.Yö��="justify">‘Otuz y?l boyunca bo?du halk?,/Ermeni ülkesinin içti kan?n?’

Ermeni edebiyat?nda sosyalist gerçekçili?in ilk temsilcisi olarak kabul edilen Akopyan, eserlerinde Ermeni milliyetçili?inin en önemli temsilcisi Ta?naklar?n sadece fiziksel olarak bölge halklar?, ekonomisi, toplumsal yap?s? üzerinde de?il, ayr?ca Ermeni halk?n?n bilincinde de büyük bir tahribat yaratt???n? gözler önüne serer. Geni? Ermeni kitlelerinin Ta?naklar?n ba?naz politikalar?n?n pe?inden sürüklenmesinin sonuçlar? a??r olmu?tur.

Ta?naksutyun gerçe?i, devrimci Ermeni edebiyat?na da yans?m??t?r. Bol?evik Ermenilerinin en önemli ?airlerinden biri olan Akop Akopyan, gerek ?iirlerinde gerekse de yaz?lar?nda Ta?naklar?n ve ba?naz Ermeni milliyetçili?inin özünü net bir ?ekilde ortaya koyar.

DEVR?MC? ERMEN? EDEB?YATININ ÖNCÜSÜ

Ermeni edebiyat?nda sosyalist gerçekçili?in ilk temsilcisi olarak kabul edilen Akopyan, 29 May?s 1866’da fakir bir zanaatkâr ailesinin çocu?u olarak Gence’de dünyaya gelir. 1879 y?l?nda Gence Lisesi’nde burslu olarak okur. 1886 y?l?nda Çar III. Alenksandr’la ilgili bir yaz?s? dolay?s?yla bursu kesilir ve okulu b?rakmak zorunda kal?r. Bunun üzerine Tiflis’e gider ve oradaki bir eczanede ç?rakl?k yapar. 1887 y?l?nda Bakû’ye ta??nan Akopyan, petrol endüstrisinde i?çi olarak çal???r. O dönem, Akopyan’?n i?çi s?n?f?yla tan??t??? y?llard?r. Akopyan, 1894 y?l?nda tekrardan Tiflis’e geri döner.

Ermeni geleneksel ?iiriyle devrimci motifleri birle?tiren Akopyan’?n ilk ?iirleri 1893 y?l?ndan itibaren Tiflis bas?n?nda yay?mlanmaya ba?lar. ?lk dönem ?iirleri, Ermeni edebiyat?n?n genel temalar? üzerinedir: A?k, do?a, köy hayat?, Ermeni halk?n?n ac?lar?. Akopyan’?n ?iirleri, o dönemden itibaren ders kitaplar?na al?n?r. Akopyan, devrimci fikirlerle tan??maya ba?lad?kça ?iirlerinin temel konular? emek ve mücadele olacakt?r. Rus edebiyat?n? da yak?ndan takip eden Ermeni ?air, Rusçadan çeviriler de yapar.

“BATMI?TIR KÜÇÜK BURJUVA SAYIKLAMALARINIZ ZEH?R VE AC?ZL??E”

Özellikle Birinci Dünya Sava?? y?llar?nda Ermeni milliyetçi edebiyat?yla aras?nda uçurumlar olu?acakt?r. Ermeni milliyetçileri, emperyalist devletlerin saf?nda sava?? hararetle desteklemektedir. Akopyan, o dönemde Tiflis’te Karmir Mehakner (K?z?l Karanfiller) isimli ilk Ermeni devrimci edebiyat almana??n? ç?karmaya ba?lar. Bol?evik Partisi’nin Tiflis komitesinin görevlendirmesiyle Pravda gazetesinin Türk-Rus cephesinde sava?an askerlere da??t?lmas? sorumlulu?unu üstlenir. Ermeni milliyetçi edebiyat?yla hesapla?maya giren Akopyan’?n ?iirleri, sava? y?llar?nda antolojilere al?nmaz, edebiyat çevreleri taraf?ndan yok say?l?r. Akopyan, Ermeni milliyetçilerine yönelik “Milliyetçilere” ?iirini 1916 y?l?nda yazacakt?r:

Benzemem ben sizin sevgili ?airlerinize.
?ark?lar?m yabanc?d?r büyük sanat ustalar?n?za, sesleri onlardan de?ildir.
?stemem yaranmak onlara, istemem kalplerinde bir k?p?rt? yaratmak.
Batm??t?r küçük burjuva say?klamalar?n?z zehir ve acizli?e.
(…)

“B?NLERCE MEZARIN TOHUMUNU ATTI”

1917-1920 y?llar? Ermeni devrimcileri aç?s?ndan daha da çetin geçecektir. Bat? emperyalistlerinin Güney Kafkasya’y? i?gali ve Ermenistan’daki i?birlikçi Ta?nak iktidar?, mücadeleyi keskinle?tirmi?tir. Ancak 29 Kas?m 1920 tarihinde Ta?nak iktidar? y?k?l?r ve Ermenistan’da Sovyet iktidar? ilan edilir. Akopyan, hemen o y?l “Ta?nak Devrildi” ba?l?kl? ?iirini yazar:

Devrildi Ta?nak …
Yerle bir edildi kahrolas? tiran?n ya?ad??? ev.
Otuz y?l boyunca bo?du halk?,
Ermeni ülkesinin içti kan?n?.
Otuz y?l gaddar bir ruh gibi
Çöktü ülkemin üstüne,
Ölüm saçt?, y?kt? geçti,
Binlerce mezar?n tohumunu att?.

