!àáPellspacing="0" ceŽÿ%TA?NAK TERÖR?ZM?N?N TEHD?T MEKTUPLARI™

Tehcirine giden sürecin ba?rol oyuncular?ndan Ta?nak Partisi’nin ve faaliyetlerinin incelenmesi Ermeni meselesine ???k tutmak aç?s?ndan büyük önem ta??maktad?r. 1890’lardan ba?layarak Ermeni milliyetçili?inin temsilcili?ine soyunan Ta?naksutyun, her dönem boyunca terörizmi kutsam??t?r.

m+utyun, her dönem boyunca terörizmi kutsam??t?r. Ta?naklar, s?k s?k Çarl?k ve Osmanl? topraklar?nda suikastlara ba?vurmu?, “hainleri cezaland?rma” ad? alt?nda cinayetler i?lemi?, ?antaj, tehdit, adam kaç?rma yoluyla farkl? fikirleri sindirmeye çal??m??, para toplam??t?r.

Ta?nak komploculu?unun bu faaliyetleri, Rus devlet ar?ivlerindeki belgelere de yans?m??t?r. Ar?ivler, Ta?nak yetkililerinin idari makamlara, s?radan vatanda?lara, i? çevrelerine, hatta kendi üyelerine bile gönderdi?i tehdit mektuplar?yla doludur. Bunlardan baz? örnekler vermek Birinci Dünya Sava??’na giden süreçte geni? Ermeni kitlelerine yön verecek olan Ta?nak Partisi’nin özünü kavramak aç?s?ndan faydal? olacakt?r.

RUS HÜKÜMET?N?N KAFKASYA ?DARES?NE TAL?MAT

1905 y?l?ndaki kanl? Ermeni-Azeri k?r?m? dolay?s?yla Rus hükümetinin Kafkasya idaresi Ermenilerin silahs?zland?r?lmas? meselesini gündeme getirmi?tir. Bu dönemde Ta?nak Partisi’nin Kafkasya Komitesi, “Rus hükümetinin Kafkasya idaresine talimat” ba?l?kl? bir mektup haz?rlar. Mektup, bütün Kafkasya’da da??t?l?r ve ayr?ca Ta?naklar?n yay?n organ? Dro?ak’?n Temmuz 1905 tarihli 7 nolu say?s?nda da yay?mlan?r. Mektup, eski ad? SSCB Ekim Devrimi Merkez Devlet Ar?ivi (TsGAOR SSSR) olan Rusya Federasyonu Devlet Ar?ivi’nde (GARF) fond 1741, liste 1, dosya 23063 yaprak 1 ve fond 112 liste 1 dosya 688 yaprak 7 numaralar?yla kay?tl?d?r:

“Ermeni Devrimci Federasyonu Ta?naksutyun, Transkafkasya’daki Ermenilerin silahlar?n? ellerinden ald?klar? ve bu amaçla arama ve tutuklama yapt?klar? takdirde her birinin amans?zca ve ac?maks?z?n imha edilece?ini bütün ?ehir muhaf?zlar?na, polis komiserlerine, ilçe müdürlerine, jandarmalara, arama polislerine bildirir. Böyle bir i?e giri?meden önce herkes Ta?naksutyun’un karar?yla ölüm cezas?na çarpt?r?lan Bakû Valisi Naka?idze’yi, Yelizavetpol Vali Yard?mc?s? Andreyev’i, ilçe müdürleri Baguslavskiy’i, ?merling’i, Pavlov’u, polis komiseri Saharov’u, Na?anskiy’i, Cavakov’u, ?umakeviç’i, Ter-Saakov’u hat?rlas?n. Vali taraf?ndan verilecek 25 ruble ödülü ya da bir devrimcinin kur?ununu seçmen gerekecek. Vali, ma?dur ailelere yard?m etmeye söz verdi, ki bu bizim i?imizi kolayla?t?r?yor. Çünkü bir devrimcinin elini sadece suçsuz ailelerin yard?ma muhtaç durumu titretebilirdi. ?imdi bu engel de ortadan kalkm?? oldu. Ermeni Devrimci Federasyonu Kafkasya Sorumlu Komitesi. 18 May?s 1905.”

