?i ve Rakip Etnik Sadakatlar"?n** yazar? Martin van Bruinessen'den. Van Bruinessen, 1946 Schooven, Hollanda, do?umlu bir antropolog olup, genel olarak ?slam, özel olarak da Kürt, Endonezya, Türkiye ve ?ran'a ili?kin yaz?lar kaleme alan bir Oryantalist. 1994'ten bu yana Utrecht Üniversitesi'nde Kürt ve Türk Ara?t?rmalar? Enstitüsü'nde hoca. Ayr?ca Yogyakarta, Endonezya'da Devlet ?slam Ara?t?rmalar? Enstitüsünde din sosyolojisi okutmu?.

"...Kültürün di?er merkezî unsurlar?ndan birisi olan dinin de Kürtleri birle?tirmekten ziyade böldü?ü görünüyor. Ço?unluk, ibadetlerinin ayr?nt?lar? itibariyle ?af'i mezhebi mensubu, ancak Irak ve ?ran'da (güneydo?u Kürdistan) bölge halk?n?n ço?unlu?unun oldu?u gibi, ?ii Müslümanlar. Bu ?ii Kürtler, Alevi Kürtlerle kar??t?r?lmamal?d?r. Her ne kadar Aleviler de Ali'ye ve ?ii'lerin di?er onbir imam?na ba?l? iseler de, genelde ortodoks ?slâm'?n ?artlar?n? kabul etmezler. Hem Sünni hem de ?ii'lerinkinden farkl? olan kendi ritüelleri vard?r. Alevi Kürtler, Türkiye Alevileri aras?nda az?nl?ktad?rlar ve ço?u zaman kendilerini Türkçe-konu?an di?er-Alevilere, Sünni Kürtlerden daha yak?n hissederler. Benzer bir din de, Irak'a "Ehli Hakk" ya da "Kakai" dedikleri dindir. Ehli-Hakk, esas itibariyle, ?ii ?slam'?n içinde yer alan bat?ni bir mezhep oldu?u iddias?ndad?r, ancak, tümüyle farkl? bir din oldu?unu savunanlar da vard?r. Bir zamanlar orta ve Kuzey-do?u Kürdistan'da hayli yayg?n olmakla birlikte ?imdi Irak ve Ermenistan Cumhuriyetinde küçük, Suriye ve Türkiye'de daha da küçük topluluklarla s?n?rl? olan Yezidi dini ?slam ortodoksisinin hemen tümüyle d???ndad?r. Günümüzde, bölgede anadilleri Kürtçe olan H?ristiyan ve Yahudi cemaatler varsa da, bunlar Kürt say?lmamakta olup, say?lar? itibariyle de azalmaktad?rlar...

Her ne kadar, Kürt milliyetçili?i, yayg?n bir ortak kimlik fark?ndal??? uyand?rd?ysa da, ayn? süreç içinde Kürt toplumundaki farkl?l?klar hiç olmad?klar? kadar bölücü olmu?lard?r. 1994 itibariyle Irak Kürdistan?, Kuzeyde Kurmanci-konu?an Kürtlerle, Güneyde Sorani konu?an Kürtler aras?nda bölünmü?tür. Bu bölünme, ayn? zamanda, önde gelen iki Kürt siyasi partisi KDP ve PUK'un nüfuz alanlar?na tekabül eder. ?ran'da milliyetçi KDP-I ve Komala partileri, en güçlü destekçilerini hemen her zaman Mahabad'tan Sanandaj'a uzanan bölgede ya?ayan, k?smen ?ehirle?mi? Sorani-konu?an Kürtlerin aras?ndan bulmu?lard?r. 1980'li y?llarda, bu bölgede ya?ayanlar, hem Kuzeydeki Kurmanci-konu?an a?iret mensuplar?, hem de Güneylerindeki ?ii Kürtlerle sava?m??lard?r. Türkiye'de kendilerini her zaman Kürt bilen ve öyle olduklar? kabul edilen Zaza dili konu?anlardan baz?lar?, ayr? bir kimlikleri oldu?undan bahsetmeye ba?lam??lar ancak bu farkl? kimlik, sadece Türk devleti de?il, Kürt hareketi taraf?ndan da reddedilmi?tir. Sünni Müslümanlar? ayk?r? Alevilerden ay?ran çizgi, son zamanlarda her iki toplulu?un tümüyle laikle?mi? k?s?mlar? aras?nda bile daha keskinle?mi?tir. 1980'lerden itibaren Türkiye'de kayda de?er biçimde canlanan Alevi kimli?i, Kürt milliyetçili?i taraf?ndan bir rakip, ve Kürt ulusal hareketine kar?? bir tehdit olarak alg?lanmaktad?r."

*Iraqi Christians Organization, ** "Kurdish Nationalism and Competing Ethnic Loyalties." Makalenin orijinali, "Nationalisme kurde et ethnicités intra-kurdes, "Peuples Méditerranéens no. 68-69 (1994), 11-37