(…)

Devrildi Ta?nak …
Sonsuza dek gömüyoruz çöplü?e onu.
Kara bir tabut yap?yoruz ona
Y?karak hapisanenin kemerlerini,
Ki o hapishaneye k?sa bir süre önce
Girip iktidar?n?n gücüyle,
Kara kemerlerin alt?nda
Bo?mu?tu insanlar? ac?mas?zca.

“TA?NAKLAR, CELLÂT SO?UKKANLILI?IYLA KATL?AMLAR YAPTI”

Ayn? günlerde Akop Akopyan, Ta?nak iktidar?n?n y?k?l??? üzerine Ermeni halk?na seslendi?i “Özgürle?enlere Selam” ba?l?kl? bir makale de yazar. Akopyan, 1890’larda kuruldu?undan beri Ta?naklar? de?erlendirirken kaleme ald??? sat?rlar çarp?c?d?r:

“Bugün ‘Ta?naksutyun’ isimli partinin ve Ta?nak hükümetinin sizi vurdu?u korkunç kâbusun prangalar?ndan kendinizi silkeleyip kurtard?n?z.

“Otuz y?l bolunca kaç kere seni, emekçi Ermeni, bu beceriksiz dad?n?n suçlar? yüzünden ate?e verdiler, ruhunu ve kalbini yak?p kül ettiler, seni çirkin bir k?l??a soktular!

“Kaç kere Ta?nak dad?lar? benim güzel, genç Ermenistan’?m?n emekçi halk?, seni, yere çarpt?, kemiklerini k?rd?, seni sakat b?rakt?!

“Ta?naklar, otuz y?l boyunca cellât so?ukkanl?l???yla ve ?ovenizmin sinsili?iyle halklar? birbirine k??k?rtt?, katliamlar yapt?.”

Akopyan, yaz?s?n?n devam?nda Ta?naklar?n utanmaz bir dilenci gibi kalpsiz emperyalistlerin kap?s?nda bir kuru? için dilendiklerini, onlar?n çizmelerini yalad???n? da belirtir.

“BA?NAZ M?LL?YETÇ?L?K M?KROBU, SALGIN B?R HASTALIK G?B? YAYILDI”

Ermeni devrimci edebiyat?n?n öncüsü Akopyan, 1920 y?l?nda yazd??? “Her ?eye Ba?tan Ba?l?yoruz” ve 1925 y?l?nda kaleme ald??? “Edebiyat?n Sava??” ba?l?kl? yaz?lar?nda Ermeni kitlelerine nüfuz eden ba?naz milliyetçili?in üzerinde durur. Ermeni i?çilerinin ve köylülerinin bilinci uzun y?llar boyunca, özellikle Ta?nak hükümeti döneminde (1918-1920), ba?naz milliyetçili?in eserleriyle zehirlenmi?tir. Ermenistan’da bu yüzden devrimci bir edebiyat bir türlü ye?ermemektedir. Akopyan’?n ifadesiyle ba?naz milliyetçilik, Ermeni edebiyat?nda kök salm??t?r. Ba?naz milliyetçilik mikrobu, salg?n bir hastal?k gibi yay?lm??, insanlar? Ermeni “dünyas?” d???nda bir ?eyi görmez hale getirmi?tir. Dar kafal? küçük burjuva yazarlar, Türkiye Ermenilerinin küçük köy hayatlar?n? yazmaktan ileri gidememektedir. Akopyan’a göre bütün bu ?oven kal?nt?lar, beyinlerden silinmelidir.

Akopyan, eserlerinde Ermeni milliyetçili?inin en önemli temsilcisi Ta?naklar?n sadece fiziksel olarak bölge halklar?, ekonomisi, toplumsal yap?s? üzerinde de?il, ayr?ca Ermeni halk?n?n bilincinde de büyük bir tahribat yaratt???n? gözler önüne serer. Geni? Ermeni kitlelerinin Ta?naklar?n ba?naz politikalar?n?n pe?inden sürüklenmesinin sonuçlar? a??r olmu?tur. Bu gerçekleri ?iir ve yaz?lar?yla yal?n bir ?ekilde ortaya koyan Akop Akopyan, 13 Kas?m 1937’de Tiflis’te ölür ve orada defnedilir.

Not: Akopyan’?n as?llar? Ermenice olan ?iirleri, Rusçalar?ndan Türkçeye çevrilmi?tir.

Kaynaklar:

- Akop Akopyan, Soçineniya, Gosudarstvennoe ?zdatelstvo Hudojestvennoy Literatur?, Moskva, 1956.

- G. M. Dallakyan, Borba Bol?evikov Za ?nternatsionalnoe Sploçenie Trudya?ihsya Zakavkazya (1914-1917 gg.), Yerevanskiy Gosudarstvenn?y Universitet, Yerevan, 1966.

Foto I: Akop Akopyan.

Foto II: Erivan’da Birle?ik Ermenistan’?n Ta?naklar taraf?ndan ilan?. (May?s 1919)