“ÖLÜMÜNÜZ KÖPEK ÖLÜMÜ OLACAKTIR”

Ta?naklar?n hedefi sadece resmi yetkililer de?ildir. Ayr?ca s?radan vatanda?lara yönelik de bir bask? a?? kurulmu?tur. Dört yaprak halinde bir zarf?n içindeki a?a??daki mektup Ta?naklar?n hem ba?ka milletlere hem de fikirlerinin uyu?mad??? Ermenilere kar?? olan tavr?n? göstermesi aç?s?ndan çarp?c?d?r. Belge, Rusya Federasyonu Devlet Ar?ivi’nde fond 112, liste 1, dosya 870, yaprak 69 arkas? numaralar?yla saklanmaktad?r. Zarf?n üzerinde “Tiflis, Elizavetinskaya Cad., Tutayev evi, Bay Caparidze’ye. Lütfen, Yekatarina Mihaylovna Nadirova’ya iletiniz.” yazmaktad?r. Ermenice yaz?lm?? olan mektubun tarihi yoktur, ancak verilerden 2 Eylül 1907 y?l?ndan önce yaz?ld??? anla??lmaktad?r. Mektubun içeri?inden Ermeni olan Bayan Nadiryan’?n Gürcü Caparidze’nin evinde ya?ad??? görülmektedir. Ta?naklar ise bir Ermeninin bir Gürcünün evinde kalmas?n?n asla kabul edilemeyece?ini belirterek ?u sat?rlar? kaleme alm??lard?r:

“Bayan Nadiryan,

“Gördü?ümüz üzere bu köpek Gürcülerden kurtulmak niyetinde de?ilsiniz. E?er bu Gürcülerden uzakla?mazsan?z ve yeniden onlara bir i? verirseniz, çok iyi bilin ki, vücudunuzun parçalar?n? sokaklarda köpeklere yem ederiz. Dü?ünme ki, biz insanlar? gömülecek durumda b?rakarak öldürürüz, hay?r, seni gömecek bir parçan? bile bulmalar?na izin vermeyece?iz. ?aka yapt???m?z? dü?ünme. ?ehirde Ermenilerin evi mi yok da buldun bir Gürcünün evinde ya??yorsun! Tekrarl?yorum, e?er 2 gün içerisinde Gürcülerden uzakla?mazsan ve evinde bir Gürcüyü fark edersek di?er Gürcülerle birlikte köpek gibi öldürüleceksin. Fazlas?yla aptalca i?ler yapt?n, bize oyun oynamaya kalkma, gözlerini aç, bu sat?rlarda söylenenleri iyice oku. Son sözümüz ?udur ki, e?er ya?amak ve do?al bir ?ekilde ölmek istiyorsan?z, bütün Gürcüleri kendinizden uzakla?t?r?n, yoksa ölümünüz köpek ölümü olacakt?r.”

Ta?nak terörizminin boyutlar?n? net bir ?ekilde ortaya koyan yukar?daki mektup, 2 Eylül 1907 tarihinde Çarl?k polisinin Tiflis’te Peskovskaya Caddesi’ndeki Ta?nak üyeleri olan Pavel (Pa?o) Ayrapetoviç (Gerasimoviç) Yedigarov ve o?lu Sergey (Sarkis) Pavlov (Pa?oviç) Yedigarov’un bürosuna düzenledi?i bask?nda ele geçirilmi?tir. Posta i?letmecili?i yapan Yedigarovlar, bir taraftan Ta?naklar?n kuryeli?ini yaparken, di?er taraftan da ar?iv kay?tlar?n? tutmaktad?rlar. Mektup, ileriki yaz?lar?m?zda ayr?nt?l? üzerinde duraca??m?z Rusya’da 159 Ta?nak liderinin devlete kar?? i?lenen suçlar kapsam?nda yarg?land??? davada delil olarak kullan?lm?? ve resmi kay?tlara da geçmi?tir.

TEHD?T YOLUYLA PARA TOPLAMA FAAL?YET?

Ta?naklar, tehdit mektuplar?n? özellikle para toplamak için kullanm??lard?r. Yekatarinodar bölgesinin Ermeni zenginlerinden Hristofor Pavlov Bagarsukov’a 1905 y?l?n?n sonlar?nda ya da 1906 y?l?n?n ba?lar?nda Pyatigorsk bölgesinden gönderilen mektupta Ta?naksutyun’a 2 hafta içinde 80 bin ruble para vermesi bildirilmi?tir. Mektupta paray? verdi?i takdirde partiye üye olarak kabul edilece?i, vermez ise karde?i Karp Bagasurkov ile birlikte öldürülece?i belirtilmi?tir. Bagasurkov’un gelen mektubu dikkate almamas? üzerine iyi giyimli, do?u tipli genç bir Ta?nak yetkilisi gelir ve paran?n Kafkasya’da Azerilerin, Türkiye’de Müslümanlar?n bask?s?na maruz kalm?? Ermeniler için topland???n? söyler. Ölüm tehdidi bu sefer yüzüne kar?? yap?l?r. Bagasurkov, paray? vermeyi reddeder. Bunun üzerine Ermeni i?adam?n?n kap?s?nda 3 hafta boyunca her gün Frans?zca konu?an genç Ermeniler belirir. 80 bin rubleyi vermedi?i takdirde öldürülmekle ve dükkân?n?n bombayla havaya uçurulaca??yla tehdit edilir. Tehditlerin sürmesi üzerine Bagasurkov, 30 bin ruble vermeye raz? olur. Paran?n Tiflis’te Pa?o Ayrapetov Yedigarov hesab?na göndermesi belirtilir. (GARF fond 112, liste 1, dosya 688, yaprak 22) Bayan Nadiryan’a gönderilen tehdit mektubunun bürosunda bulundu?u Yedigorov, bu olayda da rol oynamaktad?r.

Ba?ka benzer bir olayda Tatevos Amirov (Amiryants), Parti’nin giderleri için aidat vermesi bildirilen bir mektup al?r. Bu talebi reddetmesi üzerine Ta?nak Partisi, Amirov’a tehdit mektuplar? gönderir ve ölümle cezaland?r?laca?? yaz?l? olarak ifade edilir. (GARF fond 112, liste 1, dosya 688, yaprak 76) Ta?nak Partisi’nin üyelerinden Nikolay Federoviç Satunyan ise Parti’nin tehdit ve ?antaj yoluyla halktan para toplamas?na aç?ktan kar?? ç?kt??? için tehdit mektubu alm??t?r. (GARF fond 112, liste 1, dosya 688, yaprak 16 arkas?)

TA?NAK TERÖR?ZM? VE TÜRK?YE’N?N ME?RU ÖNLEMLER?

Bugüne kadar da devam etti?ini söylememiz mümkün olan Ta?nak komploculu?u ve terörizminin kar??l?kl? k?r?mlar? nas?l ate?ledi?ini, kendi milletinden ve dininden olanlara bile bu kadar ac?mas?zca davrand???n? göz önünde bulundurunca Müslüman nüfusa kar?? giri?ti?i eylemleri tasavvur etmek mümkündür. Di?er taraftan tipik bir terör örgütü özellikleri ta??yan Ta?nak Partisi’nin faaliyetlerine kar?? Türk makamlar?n?n ald??? tedbirlerin ne kadar da hakl? oldu?u tekrar gözler önüne serilmektedir.

Foto I: Bütün Kafkasya’da da??t?lan Ta?nak Partisi’nin Kafkasya Komitesi taraf?ndan haz?rlanan “Rus hükümetinin Kafkasya idaresine talimat” ba?l?kl? mektup.

Foto II: Ta?naksutyun’un temel üç kurucusunun an?s?na haz?rlanan kartpostal. Stepan (Rostom) Zoryan (1867-1919), Hristofor Mikaelyan (1859-1905), Simon Zavaryan (1866-1913). (Soldan sa?a)